Wypróbuj za darmoWypróbuj

Prawdziwe czy z AI? Rekin na zalanej ulicy: mowa zależna: że, czy, żeby i zmiana osoby

Lekcja polskiego B1 dla obcokrajowców o tym, jak w mowie zależnej przekazać czyjąś informację, pytanie i prośbę, na przykładzie podejrzanego zdjęcia z czatu rodzinnego i detektora AI z jesieni 2026.

Gramatyka
Że przy informacji, czy przy pytaniu tak/nie, gdzie, kto, kiedy przy innych pytaniach i żeby z formą przeszłą przy prośbie; czas bez zmian, osoba i zaimki zmienione.
Temat
8 października 2026 Google udostępniło wszystkim detektor znaku wodnego SynthID. Na czacie rodzinnym Zuzi krąży zdjęcie rekina na zalanej ulicy, a Bartek sprawdza, skąd się wzięło.
Zadania
Artykuł o detektorze z quizami, czat rodzinny i rozmowa Zuzi z Bartkiem do wysłuchania, schemat z pięcioma ćwiczeniami, czat z babcią i koło z pytaniami.

Co jest w środku

  1. Rozdział 1Rozgrzewka: prawda czy fałsz w sieci?

    • ObrazekOdblokuj
    • Otwórz pudełko i odpowiedzOtwórz pudełkoOdblokuj
    • Zapamiętaj słowa: zdjęcia, pliki i AISłownictwoWypróbuj
    • Posortuj słowa: pliki, czynności i cechyPosortuj w kolumnyOdblokuj

  2. Rozdział 2Czytanie: detektor dla wszystkich

    • Przeczytaj artykuł o detektorze SynthIDAutentyczny dokumentWypróbuj
    • Prawda czy fałsz? Sprawdź, co jest w artykulePrawda czy fałszOdblokuj
    • Wybierz poprawną odpowiedź: co mówi artykuł?QuizOdblokuj

  3. Rozdział 3Słuchanie: rekin na czacie rodzinnym

    • Przeczytaj czat rodzinny ZuziAutentyczny dokumentOdblokuj
    • Posłuchaj rozmowy Zuzi i BartkaSłuchanieWypróbuj
    • Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
    • Wybierz poprawną odpowiedź: co powiedzieli Zuzia i Bartek?QuizOdblokuj

  4. Rozdział 4Gramatyka: mowa zależna

    • Przeanalizuj schemat: mowa zależnaSchemat gramatycznyWypróbuj
    • Wybierz poprawne słowo w mowie zależnejWybierz odpowiedźOdblokuj
    • Uzupełnij mowę zależną: zmień osobę, ale nie czasUzupełnij lukiOdblokuj
    • Przeciągnij słowa w luki: jak powtórzyć słowa rodziny?Przeciągnij i upuśćWypróbuj
    • Uzupełnij tabelę: prośby z czasownikiem usunąćUzupełnij tabelęOdblokuj
    • Wybierz poprawną odpowiedź: co ktoś powiedział naprawdę?QuizOdblokuj

  5. Rozdział 5Mówienie: wyjaśnij to babci

    • Wybierz właściwe odpowiedzi: wyjaśnij babci detektorCzatWypróbuj
    • Zakręć kołem i odpowiedzZakręć kołemOdblokuj

  6. Rozdział 6Praca domowa

    • Uzupełnij koniec historii: co napisała rodzina?Uzupełnij lukiOdblokuj
    • Znajdź pasujące pary: słowa i mowa zależnaMemoryOdblokuj
    • Ułóż słowa z literAnagramOdblokuj
    • Napisz post: Jak sprawdzić, czy zdjęcie jest z AI?Pisanie, sprawdza nauczycielOdblokuj
    • Nagraj opowieść: co ktoś ci powiedział?Mówienie, sprawdza nauczycielOdblokuj

24 ćwiczenia w 6 rozdziałach. Zacznij 7-dniowy okres próbny, by otworzyć wszystkie, skopiować dowolną część do własnych lekcji i poprowadzić lekcję na żywo.

Internet i AI po polsku: słownictwo

Słowa i wyrażenia z lekcji (10), w edio każde z obrazkiem i nagraniem.

+7 w lekcji, z obrazkami i nagraniamiWięcej słówek

  • udostępnić
  • przyciąć
  • fałszywy
  • realistyczny
  • źródło
  • dziennikarz
  • zalany

Gramatyka: mowa zależna: że, czy, żeby

Mowa zależna pozwala przekazać czyjeś słowa bez cudzysłowu: z „To prawda?” robi się Babcia zapytała, czy to prawda. Lekcja pokazuje cztery typy zdań: informację, pytanie tak/nie, pytanie z gdzie, kto czy kiedy oraz prośbę. Schemat zbiera je w dwóch tabelach, dwóch porównaniach i liście zmian osoby, a kończy typowymi błędami.

Mowa zależna: kto co powiedział?

Powtarzasz czyjeś słowa? Użyj: że, czy, gdzie / kto / kiedy… albo żeby.

Że, czy, gdzie albo żeby

Słowo na początku zależy od tego, co powtarzamy. Informację wprowadza że (Tata napisał, że to AI), pytanie tak/nie czy, pytanie z gdzie, kto albo kiedy to samo słowo, a prośbę żeby z formą przeszłą.

Co to jest?SłowoPrzykład
informacjaże„To AI.” → Tata napisał, że to AI.
pytanie tak / nieczy„To prawda?” → Babcia zapytała, czy to prawda.
pytanie z gdzie, kto, kiedy, dlaczego, ile…to samo słowo, bez czy„Gdzie to jest?” → Ciocia zapytała, gdzie to jest.
prośba, polecenieżeby + forma przeszła„Sprawdź to!” → Mama poprosiła Zuzię, żeby to sprawdziła.

Czas się nie zmienia

W polskiej mowie zależnej czas zostaje taki jak w oryginale: „Sprawdzę to jutro” zmienia się w Zuzia napisała, że sprawdzi to jutro. W czasie przeszłym stoi zwykle tylko czasownik, który wprowadza cudze słowa: powiedział, napisała, zapytał.

Ktoś mówi

  • „Narzędzie działa w Polsce.”
  • „Detektor nic nie znalazł.”
  • „Sprawdzę to jutro.”

Powtarzasz

  • Google podało, że narzędzie działa w Polsce.
  • Bartek powiedział, że detektor nic nie znalazł.
  • Zuzia napisała, że sprawdzi to jutro.

Zmień osobę i zaimki

Zmienia się za to osoba, bo mówi ktoś inny: „Jestem w szoku” daje Zuzia napisała, że jest w szoku, a „To moje zdjęcie” daje Wujek napisał, że to jego zdjęcie. Tak samo Możesz mi pomóc? zmienia się w czy może jej pomóc.

  • ja → on / ona: „Jestem w szoku.” → Zuzia napisała, że jest w szoku.
  • my → oni / one: „Mieszkamy tu od lat.” → Sąsiedzi powiedzieli, że mieszkają tu od lat.
  • ty → on / ona: „Możesz mi pomóc?” → Ciocia zapytała Zuzię, czy może jej pomóc.
  • ty → ja: „Możesz mi pomóc?” → Ciocia zapytała mnie, czy mogę jej pomóc.
  • wy → my: „Nie wierzcie w to!” → Tata powiedział, żebyśmy w to nie wierzyli.
  • mój → jego / jej: „To moje zdjęcie.” → Wujek napisał, że to jego zdjęcie.

Żeby + forma przeszła

Prośbę i polecenie powtarzamy z żeby i formą jak w czasie przeszłym. Końcówka osoby przechodzi na żeby: żebym sprawdził, żebyś sprawdziła, żebyśmy sprawdzili, a sam czasownik ma formę trzeciej osoby.

żeby + forma przeszła

Osoba♂ / grupa z mężczyzną♀ / grupa kobiet
jażebym sprawdziłżebym sprawdziła
tyżebyś sprawdziłżebyś sprawdziła
on / onażeby sprawdziłżeby sprawdziła
myżebyśmy sprawdziliżebyśmy sprawdziły
wyżebyście sprawdziliżebyście sprawdziły
oni / oneżeby sprawdziliżeby sprawdziły

Gdzie jest osoba?

Końcówka osoby (-m, -ś, -śmy, -ście) stoi przy żeby: żebym, żebyś, żebyśmy, żebyście. Czasownik ma taką formę jak „on / ona / oni” w czasie przeszłym: sprawdził, sprawdziła, sprawdzili.

Że czy żeby?

Bartek powiedział, że sprawdzi zdjęcie to informacja: zrobi to Bartek. Bartek powiedział, żebym sprawdził zdjęcie to prośba: zrobić to ma osoba, która opowiada. Tę samą parę pokazuje zdanie Mama napisała, że / żeby Zuzia sprawdziła zdjęcie.

że = informacja

  • Bartek powiedział, że sprawdzi zdjęcie. (On to zrobi.)
  • Mama napisała, że Zuzia sprawdziła zdjęcie. (To już się stało.)

żeby = prośba

  • Bartek powiedział, żebym sprawdził zdjęcie. (Ja mam to zrobić.)
  • Mama napisała, żeby Zuzia sprawdziła zdjęcie. (Zuzia ma to zrobić.)

Typowe błędy

Schemat poprawia cztery pomyłki: zapytała, że to prawda zamiast czy, żeby sprawdzi zamiast żeby sprawdziła, zmianę czasu (powiedział, że miał czas po słowach Mam czas) i zbędne czy przed gdzie.

  • Babcia zapytała, że to prawda.

    Babcia zapytała, czy to prawda.

    Pytanie tak / nie → czy.

  • Mama poprosiła Zuzię, żeby sprawdzi zdjęcie.

    Mama poprosiła Zuzię, żeby sprawdziła zdjęcie.

    Po żeby: forma przeszła.

  • „Mam czas.” → Bartek powiedział, że miał czas.

    „Mam czas.” → Bartek powiedział, że ma czas.

    Nie zmieniaj czasu: mam → ma.

  • Ciocia zapytała, czy gdzie to jest.

    Ciocia zapytała, gdzie to jest.

    Z gdzie, kto, kiedy: bez czy.

Więcej lekcji z tej gramatyki: Mowa zależna – lekcje i ćwiczenia

Mowa zależna – ćwiczenia online

Wypróbuj je tutaj: to te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.

Więcej ćwiczeń

Co jest w lekcji

  • 11 ćwiczeń sprawdzanych automatycznie
  • 4 gry
  • 2 zadania sprawdzane przez nauczyciela
  • 2 autentyczne dokumenty
  • 1 schemat gramatyczny
  • 1 zestaw fiszek
  • 1 nagranie
  • 1 obrazek
  • 1 transkrypcja

Główne cele tej lekcji:

  • przekazać, co ktoś powiedział, bez zmiany czasu: Bartek powiedział, że detektor nic nie znalazł.
  • powtórzyć czyjeś pytanie: Babcia zapytała, czy to prawda., Ciocia zapytała, gdzie jest ta ulica.
  • przekazać prośbę z żeby: Mama poprosiła Zuzię, żeby sprawdziła zdjęcie., Tata powiedział, żebyśmy w to nie wierzyli.
  • zmienić osobę i zaimki w powtarzanym zdaniu: „To moje zdjęcie.” → Wujek napisał, że to jego zdjęcie.
  • wyjaśnić starszej osobie, co potrafi detektor, a czego nie: Brak znaku nie oznacza, że zdjęcie zrobił człowiek.

To lekcja 6 kursu Polski B1 · Newsy, jesień 2026, ostatnia w module Nauka i technologie i w całym kursie. Nie wymaga wcześniejszych lekcji, ale przydaje się pewny czas przeszły, bo po żeby stoi forma przeszła. Plotka na czacie rodzinnym to naturalne miejsce na mowę zależną: wszyscy powtarzają, kto co napisał, o co zapytał i o co poprosił. Po tej lekcji kurs się kończy.

Na rozgrzewkę uczniowie otwierają pudełko z pytaniami o fałszywe wiadomości i AI, poznają dziesięć słów z definicjami, od znaku wodnego po zalany, i sortują słowa na pliki, czynności i cechy. Czytają artykuł o detektorze SynthID z zadaniem prawda/fałsz i quizem. W części ze słuchaniem najpierw czytają czat rodzinny o rekinie, a potem słuchają, jak Bartek sprawdza zdjęcie i tłumaczy, czego detektor nie potrafi. Po schemacie jest pięć ćwiczeń. Na koniec uczeń sam wyjaśnia babci detektor na czacie, a z grupą kręci kołem z pytaniami.

Koniec historii z lukami, dopasowanie cytatów do mowy zależnej i anagramy są w pracy domowej sprawdzane automatycznie. Post o tym, jak sprawdzić zdjęcie z AI, i opowieść o tym, co ktoś powiedział, do nagrania ocenia nauczyciel.

Gramatyka:
mowa zależna · że / czy / żeby
Temat:
sztuczna inteligencja · fałszywe zdjęcia · technologia

Wskazówki dla nauczyciela

  • Zacznij od czatu rodzinnego: poproś grupę, żeby powiedziała, kto co napisał. Zdania typu Babcia zapytała, czy… pojawią się, zanim uczniowie zobaczą schemat.
  • Pilnuj, żeby czas się nie zmieniał: osoby znające angielski często mówią powiedział, że miał czas, gdy ktoś powiedział Mam czas. Pokaż ten błąd ze schematu i poproś o trzy własne przykłady.
  • Zagrajcie w głuchy telefon: jedna osoba szepcze zdanie, następna przekazuje je dalej w mowie zależnej. Mieszaj informacje, pytania i prośby, żeby padły że, czy i żeby.
  • Przy kole korzystaj z gotowych początków: trzy pytania każą zacząć odpowiedź od Napisał, że…, Zapytał, czy… albo Poprosił, żebym… Poproś, by każda osoba powtórzyła prawdziwą wiadomość ze swojego telefonu.

Podoba ci się?

Poprowadź całą lekcję w edio

24 ćwiczenia w 6 rozdziałach, gotowe do prowadzenia. edio to platforma online dla szkół językowych i nauczycieli: gotowe interaktywne lekcje, zajęcia na żywo, prace domowe i postępy uczniów w jednym miejscu.

  1. Zacznij okres próbny

    7 dni za darmo, bez karty płatniczej.

  2. Otwórz lekcję

    Znajdziesz ją w bibliotece gotowych lekcji (621). Prowadź ją tak, jak jest, albo skopiuj dowolny rozdział do własnych lekcji.

  3. Prowadź na żywo albo zadaj jako pracę domową

    Uczniowie pracują na własnych kontach, w synchronizacji z tobą podczas lekcji, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.

Wypróbuj za darmo przez 7 dni

Cały kurs: Polski B1 · Newsy, jesień 2026

Sześć lekcji dla grup na poziomie B1, tylko po polsku, o prawdziwych wiadomościach z jesieni 2026: od hat-tricka Lewandowskiego i Nobla z fizyki po nowego szefa Apple i fałszywe zdjęcia z AI. Każda lekcja jest osobną całością, więc pasuje np. między modułami głównego kursu. Po kursie uczniowie relacjonują wydarzenia, podają daty i liczby oraz przytaczają, co ktoś powiedział. Ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.Zobacz kurs

  1. Moduł 1 Sport, kosmos i gry

    hat-trick Lewandowskiego i wygrana Hurkacza, 237 dni w kosmosie, odliczanie do GTA VI; aspekt, czasowniki ruchu, daty

    1. Lekcja 1Polski tydzień sportowy: hat-trick Lewego i wygrana HurkaczaAspekt dokonany i niedokonany w czasie przeszłym
    2. Lekcja 2237 dni w kosmosie: astronauci wrócili na ZiemięCzasowniki ruchu z przedrostkami
    3. Lekcja 3Odliczanie do GTA VI: gra, na którą czeka cały światDaty, miesiące, lata i wyrażenia czasu

  2. Moduł 2 Nauka i technologie

    Nobel za detektor neutrin w lodzie Antarktydy, Apple po 50 latach, detektor zdjęć z AI; liczebniki, który, mowa zależna

    1. Lekcja 4Nobel za cząstki-duchy: lód, który łapie kosmosLiczebniki główne z rzeczownikami i czasownikiem
    2. Lekcja 5Nowy szef, nowy iPhone: Apple po 50 latachZdania przydawkowe z „który”
    3. Lekcja 6 · tutaj jesteśPrawdziwe czy z AI? Rekin na zalanej ulicyMowa zależna: że, czy, żeby

Pytania o tę lekcję

Co to jest mowa zależna?
To przekazanie czyichś słów własnymi słowami, bez cudzysłowu. Zamiast cytować „Sprawdzę to”, mówimy Bartek powiedział, że to sprawdzi. Zdanie zaczyna się od czasownika mówienia (powiedzieć, napisać, zapytać, poprosić), a po przecinku idzie że, czy, słowo pytające albo żeby. W lekcji Prawdziwe czy z AI? Rekin na zalanej ulicy uczniowie przekazują w ten sposób wiadomości z czatu rodzinnego.
Jak zamienić mowę niezależną na zależną?
Wybierz słowo łączące, zmień osobę, zostaw czas. Informacja dostaje że, pytanie tak/nie czy, pytanie z gdzie czy kto to samo słowo, a prośba żeby. Potem zmieniamy osobę i zaimki: „Jestem w szoku” → napisała, że jest w szoku. Czasu nie zmieniamy, a po żeby stawiamy formę przeszłą: poprosiła, żeby sprawdził.
Czy w mowie zależnej zmienia się czas?
Nie, w polskim czas zostaje taki jak w oryginale. „Mam czas” to Bartek powiedział, że ma czas, a nie że miał czas. „Sprawdzę to” to powiedział, że to sprawdzi, z czasem przyszłym. Dla uczniów, którzy znają angielski, to częsty błąd, bo tam czas w mowie zależnej się cofa. Schemat lekcji Prawdziwe czy z AI? Rekin na zalanej ulicy ma osobną ramkę: czas się nie zmienia.
Kiedy „że”, a kiedy „żeby”?
Że przekazuje informację, żeby prośbę albo polecenie. Mama napisała, że Zuzia sprawdziła zdjęcie mówi, co się stało. Mama napisała, żeby Zuzia sprawdziła zdjęcie mówi, czego mama chce. Po że czasownik ma zwykły czas, a po żeby formę przeszłą, nawet gdy chodzi o przyszłość. Na edio.ai tę różnicę ćwiczy osobny wybór słowa w ośmiu zdaniach o rodzinie Zuzi.
„Zapytała, że to prawda” czy „zapytała, czy to prawda”?
Poprawnie: zapytała, czy to prawda. Pytanie, na które odpowiada się tak albo nie, powtarzamy z czy. Gdy pytanie ma już słowo pytające, czy znika: Ciocia zapytała, gdzie to jest, a nie czy gdzie to jest. Po zapytać nie stawiamy że.
Jak przekazać czyjąś prośbę: żebym, żebyś, żeby?
Końcówka osoby stoi przy żeby, a czasownik ma formę przeszłą. Poprosił, żebym sprawdził (ja), żebyś sprawdziła (ty), żeby sprawdził (on), żebyśmy sprawdzili (my), żebyście sprawdziły (wy, same kobiety). Rodzaj czasownika zależy od osoby, która ma spełnić prośbę. W tej lekcji uczniowie wpisują wszystkie formy z usunąć do tabeli.
Jak mówić po polsku o fałszywych zdjęciach w internecie?
Przydają się fałszywy, realistyczny, źródło i udostępnić. Zdjęcie można wgrać do detektora, a przed publikacją przyciąć. Znak wodny to podpis ukryty w pliku, często niewidoczny dla człowieka. Warto też pytać o źródło: Kto pierwszy wrzucił to zdjęcie? Słowa w tej lekcji mają proste definicje po polsku, bez tłumaczeń.
Jak uczyć mowy zależnej na poziomie B1?
Na sytuacji, w której ludzie naprawdę powtarzają cudze słowa. Dobrze działa czat grupowy, plotka albo rozmowa telefoniczna, którą trzeba komuś zrelacjonować. Najpierw że i czy, potem pytania z gdzie i kto, na końcu żeby z formą przeszłą. Lekcja Prawdziwe czy z AI? Rekin na zalanej ulicy zaczyna od czatu rodzinnego, który uczniowie potem przekazują dalej.
Jaka gra pomaga ćwiczyć powtarzanie cudzych słów?
Głuchy telefon albo koło z gotowymi początkami zdań. W głuchym telefonie każda osoba przekazuje usłyszane zdanie dalej w mowie zależnej. Na kole z tej lekcji trzy pytania każą zacząć odpowiedź od Napisał, że…, Zapytał, czy… albo Poprosił, żebym…, a pozostałe dotyczą fałszywych zdjęć i bezpieczeństwa w sieci. Kołem kręci się w parach albo z lektorem.
Jaką pracę domową zadać do że, czy i żeby?
Relację z prawdziwej rozmowy albo wiadomości. Uczeń przypomina sobie, co ktoś mu powiedział, o co zapytał i o co poprosił, i nagrywa to w mowie zależnej. W tej lekcji jest też post o tym, jak sprawdzić, czy zdjęcie pochodzi z AI, z co najmniej trzema takimi zdaniami. Oba zadania ocenia nauczyciel, a trzy krótsze ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.
Czy są interaktywne ćwiczenia z mowy zależnej?
Tak, a najlepiej działają na cytatach z jednej historii. Na tej stronie można wypróbować cztery części lekcji Prawdziwe czy z AI? Rekin na zalanej ulicy: artykuł o detektorze SynthID, rozmowę Zuzi i Bartka do wysłuchania, przeciąganie słów w zdania z czatu rodzinnego oraz czat, w którym uczeń wyjaśnia babci detektor. Reszta ćwiczeń i praca domowa są w pełnej lekcji.
Odblokuj całą lekcję

Poprowadź tę lekcję ze swoimi uczniami

Umów prezentacjęWypróbuj za darmo

Bez karty płatniczej