Mowa zależna: że, czy, żeby i lekcje na poziomie B1

Q: Jak zamienić mowę niezależną na zależną?

Dobierz spójnik, zmień osobę i zostaw czas. Informację łączymy przez że , pytanie tak / nie przez czy , pytanie z kto , gdzie albo kiedy przez to samo słowo, a prośbę przez żeby . Potem dopasowujemy osobę i zaimki: „Oddam ci książkę” → Obiecała, że odda mi książkę . Dwukropek i cudzysłów znikają, a przed spójnikiem pojawia się przecinek.

Q: Czy w mowie zależnej zmienia się czas?

Nie, polski nie zna następstwa czasów. „Pracuję w banku” zmienia się w Powiedział, że pracuje w banku , choć zdanie główne jest w czasie przeszłym. Forma przeszła zmieniłaby sens: Powiedział, że pracował w banku znaczy, że pracował tam wcześniej. To duża różnica wobec angielskiego, gdzie w takim zdaniu czas zwykle się przesuwa.

Q: Że czy żeby w mowie zależnej?

Że przekazuje informację, a żeby prośbę lub polecenie. Szef napisał, że skończyliśmy projekt to wiadomość o fakcie, a Szef napisał, żebyśmy skończyli projekt – zadanie do wykonania. Po żeby stoi forma jak w czasie przeszłym, a końcówka osoby przechodzi na żeby : żebym , żebyś , żebyśmy , żebyście . Formy męskoosobowe kończą się na -li ( żebyście przyszli ), a niemęskoosobowe na -ły ( żebyście przyszły ).

Q: Jak przekazać pytanie w mowie zależnej?

Przez czy albo przez słowo pytające z oryginału. Pytanie, na które odpowiada się tak lub nie, dostaje czy : „Masz klucze?” → Zapytała, czy mam klucze . Słowa kto , co , gdzie , kiedy , dlaczego i ile zostają na początku zdania, bez czy : Zapytała, kiedy wrócę . Na końcu stawiamy kropkę, nie znak zapytania.

Q: Jakie czasowniki wprowadzają mowę zależną?

Czasowniki mówienia, pytania, prośby i opinii. Informację wprowadzają powiedzieć , napisać , odpowiedzieć , twierdzić , uważać i przyznać , pytanie – zapytać , a prośbę i polecenie – poprosić , radzić albo kazać z żeby . W tekstach źródło opinii podajemy przez według z dopełniaczem ( według ekspertów ), a w prasie przez formy powiedziano i zapytano .

Q: Jakie błędy robią obcokrajowcy w mowie zależnej?

Najczęściej przesuwają czas jak w angielskim. Stąd „Powiedziała, że miała gorączkę” zamiast że ma gorączkę , gdy chora jest nadal. Częste są też „Zapytał, że…” zamiast czy , „zapytał, czy gdzie…” przed słowem pytającym, „żeby przyjdzie” zamiast żeby przyszedł i zostawione ty albo pani z oryginału: „Zapytano ją, gdzie pani mieszka”.

Q: Jak uczyć mowy zależnej obcokrajowców?

Zacznij od trzech typów: informacji, pytania i prośby. W kursie Polski B1.1 · Historie w podróży lekcja 18 wprowadza że , czy i żeby w relacji z warsztatów malarskich, lekcja 19 przenosi je do recenzji z według , lekcja 27 do relacji z konferencji prasowej, a lekcja 31 do teorii naukowych. Uczniów znających angielski warto od razu uprzedzić, że po polsku czasu się nie przesuwa.

Q: Jakie gry pomagają ćwiczyć mowę zależną?

Głuchy telefon i inne gry z przekazywaniem wiadomości. Ktoś szepcze zdanie albo pytanie, a następna osoba relacjonuje je głośno: Ania powiedziała, że… , Tomek zapytał, czy… . W trójkach sprawdza się też rola tłumacza, który przekazuje pytania między dwiema osobami. Lekcje z tej strony mają czat do uzupełnienia i grę z pytaniami do rozmowy, a w pracy domowej uczniowie piszą krótki tekst i nagrywają relację, które sprawdza nauczyciel.

Poziomy B1–B2 9 planów lekcji Ćwiczenia sprawdzane automatycznie

Mowa zależna przekazuje cudze słowa w zdaniu podrzędnym, bez cytatu: „Spóźnię się” → Kasia napisała, że się spóźni. Inaczej niż w angielskim, czas czasownika się nie przesuwa, a zmieniają się osoba, zaimki i słowo na początku zdania: że, czy albo żeby. Ta strona zbiera lekcje polskiego jako obcego z biblioteki edio, w których uczniowie relacjonują rozmowy, recenzje i konferencje prasowe (liczba lekcji: 9, poziomy B1–B2). Poniżej są reguły ze schematów tych lekcji, zadania do rozwiązania od ręki i lista lekcji ułożona według poziomów.

Wypróbuj za darmo Wypróbuj ćwiczenia

Mowa zależna – plany lekcji i ćwiczenia

9 planów lekcji, poziomy B1–B2. Każda to cała lekcja z czytaniem, słuchaniem i mówieniem, a jej strona pozwala wypróbować ćwiczenia z niej.

Mowa zależna – ćwiczenia online

Po jednym ćwiczeniu z 6 lekcji. To te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.

Mowa zależna – zasady i przykłady

Mowa niezależna to dosłowny cytat: Ola powiedziała: „Wracam o szóstej”. W mowie zależnej ta sama treść staje się zdaniem podrzędnym, oddzielonym przecinkiem: Ola powiedziała, że wraca o szóstej. Spójnik zależy od tego, co przekazujemy: informację, pytanie czy prośbę. Czas zostaje bez zmian, a osobę czasownika i zaimki dopasowujemy do nowego mówiącego.

Że, czy, żeby i słowa pytające

Informację wprowadza że, pytanie tak / nie – czy, a prośbę i polecenie – żeby. Pytanie ze słowem pytającym zachowuje to słowo: „Gdzie pracujesz?” → Zapytał, gdzie pracuję. Przecinek stoi przed każdym z tych słów.

pani Regina mówi	Sofia opowiada Kubie	słowo łączące
„Maluję od lat.” (informacja)	Powiedziała, że maluje od lat.	że
„Czy macie pędzle?” (pytanie: tak / nie)	Zapytała, czy mamy pędzle.	czy
„Dlaczego wybrałaś Żuraw?” (pytanie)	Zapytała, dlaczego wybrałam Żuraw.	kto, co, gdzie, kiedy, dlaczego… zostają
„Namalujcie klatkę filmu!” (prośba)	Poprosiła, żebyśmy namalowali klatkę filmu.	żeby + forma przeszła

Z lekcji Film z obrazów olejnych (Polski B1.1)

Zmienia się osoba, nie czas

Przeszłość i przyszłość z oryginału zostają: „Byłem chory” → Powiedział, że był chory; „Zadzwonię” → Obiecała, że zadzwoni. Zmieniamy osobę czasownika i zaimki, bo mówi ktoś inny: ja → on, wy → my, twój → mój.

pani Regina mówi	Sofia opowiada	co się zmienia?
„Maluję.”	Powiedziała, że maluje.	ja → ona
„Masz pędzel?” (do Sofii)	Zapytała mnie, czy mam pędzel.	ty → ja
„Wasze obrazy schną.”	Powiedziała, że nasze obrazy schną.	wy → my, wasze → nasze
„Pokaż mi obraz.” (do Sofii)	Poprosiła, żebym pokazała jej obraz.	mi → jej
„Jutro pokażę wam port.”	Powiedziała, że jutro pokaże nam port.	czas przyszły zostaje
„Wczoraj byłam w muzeum.”	Powiedziała, że wczoraj była w muzeum.	czas przeszły zostaje

Z lekcji Film z obrazów olejnych (Polski B1.1)

Żeby + forma przeszła

Po żeby czasownik ma formę jak w czasie przeszłym, a końcówka osoby łączy się z żeby: żebym zadzwonił, żebyś zadzwoniła, żebyśmy zadzwonili. Wybór spójnika zmienia sens: Mówi, że Ola dzwoni to informacja, a Mówi, żeby Ola dzwoniła – polecenie.

żeby + forma przeszła

Osoba	♂ / grupa z mężczyzną	♀ / grupa kobiet
ja	żebym sprawdził	żebym sprawdziła
ty	żebyś sprawdził	żebyś sprawdziła
on / ona	żeby sprawdził	żeby sprawdziła
my	żebyśmy sprawdzili	żebyśmy sprawdziły
wy	żebyście sprawdzili	żebyście sprawdziły
oni / one	żeby sprawdzili	żeby sprawdziły

że czy żeby?

że = informacja

Bartek powiedział, że sprawdzi zdjęcie. (On to zrobi.)
Mama napisała, że Zuzia sprawdziła zdjęcie. (To już się stało.)

żeby = prośba

Bartek powiedział, żebym sprawdził zdjęcie. (Ja mam to zrobić.)
Mama napisała, żeby Zuzia sprawdziła zdjęcie. (Zuzia ma to zrobić.)

Z lekcji Prawdziwe czy z AI? Rekin na zalanej ulicy (Polski B1 · Newsy)

Według kogo? Opinie z tekstów

O treści tekstu mówimy czasownikami pisze, że…, uważa, że…, twierdzi, że… albo zwrotem W artykule czytamy, że…. Źródło opinii podaje według z dopełniaczem: według autora, według autorki, według krytyków, a o sobie mówimy moim zdaniem.

Co jest w tekście? Czasownik + że…

kto? co?	czasownik + że…	przykład
autor, autorka	pisze, że…	Autor pisze, że ocean żyje.
książka, recenzja	w książce czytamy, że…	W recenzji czytamy, że Kelvin jest psychologiem.
recenzent, recenzentka	uważa, że…	Recenzentka uważa, że początek jest trudny.
krytycy (oni)	twierdzą, że… (twierdzę, twierdzisz, twierdzi, twierdzimy, twierdzicie)	Krytycy twierdzą, że to arcydzieło.
Lem (kiedyś)	pisał, napisał, uważał, że…	Lem uważał, że w filmie brakuje planety.

Według kogo? (według + dopełniacz)

kto?	według kogo?	końcówka
autor, recenzent, Lem, Hieronim	według autora, recenzenta, Lema, Hieronima	on: -a
Aneta, autorka, tłumaczka, Zosia	według Anety, autorki, tłumaczki, Zosi	ona: -y; po k, g i -ia: -i
krytycy, czytelnicy, autorzy	według krytyków, czytelników, autorów	oni: -ów
ja	według mnie = moim zdaniem	moja opinia

Z lekcji Solaris: ocean, który myśli? (Polski B1.1)

W relacji prasowej: zapytano, powiedziano

W relacji pani i pan z pytania znikają, a czasownik zostaje w trzeciej osobie: „Czy pani jest zmęczona?” → Zapytał, czy jest zmęczona. Gdy autor pytania nie jest ważny, prasa używa form bezosobowych: zapytano, powiedziano, poproszono.

W relacji: mowa zależna

na konferencji	w relacji	co się zmienia?
„Jestem szczęśliwa.”	Powiedziała, że jest szczęśliwa.	zdanie → że; ja → ona
„Planujemy start.”	Powiedzieli, że planują start.	my → oni
„Mój trener jest cierpliwy.”	Powiedziała, że jej trener jest cierpliwy.	mój → jej / jego
„Czy planuje Pani start?”	Zapytał, czy planuje start.	pytanie tak / nie → czy
„Kiedy Pani zaczęła?”	Zapytał, kiedy zaczęła.	kiedy, jak, ile, skąd, dlaczego zostają; Pani → ona
„Proszę trenować dalej!”	Poprosiła, żeby Tom trenował dalej.	prośba → żeby + forma jak w czasie przeszłym

W relacji prasowej: forma bezosobowa

ktoś zrobił	forma na -no / -to	przykład z relacji
ktoś zapytał	zapytano	Zapytano ją, czy jest zmęczona.
ktoś powiedział	powiedziano	Powiedziano, że konferencja potrwa 20 minut.
ktoś poprosił	poproszono	Poproszono dziennikarzy, żeby mówili do mikrofonu.
ktoś zaczął	zaczęto	Konferencję zaczęto o 21:00.

Z lekcji Konferencja prasowa z mistrzynią (Polski B1.1)

Twierdzą, że… Nie wiadomo, czy…

W tekstach popularnonaukowych mowa zależna przedstawia teorie i wątpliwości. Fakt wprowadza Wiadomo, że…, niepewność Nie wiadomo, czy…, a spór Jedni uważają, że…, a inni sądzą, że…. Wyniki opisuje zwrot Badania pokazują, że….

co mówimy?	zwrot	przykład
czyjaś teoria	twierdzi / twierdzą, że…	Naukowcy twierdzą, że silezaur jadł też owady.
źródło informacji	według + dopełniacz (kogo? czego?)	Według paleontologów to kości płazów.
dwie teorie	Jedni uważają, że…, a inni sądzą, że…	Jedni uważają, że to dinozaur, a inni sądzą, że to jego krewny.
wynik badań	Badania pokazują, że…	Badania pokazują, że silezaur jadł nie tylko rośliny.
fakt	Wiadomo, że…	Wiadomo, że kości mają około 230 milionów lat.
tajemnica	Nie wiadomo, czy…	Nie wiadomo, czy silezaur był dinozaurem.

Z lekcji Detektywi skamieniałości w Krasiejowie (Polski B1.1)

Pytania o mowę zależną

Co to jest mowa zależna?

Przekazanie cudzych słów w zdaniu podrzędnym, bez cytowania. Mowa niezależna powtarza wypowiedź dosłownie, w cudzysłowie albo w dialogu: Marek zapytał: „Idziesz z nami?”. Mowa zależna włącza ją w nasze zdanie: Marek zapytał, czy idę z nimi. Używamy jej w rozmowie, kiedy opowiadamy, kto co powiedział, a także w prasie, streszczeniach i recenzjach.

Jak zamienić mowę niezależną na zależną?

Dobierz spójnik, zmień osobę i zostaw czas. Informację łączymy przez że, pytanie tak / nie przez czy, pytanie z kto, gdzie albo kiedy przez to samo słowo, a prośbę przez żeby. Potem dopasowujemy osobę i zaimki: „Oddam ci książkę” → Obiecała, że odda mi książkę. Dwukropek i cudzysłów znikają, a przed spójnikiem pojawia się przecinek.

Czy w mowie zależnej zmienia się czas?

Nie, polski nie zna następstwa czasów. „Pracuję w banku” zmienia się w Powiedział, że pracuje w banku, choć zdanie główne jest w czasie przeszłym. Forma przeszła zmieniłaby sens: Powiedział, że pracował w banku znaczy, że pracował tam wcześniej. To duża różnica wobec angielskiego, gdzie w takim zdaniu czas zwykle się przesuwa.

Że czy żeby w mowie zależnej?

Że przekazuje informację, a żeby prośbę lub polecenie. Szef napisał, że skończyliśmy projekt to wiadomość o fakcie, a Szef napisał, żebyśmy skończyli projekt – zadanie do wykonania. Po żeby stoi forma jak w czasie przeszłym, a końcówka osoby przechodzi na żeby: żebym, żebyś, żebyśmy, żebyście. Formy męskoosobowe kończą się na -li (żebyście przyszli), a niemęskoosobowe na -ły (żebyście przyszły).

Jak przekazać pytanie w mowie zależnej?

Przez czy albo przez słowo pytające z oryginału. Pytanie, na które odpowiada się tak lub nie, dostaje czy: „Masz klucze?” → Zapytała, czy mam klucze. Słowa kto, co, gdzie, kiedy, dlaczego i ile zostają na początku zdania, bez czy: Zapytała, kiedy wrócę. Na końcu stawiamy kropkę, nie znak zapytania.

Jakie czasowniki wprowadzają mowę zależną?

Czasowniki mówienia, pytania, prośby i opinii. Informację wprowadzają powiedzieć, napisać, odpowiedzieć, twierdzić, uważać i przyznać, pytanie – zapytać, a prośbę i polecenie – poprosić, radzić albo kazać z żeby. W tekstach źródło opinii podajemy przez według z dopełniaczem (według ekspertów), a w prasie przez formy powiedziano i zapytano.

Jakie błędy robią obcokrajowcy w mowie zależnej?

Najczęściej przesuwają czas jak w angielskim. Stąd „Powiedziała, że miała gorączkę” zamiast że ma gorączkę, gdy chora jest nadal. Częste są też „Zapytał, że…” zamiast czy, „zapytał, czy gdzie…” przed słowem pytającym, „żeby przyjdzie” zamiast żeby przyszedł i zostawione ty albo pani z oryginału: „Zapytano ją, gdzie pani mieszka”.

Jak uczyć mowy zależnej obcokrajowców?

Zacznij od trzech typów: informacji, pytania i prośby. W kursie Polski B1.1 · Historie w podróży lekcja 18 wprowadza że, czy i żeby w relacji z warsztatów malarskich, lekcja 19 przenosi je do recenzji z według, lekcja 27 do relacji z konferencji prasowej, a lekcja 31 do teorii naukowych. Uczniów znających angielski warto od razu uprzedzić, że po polsku czasu się nie przesuwa.

Jakie gry pomagają ćwiczyć mowę zależną?

Głuchy telefon i inne gry z przekazywaniem wiadomości. Ktoś szepcze zdanie albo pytanie, a następna osoba relacjonuje je głośno: Ania powiedziała, że…, Tomek zapytał, czy…. W trójkach sprawdza się też rola tłumacza, który przekazuje pytania między dwiema osobami. Lekcje z tej strony mają czat do uzupełnienia i grę z pytaniami do rozmowy, a w pracy domowej uczniowie piszą krótki tekst i nagrywają relację, które sprawdza nauczyciel.

Więcej gramatyki polskiej

Lekcje do każdego zagadnienia gramatyki polskiej, od przypadków po aspekt czasownika. Wszystkie zagadnienia

Mowa zależna: że, czy, żeby i lekcje na poziomie B1

Mowa zależna – plany lekcji i ćwiczenia

Prawdziwe czy z AI? Rekin na zalanej ulicy

Film z obrazów olejnych

Solaris: ocean, który myśli?

Dobre wiadomości: polskie historie na ekranie

Konferencja prasowa z mistrzynią

Dobre wiadomości: fair play i nowi bohaterowie

Detektywi skamieniałości w Krasiejowie

Dobre wiadomości: tajemnice przeszłości

Złoto na aukcji