Co dziś na obiad? Tryb rozkazujący w kuchni: tryb rozkazujący w przepisach i w restauracji
O tej lekcji
Lekcja polskiego B1 dla obcokrajowców o trybie rozkazującym: formy ty, my i wy oraz grzeczne niech pani i proszę, w kuchni, w przepisach i w restauracji.
- Gramatyka
- Forma ty od formy on / ona (robi → rób, kroi → krój), formy my i wy, nieregularne jedz, weź, idź, bądź, grzeczne niech pan i proszę z bezokolicznikiem oraz aspekt niedokonany po nie.
- Temat
- Arjun uczy Tomka gotować dal, radio podaje przepis na krem z dyni, babcia Halina zapisuje placki ziemniaczane, a gazeta radzi, jak jeść zdrowiej.
- Zadania
- Dwa nagrania, przepis i artykuł z lukami, porady do dopasowania, schemat z sześcioma zadaniami, czat w restauracji i zdjęcia do opisania.
Co jest w środku
Rozdział 1Rozgrzewka: co dziś jemy?
Rozdział 2Słuchanie: gotujemy na głos
- Posłuchaj (dwa razy): Arjun i Tomek gotująSłuchanieWypróbuj
- Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
- Wybierz poprawną odpowiedź: co mówią Arjun i Tomek?QuizOdblokuj
- Prawda czy fałsz? Sprawdź, co słyszyszPrawda czy fałszOdblokuj
- Posłuchaj (dwa razy) audycji „Minuta w kuchni”SłuchanieOdblokuj
- Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
- Uzupełnij notatki z audycji: krem z dyniUzupełnij lukiOdblokuj
Rozdział 3Czytanie: z książki kucharskiej i z gazety
Rozdział 4Gramatyka: rób, jedz, weź!
- Przeanalizuj schemat: tryb rozkazującySchemat gramatycznyWypróbuj
- Zaznacz poprawną formęWybierz odpowiedźOdblokuj
- Uzupełnij przepis Arjuna: forma tyUzupełnij lukiOdblokuj
- Uzupełnij tabelę: ty, my, wy i Pan / PaniUzupełnij tabelęWypróbuj
- Uzupełnij zdania: powiedz to samo grzecznieUzupełnij lukiOdblokuj
- Wybierz poprawne zdanie: aspekt i trybQuizOdblokuj
- Przeciągnij słowa w luki: babcia uczy wnuki robić pierogiPrzeciągnij i upuśćOdblokuj
Rozdział 5Mówienie: w restauracji i przy stole
Rozdział 6Pisanie i powtórka: zapraszam na kolację
- Uzupełnij rady dla kolegi: zamień przepis na formę tyUzupełnij lukiOdblokuj
- Ułóż słowa z liter: kuchniaAnagramOdblokuj
- Napisz zaproszenie na kolację (ok. 50 słów)Pisanie, sprawdza nauczycielOdblokuj
- Napisz przepis na potrawę z twojego kraju (ok. 150 słów)Pisanie, sprawdza nauczycielOdblokuj
- Nagraj monolog: Zdrowe jedzenie – czy to drogie?Mówienie, sprawdza nauczycielOdblokuj
Gotowanie i przepisy po polsku: słownictwo
Słowa i wyrażenia z lekcji (10), w edio każde z obrazkiem i nagraniem.
+7 w lekcji, z obrazkami i nagraniamiWięcej słówek
- porcja
- obrać
- pokroić
- wymieszać
- podsmażyć
- alergen
- na wynos
Gramatyka: tryb rozkazujący: ty, my, wy i forma grzecznościowa
Tryb rozkazujący służy do próśb, rad i instrukcji, więc w kuchni słychać go co chwilę. Formę ty tworzymy od formy on / ona, a my i wy od formy ty. Do pana i pani mówimy inaczej, z niech albo proszę. Schemat kończy się aspektem w przeczeniach i listą typowych błędów.
Tryb rozkazujący: rób, jedz, weź!
Prosisz, radzisz albo dajesz instrukcję w kuchni? Użyj trybu rozkazującego.
Forma ty od formy on / ona
Od formy trzeciej osoby odcinamy końcówkę: pisze → pisz, smaży → smaż. Czasowniki z -a dostają -aj (czytaj), w robi i posoli pojawia się ó (rób, posól), a przy trudnym końcu dochodzi -ij albo -yj: wyjmij, zetrzyj.
| Forma on / ona | Co robisz? | Forma ty |
|---|---|---|
| czyta, wymiesza, doda | -a → -aj | czytaj, wymieszaj, dodaj |
| pisze, myje, gotuje, wleje, obierze | usuń -e | pisz, myj, gotuj, wlej, obierz |
| smaży, odstawi, podsmaży | usuń -y / -i | smaż, odstaw, podsmaż |
| robi, posoli, położy | usuń -i / -y, czasem o → ó | rób, posól, połóż |
| kroi, stoi | -oi → -ój | krój, stój |
| nosi, wrzuci, usiądzie | -si → -ś, -ci → -ć, -dzie → -dź | noś, wrzuć, usiądź |
| wyjmie, wytnie, zetrze | trudny koniec? + -ij / -yj | wyjmij, wytnij, zetrzyj |
| dodaje, podaje | czasowniki na -awać: dodawać → dodawaj | dodawaj, podawaj |
Jedz, weź, bądź i formy my, wy
Kilka form trzeba znać na pamięć: jedz, weź, daj, idź, miej, bądź, powiedz. Formy my i wy powstają przez dodanie do formy ty końcówek -my i -cie: pokrójmy, pokrójcie, weźcie.
Nieregularne: zapamiętaj! (my = ty + -my, wy = ty + -cie)
| Bezokolicznik | ty | my | wy |
|---|---|---|---|
| jeść | jedz | jedzmy | jedzcie |
| wziąć | weź | weźmy | weźcie |
| dać | daj | dajmy | dajcie |
| iść / przyjść | idź / przyjdź | idźmy / przyjdźmy | idźcie / przyjdźcie |
| mieć | miej | miejmy | miejcie |
| być | bądź | bądźmy | bądźcie |
| pojechać | pojedź | pojedźmy | pojedźcie |
| powiedzieć | powiedz | powiedzmy | powiedzcie |
Ty, my, wy: do kogo mówisz?
- ty: Tomek, pokrój cebulę.
- my (ja i ty / ja i wy): Pokrójmy razem cebulę!
- wy (kilka osób): Dzieci, pokrójcie cebulę.
Grzecznie: niech pani i proszę
Do pana i pani nie używamy formy ty. Mówimy niech z formą trzeciej osoby (Niech pani pokroi cebulę, Niech państwo spróbują zupy) albo proszę z bezokolicznikiem (Proszę usiąść). Przepisy też używają bezokolicznika: Ziemniaki obrać i umyć.
niech + forma on / ona / oni
- Niech pani pokroi cebulę.
- Niech pan weźmie talerz.
- Niech państwo spróbują zupy.
- być → Niech pan będzie spokojny.
proszę + bezokolicznik
- Proszę pokroić cebulę.
- Proszę usiąść.
- Proszę nie dodawać soli.
- W przepisach też bezokolicznik: Ziemniaki obrać i umyć.
Nie dodawaj, a nie nie dodaj
Jedna konkretna czynność ma zwykle aspekt dokonany (Dodaj sól), proces i rada ogólna niedokonany (Gotuj dwadzieścia minut). Po nie stoi niedokonany: Nie dodawaj soli. Wyjątek to ostrzeżenie: Nie przypal placków!. Lista błędów dodaje jej zamiast jedz i weźmij.
Z „nie” czy bez? Aspekt
Tak
- jedna czynność → zwykle dokonany: Pokrój cebulę. Dodaj sól.
- proces, czas, rada ogólna → niedokonany: Gotuj dwadzieścia minut. Jedz powoli.
Nie (rada, zakaz) → niedokonany
- Nie dodawaj soli. (nie: nie dodaj)
- Nie krój chleba na tej desce. (nie: nie pokrój)
- Nie jedz tego! (nie: nie zjedz)
Ostrzeżenie przed przypadkiem
- Uważaj, nie przypal placków! (dokonany)
Typowe błędy
Jej więcej warzyw!
Jedz więcej warzyw!
jeść → jedz (jej = jej książka)
Weźmij łyżkę.
Weź łyżkę.
wziąć → weź, weźcie
Nie dodaj soli, zupa jest słona.
Nie dodawaj soli, zupa jest słona.
nie + niedokonany
Niech pani pokroić cebulę.
Niech pani pokroi cebulę. / Proszę pokroić cebulę.
niech + forma on / ona; proszę + bezokolicznik
Tryby w poprawności gramatycznej
Wskazówka odsyła do części egzaminu „Poprawność gramatyczna”. Zanim uczeń wybierze formę, sprawdza, do kogo mówi osoba w zdaniu (ty, wy, pan, pani) i czy w zdaniu stoi nie.
Egzamin B1: aspekt i tryby
W części „Poprawność gramatyczna” jest zadanie z aspektem i trybami. Zanim wybierzesz formę, sprawdź: do kogo ktoś mówi (ty, wy, Pan / Pani)? Czy w zdaniu jest nie?
Więcej lekcji z tej gramatyki: Tryb rozkazujący – lekcje i ćwiczenia · Formy grzecznościowe – lekcje i ćwiczenia · Formy pisemne – lekcje i ćwiczenia
Tryb rozkazujący – ćwiczenia online
Wypróbuj je tutaj: to te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.
Co jest w lekcji
- 16 ćwiczeń sprawdzanych automatycznie
- 3 gry
- 3 zadania sprawdzane przez nauczyciela
- 1 autentyczny dokument
- 1 schemat gramatyczny
- 1 zestaw fiszek
- 2 nagrania
- 1 obrazek
- 2 transkrypcje
Główne cele tej lekcji:
- wydać polecenie albo dać radę w formie ty: Pokrój cebulę., Weź fartuch., Jedz powoli!
- zwrócić się do kilku osób i zaproponować wspólne działanie: Pokrójcie warzywa., Zróbmy razem pierogi!
- poprosić grzecznie osobę, z którą jesteśmy na pan / pani: Niech pani usiądzie., Proszę nie dodawać soli.
- wybrać aspekt w zakazie: Nie dodawaj soli na początku!, a nie nie dodaj
- zamówić danie w restauracji i powiedzieć o alergii: Mam alergię na mleko. Czy w tej zupie jest śmietana?
To lekcja 4 kursu Polski B1 · Egzamin certyfikatowy, ostatnia w module Ja, dom i zakupy. Po przypadkach z lekcji 1–3 (narzędnik, miejscownik, dopełniacz) gramatyka przechodzi do czasownika. Kuchnia to najlepsze miejsce na tryb rozkazujący, bo przepis, rada babci i rozmowa przy kuchence składają się z poleceń. Słuchanie ćwiczy przepis podany w radiu, a czytanie tekst z lukami. Lekcja 5 otwiera moduł Zdrowie, urząd, praca i nauka wizytą u lekarza i celownikiem.
Na rozgrzewkę grupa kręci kołem z pytaniami o jedzenie, poznaje dziesięć słów, od przepisu po na wynos, i nazywa sprzęty kuchenne na zdjęciach. W słuchaniu Arjun uczy Tomka gotować dal, a w radiowej „Minucie w kuchni” kucharz podaje przepis na krem z dyni. Czytanie to przepis na placki ziemniaczane, artykuł o zdrowym jedzeniu z lukami i porady do dopasowania. Po schemacie jest sześć zadań, a w mówieniu uczeń zamawia obiad na czacie z kelnerką i opisuje zdjęcia z pudełka.
Praca domowa zaczyna się od dwóch powtórek sprawdzanych automatycznie: przepisu babci zamienionego na rady w formie ty i anagramów. Nauczyciel ocenia zaproszenie na kolację (ok. 50 słów), przepis na potrawę z kraju ucznia (ok. 150 słów) i nagrany monolog „Zdrowe jedzenie – czy to drogie?”.
- Gramatyka:
- tryb rozkazujący · niech pan / pani · proszę + bezokolicznik
- Temat:
- jedzenie · gotowanie · przepisy · zdrowa dieta · restauracja · egzamin B1
Wskazówki dla nauczyciela
- Zacznij od gotowania na niby: wydawaj polecenia (Weź garnek, Pokrój cebulę), a grupa je pokazuje. Potem role się odwracają i to uczniowie wydają polecenia tobie.
- Zapisz na tablicy trzy kolumny: on / ona, ty, wy. Uczniowie sami odkrywają regułę na czasownikach z nagrania: pokroi → pokrój → pokrójcie.
- Jedno polecenie powiedz na trzy sposoby: Pokrój cebulę, Niech pani pokroi cebulę, Cebulę pokroić. Zapytaj grupę, kto tak mówi, do kogo i gdzie można to przeczytać.
- Zakazy ćwicz na błędnych zdaniach: przeczytaj Nie dodaj soli i poproś o poprawkę. Szybko widać, kto już pamięta o aspekcie niedokonanym po nie.
- Przed czatem w restauracji zapytaj, czy ktoś w grupie ma alergię albo czegoś nie je. Prawdziwe ograniczenia dają ciekawsze zdania niż wymyślone.
Podoba ci się?
Poprowadź całą lekcję w edio
30 ćwiczeń w 6 rozdziałach, gotowe do prowadzenia. edio to platforma online dla szkół językowych i nauczycieli: gotowe interaktywne lekcje, zajęcia na żywo, prace domowe i postępy uczniów w jednym miejscu.
Zacznij okres próbny
7 dni za darmo, bez karty płatniczej.
Otwórz lekcję
Znajdziesz ją w bibliotece gotowych lekcji (621). Prowadź ją tak, jak jest, albo skopiuj dowolny rozdział do własnych lekcji.
Prowadź na żywo albo zadaj jako pracę domową
Uczniowie pracują na własnych kontach, w synchronizacji z tobą podczas lekcji, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.
Cały kurs: Polski B1 · Egzamin certyfikatowy
15 lekcji przygotowania do państwowego egzaminu certyfikatowego z polskiego na poziomie B1, tylko po polsku. We Wrocławiu lektorka Ewa uczy Olenę, Arjuna i Giorgiego, a uczniowie razem z nimi załatwiają sprawy z życia w Polsce: od mieszkania i lekarza po urząd, pracę i święta. Po kursie rozumieją komunikaty i ogłoszenia, piszą e-maile i listy, opisują zdjęcia i mówią monolog na podany temat. Na koniec rozwiązują dwa egzaminy próbne w formatach egzaminu, choć nie są to oficjalne arkusze. Ćwiczenia są sprawdzane automatycznie, a teksty i nagrania ocenia lektor.Zobacz kurs
Moduł 1 Ja, dom i zakupy
przedstawianie się, szukanie mieszkania, reklamacje i gotowanie; narzędnik, miejscownik, dopełniacz i tryb rozkazujący
Lekcja 1Przedstaw się! Narzędnik na startNarzędnik: kim? czym? z kim? z czym?
Lekcja 2Szukam mieszkania: miejscownik w ogłoszeniachMiejscownik: gdzie? o kim? o czym?
Lekcja 3Zakupy i reklamacje: dopełniacz w akcjiDopełniacz: kogo? czego?
Lekcja 4 · tutaj jesteśCo dziś na obiad? Tryb rozkazujący w kuchniTryb rozkazujący: ty, my, wy i forma grzecznościowa
Moduł 2 Zdrowie, urząd, praca i nauka
u lekarza, w urzędzie, rozmowa o pracę i kursy dla dorosłych; celownik, liczebniki, czas przeszły i przyszły z aspektem
Lekcja 5U lekarza: celownik i zaimkiCelownik: komu? czemu?
Lekcja 6W urzędzie: daty, godziny i liczebnikiLiczebniki: daty, godziny i liczebnik z rzeczownikiem
Lekcja 7Praca marzeń: czas przeszły i aspektCzas przeszły i aspekt: robiłem czy zrobiłem?
Lekcja 8Uczę się całe życie: czas przyszłyCzas przyszły złożony i prosty
Moduł 3 Wolny czas i świat wokół
podróże, kino i koncerty, miasto czy wieś, bezpieczeństwo w sieci, święta; przyimki, stopniowanie, gdyby, spójniki, pytania i przekształcenia
Lekcja 9Podróże po Polsce: dokąd, gdzie, skąd?Przyimki miejsca i kierunku: dokąd, gdzie, skąd
Lekcja 10Kino, koncert, książka: stopniowanieStopniowanie przymiotników i przysłówków
Lekcja 11Miasto czy wieś? Tryb przypuszczającyTryb przypuszczający i zdania z gdyby
Lekcja 12Życie w sieci: spójniki i zdania złożoneSpójniki i zdania złożone
Lekcja 13Święta i tradycje: pytania i przekształceniaPytania o podkreśloną część zdania i przekształcenia
Moduł 4 Egzaminy próbne
dwa pełne egzaminy w kolejności prawdziwego: słuchanie, czytanie, gramatyka, pisanie i mówienie

