Co dziś na obiad? Tryb rozkazujący w kuchni: tryb rozkazujący w przepisach i w restauracji

O tej lekcji

Lekcja polskiego B1 dla obcokrajowców o trybie rozkazującym: formy ty, my i wy oraz grzeczne niech pani i proszę, w kuchni, w przepisach i w restauracji.

Gramatyka
Forma ty od formy on / ona (robi → rób, kroi → krój), formy my i wy, nieregularne jedz, weź, idź, bądź, grzeczne niech pan i proszę z bezokolicznikiem oraz aspekt niedokonany po nie.
Temat
Arjun uczy Tomka gotować dal, radio podaje przepis na krem z dyni, babcia Halina zapisuje placki ziemniaczane, a gazeta radzi, jak jeść zdrowiej.
Zadania
Dwa nagrania, przepis i artykuł z lukami, porady do dopasowania, schemat z sześcioma zadaniami, czat w restauracji i zdjęcia do opisania.

Co jest w środku

  1. Rozdział 1Rozgrzewka: co dziś jemy?

    • ObrazekOdblokuj
    • Zakręć kołem i odpowiedzZakręć kołemOdblokuj
    • Zapamiętaj słowa: w kuchni i przy stoleSłownictwoWypróbuj
    • Wybierz słowo do zdjęcia: co jest w kuchni?Wybierz według obrazkaOdblokuj
  2. Rozdział 2Słuchanie: gotujemy na głos

    • Posłuchaj (dwa razy): Arjun i Tomek gotująSłuchanieWypróbuj
    • Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
    • Wybierz poprawną odpowiedź: co mówią Arjun i Tomek?QuizOdblokuj
    • Prawda czy fałsz? Sprawdź, co słyszyszPrawda czy fałszOdblokuj
    • Posłuchaj (dwa razy) audycji „Minuta w kuchni”SłuchanieOdblokuj
    • Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
    • Uzupełnij notatki z audycji: krem z dyniUzupełnij lukiOdblokuj
  3. Rozdział 3Czytanie: z książki kucharskiej i z gazety

    • Przeczytaj przepis na placki ziemniaczaneAutentyczny dokumentWypróbuj
    • Prawda czy fałsz? Co jest w przepisie?Prawda czy fałszOdblokuj
    • Przeczytaj tekst i wybierz poprawne słowoWybierz odpowiedźOdblokuj
    • Wybierz poprawną odpowiedź: co mówi tekst?QuizOdblokuj
    • Dopasuj porady do problemówPołącz w paryOdblokuj
  4. Rozdział 4Gramatyka: rób, jedz, weź!

    • Przeanalizuj schemat: tryb rozkazującySchemat gramatycznyWypróbuj
    • Zaznacz poprawną formęWybierz odpowiedźOdblokuj
    • Uzupełnij przepis Arjuna: forma tyUzupełnij lukiOdblokuj
    • Uzupełnij tabelę: ty, my, wy i Pan / PaniUzupełnij tabelęWypróbuj
    • Uzupełnij zdania: powiedz to samo grzecznieUzupełnij lukiOdblokuj
    • Wybierz poprawne zdanie: aspekt i trybQuizOdblokuj
    • Przeciągnij słowa w luki: babcia uczy wnuki robić pierogiPrzeciągnij i upuśćOdblokuj
  5. Rozdział 5Mówienie: w restauracji i przy stole

    • Wybierz właściwe odpowiedzi: w restauracjiCzatWypróbuj
    • Otwórz pudełko i opisz zdjęcieOtwórz pudełkoOdblokuj
  6. Rozdział 6Pisanie i powtórka: zapraszam na kolację

    • Uzupełnij rady dla kolegi: zamień przepis na formę tyUzupełnij lukiOdblokuj
    • Ułóż słowa z liter: kuchniaAnagramOdblokuj
    • Napisz zaproszenie na kolację (ok. 50 słów)Pisanie, sprawdza nauczycielOdblokuj
    • Napisz przepis na potrawę z twojego kraju (ok. 150 słów)Pisanie, sprawdza nauczycielOdblokuj
    • Nagraj monolog: Zdrowe jedzenie – czy to drogie?Mówienie, sprawdza nauczycielOdblokuj

Gotowanie i przepisy po polsku: słownictwo

Słowa i wyrażenia z lekcji (10), w edio każde z obrazkiem i nagraniem.

+7 w lekcji, z obrazkami i nagraniamiWięcej słówek

  • porcja
  • obrać
  • pokroić
  • wymieszać
  • podsmażyć
  • alergen
  • na wynos

Gramatyka: tryb rozkazujący: ty, my, wy i forma grzecznościowa

Tryb rozkazujący służy do próśb, rad i instrukcji, więc w kuchni słychać go co chwilę. Formę ty tworzymy od formy on / ona, a my i wy od formy ty. Do pana i pani mówimy inaczej, z niech albo proszę. Schemat kończy się aspektem w przeczeniach i listą typowych błędów.

Tryb rozkazujący: rób, jedz, weź!

Prosisz, radzisz albo dajesz instrukcję w kuchni? Użyj trybu rozkazującego.

Forma ty od formy on / ona

Od formy trzeciej osoby odcinamy końcówkę: pisze → pisz, smaży → smaż. Czasowniki z -a dostają -aj (czytaj), w robi i posoli pojawia się ó (rób, posól), a przy trudnym końcu dochodzi -ij albo -yj: wyjmij, zetrzyj.

Forma on / onaCo robisz?Forma ty
czyta, wymiesza, doda-a → -ajczytaj, wymieszaj, dodaj
pisze, myje, gotuje, wleje, obierzeusuń -episz, myj, gotuj, wlej, obierz
smaży, odstawi, podsmażyusuń -y / -ismaż, odstaw, podsmaż
robi, posoli, położyusuń -i / -y, czasem o → órób, posól, połóż
kroi, stoi-oi → -ójkrój, stój
nosi, wrzuci, usiądzie-si → -ś, -ci → -ć, -dzie → -dźnoś, wrzuć, usiądź
wyjmie, wytnie, zetrzetrudny koniec? + -ij / -yjwyjmij, wytnij, zetrzyj
dodaje, podajeczasowniki na -awać: dodawać → dodawajdodawaj, podawaj

Jedz, weź, bądź i formy my, wy

Kilka form trzeba znać na pamięć: jedz, weź, daj, idź, miej, bądź, powiedz. Formy my i wy powstają przez dodanie do formy ty końcówek -my i -cie: pokrójmy, pokrójcie, weźcie.

Nieregularne: zapamiętaj! (my = ty + -my, wy = ty + -cie)

Bezokoliczniktymywy
jeśćjedzjedzmyjedzcie
wziąćweźweźmyweźcie
daćdajdajmydajcie
iść / przyjśćidź / przyjdźidźmy / przyjdźmyidźcie / przyjdźcie
miećmiejmiejmymiejcie
byćbądźbądźmybądźcie
pojechaćpojedźpojedźmypojedźcie
powiedziećpowiedzpowiedzmypowiedzcie

Ty, my, wy: do kogo mówisz?

  • ty: Tomek, pokrój cebulę.
  • my (ja i ty / ja i wy): Pokrójmy razem cebulę!
  • wy (kilka osób): Dzieci, pokrójcie cebulę.

Grzecznie: niech pani i proszę

Do pana i pani nie używamy formy ty. Mówimy niech z formą trzeciej osoby (Niech pani pokroi cebulę, Niech państwo spróbują zupy) albo proszę z bezokolicznikiem (Proszę usiąść). Przepisy też używają bezokolicznika: Ziemniaki obrać i umyć.

niech + forma on / ona / oni

  • Niech pani pokroi cebulę.
  • Niech pan weźmie talerz.
  • Niech państwo spróbują zupy.
  • być → Niech pan będzie spokojny.

proszę + bezokolicznik

  • Proszę pokroić cebulę.
  • Proszę usiąść.
  • Proszę nie dodawać soli.
  • W przepisach też bezokolicznik: Ziemniaki obrać i umyć.

Nie dodawaj, a nie nie dodaj

Jedna konkretna czynność ma zwykle aspekt dokonany (Dodaj sól), proces i rada ogólna niedokonany (Gotuj dwadzieścia minut). Po nie stoi niedokonany: Nie dodawaj soli. Wyjątek to ostrzeżenie: Nie przypal placków!. Lista błędów dodaje jej zamiast jedz i weźmij.

Z „nie” czy bez? Aspekt

Tak

  • jedna czynność → zwykle dokonany: Pokrój cebulę. Dodaj sól.
  • proces, czas, rada ogólna → niedokonany: Gotuj dwadzieścia minut. Jedz powoli.

Nie (rada, zakaz) → niedokonany

  • Nie dodawaj soli. (nie: nie dodaj)
  • Nie krój chleba na tej desce. (nie: nie pokrój)
  • Nie jedz tego! (nie: nie zjedz)

Ostrzeżenie przed przypadkiem

  • Uważaj, nie przypal placków! (dokonany)

Typowe błędy

  • Jej więcej warzyw!

    Jedz więcej warzyw!

    jeść → jedz (jej = jej książka)

  • Weźmij łyżkę.

    Weź łyżkę.

    wziąć → weź, weźcie

  • Nie dodaj soli, zupa jest słona.

    Nie dodawaj soli, zupa jest słona.

    nie + niedokonany

  • Niech pani pokroić cebulę.

    Niech pani pokroi cebulę. / Proszę pokroić cebulę.

    niech + forma on / ona; proszę + bezokolicznik

Tryby w poprawności gramatycznej

Wskazówka odsyła do części egzaminu „Poprawność gramatyczna”. Zanim uczeń wybierze formę, sprawdza, do kogo mówi osoba w zdaniu (ty, wy, pan, pani) i czy w zdaniu stoi nie.

Egzamin B1: aspekt i tryby

W części „Poprawność gramatyczna” jest zadanie z aspektem i trybami. Zanim wybierzesz formę, sprawdź: do kogo ktoś mówi (ty, wy, Pan / Pani)? Czy w zdaniu jest nie?

Więcej lekcji z tej gramatyki: Tryb rozkazujący – lekcje i ćwiczenia · Formy grzecznościowe – lekcje i ćwiczenia · Formy pisemne – lekcje i ćwiczenia

Tryb rozkazujący – ćwiczenia online

Wypróbuj je tutaj: to te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.

Co jest w lekcji

  • 16 ćwiczeń sprawdzanych automatycznie
  • 3 gry
  • 3 zadania sprawdzane przez nauczyciela
  • 1 autentyczny dokument
  • 1 schemat gramatyczny
  • 1 zestaw fiszek
  • 2 nagrania
  • 1 obrazek
  • 2 transkrypcje

Główne cele tej lekcji:

  • wydać polecenie albo dać radę w formie ty: Pokrój cebulę., Weź fartuch., Jedz powoli!
  • zwrócić się do kilku osób i zaproponować wspólne działanie: Pokrójcie warzywa., Zróbmy razem pierogi!
  • poprosić grzecznie osobę, z którą jesteśmy na pan / pani: Niech pani usiądzie., Proszę nie dodawać soli.
  • wybrać aspekt w zakazie: Nie dodawaj soli na początku!, a nie nie dodaj
  • zamówić danie w restauracji i powiedzieć o alergii: Mam alergię na mleko. Czy w tej zupie jest śmietana?

To lekcja 4 kursu Polski B1 · Egzamin certyfikatowy, ostatnia w module Ja, dom i zakupy. Po przypadkach z lekcji 1–3 (narzędnik, miejscownik, dopełniacz) gramatyka przechodzi do czasownika. Kuchnia to najlepsze miejsce na tryb rozkazujący, bo przepis, rada babci i rozmowa przy kuchence składają się z poleceń. Słuchanie ćwiczy przepis podany w radiu, a czytanie tekst z lukami. Lekcja 5 otwiera moduł Zdrowie, urząd, praca i nauka wizytą u lekarza i celownikiem.

Na rozgrzewkę grupa kręci kołem z pytaniami o jedzenie, poznaje dziesięć słów, od przepisu po na wynos, i nazywa sprzęty kuchenne na zdjęciach. W słuchaniu Arjun uczy Tomka gotować dal, a w radiowej „Minucie w kuchni” kucharz podaje przepis na krem z dyni. Czytanie to przepis na placki ziemniaczane, artykuł o zdrowym jedzeniu z lukami i porady do dopasowania. Po schemacie jest sześć zadań, a w mówieniu uczeń zamawia obiad na czacie z kelnerką i opisuje zdjęcia z pudełka.

Praca domowa zaczyna się od dwóch powtórek sprawdzanych automatycznie: przepisu babci zamienionego na rady w formie ty i anagramów. Nauczyciel ocenia zaproszenie na kolację (ok. 50 słów), przepis na potrawę z kraju ucznia (ok. 150 słów) i nagrany monolog „Zdrowe jedzenie – czy to drogie?”.

Gramatyka:
tryb rozkazujący · niech pan / pani · proszę + bezokolicznik
Temat:
jedzenie · gotowanie · przepisy · zdrowa dieta · restauracja · egzamin B1

Wskazówki dla nauczyciela

  • Zacznij od gotowania na niby: wydawaj polecenia (Weź garnek, Pokrój cebulę), a grupa je pokazuje. Potem role się odwracają i to uczniowie wydają polecenia tobie.
  • Zapisz na tablicy trzy kolumny: on / ona, ty, wy. Uczniowie sami odkrywają regułę na czasownikach z nagrania: pokroi → pokrój → pokrójcie.
  • Jedno polecenie powiedz na trzy sposoby: Pokrój cebulę, Niech pani pokroi cebulę, Cebulę pokroić. Zapytaj grupę, kto tak mówi, do kogo i gdzie można to przeczytać.
  • Zakazy ćwicz na błędnych zdaniach: przeczytaj Nie dodaj soli i poproś o poprawkę. Szybko widać, kto już pamięta o aspekcie niedokonanym po nie.
  • Przed czatem w restauracji zapytaj, czy ktoś w grupie ma alergię albo czegoś nie je. Prawdziwe ograniczenia dają ciekawsze zdania niż wymyślone.

Podoba ci się?

Poprowadź całą lekcję w edio

30 ćwiczeń w 6 rozdziałach, gotowe do prowadzenia. edio to platforma online dla szkół językowych i nauczycieli: gotowe interaktywne lekcje, zajęcia na żywo, prace domowe i postępy uczniów w jednym miejscu.

  1. Zacznij okres próbny

    7 dni za darmo, bez karty płatniczej.

  2. Otwórz lekcję

    Znajdziesz ją w bibliotece gotowych lekcji (621). Prowadź ją tak, jak jest, albo skopiuj dowolny rozdział do własnych lekcji.

  3. Prowadź na żywo albo zadaj jako pracę domową

    Uczniowie pracują na własnych kontach, w synchronizacji z tobą podczas lekcji, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.

Cały kurs: Polski B1 · Egzamin certyfikatowy

15 lekcji przygotowania do państwowego egzaminu certyfikatowego z polskiego na poziomie B1, tylko po polsku. We Wrocławiu lektorka Ewa uczy Olenę, Arjuna i Giorgiego, a uczniowie razem z nimi załatwiają sprawy z życia w Polsce: od mieszkania i lekarza po urząd, pracę i święta. Po kursie rozumieją komunikaty i ogłoszenia, piszą e-maile i listy, opisują zdjęcia i mówią monolog na podany temat. Na koniec rozwiązują dwa egzaminy próbne w formatach egzaminu, choć nie są to oficjalne arkusze. Ćwiczenia są sprawdzane automatycznie, a teksty i nagrania ocenia lektor.Zobacz kurs

  1. Moduł 1 Ja, dom i zakupy

    przedstawianie się, szukanie mieszkania, reklamacje i gotowanie; narzędnik, miejscownik, dopełniacz i tryb rozkazujący

    1. Lekcja 1Przedstaw się! Narzędnik na startNarzędnik: kim? czym? z kim? z czym?
    2. Lekcja 2Szukam mieszkania: miejscownik w ogłoszeniachMiejscownik: gdzie? o kim? o czym?
    3. Lekcja 3Zakupy i reklamacje: dopełniacz w akcjiDopełniacz: kogo? czego?
    4. Lekcja 4 · tutaj jesteśCo dziś na obiad? Tryb rozkazujący w kuchniTryb rozkazujący: ty, my, wy i forma grzecznościowa
  2. Moduł 2 Zdrowie, urząd, praca i nauka

    u lekarza, w urzędzie, rozmowa o pracę i kursy dla dorosłych; celownik, liczebniki, czas przeszły i przyszły z aspektem

    1. Lekcja 5U lekarza: celownik i zaimkiCelownik: komu? czemu?
    2. Lekcja 6W urzędzie: daty, godziny i liczebnikiLiczebniki: daty, godziny i liczebnik z rzeczownikiem
    3. Lekcja 7Praca marzeń: czas przeszły i aspektCzas przeszły i aspekt: robiłem czy zrobiłem?
    4. Lekcja 8Uczę się całe życie: czas przyszłyCzas przyszły złożony i prosty
  3. Moduł 3 Wolny czas i świat wokół

    podróże, kino i koncerty, miasto czy wieś, bezpieczeństwo w sieci, święta; przyimki, stopniowanie, gdyby, spójniki, pytania i przekształcenia

    1. Lekcja 9Podróże po Polsce: dokąd, gdzie, skąd?Przyimki miejsca i kierunku: dokąd, gdzie, skąd
    2. Lekcja 10Kino, koncert, książka: stopniowanieStopniowanie przymiotników i przysłówków
    3. Lekcja 11Miasto czy wieś? Tryb przypuszczającyTryb przypuszczający i zdania z gdyby
    4. Lekcja 12Życie w sieci: spójniki i zdania złożoneSpójniki i zdania złożone
    5. Lekcja 13Święta i tradycje: pytania i przekształceniaPytania o podkreśloną część zdania i przekształcenia
  4. Moduł 4 Egzaminy próbne

    dwa pełne egzaminy w kolejności prawdziwego: słuchanie, czytanie, gramatyka, pisanie i mówienie

    1. Lekcja 14Egzamin próbny B1 — zestaw 1Gramatyka B1 w ośmiu zadaniach egzaminu
    2. Lekcja 15Egzamin próbny B1 — zestaw 2Powtórka gramatyki B1 w zadaniach egzaminu

Pytania o tę lekcję

Jak tworzy się tryb rozkazujący?
Formę ty tworzymy od trzeciej osoby, odcinając jej końcówkę. Pisze → pisz, smaży → smaż, gotuje → gotuj. Czasowniki z -a w trzeciej osobie dostają zwykle -aj: czyta → czytaj. Formy my i wy powstają przez dodanie -my i -cie: pokrójmy, pokrójcie. W lekcji Co dziś na obiad? Tryb rozkazujący w kuchni te reguły zbiera jedna tabela.
Kiedy używamy trybu rozkazującego?
Gdy prosimy, radzimy, zakazujemy albo dajemy instrukcję. W kuchni: Umyj ręce, Nie dodawaj soli. W rozmowie z przyjacielem: Przyjdź w sobotę!. Forma my to propozycja wspólnego działania: Zróbmy razem pierogi!. Do osoby, z którą jesteśmy na pan / pani, używamy niech albo proszę.
Jak grzecznie poprosić po polsku: „niech pan” czy „proszę”?
Obie formy są grzeczne i poprawne. Niech łączy się z formą trzeciej osoby: Niech pani usiądzie, Niech państwo spróbują zupy. Proszę łączy się z bezokolicznikiem: Proszę usiąść, Proszę nie dodawać soli. Częsty błąd to mieszanie obu konstrukcji: niech pani pokroić albo proszę mi powiedz.
„Nie dodaj soli” czy „nie dodawaj soli”?
Poprawnie nie dodawaj soli. W zakazach i radach z nie używamy zwykle aspektu niedokonanego: nie krój, nie jedz, nie wrzucaj. Dokonany po nie pojawia się w ostrzeżeniach przed czymś, co może zdarzyć się przypadkiem: Uważaj, nie przypal placków!. W lekcji Co dziś na obiad? Tryb rozkazujący w kuchni tę różnicę ćwiczy quiz z kuchennymi sytuacjami.
„Jedz” czy „jej”, „weź” czy „weźmij”?
Od jeść jest jedz, od wziąć jest weź. Formy jej i weźmij to częste błędy: jej znaczy coś innego (jej książka), a weźmij nie istnieje. W liczbie mnogiej mówimy jedzcie i weźcie. Uwaga też na jedź od jechać: Jedź powoli! mówimy do kierowcy, a Jedz powoli! do kogoś przy stole.
Jak zamówić jedzenie w restauracji po polsku?
Najprościej: Poproszę… i nazwa dania. Pytamy Co jest w tej zupie? albo Czy to danie jest bez mleka?, a o alergii mówimy wprost: Mam alergię na orzechy. Prośby do kelnera brzmią Proszę nie dodawać sosu i Poproszę rachunek. W czacie z tej lekcji uczeń wybiera takie zdania sam, w rozmowie z kelnerką.
Jak napisać przepis po polsku?
Bezokolicznikiem albo w trybie rozkazującym. Książki kucharskie piszą zwykle Ziemniaki obrać i umyć, a w przepisie dla kolegi mówimy Obierz ziemniaki, do kilku osób Obierzcie ziemniaki. Przydają się słowa pokroić w kostkę, podsmażyć na oleju, wymieszać, sól i pieprz do smaku. W pracy domowej uczniowie piszą przepis na potrawę ze swojego kraju.
Jak ćwiczyć rozumienie ze słuchu przed egzaminem B1?
Na krótkich nagraniach z życia, słuchanych z konkretnym zadaniem. Przy pierwszym słuchaniu warto złapać ogólny sens, przy drugim szczegóły: liczby, ilości, kolejność kroków. W części „Rozumienie ze słuchu” pojawiają się dialogi, komunikaty i audycje radiowe. W tej lekcji uczniowie uzupełniają notatki z radiowego przepisu na krem z dyni.
Jak uczyć trybu rozkazującego na poziomie B1?
W działaniu, przez polecenia, które ktoś naprawdę wykonuje. Gotowanie na niby, instrukcja do gry albo przepis czytany na głos szybko pokazują, że forma ty pochodzi od formy on / ona. Na B1 warto dołożyć formy grzecznościowe i aspekt po nie, bo właśnie przy nich pojawia się najwięcej błędów.
Czy są interaktywne ćwiczenia z trybu rozkazującego?
Tak, a najlepiej sprawdzają się te z prawdziwymi poleceniami. Na tej stronie bez konta działają cztery części lekcji Co dziś na obiad? Tryb rozkazujący w kuchni: nagranie, w którym Arjun i Tomek gotują, przepis na placki ziemniaczane, tabela form ty, my, wy i Pan / Pani oraz czat w restauracji.
Jak ćwiczyć tryb rozkazujący z jednym uczniem online?
Poproś ucznia, żeby poprowadził cię przez swój przepis. Uczeń wydaje polecenia w formie ty, a lektor gotuje na niby i dopytuje: Ile mąki?, Jak długo smażyć?. Potem zamiana: lektor mówi do ucznia na pan / pani. Na edio.ai koło i pudełko ze zdjęciami działają w parze lektor–uczeń, a czat w restauracji uczeń przechodzi sam.

Poprowadź tę lekcję ze swoimi uczniami

Bez karty płatniczej