Formy pisemne: list formalny, e-mail, rozprawka i inne
Poziomy A2–B2 49 planów lekcji Ćwiczenia sprawdzane automatycznie
Formy pisemne to rodzaje tekstów z własną budową i stałymi zwrotami: e-mail do biura, CV, list formalny, reklamacja, list motywacyjny, streszczenie, rozprawka czy hasło do encyklopedii. W liście formalnym od nagłówka po podpis obowiązuje styl oficjalny: Szanowni Państwo, na początku, Z poważaniem na końcu. Ta strona zbiera lekcje polskiego jako obcego z biblioteki edio, w których uczniowie czytają, analizują i piszą takie teksty (liczba lekcji: 49, poziomy A2–B2). Ćwiczenia z tych lekcji są sprawdzane automatycznie, a teksty pisane w pracy domowej sprawdza nauczyciel.
Formy pisemne – plany lekcji i ćwiczenia
49 planów lekcji, poziomy A2–B2. Każda to cała lekcja z czytaniem, słuchaniem i mówieniem, a jej strona pozwala wypróbować ćwiczenia z niej.
A2Plan lekcjiPolski A2.1Dożynki: wieniec i zabawa
A2Plan lekcjiPolski A2.2Semestr w Polsce z Erasmusem+
B1Plan lekcjiPolski B1 · EgzaminPrzedstaw się! Narzędnik na start
B1Plan lekcjiPolski B1 · EgzaminSzukam mieszkania: miejscownik w ogłoszeniach
B1Plan lekcjiPolski B1 · EgzaminZakupy i reklamacje: dopełniacz w akcji
B1Plan lekcjiPolski B1 · EgzaminCo dziś na obiad? Tryb rozkazujący w kuchni
B1Plan lekcjiPolski B1 · EgzaminU lekarza: celownik i zaimki
B1Plan lekcjiPolski B1 · EgzaminW urzędzie: daty, godziny i liczebniki
B1Plan lekcjiPolski B1 · EgzaminPraca marzeń: czas przeszły i aspekt
B1Plan lekcjiPolski B1 · EgzaminUczę się całe życie: czas przyszły
B1Plan lekcjiPolski B1 · EgzaminPodróże po Polsce: dokąd, gdzie, skąd?
B1Plan lekcjiPolski B1 · EgzaminKino, koncert, książka: stopniowanie
B1Plan lekcjiPolski B1 · EgzaminMiasto czy wieś? Tryb przypuszczający
B1Plan lekcjiPolski B1 · EgzaminŻycie w sieci: spójniki i zdania złożone
B1Plan lekcjiPolski B1 · EgzaminŚwięta i tradycje: pytania i przekształcenia
B1Plan lekcjiPolski B1 · EgzaminEgzamin próbny B1 — zestaw 1
B1Plan lekcjiPolski B1 · EgzaminEgzamin próbny B1 — zestaw 2
B1Plan lekcjiPolski B1.1Zdjęcie, umiejętności i klauzula RODO
B1Plan lekcjiPolski B1.1Solaris: ocean, który myśli?
B1Plan lekcjiPolski B1.1Oddaj butelkę!
B1Plan lekcjiPolski B1.2Sprzątanie świata: dbamy o planetę
B2Plan lekcjiPolski B2.1Projekt: mój głos w debacie o AI
B2Plan lekcjiPolski B2.1Projekt: lepszy dojazd na Pragę
B2Plan lekcjiPolski B2.1Fortepian z Gdańska
B2Plan lekcjiPolski B2.1Projekt: polski weekend kultury
B2Plan lekcjiPolski B2.1Dlaczego pieniądz jest złoty?
B2Plan lekcjiPolski B2.1Wadliwe słuchawki? Reklamacja!
B2Plan lekcjiPolski B2.1Projekt: poradnik konsumenta
B2Plan lekcjiPolski B2.1Polacy nie gęsi!
B2Plan lekcjiPolski B2.1Projekt: wieczór nieprzetłumaczalnych słów
B2Plan lekcjiPolski B2.1Zima w Hornsundzie
B2Plan lekcjiPolski B2.1Projekt: opowieść z krańca świata
B2Plan lekcjiPolski B2.2Od 1364 roku: najstarsza polska uczelnia
B2Plan lekcjiPolski B2.2Lekcje pod drzewami
B2Plan lekcjiPolski B2.2Ogród na dachu BUW-u
B2Plan lekcjiPolski B2.2Projekt: nowe miejsce do nauki
B2Plan lekcjiPolski B2.2Praca z domu czy z biura?
B2Plan lekcjiPolski B2.2Projekt: debata oksfordzka
B2Plan lekcjiPolski B2.221 postulatów na drewnianych tablicach
B2Plan lekcjiPolski B2.21918: kobiety idą do urn
B2Plan lekcjiPolski B2.21 maja 2004: nowy rozdział
B2Plan lekcjiPolski B2.2Projekt: hasło do encyklopedii
B2Plan lekcjiPolski B2.2Prima aprilis!
B2Plan lekcjiPolski B2.2Projekt: Sprawdzam!
B2Plan lekcjiPolski B2.2Rok, który coś zmienia
B2Plan lekcjiPolski B2.2Projekt: podróż, która coś zostawia
B2Plan lekcjiPolski B2.2Orlik w każdej gminie
B2Plan lekcjiPolski B2.215 metrów w 6 sekund
B2Plan lekcjiPolski B2.2Projekt: rozprawka na konkurs
Formy pisemne – ćwiczenia online
Po jednym ćwiczeniu z 6 lekcji. To te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.
Formy pisemne – zasady i przykłady
Każda forma pisemna ma swoją budowę, styl i formuły, a formuły mają ustaloną gramatykę: w nawiązaniu do łączy się z dopełniaczem, zwracam się z prośbą o z biernikiem, posiadam doświadczenie w z miejscownikiem. Formuł uczymy się razem z ich przypadkiem. Druga zasada to jeden styl w całym tekście.
E-mail do biura: Czy mógłby Pan…?
Pierwsze teksty oficjalne to krótkie e-maile z prośbą. Grzeczne pytanie buduje tryb przypuszczający z bezokolicznikiem: Czy mogłaby Pani przesłać mi plan zajęć? W e-mailu Pan, Pani i Państwo piszemy wielką literą, a czasownik ma formę trzeciej osoby.
Do kogo mówisz? Jak pytasz?
| Do kogo? | Grzeczne pytanie |
|---|---|
| do kolegi (ty) | Kuba, czy mógłbyś mi pomóc? |
| do koleżanki (ty) | Olena, czy mogłabyś przeczytać mój e-mail? |
| do pana | Czy mógłby Pan otworzyć mi pokój? |
| do pani | Czy mogłaby Pani przesłać mi plan zajęć? |
| do biura, do grupy (państwo) | Czy mogliby Państwo pomóc mi z dokumentami? |
| ja: grzeczny początek | Chciałbym / Chciałabym zapytać, czy mogę mieszkać w akademiku. |
Uwaga!
W e-mailu i w wiadomości piszemy Pan, Pani, Państwo wielką literą: Czy mogłaby Pani…? W rozmowie i w zdaniu o kimś piszemy małą literą: pani z biura. Forma jest jak dla on, ona, oni: Pan → mógłby, Pani → mogłaby, Państwo → mogliby. Po niej zawsze jest bezokolicznik.
Z lekcji Semestr w Polsce z Erasmusem+ (Polski A2.2)
List formalny: części reklamacji i formuły
Reklamacja pokazuje budowę listu formalnego: nagłówek, cel (W nawiązaniu do zamówienia…), fakty, żądanie (Zwracam się z prośbą o wymianę), załączniki i zakończenie Z wyrazami szacunku. Styl oficjalny woli rzeczownik: dokonać zwrotu pieniędzy zamiast zwrócić pieniądze.
Części reklamacji i ich formuły
| część listu | formuła | przypadek (pytanie) |
|---|---|---|
| 1. nagłówek | Szanowni Państwo, / Szanowna Pani, / Szanowny Panie, | wołacz (znasz już) |
| 2. czego dotyczy list | W nawiązaniu do zamówienia nr 4821… | do + dopełniacz (czego?) |
| 3. co robisz | Niniejszym składam reklamację… / Niniejszym odstępuję od umowy… | biernik (co?) / od + dopełniacz (czego?) |
| 4. co, kiedy, jaka usterka | Usterka pojawiła się 8 listopada. | fakty i daty |
| 5. czego żądasz | Zwracam się z prośbą o wymianę towaru. | o + biernik (co?) |
| 6. inne prośby | Uprzejmie proszę o informację / odpowiedź. | o + biernik (co?) |
| 7. załączniki | W załączeniu przesyłam potwierdzenie zamówienia. | biernik (co?) |
| 8. zakończenie | Z wyrazami szacunku / Z poważaniem + imię i nazwisko | z + narzędnik (czym?) |
Styl oficjalny: rzeczownik zamiast czasownika
| styl potoczny | styl oficjalny | przypadek (pytanie) |
|---|---|---|
| zwrócić pieniądze | dokonać zwrotu pieniędzy | dokonać + dopełniacz (czego?) |
| wymienić słuchawki | dokonać wymiany słuchawek | dokonać + dopełniacz (czego?) |
| naprawić pralkę | dokonać naprawy pralki | dokonać + dopełniacz (czego?) |
| kupić bilet | dokonać zakupu biletu | dokonać + dopełniacz (czego?) |
| zapłacić | dokonać płatności | dokonać + dopełniacz (czego?) |
| zareklamować towar | złożyć reklamację towaru | złożyć + biernik (co?) |
| wysłać paragon | przesłać dowód zakupu | przesłać + biernik (co?) |
| zrezygnować z zakupu w internecie | odstąpić od umowy | od + dopełniacz (czego?) |
| poprosić o zwrot | zwrócić się z prośbą o zwrot | z + narzędnik, o + biernik |
| chcieć naprawy, wymiany | zażądać naprawy, wymiany, obniżenia ceny | zażądać + dopełniacz (czego?) |
Z lekcji Wadliwe słuchawki? Reklamacja! (Polski B2.1)
List motywacyjny: kandydatura i cechy
Typowe formuły to Pragnę zgłosić swoją kandydaturę na stanowisko… i Posiadam doświadczenie w pracy z ludźmi. Zwrot Jestem osobą sumienną nie zależy od płci piszącego, za to w Byłbym wdzięczny albo Byłabym wdzięczna trzeba wybrać formę.
Formuły listu motywacyjnego
| część listu | formuła | przypadek i uwaga |
|---|---|---|
| po co piszę | Pragnę zgłosić swoją kandydaturę na stanowisko informatyka. | na + biernik (na co?); swoją: to ja zgłaszam |
| doświadczenie | Posiadam doświadczenie w pracy z ludźmi. | w + miejscownik (w czym?) |
| to, co najważniejsze | Chciałbym / Chciałabym podkreślić, że… | tryb przypuszczający: grzecznie |
| cechy | Jestem osobą odporną na stres i sumienną. | osobą (kim? jaką?): narzędnik, -ą |
| prośba | Zwracam się z prośbą o rozpatrzenie mojej kandydatury. | o + biernik; rozpatrzyć → rozpatrzenie |
| podziękowanie | Byłbym wdzięczny / Byłabym wdzięczna za zaproszenie na rozmowę. | wdzięczny za + biernik (za co?) |
Cechy kandydata
| cecha (jaki?) | o sobie (on / ona) | w liście (każdy) |
|---|---|---|
| odporny na + biernik (na co?) | Jestem odporny / odporna na stres, na zimno. | Jestem osobą odporną na stres. |
| sumienny | Jestem sumienny / sumienna. | Jestem osobą sumienną. |
| samodzielny | Jestem samodzielny / samodzielna. | Jestem osobą samodzielną. |
| komunikatywny | Jestem komunikatywny / komunikatywna. | Jestem osobą komunikatywną. |
Z lekcji Zima w Hornsundzie (Polski B2.1)
Hasło do encyklopedii: wydarzenie i data
Zdanie w haśle często zaczyna się od rzeczownika, który nazywa wydarzenie, potem idą czasownik i data: Przystąpienie Polski do Unii nastąpiło 1 maja 2004 r. Obok nastąpić używamy dojść do, mieć miejsce i odbyć się.
Cztery czasowniki wydarzeń
| czasownik | kiedy go używamy | przykład |
|---|---|---|
| nastąpić | zmiana, początek, koniec, ważny moment | Przystąpienie Polski do Unii nastąpiło 1 maja 2004 r. |
| dojść do + dopełniacz (Czego?) | coś się stało; zdanie bez podmiotu, zawsze forma doszło | 1 maja 2004 r. doszło do największego rozszerzenia Unii. |
| mieć miejsce | wydarzenie w jakimś miejscu albo czasie | Podpisanie traktatu miało miejsce w Atenach. |
| odbyć się | zaplanowane wydarzenie: uroczystość, spotkanie, koncert | Uroczystość w szkole odbyła się dzień przed 1 maja. |
Daty w haśle
| piszemy | czytamy |
|---|---|
| 1 maja 2004 r. | pierwszego maja dwa tysiące czwartego roku |
| 16 kwietnia 2003 r. | szesnastego kwietnia dwa tysiące trzeciego roku |
| 21 grudnia 2007 r. | dwudziestego pierwszego grudnia dwa tysiące siódmego roku |
| w 2004 r. | w dwa tysiące czwartym roku |
| od 1998 r. / do 2011 r. | od tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątego ósmego roku / do dwa tysiące jedenastego roku |
Z lekcji 1 maja 2004: nowy rozdział (Polski B2.2)
Streszczenie: Tekst dotyczy…, autor omawia…
Streszczenie oddaje myśli autora w tej samej kolejności, krócej, bez cytatów i bez własnej opinii. Zwroty mają swoje przypadki: tekst dotyczy + dopełniacz, autor zwraca uwagę na + biernik, porusza temat + dopełniacz.
Zwroty streszczenia
| część streszczenia | zwroty | przypadek |
|---|---|---|
| temat | Tekst / Artykuł dotyczy… | dopełniacz (czego?): dotyczy Orlików |
| temat | Autor porusza temat… | dopełniacz (czego?): porusza temat kosztów |
| główna myśl (na początku albo na końcu) | Główna myśl tekstu jest taka, że… | całe zdanie po „że” |
| kolejne części | W pierwszej części… Następnie… Na zakończenie… | kolejność taka jak w tekście |
| co robi autor | autor przedstawia / opisuje / omawia… | biernik (co?): omawia pracę animatorów |
| co jest ważne | autor zwraca uwagę na… | biernik (na co?): zwraca uwagę na koszty |
Jak skracać?
- Ogólne słowo zamiast listy: boiska, korty i bieżnie → obiekty sportowe
- Bez przykładów i szczegółów: bez godzin zajęć i nazw wszystkich sportów
- Liczby tylko wtedy, gdy są ważne: około jednej trzeciej gmin nie ma Orlika (ale bez: 30 na 62 metry)
- Bez cytatów: zamiast cytatu piszemy: Autor pisze, że…
- Bez własnej opinii: w streszczeniu nie ma „moim zdaniem”
- Czas teraźniejszy: Autor opisuje… (nie: opisał), także gdy tekst mówi o przeszłości
Z lekcji Orlik w każdej gminie (Polski B2.2)
Rozprawka: teza, argumenty, wniosek
Wstęp podaje tezę albo hipotezę, rozwinięcie dwa lub trzy argumenty z przykładami, a zakończenie wraca do tezy. Argumenty wprowadzamy czasownikami z ustalonym przypadkiem: przemawiać za + narzędnik, świadczyć o + miejscownik, wynikać z + dopełniacz.
Części rozprawki
| część | zadanie | zwroty |
|---|---|---|
| wstęp | temat i teza (twoje zdanie) albo hipoteza (pytanie, które sprawdzisz) | Na wstępie warto zauważyć, że… · Uważam, że… · Czy rzeczywiście…? |
| rozwinięcie | 2-3 argumenty, do każdego przykład | Po pierwsze… · Za tą tezą przemawia… · Kolejnym argumentem jest… · Przykładem może być… |
| zakończenie | wniosek: powrót do tezy albo odpowiedź na pytanie; bez nowych argumentów | Reasumując… · Konkludując… · Z powyższych argumentów wynika, że… |
Czasowniki argumentacji i przypadki
| czasownik + przypadek | pytanie | przykład | przed „że” |
|---|---|---|---|
| przemawiać za + narzędnik | za kim? za czym? | Za tą tezą przemawiają liczby. | za tym, że… |
| świadczyć o + miejscownik | o kim? o czym? | Jej rekordy świadczą o wielkiej pracy. | o tym, że… |
| dowodzić + dopełniacz | kogo? czego? | Ten przykład dowodzi tej tezy. | tego, że… |
| wynikać z + dopełniacz | z kogo? z czego? | Z badań wynika, że… | z tego, że… |
Z lekcji 15 metrów w 6 sekund (Polski B2.2)
Pytania o formy pisemne
Jak napisać list formalny?
List formalny ma stały układ i oficjalny styl. W prawym górnym rogu piszemy miejscowość i datę, w lewym dane nadawcy, a pod datą, po prawej, dane adresata. Dalej idą nagłówek (Szanowni Państwo,), wstęp z celem listu (W nawiązaniu do…), rozwinięcie z faktami i prośbą (Uprzejmie proszę o…), zakończenie (Z poważaniem) i podpis. Każda sprawa dostaje osobny akapit.
Jak zacząć list formalny?
List formalny zaczynamy nagłówkiem i zdaniem o celu. Do instytucji piszemy Szanowni Państwo, do konkretnej osoby Szanowna Pani albo Szanowny Panie (bez nazwiska), a do osoby z tytułem Szanowna Pani Dyrektor. Po nagłówku stawiamy przecinek i zaczynamy nowy akapit małą literą: w nawiązaniu do rozmowy z 3 marca…. Po wykrzykniku pisalibyśmy wielką literą, ale dziś częściej stawia się przecinek.
Jakie zwroty pasują do listu formalnego?
Formuły listu formalnego łączą się z ustalonymi przypadkami. W nawiązaniu do wymaga dopełniacza (do ogłoszenia), Zwracam się z prośbą o biernika (o zwrot), a W załączeniu przesyłam też biernika (kopię umowy). Przydają się też Uprzejmie proszę o informację i Niniejszym składam reklamację oraz czasowniki z dopełniaczem: dokonać zwrotu, zażądać naprawy, odstąpić od umowy. Typowe błędy to „w nawiązaniu na” i „zwracam się o prośbą”.
Z poważaniem czy Z wyrazami szacunku?
Obie formuły są poprawne i pasują do listu formalnego. Z poważaniem jest najbardziej neutralne i typowe dla pism do urzędów i firm. Z wyrazami szacunku brzmi nieco cieplej i mocniej podkreśla szacunek dla adresata. Po formule nie stawiamy przecinka, a imię i nazwisko piszemy w następnym wierszu. Pozdrawiam pasuje raczej do mniej oficjalnych e-maili, a Pozdro tylko do wiadomości dla znajomych.
Kiedy Pan, Pani i Państwo piszemy wielką literą?
Zwroty do adresata listu piszemy wielką literą. To znak szacunku, więc dotyczy wszystkich form: Pan, Pana, Panu, Pani, Państwa, a w liście prywatnym także Ty, Ciebie, Twój. W dialogu i w zdaniu o kimś innym piszemy małą literą: pani z sekretariatu. Czasownik po Pan i Pani ma formę trzeciej osoby: Czy mógłby Pan…?, Gdzie Pani pracowała?
Czym różni się styl oficjalny od potocznego?
Styl zależy od odbiorcy i nie zmienia się w tekście. Do przyjaciela piszemy Daj znać!, do sąsiada Proszę o informację, a do urzędu Uprzejmie proszę o informację. Styl oficjalny wybiera inne słowa i konstrukcje z rzeczownikiem: otrzymać zamiast dostać, nabyć zamiast kupić, dokonać przelewu zamiast zrobić przelew. Błędem jest mieszanie stylów, na przykład Szanowny Panie i daj znać w jednym liście.
Jak napisać list motywacyjny po polsku?
List motywacyjny zaczyna się od stanowiska, o które się ubiegasz. Typowy początek to Pragnę zgłosić swoją kandydaturę na stanowisko…. Dalej opisujesz doświadczenie (Posiadam doświadczenie w… + miejscownik) i cechy (Jestem osobą sumienną), a kończysz prośbą: Zwracam się z prośbą o rozpatrzenie mojej kandydatury. Potoczne słowa, takie jak super czy ogarnięty, w takim liście brzmią źle.
Jak napisać streszczenie tekstu?
Streszczenie przekazuje najważniejsze myśli tekstu własnymi słowami, bez opinii. Zachowaj kolejność oryginału, pomiń przykłady, cytaty i mniej ważne liczby, a długie wyliczenia zastąp ogólnym słowem: boiska, korty i bieżnie → obiekty sportowe. O autorze piszemy w czasie teraźniejszym (autor opisuje). Pomagają zwroty Tekst dotyczy…, W pierwszej części autor przedstawia…, Następnie omawia… i Główna myśl tekstu jest taka, że…
Jak napisać rozprawkę?
Rozprawka broni tezy albo sprawdza hipotezę w trzech częściach. We wstępie podajesz temat i tezę (Uważam, że…) albo pytanie, które sprawdzisz. W rozwinięciu każdy argument dostaje przykład: Przykładem może być…, Z badań wynika, że…. Zakończenie zbiera argumenty i wraca do tezy bez nowych myśli: Reasumując…, Z powyższych argumentów wynika, że…. Kolejność porządkują po pierwsze, ponadto i co więcej.
Jak uczyć obcokrajowców form pisemnych?
Najpierw wzór, potem formuły, na końcu własny tekst. Uczniowie czytają gotowy list albo hasło, wyszukują stałe zwroty z ich przypadkami i piszą własny tekst o tej samej budowie. W kursie Polski B2.1 · Jak działa świat po reklamacji (lekcja 23) przychodzi projekt z szablonem reklamacji (24). Polski B2.2 · Kultura i społeczeństwo prowadzi od streszczenia (21) do rozprawki (23) i rozprawki na konkurs (24).
Więcej gramatyki polskiej
Lekcje do każdego zagadnienia gramatyki polskiej, od przypadków po aspekt czasownika. Wszystkie zagadnienia