Wypróbuj za darmoWypróbuj

Tryb rozkazujący: formy ty, wy, my, niech i gotowe lekcje

Poziomy A2–B2 8 planów lekcji Ćwiczenia sprawdzane automatycznie

Tryb rozkazujący to forma czasownika, którą prosimy, radzimy, wydajemy polecenia i piszemy instrukcje: Pobierz aplikację, Weźcie kije, Chodźmy razem! Ma trzy formy: dla ty, dla wy i dla my, a o innych osobach mówimy z niech. Ta strona pokazuje tryb rozkazujący tak, jak uczy się go na zajęciach z polskiego jako obcego. Zobacz zasady na schematach z lekcji, wypróbuj ćwiczenia i wybierz lekcję dla swojej grupy z listy według poziomu (liczba lekcji: 8, poziomy A2–B2). Ćwiczenia w każdej lekcji są interaktywne i sprawdzane automatycznie.

Wypróbuj za darmo Wypróbuj ćwiczenia

Tryb rozkazujący – plany lekcji i ćwiczenia

8 planów lekcji, poziomy A2–B2. Każda to cała lekcja z czytaniem, słuchaniem i mówieniem, a jej strona pozwala wypróbować ćwiczenia z niej.

Tryb rozkazujący – ćwiczenia online

Po jednym ćwiczeniu z 6 lekcji. To te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.

Więcej ćwiczeń

Tryb rozkazujący – zasady i przykłady

Formę dla ty tworzymy od 3. osoby liczby pojedynczej: on czyta → czytaj, on wpisze → wpisz. Od niej powstają dwie pozostałe: dla wy dodajemy -cie, dla my -my, więc idź, idźcie, idźmy. W przeczeniach stoi zwykle czasownik niedokonany: weź, ale nie bierz. Do pana i pani mówimy proszę z bezokolicznikiem albo niech z formą 3. osoby.

Forma ty: skracamy formę on / ona

Bierzemy formę on / ona i ją skracamy. Końcowe -e znika (pobierze → pobierz), -a przechodzi w -aj (poczeka → poczekaj), -nie w -nij (kliknie → kliknij), a końcowe -i lub -y odpada, czasem z wymianą o → ó: otworzy → otwórz.

  • Zobacz formę on / ona w czasie przyszłym: on wpisze, on kliknie, on poczeka.
  • -e na końcu znika: wpisze → wpisz, pobierze → pobierz, pokaże → pokaż, napisze → napisz, zeskanuje → zeskanuj
  • -nie, -mie → -nij, -mij: kliknie → kliknij, zamknie → zamknij, zdejmie → zdejmij
  • -a → -aj: poczeka → poczekaj, doda → dodaj, przeczyta → przeczytaj
  • -i, -y na końcu znika: ustawi → ustaw, sprawdzi → sprawdź, potwierdzi → potwierdź (dzi → dź)
  • Czasem o → ó: otworzy → otwórz, zrobi → zrób
  • się zostaje: zaloguje się → zaloguj się

Z lekcji Pobierz, otwórz, kliknij: mObywatel krok po kroku (Polski A2.2)

Wy i my: do formy ty dodajemy -cie i -my

Formę wy wybieramy, gdy mówimy do kilku osób, a my, gdy zachęcamy grupę, do której też należymy. Obie powstają od formy ty: weź → weźcie, weźmy, spróbuj → spróbujcie, spróbujmy. Się zostaje przy czasowniku: ubierzcie się.

bezokoliczniktywy (grupa)my (ja też)
chodzićchodźchodźciechodźmy
iśćidźidźcieidźmy
wziąćweźweźcieweźmy
pićpijpijciepijmy
spróbowaćspróbujspróbujciespróbujmy
maszerowaćmaszerujmaszerujciemaszerujmy
zrobićzróbzróbciezróbmy
ubrać sięubierz sięubierzcie sięubierzmy się

Z lekcji Weź kije! Nordic walking (Polski A2.2)

Z nie: zwykle czasownik niedokonany

W radach i zakazach z nie bierzemy niedokonany czasownik z tej samej pary: weź, ale nie bierz; usiądź, ale nie siadaj; zjedz, ale nie jedz. Czasowniki, które już są niedokonane, nie zmieniają się: nie siedź, nie spiesz się.

tak (ty)nie (ty)nie (wy)nie (my)
weźnie bierznie bierzcienie bierzmy
usiądźnie siadajnie siadajcienie siadajmy
zjedznie jedznie jedzcienie jedzmy
pamiętajnie zapominajnie zapominajcienie zapominajmy
siedźnie siedźnie siedźcienie siedźmy
spiesz sięnie spiesz sięnie spieszcie sięnie spieszmy się

Z lekcji Weź kije! Nordic walking (Polski A2.2)

Formy nieregularne: jedz, weź, bądź, miej

Kilka częstych czasowników ma formy, których nie da się zgadnąć z formy on: jeść → jedz, być → bądź, mieć → miej, wziąć → weź, powiedzieć → powiedz. Formy my i wy tworzymy od nich już regularnie: bądźmy, jedzcie.

Bezokoliczniktymywy
jeśćjedzjedzmyjedzcie
wziąćweźweźmyweźcie
daćdajdajmydajcie
iść / przyjśćidź / przyjdźidźmy / przyjdźmyidźcie / przyjdźcie
miećmiejmiejmymiejcie
byćbądźbądźmybądźcie
pojechaćpojedźpojedźmypojedźcie
powiedziećpowiedzpowiedzmypowiedzcie

Z lekcji Co dziś na obiad? Tryb rozkazujący w kuchni (Polski B1 · Egzamin)

Do pana i pani: proszę albo niech

Do osoby, z którą jesteśmy na pan lub pani, nie używamy formy ty. Mówimy proszę z bezokolicznikiem (Proszę usiąść) albo niech z formą 3. osoby (Niech pani pokroi cebulę). W przepisach kulinarnych wystarcza sam bezokolicznik: Ziemniaki obrać i umyć.

niech + forma on / ona / oni

  • Niech pani pokroi cebulę.
  • Niech pan weźmie talerz.
  • Niech państwo spróbują zupy.
  • być → Niech pan będzie spokojny.

proszę + bezokolicznik

  • Proszę pokroić cebulę.
  • Proszę usiąść.
  • Proszę nie dodawać soli.
  • W przepisach też bezokolicznik: Ziemniaki obrać i umyć.

Z lekcji Co dziś na obiad? Tryb rozkazujący w kuchni (Polski B1 · Egzamin)

Niech każdy weźmie: polecenia o innych

Polecenie albo życzenie wobec innych osób zaczynamy od niech. Czasownik niedokonany stoi wtedy w czasie teraźniejszym (niech wszyscy segregują), dokonany w formie czasu przyszłego (niech każdy weźmie), a być ma formę będzie: niech woda będzie czysta.

bezokolicznikaspekt → jaka forma?on: każdy, niktoni: wszyscy, ludzie
segregowaćniedokonany → czas teraźniejszy (co robi?)niech każdy segregujeniech wszyscy segregują
śmiecićniedokonany → czas teraźniejszy (co robi?)niech nikt nie śmieciniech ludzie nie śmiecą
dbaćniedokonany → czas teraźniejszy (co robi?)niech każdy dba o parkniech wszyscy dbają o park
wziąćdokonany → czas przyszły (co zrobi?)niech każdy weźmieniech wszyscy wezmą
przyjśćdokonany → czas przyszły (co zrobi?)niech każdy przyjdzieniech dzieci przyjdą
zabraćdokonany → czas przyszły (co zrobi?)niech każdy zabierzeniech wszyscy zabiorą
byćuwaga: zawsze będzie, będąniech woda będzie czystaniech plaże będą czyste

Z lekcji Sprzątanie świata: dbamy o planetę (Polski B1.2)

Pytania o tryb rozkazujący

Co to jest tryb rozkazujący?
Tryb rozkazujący służy do próśb, poleceń, rad i instrukcji. Mówimy nią wprost do rozmówcy (Zamknij okno, Usiądźcie) albo do grupy, do której też należymy (Chodźmy). Tryb rozkazujący ma formy 2. osoby liczby pojedynczej, 2. osoby liczby mnogiej i 1. osoby liczby mnogiej. Polecenia dotyczące 3. osoby tworzymy z niech: Niech Tomek zadzwoni.
Jak tworzy się tryb rozkazujący?
Tryb rozkazujący tworzymy od formy 3. osoby liczby pojedynczej. Z pisze robimy pisz, z czyta – czytaj, ze zrobi – zrób, a z zamknie – zamknij. Formy dla wy i my dostają końcówki -cie i -my: piszcie, piszmy. Kilka form trzeba zapamiętać, bo nie pasują do reguły, np. jedz, weź, bądź i miej.
Jaki aspekt wybrać w trybie rozkazującym?
Pojedyncze polecenie ma zwykle aspekt dokonany, a zakaz niedokonany. Pokrój cebulę i Wpisz kod to jedna czynność z wynikiem. Niedokonany wybieramy do procesu i rad ogólnych (Gotuj dwadzieścia minut, Jedz powoli) oraz po nie: Nie dodawaj soli, a nie „Nie dodaj”. Dokonany z nie zostaje w ostrzeżeniach przed tym, co może się stać przypadkiem: Uważaj, nie przypal placków!
Kiedy używamy „niech”?
Z „niech” mówimy, co ma zrobić ktoś inny. Po niech stoi forma 3. osoby: Niech Tom weźmie worki, Niech wszyscy segregują odpady. Tak brzmią też hasła i życzenia (Niech żyje!) oraz polecenia do pana lub pani: Niech pan usiądzie. Do osoby, z którą jesteśmy na ty, nie mówimy „niech weźmiesz”, tylko weź.
Dlaczego na tablicach piszemy „Nie palić”, a nie „Nie pal”?
Bezokolicznik w napisach to zakaz lub polecenie dla wszystkich. Tablica nie zwraca się do nikogo konkretnego, więc piszemy Nie śmiecić! albo Nie wchodzić do wody! Po nie stoi tu, tak jak w trybie rozkazującym, czasownik niedokonany: Nie wyrzucać śmieci, a nie „Nie wyrzucić”. Uprzejmiejsza wersja zaczyna się od Prosimy: Prosimy nie zostawiać worków przy drodze.
Jakie błędy w trybie rozkazującym robią obcokrajowcy?
Najczęstszy błąd to bezokolicznik albo forma „on” zamiast formy „ty”. Uczniowie mówią „Kuba, kliknąć tutaj!” zamiast kliknij albo „Kuba, sprawdzi ekran!” zamiast sprawdź. Częste są też „otworz” bez kreski, „weźmij” zamiast weź, „nie dodaj” zamiast nie dodawaj i weź kije powiedziane do dwóch osób zamiast weźcie kije.
Jak uczyć obcokrajowców trybu rozkazującego?
Zacznij od formy ty w krótkich instrukcjach krok po kroku. W kursie Polski A2.2 · Ciekawi świata uczniowie tworzą pobierz, wpisz i kliknij przy aplikacji mObywatel, a potem dodają formy wy i my oraz rady z nie na treningu nordic walking. Po obu lekcjach przychodzą projekty: instrukcja krok po kroku i wyzwanie na siedem dni. Na poziomie B1 dochodzą niech, napisy z bezokolicznikiem i grzeczne polecenia w kuchni.
Jakie gry pomagają ćwiczyć tryb rozkazujący?
Gry, w których ktoś wydaje polecenia, a reszta je wykonuje. Dobrze działa „Szymon mówi” (Szymon mówi: wstańcie!), prowadzenie kolegi z zamkniętymi oczami przez klasę i dyktowanie przepisu, który druga osoba rysuje albo zapisuje. W większości lekcji z tej strony jest też rozdział na mówienie z czatem i grą: kołem albo pudełkiem z pytaniami.
Czy tryb rozkazujący można ćwiczyć online?
Tak, w interaktywnych zadaniach sprawdzanych automatycznie. Zadania powyżej pochodzą z lekcji z tej strony: uczniowie wybierają formę ty, wy lub my, wypełniają tabele, uzupełniają rady z nie i przeciągają słowa do zdań. Pracują na własnych kontach w edio, na zajęciach albo w domu, a wiadomość i nagranie z pracy domowej sprawdza nauczyciel. W 7-dniowym okresie próbnym możesz otworzyć każdą lekcję z biblioteki.

Więcej gramatyki polskiej

Lekcje do każdego zagadnienia gramatyki polskiej, od przypadków po aspekt czasownika. Wszystkie zagadnienia

Przypadki

Czasowniki

Części mowy

Zdania i styl

Ucz polskiego z gotowymi lekcjami

Umów prezentacjęWypróbuj za darmo

Bez karty płatniczej