Wypróbuj za darmoWypróbuj

Chrząszcz ze Szczebrzeszyna: polskie litery, wymowa i literowanie

Lekcja polskiego A1 dla obcokrajowców o alfabecie polskim i wymowie: dwuznaki, miękkie dźwięki, nazwy liter i literowanie imienia, z chrząszczem ze Szczebrzeszyna w tle.

Gramatyka
Dwie litery i jeden dźwięk (sz, cz, rz, ch), ten sam dźwięk i różne litery (rz i ż, ch i h, ó i u), ś czy si, nazwy liter i Proszę przeliterować.
Temat
Weekend w Szczebrzeszynie, mieście chrząszcza ze słynnego łamańca językowego. Sofia i Kuba oglądają pomnik przed ratuszem, a w pensjonacie trzeba przeliterować nazwisko.
Zadania
Post Sofii do przeczytania, łamaniec i telefon na recepcji do wysłuchania, schemat z trzema ćwiczeniami, czat w pensjonacie i pudełko z zadaniami do literowania.

Co jest w środku

  1. Rozdział 1Witaj w Szczebrzeszynie!

    • ObrazekOdblokuj
    • Zakręć kołem i odpowiedzZakręć kołemOdblokuj
    • Posłuchaj i zapamiętaj słowaSłownictwoWypróbuj
    • Spójrz na zdjęcia i wybierz słowoWybierz według obrazkaOdblokuj

  2. Rozdział 2Czytamy: chrząszcz na rynku

    • Przeczytaj post SofiiAutentyczny dokumentWypróbuj
    • Przeczytaj i wybierz: prawda czy fałszPrawda czy fałszOdblokuj
    • Przeczytaj jeszcze raz i wybierz odpowiedźQuizOdblokuj

  3. Rozdział 3Słuchamy: powiedz to szybko!

    • Posłuchaj: Sofia i Kuba przed ratuszemSłuchanieWypróbuj
    • Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
    • Posłuchaj i wybierz: prawda czy fałszPrawda czy fałszOdblokuj
    • Posłuchaj: telefon na recepcjiSłuchanieOdblokuj
    • Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
    • Posłuchaj jeszcze raz i wybierz odpowiedźQuizOdblokuj

  4. Rozdział 4Gramatyka: jak to się pisze?

    • Przeanalizuj schemat: litery i dźwiękiSchemat gramatycznyWypróbuj
    • Wybierz poprawne litery: rz czy ż? ch czy h? ó czy u?Wybierz odpowiedźOdblokuj
    • Przeczytaj litery i napisz słowoUzupełnij lukiWypróbuj
    • Przeciągnij słowa: Lucas w kawiarniPrzeciągnij i upuśćOdblokuj

  5. Rozdział 5Rozmawiamy: na recepcji

    • Wybierz właściwe odpowiedzi: na recepcjiCzatWypróbuj
    • Otwórz pudełko i przeliterujOtwórz pudełkoOdblokuj

  6. Rozdział 6Praca domowa

    • Wybierz poprawne słowo: jak to się pisze?QuizOdblokuj
    • Posortuj słowa: sz, cz czy rz?Posortuj w kolumnyOdblokuj
    • Ułóż słowa z literAnagramOdblokuj
    • Nagraj się: chrząszcz i twoje imięMówienie, sprawdza nauczycielOdblokuj

23 ćwiczenia w 6 rozdziałach. Zacznij 7-dniowy okres próbny, by otworzyć wszystkie, skopiować dowolną część do własnych lekcji i poprowadzić lekcję na żywo.

Słownictwo

Słowa i wyrażenia z lekcji (12), w edio każde z obrazkiem i nagraniem.

+9 w lekcji, z obrazkami i nagraniamiWięcej słówek

  • kapelusz
  • płaszcz
  • pomnik
  • ratusz
  • rzeka
  • żaba
  • klucz
  • przeliterować
  • stać

Gramatyka: alfabet polski, dwuznaki i literowanie

Ta lekcja nie ma czasownika do odmiany: jej gramatyką są pisownia i wymowa. Uczniowie poznają 32 litery alfabetu polskiego razem z ich nazwami, a potem to, co sprawia cudzoziemcom najwięcej kłopotu: dwie litery na jeden dźwięk, różne litery na ten sam dźwięk i miękkie spółgłoski. Na końcu literują imię na recepcji.

Polskie litery i dźwięki

Jak to się mówi? Jak to się pisze? Alfabet i literowanie.

Alfabet: jak nazywamy litery

Tabela podaje nazwy wszystkich liter: be, ce, jot, igrek, wu, o z kreską. Litery z ogonkiem, kreską albo kropką (ą, ę, ć, ł, ń, ó, ś, ź, ż) są w alfabecie osobnymi literami, a nie wariantami zwykłych.

LiteraMówimyLiteraMówimyLiteraMówimy
aaiirer
ąąjjotses
bbekkaśeś
cceleltte
ćciełełuu
ddememwwu
eenenyigrek
ęęńeńzzet
fefooźziet
ggieóo z kreskążżet
hhappe

Dwuznaki: sz, cz, rz, ch, dz, dż

Dwie litery oznaczają tu jeden dźwięk: kapelusz, klucz, rzeka, chleb, bardzo, dżem. W słowie chrząszcz uczniowie widzą aż cztery takie pary: ch, rz, sz i cz.

LiteryPrzykłady
szkapelusz, ratusz, proszę
czcześć, klucz, wieczór
rzrzeka, dobrze, trzcina
chchleb, chrząszcz, Chiny
dzbardzo, pieniądze
dżdżem, dżinsy

Rz czy ż, ch czy h, ó czy u?

W tych parach słychać ten sam dźwięk, więc o pisowni decyduje słowo: rzeka i żaba, chleb i herbata, góra i Ukraina. Ramka z błędami pokazuje typowe pomyłki: żeka, gura, śiostra.

Ten sam dźwięk – inne litery

Ten sam dźwiękPiszemy rz, ch, óPiszemy ż, h, u
rz = żrzeka, dobrzeżaba, plaża
ch = hchleb, Chinyherbata, Hiszpania
ó = ugóra, KrakówUkraina, dziękuję

Typowe błędy

  • żeka

    rzeka

    rz i ż: ten sam dźwięk. Zapamiętaj słowo!

  • gura

    góra

    ó i u: ten sam dźwięk. Zapamiętaj słowo!

  • śiostra

    siostra

    przed samogłoską: si, nie ś

Miękkie dźwięki: ś czy si?

Przed samogłoską piszemy si, ci, zi, ni, dzi (siostra, nie, dziękuję), a na końcu słowa i przed spółgłoską kreskę: cześć, świat, dzień. Lista obok przypomina też o ą, ę, ł i o rz po p, t, k.

Miękkie dźwięki: ś czy si?

DźwiękPrzed samogłoską (a, e, i, o, u…)Na końcu albo przed spółgłoską (ć, l, w…)
ś = sisiostra, Kasiacześć, świat
ć = ciciasto, trzcinacześć, pić
ź = zizielony, zimaźle, źródło
ń = ninie, Hiszpaniadzień, koń
dź = dzidziękuję, dzieńdźwięk, Łódź

Uwaga na te dźwięki

  • ą, ę: mówimy trochę przez nos – chrząszcz, dziękuję
  • ł jest jak krótkie u – płaszcz, Michał
  • w to inny dźwięk niż ł – Warszawa, wieczór
  • rz po p, t, k, ch i na końcu brzmi jak sz – przepraszam, trzcina, Grzegorz

Na recepcji: Proszę przeliterować

Przykłady pokazują rozmowę przy meldowaniu się, a wskazówka uczy literować dwuznaki litera po literze (sz to es zet, ch to ce ha) i nazywać litery ze znakami: ż to zet z kropką.

Na recepcji

  • Dzień dobry, mam rezerwację. – Jak się pani nazywa? – Nazywam się Sofia Martín.
  • Jak to się pisze? Proszę przeliterować. – Em, a, er, te, i, en.
  • Jeszcze raz, proszę. Powoli! – Em… a… er… te… i… en.
  • Zofia? – Nie, Sofia. Sofia przez es: es, o, ef, i, a.

Literujemy imię

Dwie litery mówimy osobno: sz = es zet, cz = ce zet, rz = er zet, ch = ce ha. ó brzmi jak u, więc mówimy: o z kreską. Mówimy też: ż = zet z kropką, ą = a z ogonkiem, ę = e z ogonkiem. Imiona z innych krajów: q = ku, v = fau, x = iks.

Więcej lekcji z tej gramatyki: Alfabet polski – lekcje i ćwiczenia

Alfabet polski – ćwiczenia online

Wypróbuj je tutaj: to te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.

Więcej ćwiczeń

Co jest w lekcji

  • 11 ćwiczeń sprawdzanych automatycznie
  • 3 gry
  • 1 zadanie sprawdzane przez nauczyciela
  • 1 autentyczny dokument
  • 1 schemat gramatyczny
  • 1 zestaw fiszek
  • 2 nagrania
  • 1 obrazek
  • 2 transkrypcje

Główne cele tej lekcji:

  • przeczytać i wymówić dwuznaki sz, cz, rz, ch w słowach takich jak kapelusz, klucz, rzeka, chleb
  • rozpoznać ten sam dźwięk zapisany na dwa sposoby: rzeka i żaba, chleb i herbata, góra i Ukraina
  • wybrać między ś a si, ć a ci, ń a ni: siostra, cześć, nie, dzień
  • przeliterować imię i nazwisko nazwami polskich liter: es, o, ef, i, a; o z kreską
  • poprosić o literowanie i powtórzenie: Jak to się pisze?, Proszę przeliterować., Jeszcze raz, proszę. Powoli!

To lekcja 3 kursu Polski A1.1 · Witaj, świecie!, trzecia w module Cześć!. Po powitaniach z lekcji 1 oraz Jestem z… i Mówię po… z lekcji 2 przychodzi czas na litery: uczniowie już coś mówią, a teraz widzą, jak to się pisze. Szczebrzeszyn pasuje tu idealnie, bo zdanie o chrząszczu zbiera w kilku słowach sz, cz i rz. Lekcja 4 powtarza cały moduł.

Na rozgrzewkę jest koło z pytaniami, dwanaście słów z obrazkami, od chrząszcz po stać, i wybór słowa do zdjęcia. Uczniowie czytają post Sofii spod ratusza z komentarzami współlokatorów. W pierwszym nagraniu Kuba każe Sofii powiedzieć łamaniec szybko, a w drugim pani z recepcji zapisuje przez telefon nazwisko Wróbel. Rozdział gramatyczny ma schemat i trzy ćwiczenia, a w rozmowie uczeń melduje się na czacie w pensjonacie i literuje słowa z pudełka.

W pracy domowej są trzy zadania sprawdzane automatycznie: quiz z pisownią (góra czy gura), sortowanie słów według sz, cz i rz oraz anagramy. Na koniec uczeń nagrywa łamaniec, powoli i szybko, i literuje imię, nazwisko oraz Szczebrzeszyn; to nagranie ocenia nauczyciel.

Gramatyka:
alfabet i literowanie · sz, cz, rz, ch · rz i ż, ch i h, ó i u · ś / si, ć / ci, ź / zi, ń / ni
Temat:
Szczebrzeszyn · chrząszcz · łamaniec językowy · alfabet · recepcja

Wskazówki dla nauczyciela

  • Zacznij od imion uczniów: poproś każdą osobę o przeliterowanie swojego imienia, a resztę grupy o zapisanie go na tablicy. Od razu widać, które nazwy liter (jot, igrek, wu) trzeba powtórzyć.
  • Pokaż dwuznaki kolorem: zaznacz ch, rz, sz i cz w słowie chrząszcz czterema kolorami. Uczniowie widzą, że trudne słowo składa się ze znanych już dźwięków.
  • Ćwicz łamaniec słowo po słowie, jak Kuba w nagraniu, i dopiero potem przyspieszaj. Śmiech z pomyłek dobrze rozluźnia grupę, a wolne tempo pozwala usłyszeć każdy dwuznak.
  • Rz i ż ucz przez całe słowa: brzmią tak samo, więc pisownię zapamiętuje się razem z wyrazem. Poproś uczniów o dwie kolumny w zeszycie, rzeka, dobrze i żaba, plaża, i dopisuj do nich nowe słowa.

Podoba ci się?

Poprowadź całą lekcję w edio

23 ćwiczenia w 6 rozdziałach, gotowe do prowadzenia. edio to platforma online dla szkół językowych i nauczycieli: gotowe interaktywne lekcje, zajęcia na żywo, prace domowe i postępy uczniów w jednym miejscu.

  1. Zacznij okres próbny

    7 dni za darmo, bez karty płatniczej.

  2. Otwórz lekcję

    Znajdziesz ją w bibliotece gotowych lekcji (621). Prowadź ją tak, jak jest, albo skopiuj dowolny rozdział do własnych lekcji.

  3. Prowadź na żywo albo zadaj jako pracę domową

    Uczniowie pracują na własnych kontach, w synchronizacji z tobą podczas lekcji, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.

Wypróbuj za darmo przez 7 dni

Cały kurs: Polski A1.1 · Witaj, świecie!

32 lekcje polskiego dla obcokrajowców, od zera, tylko po polsku. Tom z Chicago przylatuje do Warszawy i zamieszkuje na Pradze ze współlokatorami z Polski, Ukrainy, Hiszpanii i Brazylii. Po kursie uczniowie przywitają się, opowiedzą o rodzinie, zamówią kawę, zapytają o drogę i umówią się na weekend. Znaczenie słów pokazują obrazki i proste definicje zamiast tłumaczeń, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.Zobacz kurs

  1. Moduł 1 Cześć!

    powitania, cześć czy dzień dobry, czasownik być, kraje i języki, alfabet i wymowa

    1. Lekcja 1Dzień dobry, Polsko!Powitania, pożegnania i forma ty albo pan / pani
    2. Lekcja 2Jestem z AmerykiCzasownik być w czasie teraźniejszym i Skąd jesteś?
    3. Lekcja 3 · tutaj jesteśChrząszcz ze SzczebrzeszynaAlfabet polski, dwuznaki i literowanie
    4. Lekcja 4Dobre wiadomości: języki i przyjacielePowtórka modułu Cześć!: powitania, być, kraje i litery

  2. Moduł 2 Moi bliscy

    rodzina i przyjaciele, czasownik mieć, zwierzęta, przedstawianie bliskich

    1. Lekcja 5Dzień Babci i DziadkaZaimki dzierżawcze mój, moja, moje i Kto to jest?
    2. Lekcja 6Mam psa!Czasownik mieć i rodzaj: on, ona, ono
    3. Lekcja 7Bolek i Lolek: dwaj braciaZaimki osobowe on, ona, oni i dzierżawcze jego, jej
    4. Lekcja 8Dobre wiadomości: rodzina pomagaPowtórka modułu Moi bliscy: zaimki, mieć i rodzaj

  3. Moduł 3 Liczby wokół nas

    liczby, wiek, numer telefonu, ile kosztuje i zakupy na ulicy

    1. Lekcja 9KR, GD, PO: tablice rejestracyjneLiczebniki 0–20, nazwy liter i numery
    2. Lekcja 10Ile masz lat?Liczebniki 20–100, wiek i czasowniki na -m / -sz
    3. Lekcja 11Jeden obwarzanek, poproszę!Ile kosztuje? Złoty, złote, złotych
    4. Lekcja 12Dobre wiadomości: liczby i rekordyPowtórka: liczebniki z rzeczownikami i duże liczby

  4. Moduł 4 Mój dom

    pokoje i meble, rodzaj przymiotników: duży, duża, duże, gdzie co jest

    1. Lekcja 13Kwiaty na ścianach w ZalipiuTen, ta, to: rodzaj rzeczownika w mianowniku
    2. Lekcja 14Krzywy Domek nad morzemPrzymiotniki w mianowniku: jaki, jaka, jakie?
    3. Lekcja 15Kapcie, proszę!Gdzie jest…? Przyimki miejsca w gotowych zwrotach
    4. Lekcja 16Dobre wiadomości: ciekawe domyPowtórka: rodzaj, przymiotniki i miejsca

  5. Moduł 5 Lubię jeść!

    jedzenie i napoje, lubię, poproszę, zamawianie w barze mlecznym i kawiarni

    1. Lekcja 17Zupa, pierogi, naleśniki!Czasowniki jeść i pić, posiłki i zwroty z biernikiem
    2. Lekcja 18Lubię pierogi z jagodami!Lubić, robić, mówić: czasowniki na -ę / -isz
    3. Lekcja 19Piernik i herbata w ToruniuPoproszę + biernik i przymiotniki: jaki, jaka, jakie
    4. Lekcja 20Dobre wiadomości: smaczne tradycjePowtórka modułu: jem, lubię, poproszę, smaczny

  6. Moduł 6 Mój dzień

    która jest godzina, plan dnia, czasowniki w czasie teraźniejszym, dni tygodnia

    1. Lekcja 21Południe w Poznaniu: koziołki!Która jest godzina? O której? Wstaję, jem, idę
    2. Lekcja 22Czytam, robię, piszęTrzy grupy czasowników: czytam, robię, piszę
    3. Lekcja 23Dlaczego środa jest w środku?Dni tygodnia: Jaki dzień? Kiedy? w i we
    4. Lekcja 24Dobre wiadomości: codzienny rytmPowtórka modułu: godziny, trzy grupy czasowników, dni

  7. Moduł 7 Moje miasto

    miejsca w mieście, zawody, pytanie o drogę: prosto, w lewo, w prawo

    1. Lekcja 25Zamość: miasto jak z linijkiGdzie jest…? Tu, tam i rodzaj rzeczownika
    2. Lekcja 26Jestem latarnikiem!Narzędnik po być: jestem lekarzem, jestem lekarką
    3. Lekcja 27Przy Żurawiu w lewoPytanie o drogę i proszę + bezokolicznik
    4. Lekcja 28Dobre wiadomości: lepsze miastaPowtórka: rodzaj, narzędnik i proszę + bezokolicznik

  8. Moduł 8 Wolny czas

    hobby, umiem i grać na, plany na weekend, umawianie się

    1. Lekcja 29Niedziela z ChopinemLubić + bezokolicznik: lubię czytać
    2. Lekcja 30Umiem skakać!Umieć + bezokolicznik oraz grać w czy grać na
    3. Lekcja 31Weekend w kajakuMasz czas? Pytania, propozycje i przeczenie z nie
    4. Lekcja 32Dobre wiadomości: hobby łączy ludziPowtórka: odmiana czasowników, lubić, umieć i grać

Pytania o tę lekcję

Ile liter ma alfabet polski?
Alfabet polski ma 32 litery. Dziewięć z nich ma znaki diakrytyczne: ą, ć, ę, ł, ń, ó, ś, ź, ż. Litery q, v i x nie należą do alfabetu i pojawiają się tylko w obcych imionach i słowach. W lekcji Chrząszcz ze Szczebrzeszyna uczniowie poznają wszystkie 32 litery razem z ich polskimi nazwami.
Jak się wymawia polskie litery ą, ę, ł i ó?
Ó brzmi jak u, a ł jak krótkie u. Ą i ę to samogłoski nosowe: wymawiamy je częściowo przez nos, jak w chrząszcz i dziękuję. Na końcu wyrazu ę zwykle brzmi prawie jak e. Dla wielu uczniów najważniejsze jest, żeby nie mylić ł z l: Michał, ale lekcja.
Jak czytać polskie dwuznaki sz, cz, rz i ch?
Dwie litery czytamy jako jeden dźwięk. Rz brzmi tak samo jak ż, a ch tak samo jak h; sz słychać w kapelusz, a cz w klucz. Do dwuznaków należą też dz, dź i dż. W słowie chrząszcz stoją aż cztery: ch, rz, sz i cz.
Kiedy piszemy rz, a kiedy ż?
Brzmią tak samo, więc pisownię trzeba zapamiętać ze słowem. Pomaga wymiana w innej formie wyrazu: rz często wymienia się na r (morze – morski, dobry – dobrze), a ż na g albo z (mogę – może, wozić – wożę). Początkującym wystarczy jednak lista częstych słów: rzeka, dobrze, żaba, plaża.
Ś czy si, ć czy ci: jak to zapisać?
Przed samogłoską si, a na końcu i przed spółgłoską ś. Tak samo działają pary ci i ć, zi i ź, ni i ń, dzi i dź: siostra, ale cześć; nie, ale dzień. To jeden dźwięk zapisany na dwa sposoby, więc pisownia śiostra jest błędem, choć brzmi tak samo.
Jak przeliterować imię po polsku?
Nazwami liter, a dwuznaki litera po literze. Anna to a, en, en, a, a sz w nazwisku to es zet. Litery ze znakami nazywamy opisowo: ó to o z kreską, ż to zet z kropką, ą to a z ogonkiem. W lekcji Chrząszcz ze Szczebrzeszyna uczeń odpowiada na Proszę przeliterować na czacie w pensjonacie, a przy pudełku sam pyta Jak to się pisze?
Jak powiedzieć „W Szczebrzeszynie chrząszcz brzmi w trzcinie”?
Powoli, słowo po słowie, a potem coraz szybciej. Trudność tkwi w grupach spółgłosek: szcz, chrz, brz i trz. Warto podzielić Szczebrzeszynie na sylaby i wyklaskać je, zanim padnie całe zdanie. W nagraniu z lekcji Kuba robi z Sofią właśnie to, aż w końcu jej się udaje.
Jak uczyć alfabetu polskiego dorosłych obcokrajowców?
Przez imiona, nazwy miast i krótkie słowa, nie przez recytowanie. Litery mają sens, gdy uczeń musi coś przeliterować: nazwisko w hotelu, nazwę ulicy, adres e-mail. Najwięcej czasu zajmują dwuznaki i litery, które brzmią tak samo. Chrząszcz ze Szczebrzeszyna łączy to z rozmową na recepcji i telefonem, w którym pani zapisuje nazwisko litera po literze.
Jaka gra pomaga ćwiczyć polskie litery?
Literowanie w parach albo anagramy. Jedna osoba literuje słowo, druga zapisuje je i czyta na głos, potem się zamieniają. Anagramy uczą patrzeć na dwuznak jak na całość. W tej lekcji pudełko z zadaniami do literowania otwiera się w parze albo z nauczycielem, a anagramy czekają w pracy domowej.
Czy można ćwiczyć literowanie z uczniem online?
Tak, literowanie świetnie działa w rozmowie wideo. Lektor dyktuje litery, uczeń zapisuje słowo i czyta je na głos, a potem role się odwracają. Zadania z wyborem liter i wpisywaniem słów są sprawdzane automatycznie, więc część pracy można zostawić na dom.
Czy są interaktywne ćwiczenia z polskimi literami?
Tak, pisownię dobrze utrwala wpisywanie słów podanych literami. Na tej stronie, bez zakładania konta, działają cztery części lekcji Chrząszcz ze Szczebrzeszyna: post Sofii, rozmowa Sofii i Kuby przed ratuszem, zapisywanie słów z liter i czat na recepcji.
Odblokuj całą lekcję

Poprowadź tę lekcję ze swoimi uczniami

Umów prezentacjęWypróbuj za darmo

Bez karty płatniczej