Sign up for freeSign up

Chrząszcz ze Szczebrzeszyna: polskie litery, wymowa i literowanie

Lekcja polskiego A1 dla obcokrajowców o alfabecie polskim i wymowie: dwuznaki, miękkie dźwięki, nazwy liter i literowanie imienia, z chrząszczem ze Szczebrzeszyna w tle.

Grammar
Dwie litery i jeden dźwięk (sz, cz, rz, ch), ten sam dźwięk i różne litery (rz i ż, ch i h, ó i u), ś czy si, nazwy liter i Proszę przeliterować.
Topic
Weekend w Szczebrzeszynie, mieście chrząszcza ze słynnego łamańca językowego. Sofia i Kuba oglądają pomnik przed ratuszem, a w pensjonacie trzeba przeliterować nazwisko.
Activities
Post Sofii do przeczytania, łamaniec i telefon na recepcji do wysłuchania, schemat z trzema ćwiczeniami, czat w pensjonacie i pudełko z zadaniami do literowania.

What's inside

  1. Chapter 1Witaj w Szczebrzeszynie!

    • PictureUnlock
    • Zakręć kołem i odpowiedzSpin the wheelUnlock
    • Posłuchaj i zapamiętaj słowaVocabularyTry it
    • Spójrz na zdjęcia i wybierz słowoChoose by pictureUnlock

  2. Chapter 2Czytamy: chrząszcz na rynku

    • Przeczytaj post SofiiReal-life documentTry it
    • Przeczytaj i wybierz: prawda czy fałszTrue or falseUnlock
    • Przeczytaj jeszcze raz i wybierz odpowiedźQuizUnlock

  3. Chapter 3Słuchamy: powiedz to szybko!

    • Posłuchaj: Sofia i Kuba przed ratuszemListeningTry it
    • Transcript, for the teacherUnlock
    • Posłuchaj i wybierz: prawda czy fałszTrue or falseUnlock
    • Posłuchaj: telefon na recepcjiListeningUnlock
    • Transcript, for the teacherUnlock
    • Posłuchaj jeszcze raz i wybierz odpowiedźQuizUnlock

  4. Chapter 4Gramatyka: jak to się pisze?

    • Przeanalizuj schemat: litery i dźwiękiGrammar schemeTry it
    • Wybierz poprawne litery: rz czy ż? ch czy h? ó czy u?Choose the optionUnlock
    • Przeczytaj litery i napisz słowoFill in the gapsTry it
    • Przeciągnij słowa: Lucas w kawiarniDrag and dropUnlock

  5. Chapter 5Rozmawiamy: na recepcji

    • Wybierz właściwe odpowiedzi: na recepcjiChatTry it
    • Otwórz pudełko i przeliterujOpen the boxUnlock

  6. Chapter 6Praca domowa

    • Wybierz poprawne słowo: jak to się pisze?QuizUnlock
    • Posortuj słowa: sz, cz czy rz?Sort into columnsUnlock
    • Ułóż słowa z literAnagramUnlock
    • Nagraj się: chrząszcz i twoje imięSpeaking, checked by the teacherUnlock

23 exercises in 6 chapters. Start a 7-day free trial to open all of them, copy any part into your own lessons, and teach the lesson live.

Vocabulary

12 words and phrases from the lesson, each with a picture and audio in edio.

+9 more with pictures and audio in the lessonMore words

  • kapelusz
  • płaszcz
  • pomnik
  • ratusz
  • rzeka
  • żaba
  • klucz
  • przeliterować
  • stać

Grammar: alfabet polski, dwuznaki i literowanie

Ta lekcja nie ma czasownika do odmiany: jej gramatyką są pisownia i wymowa. Uczniowie poznają 32 litery alfabetu polskiego razem z ich nazwami, a potem to, co sprawia cudzoziemcom najwięcej kłopotu: dwie litery na jeden dźwięk, różne litery na ten sam dźwięk i miękkie spółgłoski. Na końcu literują imię na recepcji.

Polskie litery i dźwięki

Jak to się mówi? Jak to się pisze? Alfabet i literowanie.

Alfabet: jak nazywamy litery

Tabela podaje nazwy wszystkich liter: be, ce, jot, igrek, wu, o z kreską. Litery z ogonkiem, kreską albo kropką (ą, ę, ć, ł, ń, ó, ś, ź, ż) są w alfabecie osobnymi literami, a nie wariantami zwykłych.

LiteraMówimyLiteraMówimyLiteraMówimy
aaiirer
ąąjjotses
bbekkaśeś
cceleltte
ćciełełuu
ddememwwu
eenenyigrek
ęęńeńzzet
fefooźziet
ggieóo z kreskążżet
hhappe

Dwuznaki: sz, cz, rz, ch, dz, dż

Dwie litery oznaczają tu jeden dźwięk: kapelusz, klucz, rzeka, chleb, bardzo, dżem. W słowie chrząszcz uczniowie widzą aż cztery takie pary: ch, rz, sz i cz.

LiteryPrzykłady
szkapelusz, ratusz, proszę
czcześć, klucz, wieczór
rzrzeka, dobrze, trzcina
chchleb, chrząszcz, Chiny
dzbardzo, pieniądze
dżdżem, dżinsy

Rz czy ż, ch czy h, ó czy u?

W tych parach słychać ten sam dźwięk, więc o pisowni decyduje słowo: rzeka i żaba, chleb i herbata, góra i Ukraina. Ramka z błędami pokazuje typowe pomyłki: żeka, gura, śiostra.

Ten sam dźwięk – inne litery

Ten sam dźwiękPiszemy rz, ch, óPiszemy ż, h, u
rz = żrzeka, dobrzeżaba, plaża
ch = hchleb, Chinyherbata, Hiszpania
ó = ugóra, KrakówUkraina, dziękuję

Typowe błędy

  • żeka

    rzeka

    rz i ż: ten sam dźwięk. Zapamiętaj słowo!

  • gura

    góra

    ó i u: ten sam dźwięk. Zapamiętaj słowo!

  • śiostra

    siostra

    przed samogłoską: si, nie ś

Miękkie dźwięki: ś czy si?

Przed samogłoską piszemy si, ci, zi, ni, dzi (siostra, nie, dziękuję), a na końcu słowa i przed spółgłoską kreskę: cześć, świat, dzień. Lista obok przypomina też o ą, ę, ł i o rz po p, t, k.

Miękkie dźwięki: ś czy si?

DźwiękPrzed samogłoską (a, e, i, o, u…)Na końcu albo przed spółgłoską (ć, l, w…)
ś = sisiostra, Kasiacześć, świat
ć = ciciasto, trzcinacześć, pić
ź = zizielony, zimaźle, źródło
ń = ninie, Hiszpaniadzień, koń
dź = dzidziękuję, dzieńdźwięk, Łódź

Uwaga na te dźwięki

  • ą, ę: mówimy trochę przez nos – chrząszcz, dziękuję
  • ł jest jak krótkie u – płaszcz, Michał
  • w to inny dźwięk niż ł – Warszawa, wieczór
  • rz po p, t, k, ch i na końcu brzmi jak sz – przepraszam, trzcina, Grzegorz

Na recepcji: Proszę przeliterować

Przykłady pokazują rozmowę przy meldowaniu się, a wskazówka uczy literować dwuznaki litera po literze (sz to es zet, ch to ce ha) i nazywać litery ze znakami: ż to zet z kropką.

Na recepcji

  • Dzień dobry, mam rezerwację. – Jak się pani nazywa? – Nazywam się Sofia Martín.
  • Jak to się pisze? Proszę przeliterować. – Em, a, er, te, i, en.
  • Jeszcze raz, proszę. Powoli! – Em… a… er… te… i… en.
  • Zofia? – Nie, Sofia. Sofia przez es: es, o, ef, i, a.

Literujemy imię

Dwie litery mówimy osobno: sz = es zet, cz = ce zet, rz = er zet, ch = ce ha. ó brzmi jak u, więc mówimy: o z kreską. Mówimy też: ż = zet z kropką, ą = a z ogonkiem, ę = e z ogonkiem. Imiona z innych krajów: q = ku, v = fau, x = iks.

More lessons on this grammar: Alfabet polski lessons and exercises

Try the Alfabet polski exercises

Try them yourself: these are the same exercises your students do in edio.

More exercises

What's in the lesson

  • 11 auto-checked exercises
  • 3 games
  • 1 teacher-checked task
  • 1 real-life document
  • 1 grammar scheme
  • 1 set of word cards
  • 2 audio clips
  • 1 picture
  • 2 transcripts

The main objectives of this lesson are to:

  • przeczytać i wymówić dwuznaki sz, cz, rz, ch w słowach takich jak kapelusz, klucz, rzeka, chleb
  • rozpoznać ten sam dźwięk zapisany na dwa sposoby: rzeka i żaba, chleb i herbata, góra i Ukraina
  • wybrać między ś a si, ć a ci, ń a ni: siostra, cześć, nie, dzień
  • przeliterować imię i nazwisko nazwami polskich liter: es, o, ef, i, a; o z kreską
  • poprosić o literowanie i powtórzenie: Jak to się pisze?, Proszę przeliterować., Jeszcze raz, proszę. Powoli!

To lekcja 3 kursu Polski A1.1 · Witaj, świecie!, trzecia w module Cześć!. Po powitaniach z lekcji 1 oraz Jestem z… i Mówię po… z lekcji 2 przychodzi czas na litery: uczniowie już coś mówią, a teraz widzą, jak to się pisze. Szczebrzeszyn pasuje tu idealnie, bo zdanie o chrząszczu zbiera w kilku słowach sz, cz i rz. Lekcja 4 powtarza cały moduł.

Na rozgrzewkę jest koło z pytaniami, dwanaście słów z obrazkami, od chrząszcz po stać, i wybór słowa do zdjęcia. Uczniowie czytają post Sofii spod ratusza z komentarzami współlokatorów. W pierwszym nagraniu Kuba każe Sofii powiedzieć łamaniec szybko, a w drugim pani z recepcji zapisuje przez telefon nazwisko Wróbel. Rozdział gramatyczny ma schemat i trzy ćwiczenia, a w rozmowie uczeń melduje się na czacie w pensjonacie i literuje słowa z pudełka.

W pracy domowej są trzy zadania sprawdzane automatycznie: quiz z pisownią (góra czy gura), sortowanie słów według sz, cz i rz oraz anagramy. Na koniec uczeń nagrywa łamaniec, powoli i szybko, i literuje imię, nazwisko oraz Szczebrzeszyn; to nagranie ocenia nauczyciel.

Grammar:
alfabet i literowanie · sz, cz, rz, ch · rz i ż, ch i h, ó i u · ś / si, ć / ci, ź / zi, ń / ni
Topic:
Szczebrzeszyn · chrząszcz · łamaniec językowy · alfabet · recepcja

Teaching tips

  • Zacznij od imion uczniów: poproś każdą osobę o przeliterowanie swojego imienia, a resztę grupy o zapisanie go na tablicy. Od razu widać, które nazwy liter (jot, igrek, wu) trzeba powtórzyć.
  • Pokaż dwuznaki kolorem: zaznacz ch, rz, sz i cz w słowie chrząszcz czterema kolorami. Uczniowie widzą, że trudne słowo składa się ze znanych już dźwięków.
  • Ćwicz łamaniec słowo po słowie, jak Kuba w nagraniu, i dopiero potem przyspieszaj. Śmiech z pomyłek dobrze rozluźnia grupę, a wolne tempo pozwala usłyszeć każdy dwuznak.
  • Rz i ż ucz przez całe słowa: brzmią tak samo, więc pisownię zapamiętuje się razem z wyrazem. Poproś uczniów o dwie kolumny w zeszycie, rzeka, dobrze i żaba, plaża, i dopisuj do nich nowe słowa.

Liked it?

Teach the whole lesson in edio

23 exercises in 6 chapters, ready to teach. edio is an online platform for language schools and teachers: ready-made interactive lessons, live classes, homework and student progress in one place.

  1. Start a free trial

    7 days, no credit card.

  2. Open the lesson

    Find it in the library of 621 ready lessons. Teach it as it is, or copy any chapter into your own lessons.

  3. Teach it live or as homework

    Students work in their own accounts, in sync with you during the lesson, and the practice exercises check themselves.

Teach it free for 7 days

The whole course: Polski A1.1 · Witaj, świecie!

32 lekcje polskiego dla obcokrajowców, od zera, tylko po polsku. Tom z Chicago przylatuje do Warszawy i zamieszkuje na Pradze ze współlokatorami z Polski, Ukrainy, Hiszpanii i Brazylii. Po kursie uczniowie przywitają się, opowiedzą o rodzinie, zamówią kawę, zapytają o drogę i umówią się na weekend. Znaczenie słów pokazują obrazki i proste definicje zamiast tłumaczeń, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.See the course

  1. Unit 1 Cześć!

    powitania, cześć czy dzień dobry, czasownik być, kraje i języki, alfabet i wymowa

    1. Lesson 1Dzień dobry, Polsko!Powitania, pożegnania i forma ty albo pan / pani
    2. Lesson 2Jestem z AmerykiCzasownik być w czasie teraźniejszym i Skąd jesteś?
    3. Lesson 3 · you're hereChrząszcz ze SzczebrzeszynaAlfabet polski, dwuznaki i literowanie
    4. Lesson 4Dobre wiadomości: języki i przyjacielePowtórka modułu Cześć!: powitania, być, kraje i litery

  2. Unit 2 Moi bliscy

    rodzina i przyjaciele, czasownik mieć, zwierzęta, przedstawianie bliskich

    1. Lesson 5Dzień Babci i DziadkaZaimki dzierżawcze mój, moja, moje i Kto to jest?
    2. Lesson 6Mam psa!Czasownik mieć i rodzaj: on, ona, ono
    3. Lesson 7Bolek i Lolek: dwaj braciaZaimki osobowe on, ona, oni i dzierżawcze jego, jej
    4. Lesson 8Dobre wiadomości: rodzina pomagaPowtórka modułu Moi bliscy: zaimki, mieć i rodzaj

  3. Unit 3 Liczby wokół nas

    liczby, wiek, numer telefonu, ile kosztuje i zakupy na ulicy

    1. Lesson 9KR, GD, PO: tablice rejestracyjneLiczebniki 0–20, nazwy liter i numery
    2. Lesson 10Ile masz lat?Liczebniki 20–100, wiek i czasowniki na -m / -sz
    3. Lesson 11Jeden obwarzanek, poproszę!Ile kosztuje? Złoty, złote, złotych
    4. Lesson 12Dobre wiadomości: liczby i rekordyPowtórka: liczebniki z rzeczownikami i duże liczby

  4. Unit 4 Mój dom

    pokoje i meble, rodzaj przymiotników: duży, duża, duże, gdzie co jest

    1. Lesson 13Kwiaty na ścianach w ZalipiuTen, ta, to: rodzaj rzeczownika w mianowniku
    2. Lesson 14Krzywy Domek nad morzemPrzymiotniki w mianowniku: jaki, jaka, jakie?
    3. Lesson 15Kapcie, proszę!Gdzie jest…? Przyimki miejsca w gotowych zwrotach
    4. Lesson 16Dobre wiadomości: ciekawe domyPowtórka: rodzaj, przymiotniki i miejsca

  5. Unit 5 Lubię jeść!

    jedzenie i napoje, lubię, poproszę, zamawianie w barze mlecznym i kawiarni

    1. Lesson 17Zupa, pierogi, naleśniki!Czasowniki jeść i pić, posiłki i zwroty z biernikiem
    2. Lesson 18Lubię pierogi z jagodami!Lubić, robić, mówić: czasowniki na -ę / -isz
    3. Lesson 19Piernik i herbata w ToruniuPoproszę + biernik i przymiotniki: jaki, jaka, jakie
    4. Lesson 20Dobre wiadomości: smaczne tradycjePowtórka modułu: jem, lubię, poproszę, smaczny

  6. Unit 6 Mój dzień

    która jest godzina, plan dnia, czasowniki w czasie teraźniejszym, dni tygodnia

    1. Lesson 21Południe w Poznaniu: koziołki!Która jest godzina? O której? Wstaję, jem, idę
    2. Lesson 22Czytam, robię, piszęTrzy grupy czasowników: czytam, robię, piszę
    3. Lesson 23Dlaczego środa jest w środku?Dni tygodnia: Jaki dzień? Kiedy? w i we
    4. Lesson 24Dobre wiadomości: codzienny rytmPowtórka modułu: godziny, trzy grupy czasowników, dni

  7. Unit 7 Moje miasto

    miejsca w mieście, zawody, pytanie o drogę: prosto, w lewo, w prawo

    1. Lesson 25Zamość: miasto jak z linijkiGdzie jest…? Tu, tam i rodzaj rzeczownika
    2. Lesson 26Jestem latarnikiem!Narzędnik po być: jestem lekarzem, jestem lekarką
    3. Lesson 27Przy Żurawiu w lewoPytanie o drogę i proszę + bezokolicznik
    4. Lesson 28Dobre wiadomości: lepsze miastaPowtórka: rodzaj, narzędnik i proszę + bezokolicznik

  8. Unit 8 Wolny czas

    hobby, umiem i grać na, plany na weekend, umawianie się

    1. Lesson 29Niedziela z ChopinemLubić + bezokolicznik: lubię czytać
    2. Lesson 30Umiem skakać!Umieć + bezokolicznik oraz grać w czy grać na
    3. Lesson 31Weekend w kajakuMasz czas? Pytania, propozycje i przeczenie z nie
    4. Lesson 32Dobre wiadomości: hobby łączy ludziPowtórka: odmiana czasowników, lubić, umieć i grać

Questions about this lesson

Ile liter ma alfabet polski?
Alfabet polski ma 32 litery. Dziewięć z nich ma znaki diakrytyczne: ą, ć, ę, ł, ń, ó, ś, ź, ż. Litery q, v i x nie należą do alfabetu i pojawiają się tylko w obcych imionach i słowach. W lekcji Chrząszcz ze Szczebrzeszyna uczniowie poznają wszystkie 32 litery razem z ich polskimi nazwami.
Jak się wymawia polskie litery ą, ę, ł i ó?
Ó brzmi jak u, a ł jak krótkie u. Ą i ę to samogłoski nosowe: wymawiamy je częściowo przez nos, jak w chrząszcz i dziękuję. Na końcu wyrazu ę zwykle brzmi prawie jak e. Dla wielu uczniów najważniejsze jest, żeby nie mylić ł z l: Michał, ale lekcja.
Jak czytać polskie dwuznaki sz, cz, rz i ch?
Dwie litery czytamy jako jeden dźwięk. Rz brzmi tak samo jak ż, a ch tak samo jak h; sz słychać w kapelusz, a cz w klucz. Do dwuznaków należą też dz, dź i dż. W słowie chrząszcz stoją aż cztery: ch, rz, sz i cz.
Kiedy piszemy rz, a kiedy ż?
Brzmią tak samo, więc pisownię trzeba zapamiętać ze słowem. Pomaga wymiana w innej formie wyrazu: rz często wymienia się na r (morze – morski, dobry – dobrze), a ż na g albo z (mogę – może, wozić – wożę). Początkującym wystarczy jednak lista częstych słów: rzeka, dobrze, żaba, plaża.
Ś czy si, ć czy ci: jak to zapisać?
Przed samogłoską si, a na końcu i przed spółgłoską ś. Tak samo działają pary ci i ć, zi i ź, ni i ń, dzi i dź: siostra, ale cześć; nie, ale dzień. To jeden dźwięk zapisany na dwa sposoby, więc pisownia śiostra jest błędem, choć brzmi tak samo.
Jak przeliterować imię po polsku?
Nazwami liter, a dwuznaki litera po literze. Anna to a, en, en, a, a sz w nazwisku to es zet. Litery ze znakami nazywamy opisowo: ó to o z kreską, ż to zet z kropką, ą to a z ogonkiem. W lekcji Chrząszcz ze Szczebrzeszyna uczeń odpowiada na Proszę przeliterować na czacie w pensjonacie, a przy pudełku sam pyta Jak to się pisze?
Jak powiedzieć „W Szczebrzeszynie chrząszcz brzmi w trzcinie”?
Powoli, słowo po słowie, a potem coraz szybciej. Trudność tkwi w grupach spółgłosek: szcz, chrz, brz i trz. Warto podzielić Szczebrzeszynie na sylaby i wyklaskać je, zanim padnie całe zdanie. W nagraniu z lekcji Kuba robi z Sofią właśnie to, aż w końcu jej się udaje.
Jak uczyć alfabetu polskiego dorosłych obcokrajowców?
Przez imiona, nazwy miast i krótkie słowa, nie przez recytowanie. Litery mają sens, gdy uczeń musi coś przeliterować: nazwisko w hotelu, nazwę ulicy, adres e-mail. Najwięcej czasu zajmują dwuznaki i litery, które brzmią tak samo. Chrząszcz ze Szczebrzeszyna łączy to z rozmową na recepcji i telefonem, w którym pani zapisuje nazwisko litera po literze.
Jaka gra pomaga ćwiczyć polskie litery?
Literowanie w parach albo anagramy. Jedna osoba literuje słowo, druga zapisuje je i czyta na głos, potem się zamieniają. Anagramy uczą patrzeć na dwuznak jak na całość. W tej lekcji pudełko z zadaniami do literowania otwiera się w parze albo z nauczycielem, a anagramy czekają w pracy domowej.
Czy można ćwiczyć literowanie z uczniem online?
Tak, literowanie świetnie działa w rozmowie wideo. Lektor dyktuje litery, uczeń zapisuje słowo i czyta je na głos, a potem role się odwracają. Zadania z wyborem liter i wpisywaniem słów są sprawdzane automatycznie, więc część pracy można zostawić na dom.
Czy są interaktywne ćwiczenia z polskimi literami?
Tak, pisownię dobrze utrwala wpisywanie słów podanych literami. Na tej stronie, bez zakładania konta, działają cztery części lekcji Chrząszcz ze Szczebrzeszyna: post Sofii, rozmowa Sofii i Kuby przed ratuszem, zapisywanie słów z liter i czat na recepcji.
Unlock full lesson

Teach this lesson with your students

Book a demoStart free trial

No credit card required