Wypróbuj za darmoWypróbuj

Alfabet polski: 32 litery, dwuznaki i literowanie

Poziomy A1–B2 7 planów lekcji Ćwiczenia sprawdzane automatycznie

Alfabet polski ma 32 litery, w tym dziewięć ze znakami diakrytycznymi: ą, ć, ę, ł, ń, ó, ś, ź, ż. Nie ma w nim liter q, v i x, a kilka głosek zapisujemy dwiema literami: sz, cz, rz, ch. Do tego ten sam dźwięk bywa zapisany na dwa sposoby: rzeka i żaba, góra i Ukraina. Na tej stronie są lekcje polskiego jako obcego z biblioteki edio o literach, literowaniu i pisowni, a na poziomie B2 także o skrótach (liczba lekcji: 7, poziomy A1–B2). Wypróbuj zadania z lekcji i wybierz lekcję według poziomu.

Wypróbuj za darmo Wypróbuj ćwiczenia

Alfabet polski – plany lekcji i ćwiczenia

7 planów lekcji, poziomy A1–B2. Każda to cała lekcja z czytaniem, słuchaniem i mówieniem, a jej strona pozwala wypróbować ćwiczenia z niej.

Alfabet polski – ćwiczenia online

Po jednym ćwiczeniu z 6 lekcji. To te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.

Więcej ćwiczeń

Alfabet polski – zasady i przykłady

Polski alfabet to 23 litery alfabetu łacińskiego i dziewięć liter ze znakami: z ogonkiem (ą, ę), z kreską (ć, ń, ó, ś, ź), z kropką (ż) i przekreślone ł. To osobne litery, a nie warianty zwykłych. Uczniom więcej kłopotu niż same litery sprawiają dwuznaki, miękkie spółgłoski i pary o jednym brzmieniu.

32 litery i ich nazwy

Przy literowaniu używamy polskich nazw liter: be, ce, jot, wu, igrek, zet. Litery ze znakami mają własne nazwy i miejsca w alfabecie: ć to cie, ł to eł, ż to żet, a ó nazywamy o z kreską. W słowniku wyrazy na ś stoją po wyrazach na s.

LiteraMówimyLiteraMówimyLiteraMówimy
aaiirer
ąąjjotses
bbekkaśeś
cceleltte
ćciełełuu
ddememwwu
eenenyigrek
ęęńeńzzet
fefooźziet
ggieóo z kreskążżet
hhappe

Z lekcji Chrząszcz ze Szczebrzeszyna (Polski A1.1)

Dwuznaki i miękkie spółgłoski

Dwuznak to dwie litery oznaczające jedną głoskę: sz, cz, rz, ch, dz, dź, dż. Miękkie spółgłoski mają dwa zapisy: z kreską na końcu wyrazu i przed spółgłoską (cześć, koń), a przed samogłoską z literą i: siostra, ciasto, nie.

Dwie litery – jeden dźwięk

LiteryPrzykłady
szkapelusz, ratusz, proszę
czcześć, klucz, wieczór
rzrzeka, dobrze, trzcina
chchleb, chrząszcz, Chiny
dzbardzo, pieniądze
dżdżem, dżinsy

Miękkie dźwięki: ś czy si?

DźwiękPrzed samogłoską (a, e, i, o, u…)Na końcu albo przed spółgłoską (ć, l, w…)
ś = sisiostra, Kasiacześć, świat
ć = ciciasto, trzcinacześć, pić
ź = zizielony, zimaźle, źródło
ń = ninie, Hiszpaniadzień, koń
dź = dzidziękuję, dzieńdźwięk, Łódź

Z lekcji Chrząszcz ze Szczebrzeszyna (Polski A1.1)

Jedna głoska, dwie pisownie

Rz i ż, ch i h, ó i u brzmią tak samo, więc o pisowni decyduje wyraz: rzeka i żaba, chleb i herbata. Po p, t, k, ch i na końcu wyrazu rz brzmi jak sz: przepraszam, trzcina, Grzegorz.

Ten sam dźwięk – inne litery

Ten sam dźwiękPiszemy rz, ch, óPiszemy ż, h, u
rz = żrzeka, dobrzeżaba, plaża
ch = hchleb, Chinyherbata, Hiszpania
ó = ugóra, KrakówUkraina, dziękuję

Uwaga na te dźwięki

  • ą, ę: mówimy trochę przez nos – chrząszcz, dziękuję
  • ł jest jak krótkie u – płaszcz, Michał
  • w to inny dźwięk niż ł – Warszawa, wieczór
  • rz po p, t, k, ch i na końcu brzmi jak sz – przepraszam, trzcina, Grzegorz

Z lekcji Chrząszcz ze Szczebrzeszyna (Polski A1.1)

Ó czy u? Reguły ortografii

Ó piszemy, gdy w innej formie lub w wyrazie pokrewnym jest o, e albo a (stół – stoły, mój – moja), i w zakończeniach -ów, -ówka: błędów, klasówka. U stoi na końcu wyrazu i w formach na -uje. Wyrazy bez reguły, jak góra, trzeba zapamiętać.

Ó czy u? Reguły ze szkoły

  • ó, kiedy w innej formie jest o (rzadziej e albo a): stół – stoły, mój – moja, słów – słowo
  • ó w końcówkach -ów, -ówka: Kraków, błędów, klasówka
  • u na końcu wyrazu i w formach na -uje: autobusu, pracuje, potrzebuje
  • ó bez reguły: te wyrazy trzeba zapamiętać, np. góra, róża

Uwaga: -ów zawsze przez ó!

Dopełniacz liczby mnogiej rodzaju męskiego często kończy się na -ów: unikam błędów, szukam wyrazów, potrzebuję słowników. Ta końcówka zawsze ma ó, nigdy u. Gramatyka pomaga w ortografii!

Z lekcji Ó czy u? Wielkie dyktando (Polski B1.2)

Skróty i skrótowce: kropka i odmiana

Skrót z ostatnią literą wyrazu piszemy bez kropki (dr, nr), a ucięty wcześniej z kropką (ul., godz.). Skrótowiec czytany jak wyraz i zakończony spółgłoską dostaje końcówkę po łączniku: w ZUS-ie, do BUW-u. Literowców zakończonych samogłoską, jak UW (u-wu), nie odmieniamy.

Skrótowce: po literach czy jak słowo?

skrótowiecpełna nazwajak czytamyodmianaprzykład
UWUniwersytet Warszawskipo literach: u-wunie odmieniamystudiuję na UW
CNKCentrum Nauki Kopernikpo literach: ce-en-kanie odmieniamyspotkajmy się w CNK
UEUnia Europejskapo literach: u-enie odmieniamykraje UE
BUWBiblioteka Uniwersytecka w Warszawiejak słowo: buww mowie i prasie: BUW-u, w BUW-ie; urzędowo także bez końcówkiidę do BUW-u; Ogród na dachu BUW
ZUSZakład Ubezpieczeń Społecznychjak słowo: zusZUS-u, w ZUS-iemama pracuje w ZUS-ie

Z lekcji Ogród na dachu BUW-u (Polski B2.2)

Nie i przedrostki: razem czy osobno?

Przedrostki piszemy łącznie: antywirus, pseudonauka. Nie łączymy z przymiotnikami i imiesłowami przymiotnikowymi (niewiarygodny, niesprawdzona wiadomość), a od czasowników oddzielamy: nie sprawdził. Osobno stoi też przyimek z rzeczownikiem: bez podstaw, ale bezpodstawny.

Razem czy osobno?

Przedrostki piszemy razem ze słowem: niewiarygodny, bezpodstawny, antywirus, pseudonauka. Imiesłów z nie- też zawsze razem: niesprawdzona wiadomość. Ale nie z czasownikiem piszemy osobno: Nikt tego nie sprawdził. Osobno piszemy też przyimek z rzeczownikiem: ta teza jest bez podstaw = jest bezpodstawna.

Z lekcji Fakt czy fejk? (Polski B2.2)

Pytania o alfabet polski

Ile liter ma alfabet polski?
Alfabet polski ma 32 litery. Są to: a, ą, b, c, ć, d, e, ę, f, g, h, i, j, k, l, ł, m, n, ń, o, ó, p, r, s, ś, t, u, w, y, z, ź, ż. Litery q, v i x nie należą do polskiego alfabetu, choć spotykamy je w wyrazach obcych i nazwach, np. quiz czy VAT. Dlatego niektóre źródła podają 35 liter.
Jakie są polskie litery?
To dziewięć liter ze znakami diakrytycznymi. Ą i ę mają ogonek, ć, ń, ó, ś i ź kreskę, ż kropkę, a ł jest przekreślone. Na klawiaturze w układzie polskim (programisty) wpisujemy je prawym Altem: Alt + a daje ą, Alt + l daje ł, Alt + x daje ź, a Alt + z daje ż. Bez tych znaków zmienia się sens: laska to nie łaska.
Jakie są dwuznaki w języku polskim?
Siedem: ch, cz, dz, dź, dż, rz i sz. Dwuznak to dwie litery, które czytamy jako jedną głoskę: chleb, czas, dzwon, dźwig, dżem, rzeka, szkoła. Przy literowaniu podajemy każdą literę osobno: sz to es zet, ch to ce ha. Czasem te same litery stoją obok siebie przypadkiem i czytamy je osobno, np. r i z w marznąć.
Jak wymawiać ą, ę, ł i w?
Ą i ę brzmią nosowo, a ł jak angielskie w. Polskie w to dźwięk [v], jak w słowie Warszawa. Nosowe ą i ę zmieniają brzmienie zależnie od sąsiedztwa: przed p i b brzmią jak om i em (ząb, zęby), przed t i d jak on i en (kąt, będę), a przed l i ł tracą nosowość (wziął, zaczęli). Końcowe ę często brzmi prawie jak e: idę.
Czym różni się rz od ż, a ó od u?
W standardowej wymowie te pary brzmią tak samo. Różnica jest tylko w pisowni, więc pomagają reguły. Rz piszemy, gdy w innej formie wyrazu jest r (morze – morski, dobrze – dobry), a ż, gdy wymienia się na g, z albo h (noga – nóżka, wozić – wożę, druh – drużyna). Ó wymienia się na o, e lub a (wrócić – wracać), a u piszemy w -uje: pracuje.
Jak literować po polsku?
Nazwami liter, a dwuznaki litera po literze. Imię Szymon literujemy: es, zet, igrek, em, o, en. Litery ze znakami nazywamy własną nazwą albo opisowo: ż to żet lub zet z kropką, ą to a z ogonkiem, ó to o z kreską. Po prośbie Proszę przeliterować warto też podpowiedzieć trudne miejsce: Sofia przez es.
Kiedy po skrócie stawiamy kropkę?
Gdy skrót nie kończy się ostatnią literą wyrazu. Kropkę mają ul. (ulica), godz. (godzina) i np. (na przykład), a nie mają jej dr (doktor), mgr (magister) i nr (numer). W przypadkach zależnych kropka może wrócić: u dr. Nowaka, bo forma doktora kończy się na a. Po skrótowcach pisanych wielkimi literami, jak UW czy ZUS, kropki nie stawiamy.
Jak odmieniać skrótowce?
Zależnie od tego, jak je czytamy. Skrótowce czytane jak wyraz i zakończone spółgłoską odmieniamy, a końcówkę piszemy małymi literami po łączniku: w ZUS-ie, do BUW-u. Literowce zakończone w wymowie samogłoską, jak UW (u-wu) czy PKO (pe-ka-o), zostają bez końcówki: studiuję na UW. Literowce kończące się spółgłoską bywają odmieniane: wysłać SMS-a. Błędem jest końcówka bez łącznika, np. „w BUWie”.
Jak uczyć obcokrajowców alfabetu polskiego?
Zacznij od dźwięków, których uczniowie nie znają z własnego języka. W kursie Polski A1.1 · Witaj, świecie! lekcja 3 uczy dwuznaków, miękkich spółgłosek, nazw liter i literowania imienia na recepcji, a lekcja 4 powtarza litery razem z powitaniami. Pisownia ó i u wraca w kursie Polski B1.2 · Zmieniamy świat (lekcja 14), a Polski B2.2 · Kultura i społeczeństwo uczy skrótów i skrótowców (lekcja 3) oraz pisowni łącznej i z łącznikiem (14 i 26).
Jakie zabawy pomagają ćwiczyć polskie litery?
Łamańce językowe i literowanie na czas. Zdanie W Szczebrzeszynie chrząszcz brzmi w trzcinie z wiersza Jana Brzechwy ćwiczy rz, sz i cz naraz. Uczniowie mogą też literować sobie nawzajem imiona i nazwy miast, układać wyrazy z rozsypanych liter i sortować je według dwuznaków. W lekcji o alfabecie jest pudełko z zadaniami do literowania. W pracy domowej uczeń nagrywa łamaniec i literuje swoje imię, a to nagranie sprawdza nauczyciel.

Więcej gramatyki polskiej

Lekcje do każdego zagadnienia gramatyki polskiej, od przypadków po aspekt czasownika. Wszystkie zagadnienia

Przypadki

Czasowniki

Części mowy

Zdania i styl

Ucz polskiego z gotowymi lekcjami

Umów prezentacjęWypróbuj za darmo

Bez karty płatniczej