Wypróbuj za darmoWypróbuj

Łoś na bagnach! Można, nie wolno i musisz z bezokolicznikiem

Lekcja polskiego A1 dla obcokrajowców o można i nie wolno z bezokolicznikiem, czyli o mówieniu o zasadach, na przykładzie Biebrzańskiego Parku Narodowego.

Gramatyka
Tu można robić zdjęcia, Nie wolno hałasować, Musisz być cicho: po każdym z tych słów stoi bezokolicznik. Można i nie wolno nie odmieniają się przez osoby.
Temat
Biebrzański Park Narodowy na Podlasiu, największy park narodowy w Polsce: bagna, kładki, wieże widokowe i około 400 łosi według szacunku parku. Majowy świt z lornetką.
Zadania
Tablica z zasadami parku, rozmowa na kładce i powitanie strażnika, schemat z czterema ćwiczeniami, czat o wizycie w parku oraz pudełko do układania zasad.

Co jest w środku

  1. Rozdział 1Dzień dobry, łosiu!

    • ObrazekOdblokuj
    • Zakręć kołem i odpowiedzZakręć kołemOdblokuj
    • Posłuchaj i zapamiętaj słowaSłownictwoWypróbuj
    • Spójrz na zdjęcia i wybierz słowoWybierz według obrazkaOdblokuj

  2. Rozdział 2Czytamy: zasady w parku

    • Przeczytaj zasady w parkuAutentyczny dokumentWypróbuj
    • Przeczytaj i wybierz: prawda czy fałszPrawda czy fałszOdblokuj
    • Przeczytaj jeszcze raz i wybierz odpowiedźQuizOdblokuj

  3. Rozdział 3Słuchamy: gdzie jest łoś?

    • Posłuchaj: Olena i Tom na kładceSłuchanieWypróbuj
    • Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
    • Posłuchaj i wybierz odpowiedźQuizOdblokuj
    • Posłuchaj: pan Zenon, strażnik parkuSłuchanieOdblokuj
    • Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
    • Posłuchaj i wybierz: prawda czy fałszPrawda czy fałszOdblokuj

  4. Rozdział 4Gramatyka: można czy nie wolno?

    • Spójrz na schemat: można, nie wolno, musiszSchemat gramatycznyWypróbuj
    • Wybierz poprawną formęWybierz odpowiedźOdblokuj
    • Przeciągnij słowa: można, nie wolno czy musisz?Przeciągnij i upuśćWypróbuj
    • Uzupełnij zdania formą -ć: robię → robićUzupełnij lukiOdblokuj
    • Gdzie jesteś? Wybierz dobrą zasadęQuizOdblokuj

  5. Rozdział 5Rozmawiamy: czy tu można…?

    • Wybierz poprawne odpowiedzi: Klara pyta o parkCzatWypróbuj
    • Otwórz pudełko i powiedz zasadyOtwórz pudełkoOdblokuj

  6. Rozdział 6Praca domowa

    • Wybierz poprawne słowa: wiadomość od TomaWybierz odpowiedźOdblokuj
    • Posortuj: w parku narodowym można czy nie wolno?Posortuj w kolumnyOdblokuj
    • Napisz zasady: twój dom albo twoja klasaPisanie, sprawdza nauczycielOdblokuj
    • Nagraj odpowiedź: zasady w parkuMówienie, sprawdza nauczycielOdblokuj

24 ćwiczenia w 6 rozdziałach. Zacznij 7-dniowy okres próbny, by otworzyć wszystkie, skopiować dowolną część do własnych lekcji i poprowadzić lekcję na żywo.

Przyroda po polsku: słownictwo

Słowa i wyrażenia z lekcji (13), w edio każde z obrazkiem i nagraniem.

+10 w lekcji, z obrazkami i nagraniamiWięcej słówek

  • lornetka
  • ścieżka
  • wieża widokowa
  • strażnik
  • kaczka
  • czapla
  • trawa
  • karmić
  • hałasować
  • robić zdjęcia

Gramatyka: można, nie wolno, musisz + bezokolicznik

Lekcja uczy mówić o zasadach. Można i nie wolno to wyrazy nieosobowe: mają jedną formę dla każdego, bez ja, ty czy on. Obok nich wraca musisz z lekcji 18. Po wszystkich trzech stoi bezokolicznik, więc uczniowie ćwiczą głównie formę na -ć.

Można, nie wolno, musisz

Zasady w parku, w szkole, w domu. Czasownik po tych słowach ma formę -ć.

Tu można, tu nie wolno, ty musisz

Tabela zestawia trzy słowa ze znakami ✓, ✗ i ❗. Pokazuje, kogo dotyczą: można i nie wolno każdego, a musisz osoby, do której mówimy, z formami muszę i musi obok.

SłowoZnakKto?Przykład
można✓każdyTu można robić zdjęcia.
nie wolno✗każdyTu nie wolno hałasować.
musisz❗ty (ja: muszę, on, ona: musi)Musisz być cicho.

Jedna forma i zawsze bezokolicznik

Wskazówka podkreśla, że można i nie wolno nie mają osoby, więc zdanie Ja można iść? jest błędne. Zamiast niego pytamy Czy można iść? albo Mogę iść?. Tabela błędów dodaje Nie wolno hałasuję i Tu można robię zdjęcia.

Ważne!

Można i nie wolno mają tylko jedną formę: bez ja, ty, on. To zasada dla każdego. Czasownik po można, nie wolno i musisz ma zawsze formę -ć: robić, chodzić, być, iść.

Typowe błędy

  • Nie wolno hałasuję.

    Nie wolno hałasować.

    po nie wolno: forma -ć

  • Tu można robię zdjęcia.

    Tu można robić zdjęcia.

    po można: forma -ć

  • Ja można iść?

    Czy można iść? / Mogę iść?

    można: bez ja, ty, on

Zasady w parku narodowym

Porównanie dzieli zasady parku na trzy grupy. Po stronie zakazów stoją gotowe zwroty nie wolno karmić zwierząt i nie wolno zrywać roślin, w których po przeczeniu rzeczownik jest w dopełniaczu liczby mnogiej.

✓ można

  • Tu można robić zdjęcia.
  • Można chodzić po kładce.
  • Można patrzeć na ptaki.

✗ nie wolno

  • Nie wolno hałasować.
  • Nie wolno karmić zwierząt.
  • Nie wolno zrywać roślin.
  • Nie wolno schodzić ze ścieżki.

❗ musisz

  • Musisz być cicho.
  • Musisz iść po kładce.

Czy tu można…? Tak, można. Nie, nie wolno.

Przykłady uczą krótkiej odpowiedzi: na Czy można…? odpowiadamy Tak, można albo Nie, nie wolno, a na Muszę…? – Tak, musisz. Zakaz lekcja wyraża przez nie wolno; w mowie słychać też nie można.

  • – Czy tu można robić zdjęcia? – Tak, można.
  • – Czy w muzeum można jeść? – Nie, nie wolno.
  • – Muszę iść po kładce? – Tak, musisz.
  • Nie wolno karmić zwierząt.zwierzęta → zwierząt, rośliny → roślin: po „nie” inna forma, jak „nie widzę foki”

Więcej lekcji z tej gramatyki: Czasowniki modalne – lekcje i ćwiczenia

Można i nie wolno – ćwiczenia online

Wypróbuj je tutaj: to te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.

Więcej ćwiczeń

Co jest w lekcji

  • 12 ćwiczeń sprawdzanych automatycznie
  • 2 gry
  • 2 zadania sprawdzane przez nauczyciela
  • 1 autentyczny dokument
  • 1 schemat gramatyczny
  • 1 zestaw fiszek
  • 2 nagrania
  • 1 obrazek
  • 2 transkrypcje

Główne cele tej lekcji:

  • powiedzieć, co wolno, a czego nie: Tu można robić zdjęcia., Nie wolno hałasować.
  • postawić po można, nie wolno i musisz bezokolicznik zamiast formy osobowej: robić, nie robię
  • zapytać o zasady i odpowiedzieć krótko: Czy tu można jeść? – Nie, nie wolno.
  • zrozumieć tablicę z zasadami w parku narodowym: od świtu do zmierzchu, nie wolno karmić zwierząt
  • napisać kilka zasad dla domu albo klasy: W nocy nie wolno hałasować., Musisz sprzątać kuchnię.

To lekcja 23 kursu Polski A1.2 · Ruszamy! i trzecia w module Zwierzęta i natura. Wraca w niej musisz z lekcji 18 oraz widzę łosia, nie widzę łosia z lekcji 22, a liczba mnoga z lekcji 21 pojawia się w tekstach: bagna, łąki, ptaki. Park narodowy z tablicą zasad to naturalne miejsce na można i nie wolno. Lekcja 24 powtarza cały moduł przy dobrej wiadomości o żółwiach błotnych.

Koło z pytaniami o parki otwiera lekcję, potem uczniowie poznają trzynaście słów, od łosia i bagna po czasownik hałasować i zwrot robić zdjęcia. Czytają tablicę z zasadami parku, słuchają, jak Olena i Tom o świcie wypatrują łosia z kładki, oraz krótkiego powitania strażnika parku. Po schemacie są cztery ćwiczenia, w tym quiz z zasadami w bibliotece, kinie i na basenie. W części mówionej uczeń odpowiada w czacie na pytania koleżanki, a z pudełka losuje polecenia, na przykład plakat z zasadami parku.

Praca domowa ma dwa zadania sprawdzane automatycznie: wiadomość Toma z lukami i sortowanie zasad na można i nie wolno. Nauczyciel ocenia pisemne zasady dla domu albo klasy oraz nagranie, w którym uczeń w roli strażnika albo strażniczki przedstawia zasady parku.

Gramatyka:
można + forma -ć · nie wolno + forma -ć · musisz + forma -ć
Temat:
przyroda · zwierzęta · park narodowy · Biebrza · Podlasie · zasady

Wskazówki dla nauczyciela

  • Powieś w sali trzy znaki z tabeli, ✓, ✗ i ❗, w różnych miejscach. Czytasz zasadę, a uczniowie wskazują znak i powtarzają zdanie z właściwym słowem.
  • Przenieś zasady z parku do szkoły: biblioteka, stołówka, sala gimnastyczna. Każda para pisze trzy zasady na kartce, a reszta zgaduje miejsce, nie słysząc jego nazwy.
  • Pokaż, że można nie ma osoby: zapisz Ja można? na tablicy, przekreśl i obok napisz Mogę? oraz Czy można?. Uczniowie od razu widzą różnicę między pytaniem o siebie a pytaniem ogólnym.
  • Zostaw zwroty z dopełniaczem jako całość: nie wolno karmić zwierząt uczniowie uczą się na pamięć, a regułę o przeczeniu i dopełniaczu liczby mnogiej odkładasz na później.

Podoba ci się?

Poprowadź całą lekcję w edio

24 ćwiczenia w 6 rozdziałach, gotowe do prowadzenia. edio to platforma online dla szkół językowych i nauczycieli: gotowe interaktywne lekcje, zajęcia na żywo, prace domowe i postępy uczniów w jednym miejscu.

  1. Zacznij okres próbny

    7 dni za darmo, bez karty płatniczej.

  2. Otwórz lekcję

    Znajdziesz ją w bibliotece gotowych lekcji (621). Prowadź ją tak, jak jest, albo skopiuj dowolny rozdział do własnych lekcji.

  3. Prowadź na żywo albo zadaj jako pracę domową

    Uczniowie pracują na własnych kontach, w synchronizacji z tobą podczas lekcji, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.

Wypróbuj za darmo przez 7 dni

Cały kurs: Polski A1.2 · Ruszamy!

Druga część poziomu A1: 32 lekcje polskiego dla obcokrajowców po kursie A1.1, w całości po polsku. Współlokatorzy z kamienicy na Pradze ruszają w Polskę: do Łowicza, w Bieszczady, na Hel i do kopalni soli w Wieliczce. Po kursie uczniowie zapłacą za kurtkę telefonem, opiszą pogodę, kupią bilet na pociąg, zaproszą znajomych na pączki, powiedzą w aptece, co ich boli, i opowiedzą, gdzie byli w weekend. Zdjęcia i krótkie definicje po polsku zastępują tłumaczenie, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.Zobacz kurs

  1. Moduł 1 Zakupy

    ubrania i kolory, chcę tę filiżankę, ceny powyżej stu złotych, płacę kartą, gotówką albo telefonem

    1. Lekcja 1Kolorowe pasiaki z ŁowiczaPrzymiotniki: kolor w rodzaju i liczbie
    2. Lekcja 2Chcę ten kubek!Biernik rzeczy po chcę, kupuję i poproszę
    3. Lekcja 3Sześć cyfr i gotowe: płacę telefonemLiczebniki od stu do tysiąca i płacenie
    4. Lekcja 4Dobre wiadomości: drugie życie ubrańPowtórka modułu Zakupy: kolory, biernik, ceny

  2. Moduł 2 Pogoda

    pory roku i pogoda, gdzie jesteś: w Karpaczu, na Śnieżce, stopnie i strony świata w prognozie

    1. Lekcja 5Złota polska jesieńPogoda i pory roku: jest zimno czy zimna woda?
    2. Lekcja 6UFO na Śnieżce?Miejscownik po w i na: gdzie jesteś?
    3. Lekcja 7Kwiecień plecień: trochę zimy, trochę lataLiczebniki ze słowem stopień i strony świata
    4. Lekcja 8Dobre wiadomości: witaj, wiosno!Powtórka modułu Pogoda: pogoda, miejsca, stopnie

  3. Moduł 3 W drodze

    idę czy jadę, autobusem i pociągiem, na peronie czy w wagonie, rozkład jazdy i bilet w kasie

    1. Lekcja 9Idę czy jadę?Iść czy jechać? Czasowniki ruchu i pytanie Czym?
    2. Lekcja 10Wsiadamy! Leśna kolejka w BieszczadachMiejscownik po w i na: gdzie jesteś?
    3. Lekcja 11O której odjeżdża pociąg?Godziny z minutami: Jest siedemnasta, o siedemnastej
    4. Lekcja 12Dobre wiadomości: czysty transportPowtórka modułu W drodze: iść czy jechać, w czy na, o której

  4. Moduł 4 Święta

    miesiące i daty, imieniny: z tortem, z kwiatami, ze mną, zaproszenie na pączki, mogę czy nie mogę

    1. Lekcja 13Listopad, bo liście padająMiesiące i daty: liczebnik porządkowy z -ego
    2. Lekcja 14Wszystkiego najlepszego! ImieninyNarzędnik po z: z kim? z czym?
    3. Lekcja 15Zapraszam na pączki!Zaproszenia: zapraszam cię na…, chcieć i móc
    4. Lekcja 16Dobre wiadomości: święto dla wszystkichPowtórka modułu Święta: daty, z kim? z czym?, zaproszenia

  5. Moduł 5 Zdrowie

    ciało i jak się czujesz, muszę ćwiczyć, w aptece: boli mnie gardło, nie mam gorączki

    1. Lekcja 17Słone powietrze w CiechocinkuCzasownik czuć się i części ciała
    2. Lekcja 18Muszę ćwiczyć!Czasowniki modalne muszę, mogę, chcę
    3. Lekcja 19Boli mnie gardło! W apteceBoli mnie, bolą mnie i dopełniacz po „nie mam”
    4. Lekcja 20Dobre wiadomości: ruch to radośćPowtórka: czuć się, muszę, mogę, chcę, boli mnie

  6. Moduł 6 Zwierzęta i natura

    bociany i liczba mnoga, widzę łosia, nie widzę foki, co można, a czego nie wolno w parku narodowym

    1. Lekcja 21Bociany wracają!Liczba mnoga rzeczowników i przymiotników
    2. Lekcja 22Cześć, foko! Fokarium na HeluBiernik po widzieć i dopełniacz po przeczeniu
    3. Lekcja 23 · tutaj jesteśŁoś na bagnach!Można, nie wolno, musisz + bezokolicznik
    4. Lekcja 24Dobre wiadomości: dzicy sąsiedziPowtórka: liczba mnoga, biernik, można i nie wolno

  7. Moduł 7 Praca

    jestem flisakiem i pracuję jako flisak, musimy i możemy, umiem czy mogę, rozmowa o pracę nad morzem

    1. Lekcja 25Flisacy na DunajcuNarzędnik zawodów: jestem flisakiem = pracuję jako flisak
    2. Lekcja 26Miód prosto z drzewaCzasowniki modalne musieć i móc w liczbie mnogiej
    3. Lekcja 27Umiesz pływać? Praca nad morzemUmieć czy móc: umiejętność albo czas i pozwolenie
    4. Lekcja 28Dobre wiadomości: praca, która pomagaPowtórka modułu Praca: narzędnik, musieć i móc, umieć

  8. Moduł 8 Weekend

    dokąd i gdzie: do Krakowa, w Krakowie, plany na weekend, byłem, byłam, byliśmy, byłyście

    1. Lekcja 29Weekend z malarzami w Kazimierzu DolnymPrzyimki do, w i nad: dokąd jedziesz, gdzie jesteś?
    2. Lekcja 30Byłam pod ziemią!Czas przeszły czasownika być: byłem czy byłam?
    3. Lekcja 31Gdzie byłeś? Maczuga HerkulesaCzas przeszły w liczbie mnogiej: byliśmy czy byłyśmy?
    4. Lekcja 32Dobre wiadomości: weekendowe cudaPowtórka modułu Weekend: dokąd, gdzie i czas przeszły być

Pytania o tę lekcję

Czy „można” i „wolno” to czasowniki modalne?
Nie odmieniają się jak czasowniki, ale pełnią tę samą funkcję. W gramatyce nazywa się je wyrazami modalnymi albo czasownikami niewłaściwymi. Tak jak musieć i móc łączą się z bezokolicznikiem: można pływać, nie wolno palić. Różnią się tym, że nie mają osoby, więc mówią o zasadzie, a nie o konkretnym człowieku.
Czym różni się „można” od „mogę”?
Mogę mówi o mnie, można o wszystkich. Mogę to forma czasownika móc w pierwszej osobie, więc dotyczy mówiącego: Mogę iść? Można nie ma osoby i opisuje ogólną zasadę albo możliwość: Tu można robić zdjęcia. Dlatego błędem jest Ja można iść?, które miesza obie konstrukcje. W lekcji Łoś na bagnach! ten błąd jest w tabeli typowych pomyłek.
Co znaczy „nie wolno” i jak się go używa?
Nie wolno wyraża zakaz, a po nim stoi bezokolicznik. Nie wolno hałasować, Nie wolno karmić zwierząt, W nocy nie wolno grać na gitarze. Forma jest zawsze ta sama, bez względu na to, kogo dotyczy zakaz. Jeśli po bezokoliczniku stoi rzeczownik, przechodzi on do dopełniacza, bo zdanie jest przeczące: karmić zwierzęta, ale nie wolno karmić zwierząt.
Jak po polsku wyrazić obowiązek, pozwolenie i zakaz?
Obowiązek: musisz, pozwolenie: można, zakaz: nie wolno. W zasadach i regulaminach najczęściej spotyka się formy nieosobowe: można, nie wolno, trzeba. Gdy zwracamy się do jednej osoby, mówimy musisz albo możesz: Musisz być cicho, Możesz robić zdjęcia. Lekcja Łoś na bagnach! zbiera wszystkie trzy w jednej tabeli ze znakami.
Nie musisz czy nie wolno: jaka jest różnica?
Nie musisz zwalnia z obowiązku, nie wolno zakazuje. Nie musisz płacić znaczy, że coś jest bezpłatne albo nieobowiązkowe. Nie wolno palić znaczy, że palenie jest zabronione. Osoby znające angielskie mustn't często mylą je z nie musisz, choć znaczą co innego.
„Można robię” czy „można robić”?
Poprawnie: można robić, z bezokolicznikiem. Po można, nie wolno i musisz czasownik ma formę słownikową, zwykle na -ć: robić, chodzić, iść, być. Forma robię ma już osobę i nie pasuje do słowa, które osoby nie ma.
Jak napisać zasady po polsku?
Krótkimi zdaniami z można, nie wolno i musisz albo trzeba. Na tablicy w parku: Tu można chodzić po kładkach. Nie wolno schodzić ze ścieżki. Śmieci musisz zabrać do domu. W regulaminie domu albo klasy działa to samo: W nocy nie wolno hałasować. Takie zasady piszą uczniowie w pracy domowej do lekcji Łoś na bagnach!
Jakie słowa przydają się w parku narodowym?
Szlak, kładka, ścieżka i wieża widokowa. Do obserwacji przydaje się lornetka, a na bagnach widać kaczkę, czaplę i czasem łosia. Słowo strażnik nazywa osobę, która w parku narodowym pilnuje zasad i pomaga turystom.
Jak uczyć „można” i „nie wolno” na poziomie A1?
Przez znaki i tablice, które uczniowie widzą na co dzień. Zakaz palenia, zakaz wstępu z psem czy cisza w bibliotece to gotowe sytuacje. Uczniowie najpierw czytają zasadę, potem pytają Czy tu można…? i odpowiadają krótko. Na końcu tworzą własny regulamin, np. plakat dla parku narodowego.
Czy są interaktywne ćwiczenia z „można” i „nie wolno”?
Tak, dobrze sprawdza się przeciąganie właściwego słowa do zdania. Na tej stronie, bez konta, działają cztery części lekcji: tablica z zasadami parku, rozmowa na kładce, przeciąganie trzech słów do zdań o zasadach oraz czat o wizycie w parku.
Odblokuj całą lekcję

Poprowadź tę lekcję ze swoimi uczniami

Umów prezentacjęWypróbuj za darmo

Bez karty płatniczej