Sign up for freeSign up

Łoś na bagnach! Można, nie wolno i musisz z bezokolicznikiem

Lekcja polskiego A1 dla obcokrajowców o można i nie wolno z bezokolicznikiem, czyli o mówieniu o zasadach, na przykładzie Biebrzańskiego Parku Narodowego.

Grammar
Tu można robić zdjęcia, Nie wolno hałasować, Musisz być cicho: po każdym z tych słów stoi bezokolicznik. Można i nie wolno nie odmieniają się przez osoby.
Topic
Biebrzański Park Narodowy na Podlasiu, największy park narodowy w Polsce: bagna, kładki, wieże widokowe i około 400 łosi według szacunku parku. Majowy świt z lornetką.
Activities
Tablica z zasadami parku, rozmowa na kładce i powitanie strażnika, schemat z czterema ćwiczeniami, czat o wizycie w parku oraz pudełko do układania zasad.

What's inside

  1. Chapter 1Dzień dobry, łosiu!

    • PictureUnlock
    • Zakręć kołem i odpowiedzSpin the wheelUnlock
    • Posłuchaj i zapamiętaj słowaVocabularyTry it
    • Spójrz na zdjęcia i wybierz słowoChoose by pictureUnlock

  2. Chapter 2Czytamy: zasady w parku

    • Przeczytaj zasady w parkuReal-life documentTry it
    • Przeczytaj i wybierz: prawda czy fałszTrue or falseUnlock
    • Przeczytaj jeszcze raz i wybierz odpowiedźQuizUnlock

  3. Chapter 3Słuchamy: gdzie jest łoś?

    • Posłuchaj: Olena i Tom na kładceListeningTry it
    • Transcript, for the teacherUnlock
    • Posłuchaj i wybierz odpowiedźQuizUnlock
    • Posłuchaj: pan Zenon, strażnik parkuListeningUnlock
    • Transcript, for the teacherUnlock
    • Posłuchaj i wybierz: prawda czy fałszTrue or falseUnlock

  4. Chapter 4Gramatyka: można czy nie wolno?

    • Spójrz na schemat: można, nie wolno, musiszGrammar schemeTry it
    • Wybierz poprawną formęChoose the optionUnlock
    • Przeciągnij słowa: można, nie wolno czy musisz?Drag and dropTry it
    • Uzupełnij zdania formą -ć: robię → robićFill in the gapsUnlock
    • Gdzie jesteś? Wybierz dobrą zasadęQuizUnlock

  5. Chapter 5Rozmawiamy: czy tu można…?

    • Wybierz poprawne odpowiedzi: Klara pyta o parkChatTry it
    • Otwórz pudełko i powiedz zasadyOpen the boxUnlock

  6. Chapter 6Praca domowa

    • Wybierz poprawne słowa: wiadomość od TomaChoose the optionUnlock
    • Posortuj: w parku narodowym można czy nie wolno?Sort into columnsUnlock
    • Napisz zasady: twój dom albo twoja klasaWriting, checked by the teacherUnlock
    • Nagraj odpowiedź: zasady w parkuSpeaking, checked by the teacherUnlock

24 exercises in 6 chapters. Start a 7-day free trial to open all of them, copy any part into your own lessons, and teach the lesson live.

Przyroda po polsku: słownictwo

13 words and phrases from the lesson, each with a picture and audio in edio.

+10 more with pictures and audio in the lessonMore words

  • lornetka
  • ścieżka
  • wieża widokowa
  • strażnik
  • kaczka
  • czapla
  • trawa
  • karmić
  • hałasować
  • robić zdjęcia

Grammar: można, nie wolno, musisz + bezokolicznik

Lekcja uczy mówić o zasadach. Można i nie wolno to wyrazy nieosobowe: mają jedną formę dla każdego, bez ja, ty czy on. Obok nich wraca musisz z lekcji 18. Po wszystkich trzech stoi bezokolicznik, więc uczniowie ćwiczą głównie formę na -ć.

Można, nie wolno, musisz

Zasady w parku, w szkole, w domu. Czasownik po tych słowach ma formę -ć.

Tu można, tu nie wolno, ty musisz

Tabela zestawia trzy słowa ze znakami ✓, ✗ i ❗. Pokazuje, kogo dotyczą: można i nie wolno każdego, a musisz osoby, do której mówimy, z formami muszę i musi obok.

SłowoZnakKto?Przykład
można✓każdyTu można robić zdjęcia.
nie wolno✗każdyTu nie wolno hałasować.
musisz❗ty (ja: muszę, on, ona: musi)Musisz być cicho.

Jedna forma i zawsze bezokolicznik

Wskazówka podkreśla, że można i nie wolno nie mają osoby, więc zdanie Ja można iść? jest błędne. Zamiast niego pytamy Czy można iść? albo Mogę iść?. Tabela błędów dodaje Nie wolno hałasuję i Tu można robię zdjęcia.

Ważne!

Można i nie wolno mają tylko jedną formę: bez ja, ty, on. To zasada dla każdego. Czasownik po można, nie wolno i musisz ma zawsze formę -ć: robić, chodzić, być, iść.

Typowe błędy

  • Nie wolno hałasuję.

    Nie wolno hałasować.

    po nie wolno: forma -ć

  • Tu można robię zdjęcia.

    Tu można robić zdjęcia.

    po można: forma -ć

  • Ja można iść?

    Czy można iść? / Mogę iść?

    można: bez ja, ty, on

Zasady w parku narodowym

Porównanie dzieli zasady parku na trzy grupy. Po stronie zakazów stoją gotowe zwroty nie wolno karmić zwierząt i nie wolno zrywać roślin, w których po przeczeniu rzeczownik jest w dopełniaczu liczby mnogiej.

✓ można

  • Tu można robić zdjęcia.
  • Można chodzić po kładce.
  • Można patrzeć na ptaki.

✗ nie wolno

  • Nie wolno hałasować.
  • Nie wolno karmić zwierząt.
  • Nie wolno zrywać roślin.
  • Nie wolno schodzić ze ścieżki.

❗ musisz

  • Musisz być cicho.
  • Musisz iść po kładce.

Czy tu można…? Tak, można. Nie, nie wolno.

Przykłady uczą krótkiej odpowiedzi: na Czy można…? odpowiadamy Tak, można albo Nie, nie wolno, a na Muszę…? – Tak, musisz. Zakaz lekcja wyraża przez nie wolno; w mowie słychać też nie można.

  • – Czy tu można robić zdjęcia? – Tak, można.
  • – Czy w muzeum można jeść? – Nie, nie wolno.
  • – Muszę iść po kładce? – Tak, musisz.
  • Nie wolno karmić zwierząt.zwierzęta → zwierząt, rośliny → roślin: po „nie” inna forma, jak „nie widzę foki”

More lessons on this grammar: Czasowniki modalne lessons and exercises

Try the Można i nie wolno exercises

Try them yourself: these are the same exercises your students do in edio.

More exercises

What's in the lesson

  • 12 auto-checked exercises
  • 2 games
  • 2 teacher-checked tasks
  • 1 real-life document
  • 1 grammar scheme
  • 1 set of word cards
  • 2 audio clips
  • 1 picture
  • 2 transcripts

The main objectives of this lesson are to:

  • powiedzieć, co wolno, a czego nie: Tu można robić zdjęcia., Nie wolno hałasować.
  • postawić po można, nie wolno i musisz bezokolicznik zamiast formy osobowej: robić, nie robię
  • zapytać o zasady i odpowiedzieć krótko: Czy tu można jeść? – Nie, nie wolno.
  • zrozumieć tablicę z zasadami w parku narodowym: od świtu do zmierzchu, nie wolno karmić zwierząt
  • napisać kilka zasad dla domu albo klasy: W nocy nie wolno hałasować., Musisz sprzątać kuchnię.

To lekcja 23 kursu Polski A1.2 · Ruszamy! i trzecia w module Zwierzęta i natura. Wraca w niej musisz z lekcji 18 oraz widzę łosia, nie widzę łosia z lekcji 22, a liczba mnoga z lekcji 21 pojawia się w tekstach: bagna, łąki, ptaki. Park narodowy z tablicą zasad to naturalne miejsce na można i nie wolno. Lekcja 24 powtarza cały moduł przy dobrej wiadomości o żółwiach błotnych.

Koło z pytaniami o parki otwiera lekcję, potem uczniowie poznają trzynaście słów, od łosia i bagna po czasownik hałasować i zwrot robić zdjęcia. Czytają tablicę z zasadami parku, słuchają, jak Olena i Tom o świcie wypatrują łosia z kładki, oraz krótkiego powitania strażnika parku. Po schemacie są cztery ćwiczenia, w tym quiz z zasadami w bibliotece, kinie i na basenie. W części mówionej uczeń odpowiada w czacie na pytania koleżanki, a z pudełka losuje polecenia, na przykład plakat z zasadami parku.

Praca domowa ma dwa zadania sprawdzane automatycznie: wiadomość Toma z lukami i sortowanie zasad na można i nie wolno. Nauczyciel ocenia pisemne zasady dla domu albo klasy oraz nagranie, w którym uczeń w roli strażnika albo strażniczki przedstawia zasady parku.

Grammar:
można + forma -ć · nie wolno + forma -ć · musisz + forma -ć
Topic:
przyroda · zwierzęta · park narodowy · Biebrza · Podlasie · zasady

Teaching tips

  • Powieś w sali trzy znaki z tabeli, ✓, ✗ i ❗, w różnych miejscach. Czytasz zasadę, a uczniowie wskazują znak i powtarzają zdanie z właściwym słowem.
  • Przenieś zasady z parku do szkoły: biblioteka, stołówka, sala gimnastyczna. Każda para pisze trzy zasady na kartce, a reszta zgaduje miejsce, nie słysząc jego nazwy.
  • Pokaż, że można nie ma osoby: zapisz Ja można? na tablicy, przekreśl i obok napisz Mogę? oraz Czy można?. Uczniowie od razu widzą różnicę między pytaniem o siebie a pytaniem ogólnym.
  • Zostaw zwroty z dopełniaczem jako całość: nie wolno karmić zwierząt uczniowie uczą się na pamięć, a regułę o przeczeniu i dopełniaczu liczby mnogiej odkładasz na później.

Liked it?

Teach the whole lesson in edio

24 exercises in 6 chapters, ready to teach. edio is an online platform for language schools and teachers: ready-made interactive lessons, live classes, homework and student progress in one place.

  1. Start a free trial

    7 days, no credit card.

  2. Open the lesson

    Find it in the library of 621 ready lessons. Teach it as it is, or copy any chapter into your own lessons.

  3. Teach it live or as homework

    Students work in their own accounts, in sync with you during the lesson, and the practice exercises check themselves.

Teach it free for 7 days

The whole course: Polski A1.2 · Ruszamy!

Druga część poziomu A1: 32 lekcje polskiego dla obcokrajowców po kursie A1.1, w całości po polsku. Współlokatorzy z kamienicy na Pradze ruszają w Polskę: do Łowicza, w Bieszczady, na Hel i do kopalni soli w Wieliczce. Po kursie uczniowie zapłacą za kurtkę telefonem, opiszą pogodę, kupią bilet na pociąg, zaproszą znajomych na pączki, powiedzą w aptece, co ich boli, i opowiedzą, gdzie byli w weekend. Zdjęcia i krótkie definicje po polsku zastępują tłumaczenie, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.See the course

  1. Unit 1 Zakupy

    ubrania i kolory, chcę tę filiżankę, ceny powyżej stu złotych, płacę kartą, gotówką albo telefonem

    1. Lesson 1Kolorowe pasiaki z ŁowiczaPrzymiotniki: kolor w rodzaju i liczbie
    2. Lesson 2Chcę ten kubek!Biernik rzeczy po chcę, kupuję i poproszę
    3. Lesson 3Sześć cyfr i gotowe: płacę telefonemLiczebniki od stu do tysiąca i płacenie
    4. Lesson 4Dobre wiadomości: drugie życie ubrańPowtórka modułu Zakupy: kolory, biernik, ceny

  2. Unit 2 Pogoda

    pory roku i pogoda, gdzie jesteś: w Karpaczu, na Śnieżce, stopnie i strony świata w prognozie

    1. Lesson 5Złota polska jesieńPogoda i pory roku: jest zimno czy zimna woda?
    2. Lesson 6UFO na Śnieżce?Miejscownik po w i na: gdzie jesteś?
    3. Lesson 7Kwiecień plecień: trochę zimy, trochę lataLiczebniki ze słowem stopień i strony świata
    4. Lesson 8Dobre wiadomości: witaj, wiosno!Powtórka modułu Pogoda: pogoda, miejsca, stopnie

  3. Unit 3 W drodze

    idę czy jadę, autobusem i pociągiem, na peronie czy w wagonie, rozkład jazdy i bilet w kasie

    1. Lesson 9Idę czy jadę?Iść czy jechać? Czasowniki ruchu i pytanie Czym?
    2. Lesson 10Wsiadamy! Leśna kolejka w BieszczadachMiejscownik po w i na: gdzie jesteś?
    3. Lesson 11O której odjeżdża pociąg?Godziny z minutami: Jest siedemnasta, o siedemnastej
    4. Lesson 12Dobre wiadomości: czysty transportPowtórka modułu W drodze: iść czy jechać, w czy na, o której

  4. Unit 4 Święta

    miesiące i daty, imieniny: z tortem, z kwiatami, ze mną, zaproszenie na pączki, mogę czy nie mogę

    1. Lesson 13Listopad, bo liście padająMiesiące i daty: liczebnik porządkowy z -ego
    2. Lesson 14Wszystkiego najlepszego! ImieninyNarzędnik po z: z kim? z czym?
    3. Lesson 15Zapraszam na pączki!Zaproszenia: zapraszam cię na…, chcieć i móc
    4. Lesson 16Dobre wiadomości: święto dla wszystkichPowtórka modułu Święta: daty, z kim? z czym?, zaproszenia

  5. Unit 5 Zdrowie

    ciało i jak się czujesz, muszę ćwiczyć, w aptece: boli mnie gardło, nie mam gorączki

    1. Lesson 17Słone powietrze w CiechocinkuCzasownik czuć się i części ciała
    2. Lesson 18Muszę ćwiczyć!Czasowniki modalne muszę, mogę, chcę
    3. Lesson 19Boli mnie gardło! W apteceBoli mnie, bolą mnie i dopełniacz po „nie mam”
    4. Lesson 20Dobre wiadomości: ruch to radośćPowtórka: czuć się, muszę, mogę, chcę, boli mnie

  6. Unit 6 Zwierzęta i natura

    bociany i liczba mnoga, widzę łosia, nie widzę foki, co można, a czego nie wolno w parku narodowym

    1. Lesson 21Bociany wracają!Liczba mnoga rzeczowników i przymiotników
    2. Lesson 22Cześć, foko! Fokarium na HeluBiernik po widzieć i dopełniacz po przeczeniu
    3. Lesson 23 · you're hereŁoś na bagnach!Można, nie wolno, musisz + bezokolicznik
    4. Lesson 24Dobre wiadomości: dzicy sąsiedziPowtórka: liczba mnoga, biernik, można i nie wolno

  7. Unit 7 Praca

    jestem flisakiem i pracuję jako flisak, musimy i możemy, umiem czy mogę, rozmowa o pracę nad morzem

    1. Lesson 25Flisacy na DunajcuNarzędnik zawodów: jestem flisakiem = pracuję jako flisak
    2. Lesson 26Miód prosto z drzewaCzasowniki modalne musieć i móc w liczbie mnogiej
    3. Lesson 27Umiesz pływać? Praca nad morzemUmieć czy móc: umiejętność albo czas i pozwolenie
    4. Lesson 28Dobre wiadomości: praca, która pomagaPowtórka modułu Praca: narzędnik, musieć i móc, umieć

  8. Unit 8 Weekend

    dokąd i gdzie: do Krakowa, w Krakowie, plany na weekend, byłem, byłam, byliśmy, byłyście

    1. Lesson 29Weekend z malarzami w Kazimierzu DolnymPrzyimki do, w i nad: dokąd jedziesz, gdzie jesteś?
    2. Lesson 30Byłam pod ziemią!Czas przeszły czasownika być: byłem czy byłam?
    3. Lesson 31Gdzie byłeś? Maczuga HerkulesaCzas przeszły w liczbie mnogiej: byliśmy czy byłyśmy?
    4. Lesson 32Dobre wiadomości: weekendowe cudaPowtórka modułu Weekend: dokąd, gdzie i czas przeszły być

Questions about this lesson

Czy „można” i „wolno” to czasowniki modalne?
Nie odmieniają się jak czasowniki, ale pełnią tę samą funkcję. W gramatyce nazywa się je wyrazami modalnymi albo czasownikami niewłaściwymi. Tak jak musieć i móc łączą się z bezokolicznikiem: można pływać, nie wolno palić. Różnią się tym, że nie mają osoby, więc mówią o zasadzie, a nie o konkretnym człowieku.
Czym różni się „można” od „mogę”?
Mogę mówi o mnie, można o wszystkich. Mogę to forma czasownika móc w pierwszej osobie, więc dotyczy mówiącego: Mogę iść? Można nie ma osoby i opisuje ogólną zasadę albo możliwość: Tu można robić zdjęcia. Dlatego błędem jest Ja można iść?, które miesza obie konstrukcje. W lekcji Łoś na bagnach! ten błąd jest w tabeli typowych pomyłek.
Co znaczy „nie wolno” i jak się go używa?
Nie wolno wyraża zakaz, a po nim stoi bezokolicznik. Nie wolno hałasować, Nie wolno karmić zwierząt, W nocy nie wolno grać na gitarze. Forma jest zawsze ta sama, bez względu na to, kogo dotyczy zakaz. Jeśli po bezokoliczniku stoi rzeczownik, przechodzi on do dopełniacza, bo zdanie jest przeczące: karmić zwierzęta, ale nie wolno karmić zwierząt.
Jak po polsku wyrazić obowiązek, pozwolenie i zakaz?
Obowiązek: musisz, pozwolenie: można, zakaz: nie wolno. W zasadach i regulaminach najczęściej spotyka się formy nieosobowe: można, nie wolno, trzeba. Gdy zwracamy się do jednej osoby, mówimy musisz albo możesz: Musisz być cicho, Możesz robić zdjęcia. Lekcja Łoś na bagnach! zbiera wszystkie trzy w jednej tabeli ze znakami.
Nie musisz czy nie wolno: jaka jest różnica?
Nie musisz zwalnia z obowiązku, nie wolno zakazuje. Nie musisz płacić znaczy, że coś jest bezpłatne albo nieobowiązkowe. Nie wolno palić znaczy, że palenie jest zabronione. Osoby znające angielskie mustn't często mylą je z nie musisz, choć znaczą co innego.
„Można robię” czy „można robić”?
Poprawnie: można robić, z bezokolicznikiem. Po można, nie wolno i musisz czasownik ma formę słownikową, zwykle na -ć: robić, chodzić, iść, być. Forma robię ma już osobę i nie pasuje do słowa, które osoby nie ma.
Jak napisać zasady po polsku?
Krótkimi zdaniami z można, nie wolno i musisz albo trzeba. Na tablicy w parku: Tu można chodzić po kładkach. Nie wolno schodzić ze ścieżki. Śmieci musisz zabrać do domu. W regulaminie domu albo klasy działa to samo: W nocy nie wolno hałasować. Takie zasady piszą uczniowie w pracy domowej do lekcji Łoś na bagnach!
Jakie słowa przydają się w parku narodowym?
Szlak, kładka, ścieżka i wieża widokowa. Do obserwacji przydaje się lornetka, a na bagnach widać kaczkę, czaplę i czasem łosia. Słowo strażnik nazywa osobę, która w parku narodowym pilnuje zasad i pomaga turystom.
Jak uczyć „można” i „nie wolno” na poziomie A1?
Przez znaki i tablice, które uczniowie widzą na co dzień. Zakaz palenia, zakaz wstępu z psem czy cisza w bibliotece to gotowe sytuacje. Uczniowie najpierw czytają zasadę, potem pytają Czy tu można…? i odpowiadają krótko. Na końcu tworzą własny regulamin, np. plakat dla parku narodowego.
Czy są interaktywne ćwiczenia z „można” i „nie wolno”?
Tak, dobrze sprawdza się przeciąganie właściwego słowa do zdania. Na tej stronie, bez konta, działają cztery części lekcji: tablica z zasadami parku, rozmowa na kładce, przeciąganie trzech słów do zdań o zasadach oraz czat o wizycie w parku.
Unlock full lesson

Teach this lesson with your students

Book a demoStart free trial

No credit card required