Odkrywała czy odkryła? Czasowniki dokonane i niedokonane: proces i wynik

O tej lekcji

Lekcja polskiego A2 dla obcokrajowców o tym, jak w czasie przeszłym działają czasowniki dokonane i niedokonane: robiła to proces, zrobiła to wynik, na przykładzie odkryć Marii Skłodowskiej-Curie.

Gramatyka
Pary robić / zrobić, pisać / napisać, czytać / przeczytać, odkrywać / odkryć, otwierać / otworzyć i sygnały: długo, codziennie, przez trzy lata dla procesu, w końcu, raz, w godzinę dla wyniku.
Temat
Sofia i Lucas zwiedzają muzeum Marii Skłodowskiej-Curie na ulicy Freta w Warszawie. Lucas myśli, że rad odkryła w jeden dzień, a Sofia tłumaczy, że to były lata pracy.
Zadania
Tablica z muzeum do przeczytania, rozmowa przed kamienicą i audioprzewodnik do wysłuchania, schemat z czterema ćwiczeniami, czat z Edwardem i koło z pytaniami.

Co jest w środku

  1. Rozdział 1Witamy w laboratorium!

    • ObrazekOdblokuj
    • Otwórz pudełko i odpowiedzOtwórz pudełkoOdblokuj
    • Posłuchaj i zapamiętaj słowaSłownictwoWypróbuj
    • Spójrz na zdjęcia i wybierz słowoWybierz według obrazkaOdblokuj
  2. Rozdział 2Czytamy: Maria krok po kroku

    • Przeczytaj tablicę w muzeumAutentyczny dokumentWypróbuj
    • Przeczytaj i wybierz: prawda czy fałszPrawda czy fałszOdblokuj
    • Przeczytaj jeszcze raz i wybierz odpowiedźQuizOdblokuj
  3. Rozdział 3Słuchamy: rad w jeden dzień?

    • Posłuchaj: Sofia i Lucas na ulicy FretaSłuchanieWypróbuj
    • Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
    • Posłuchaj i wybierz odpowiedźQuizOdblokuj
    • Posłuchaj audioprzewodnika w muzeumSłuchanieOdblokuj
    • Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
    • Posłuchaj i wybierz: prawda czy fałszPrawda czy fałszOdblokuj
  4. Rozdział 4Gramatyka: robiła czy zrobiła?

    • Spójrz na schemat: robiła czy zrobiła?Schemat gramatycznyWypróbuj
    • Wybierz poprawną formę: proces czy wynik?Wybierz odpowiedźOdblokuj
    • Wypełnij tabelę: proces i wynikUzupełnij tabelęWypróbuj
    • Uzupełnij zdania: proces czy wynik?Uzupełnij lukiOdblokuj
    • Przeciągnij słowa: wieczór po muzeumPrzeciągnij i upuśćOdblokuj
  5. Rozdział 5Rozmawiamy: długo czy w końcu?

    • Wybierz poprawne odpowiedzi: co robiłaś cały dzień?CzatWypróbuj
    • Zakręć kołem i odpowiedzZakręć kołemOdblokuj
  6. Rozdział 6Praca domowa

    • Wybierz poprawną formę: długo czy w końcu?QuizOdblokuj
    • Znajdź pary: proces i wynikMemoryOdblokuj
    • Napisz post: moje małe odkryciePisanie, sprawdza nauczycielOdblokuj
    • Nagraj odpowiedź: Maria krok po krokuMówienie, sprawdza nauczycielOdblokuj

Nauka po polsku: słownictwo

Słowa i wyrażenia z lekcji (13), w edio każde z obrazkiem i nagraniem.

+10 w lekcji, z obrazkami i nagraniamiWięcej słówek

  • fizyka
  • chemia
  • szopa
  • probówka
  • doświadczenie
  • profesorka
  • Nagroda Nobla
  • odkrywać / odkryć
  • kończyć / skończyć
  • otwierać / otworzyć

Gramatyka: aspekt w czasie przeszłym: robiła czy zrobiła?

Dotąd uczniowie budowali czas przeszły bez wyboru aspektu. Ta lekcja pokazuje, że większość polskich czasowników ma parę: niedokonany opisuje proces, a dokonany wynik. Schemat mówi o tym prostymi słowami i zadaje dwa pytania, Co robiła? i Co zrobiła?. Słowa-sygnały w zdaniu podpowiadają, który aspekt wybrać.

Robiła czy zrobiła? Proces i wynik

Czasownik często ma parę: robić (proces) i zrobić (wynik). Maria długo pracowała, a w końcu odkryła rad.

Proces i wynik na osi czasu

Oś czasu ma dwa elementy: długi odcinek z napisem długo: pracowała, robiła doświadczenia i jeden punkt w końcu: odkryła rad!. Uczniowie widzą, że aspekt niedokonany rozciąga się w czasie, a dokonany zamyka czynność.

pastnow
  • długo: pracowała, robiła doświadczenia
  • w końcu: odkryła rad!

Pary: przedrostek, bez -wa- i inna forma

Tabela pokazuje trzy sposoby tworzenia par. Najczęściej dochodzi przedrostek: zrobić, napisać, przeczytać, skończyć, nauczyć się. W parach odkrywać / odkryć i zdobywać / zdobyć znika -wa-, a parę otwierać / otworzyć trzeba zapamiętać.

proces: Co robiła?wynik: Co zrobiła?jak?
robić → robiłazrobić → zrobiłaz- + robić
pisać → pisałanapisać → napisałana- + pisać
czytać → czytałaprzeczytać → przeczytałaprze- + czytać
kończyć → kończyłaskończyć → skończyłas- + kończyć
uczyć się → uczyła sięnauczyć się → nauczyła sięna- + uczyć się
odkrywać → odkrywałaodkryć → odkryłaodkrywać → odkryć
zdobywać → zdobywałazdobyć → zdobyłazdobywać → zdobyć
otwierać → otwierałaotworzyć → otworzyłauwaga: inna forma!

Jak wybrać? Słowa-sygnały i przykłady

Porównanie dzieli sygnały na dwie kolumny: długo, przez trzy lata, codziennie, zawsze po stronie procesu, w końcu, raz, w jeden dzień, w pięć minut po stronie wyniku. Przykłady łączą oba aspekty: Co robiłeś cały wieczór? – Czytałem. – I co, przeczytałeś całą książkę?

Jak wybrać?

PROCES · Co robiła? Jak długo? Jak często?

  • długo · przez trzy lata · cały dzień · przez godzinę
  • często · codziennie · zawsze
  • Maria długo robiła doświadczenia.
  • Laura cały dzień pisała prezentację.

WYNIK · Co zrobiła? Jaki jest wynik?

  • w końcu · raz · w jeden dzień · w pięć minut
  • W końcu Maria i Piotr odkryli polon i rad.
  • Laura w końcu skończyła prezentację.

Przykłady

  • Maria długo pracowała, a w końcu odkryła rad.pracowała = proces · odkryła = wynik
  • – Co robiłeś cały wieczór? – Czytałem. – I co, przeczytałeś całą książkę?
  • Sofia długo uczyła się polskiego i w końcu nauczyła się mówić jak Polka.
  • W 1903 roku Maria napisała doktorat.jeden raz, jeden wynik

Przez godzinę czy w godzinę?

Wskazówka uczy zadawać sobie pytanie Co robiła? albo Co zrobiła? i zestawia przez godzinę (proces) z w godzinę (wynik). Przypomina też, że końcówki osób są te same co w lekcjach 1–5.

Uwaga!

Zapytaj: Co robiła? (proces: jak długo? jak często?) czy Co zrobiła? (wynik: co jest na końcu?). Przez godzinę to proces, w godzinę to wynik. Końcówki znasz: zrobiłem / zrobiłam, zrobiłeś / zrobiłaś, zrobił / zrobiła, zrobiliśmy / zrobiłyśmy, zrobiliście / zrobiłyście, zrobili / zrobiły.

Typowe błędy: codziennie napisała, długo zrobił

Trzy błędy łączą sygnał procesu z czasownikiem dokonanym: Przez trzy lata Maria odkryła rad, Codziennie napisała list do mamy i Edward długo zrobił obiad. Poprawki zmieniają czasownik na niedokonany albo dodają w końcu.

  • Przez trzy lata Maria odkryła rad.

    Maria długo pracowała, a w końcu odkryła rad.

    przez trzy lata = proces; w końcu = wynik

  • Codziennie napisała list do mamy.

    Codziennie pisała list do mamy.

    codziennie = proces

  • Edward długo zrobił obiad.

    Edward długo robił obiad.

    długo = proces

Więcej lekcji z tej gramatyki: Aspekt czasownika – lekcje i ćwiczenia · Czas przeszły – lekcje i ćwiczenia

Czasowniki dokonane i niedokonane – ćwiczenia online

Wypróbuj je tutaj: to te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.

Co jest w lekcji

  • 11 ćwiczeń sprawdzanych automatycznie
  • 3 gry
  • 2 zadania sprawdzane przez nauczyciela
  • 1 autentyczny dokument
  • 1 schemat gramatyczny
  • 1 zestaw fiszek
  • 2 nagrania
  • 1 obrazek
  • 2 transkrypcje

Główne cele tej lekcji:

  • opowiedzieć o procesie i wyniku w jednym zdaniu: Maria długo pracowała, a w końcu odkryła rad.
  • dobrać aspekt do słowa-sygnału: Lucas cały wieczór czytał o Marii., ale W końcu przeczytałem całą książkę!
  • zapytać o proces i o wynik: Co robiłaś cały dzień?, I co, skończyłaś?
  • tworzyć pary aspektowe: pisać – napisać, czytać – przeczytać, odkrywać – odkryć, otwierać – otworzyć
  • nazwać rzeczy i ludzi z laboratorium: pierwiastek, probówka, doświadczenie, naukowczyni, Nagroda Nobla

To lekcja 6 kursu Polski A2.1 · Wtedy i teraz w module Pierwsi!. Uczniowie znają już wszystkie osoby czasu przeszłego z lekcji 1–5, więc mogą skupić się na wyborze czasownika. Życie naukowczyni, która latami pracowała i w końcu zdobyła dwie Nagrody Nobla, dobrze pokazuje różnicę między procesem a wynikiem. Lekcja 7 łączy aspekt dokonany z latami czytanymi słowami.

Na rozgrzewkę uczniowie otwierają pudełko z pytaniami o naukę i odkrycia, poznają trzynaście słów z obrazkami, od pierwiastka po otwierać / otworzyć, i rozpoznają je na sześciu zdjęciach. Czytają tablicę z muzeum o życiu Marii krok po kroku. W części ze słuchaniem Sofia wyjaśnia Lucasowi przed kamienicą na Freta, że rad to nie był jeden dzień pracy, a audioprzewodnik opowiada o Instytucie Radowym. Po schemacie są cztery ćwiczenia. Uczeń sam przechodzi czat z Edwardem w roli Laury, a potem kręci z partnerem kołem z pytaniami o długie projekty.

Praca domowa ma cztery zadania. Quiz długo czy w końcu? i memory z parami aspektowymi są sprawdzane automatycznie. Post o własnym małym odkryciu i nagranie o drodze Marii do Nobli sprawdza nauczyciel.

Gramatyka:
aspekt · robić / zrobić · proces czy wynik · czas przeszły · długo, codziennie, w końcu
Temat:
Maria Skłodowska-Curie · nauka · Nagroda Nobla · pionierzy · Warszawa · muzeum

Wskazówki dla nauczyciela

  • Narysuj na tablicy linię i punkt: linia to robiła, punkt to zrobiła. Przy każdym nowym zdaniu uczniowie pokazują ręką linię albo punkt, zanim wybiorą formę.
  • Ucz sygnałów razem z czasownikiem: długo pisała, codziennie pisała, ale w końcu napisała. Gotowe połączenia działają szybciej niż definicja aspektu, zwłaszcza u osób, których język tej kategorii nie ma.
  • Pokaż, że proces nie mówi o wyniku: Czytał książkę nie znaczy, że ją skończył. Zapytaj grupę I co, przeczytał?, jak w przykładzie ze schematu. Pytanie o wynik naturalnie wymaga formy dokonanej.
  • Zamień koło w krótkie wywiady: osoba, która odpowiada, mówi najpierw o procesie, a potem o wyniku. Partner dopytuje Jak długo? albo I co, skończyłaś?, dobierając formę do rozmówcy.
  • Aspekt w przyszłości zostaw na później: lekcja ćwiczy tylko czas przeszły. Pary zrobię i będę robić przychodzą w kursie razem z czasem przyszłym, więc na pytania o nie odpowiadaj na razie krótkim przykładem.

Podoba ci się?

Poprowadź całą lekcję w edio

24 ćwiczenia w 6 rozdziałach, gotowe do prowadzenia. edio to platforma online dla szkół językowych i nauczycieli: gotowe interaktywne lekcje, zajęcia na żywo, prace domowe i postępy uczniów w jednym miejscu.

  1. Zacznij okres próbny

    7 dni za darmo, bez karty płatniczej.

  2. Otwórz lekcję

    Znajdziesz ją w bibliotece gotowych lekcji (621). Prowadź ją tak, jak jest, albo skopiuj dowolny rozdział do własnych lekcji.

  3. Prowadź na żywo albo zadaj jako pracę domową

    Uczniowie pracują na własnych kontach, w synchronizacji z tobą podczas lekcji, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.

Cały kurs: Polski A2.1 · Wtedy i teraz

Pierwszy kurs poziomu A2: 32 lekcje polskiego dla obcokrajowców, którzy mają za sobą A1, prowadzone tylko po polsku. Współlokatorzy z Pragi, znani z kursów A1, gotują żurek, grają w siatkówkę, jadą na Wianki i poznają ludzi, którzy coś zrobili jako pierwsi. Po kursie uczniowie opowiedzą o podróży w czasie przeszłym, podadzą przepis z miarami, porównają dwa mieszkania, powiedzą, jak podobał im się koncert, i przedstawią plan na przyszły rok. Nowe słowa objaśniają zdjęcia i proste definicje, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.Zobacz kurs

  1. Moduł 1 Niesamowite podróże

    czas przeszły: on jechał, ona płynęła, ja płynąłem i płynęłam; rowerem przez Afrykę, kajakiem przez Atlantyk

    1. Lekcja 1Przez Afrykę na rowerzeCzas przeszły, forma on: jechał, spał, pisał
    2. Lekcja 2On płynął, ona płynęłaCzas przeszły, forma ona: płynęła, widziała, mogła
    3. Lekcja 3Kajakiem przez AtlantykCzas przeszły, ja i ty: płynąłem czy płynęłam?
    4. Lekcja 4Dobre wiadomości: podróże, które inspirująPowtórka czasu przeszłego: on, ona, ja, ty
  2. Moduł 2 Pierwsi!

    czas przeszły w liczbie mnogiej, robiła czy zrobiła, w 1791 roku; lampa Łukasiewicza, Maria Skłodowska-Curie, Konstytucja 3 Maja

    1. Lekcja 5Lampa ŁukasiewiczaCzas przeszły w liczbie mnogiej: -li czy -ły?
    2. Lekcja 6 · tutaj jesteśOdkrywała czy odkryła?Aspekt w czasie przeszłym: robiła czy zrobiła?
    3. Lekcja 7Konstytucja 3 MajaLata po polsku: w którym roku?
    4. Lekcja 8Dobre wiadomości: nowe polskie „pierwsze”Powtórka: liczba mnoga, aspekt i lata
  3. Moduł 3 Kuchnie i smaki

    dopełniacz: litr wody, trochę cukru, bez mleka, z maku, od piekarza; żurek, sernik i rogale świętomarcińskie

    1. Lekcja 9Zupa w chlebie: żurekMiara + dopełniacz: litr wody, łyżka majeranku
    2. Lekcja 10Kilo twarogu: pieczemy sernikDużo, mało, trochę, ile i bez + dopełniacz
    3. Lekcja 11Rogale na świętego MarcinaZ, od, do + dopełniacz
    4. Lekcja 12Dobre wiadomości: dzielimy się jedzeniemPowtórka: dopełniacz w module Kuchnie i smaki
  4. Moduł 4 Miasto czy wieś?

    wyższy niż, najdłuższy, bliżej i taniej; Varso i Lanckorona, molo w Sopocie, ogłoszenia o mieszkaniach

    1. Lekcja 13Wieżowiec czy drewniany dom?Stopień wyższy przymiotników + niż
    2. Lekcja 14Najdłuższe molo w PolsceStopień najwyższy: naj- + stopień wyższy
    3. Lekcja 15Kawalerka czy mieszkanie z ogródkiem?Stopień wyższy przysłówków: taniej, bliżej, lepiej
    4. Lekcja 16Dobre wiadomości: miejsca na nowoPowtórka: stopniowanie w module Miasto czy wieś?
  5. Moduł 5 Gramy!

    grać w siatkówkę, wygrać z Brazylią, pierwszy gol w piątej minucie, będę trenować; Bieg Niepodległości

    1. Lekcja 17Kibice, mecz, drużynaGrać w + biernik, wygrać z + narzędnik i wynik meczu
    2. Lekcja 18Pięć goli w dziewięć minutLiczebniki porządkowe: który gol, w której minucie?
    3. Lekcja 19Biegnę w listopadzie!Czas przyszły złożony: będę + bezokolicznik
    4. Lekcja 20Dobre wiadomości: sport dla wszystkichPowtórka: rekcja, liczebniki porządkowe i czas przyszły
  6. Moduł 6 Muzyka i festiwale

    na koncert czy na koncercie, podoba mi się, pójdę i zobaczę; Wianki, Konkurs Chopinowski, Juwenalia

    1. Lekcja 21Wianki na WiśleNa + biernik czy na + miejscownik: dokąd i gdzie?
    2. Lekcja 22Podoba mi się! Konkurs ChopinowskiPodoba mi się: celownik zaimków i zgoda z rzeczą
    3. Lekcja 23Klucze do miasta: JuwenaliaCzas przyszły prosty: pójdę, kupię, zobaczę
    4. Lekcja 24Dobre wiadomości: muzyka wszędziePowtórka: przyimek na, podobać się i czas przyszły prosty
  7. Moduł 7 Sąsiedzi

    pies sąsiada, pomagam jej, dziękuję za pomoc, zapraszamy na dożynki; piknik na podwórku i koła gospodyń wiejskich

    1. Lekcja 25Dzień dobry, sąsiedzie!Dopełniacz: czyj to pies? To pies sąsiada
    2. Lekcja 26Pomagam jej, pomagasz muCelownik: komu pomagasz, komu dajesz?
    3. Lekcja 27Dożynki: wieniec i zabawaProsić o, dziękować za, zapraszać na + biernik
    4. Lekcja 28Dobre wiadomości: dobrzy sąsiedziPowtórka: dopełniacz, celownik i biernik po przyimku
  8. Moduł 8 Plany i marzenia

    marzę o podróży, będę iść czy przejdę, jeśli zdam egzamin; stacja na Antarktydzie i Główny Szlak Beskidzki

    1. Lekcja 29Rok z pingwinamiMarzyć o + miejscownik i czas przyszły złożony
    2. Lekcja 30Przejdę cały szlak!Będę iść czy przejdę? Aspekt w czasie przyszłym
    3. Lekcja 31Zdam egzamin!Jeśli i kiedy + czas przyszły
    4. Lekcja 32Dobre wiadomości: marzenia się spełniająPowtórka: czas przyszły, marzyć o, jeśli i kiedy

Pytania o tę lekcję

Czym różnią się czasowniki dokonane i niedokonane?
Niedokonane opisują proces, dokonane jego wynik. Maria długo pracowała mówi, jak było, a w końcu odkryła rad mówi, co się udało. Niedokonane służą też do czynności powtarzanych: codziennie pisała list. Czas teraźniejszy mają tylko niedokonane, a forma teraźniejsza dokonanych znaczy przyszłość: napiszę. W lekcji Odkrywała czy odkryła? uczniowie A2 poznają osiem takich par w czasie przeszłym.
Co to jest aspekt czasownika?
To kategoria, która pokazuje, czy czynność trwała, czy się zakończyła. Większość polskich czasowników ma parę: niedokonany (robić, pisać) i dokonany (zrobić, napisać). Znaczenie słownikowe jest to samo, zmienia się spojrzenie na czynność. Uczniom, których język nie ma aspektu, najłatwiej myśleć o nim jak o parze pytań: Co robiła? i Co zrobiła?.
Jak tworzy się czasowniki dokonane?
Najczęściej przez przedrostek dodany do czasownika niedokonanego. Tak powstają zrobić, napisać, przeczytać i skończyć. Rzadziej para różni się przyrostkiem, jak odkrywać – odkryć i zdobywać – zdobyć, a czasem trzeba zapamiętać całą parę: otwierać – otworzyć, brać – wziąć. Przedrostka nie da się przewidzieć z reguły, dlatego pary warto poznawać razem.
„Długo zrobił” czy „długo robił”?
Poprawnie jest długo robił, bo długo opisuje proces. Słowa długo, codziennie, często i cały dzień zwykle łączą się z aspektem niedokonanym. Dokonany pasuje do w końcu, raz i w pięć minut: w pięć minut zrobił herbatę. Zdanie Edward długo zrobił obiad jest jednym z typowych błędów w schemacie tej lekcji.
„Przez godzinę” czy „w godzinę”?
Przez godzinę to proces, w godzinę to wynik. Mówimy Tom przez godzinę robił kolację, gdy opisujemy czas trwania, i Tom w godzinę zrobił kolację, gdy liczy się czas potrzebny do końca pracy. Dlatego przez łączy się zwykle z aspektem niedokonanym, a w z dokonanym. Na edio.ai ta para jest we wskazówce schematu tej lekcji.
Jak opowiadać po polsku o czyimś życiu i osiągnięciach?
Lata pracy oddaje aspekt niedokonany, sukcesy dokonany. Naukę i pracę opisujemy formami uczyła się, studiowała, pracowała, a osiągnięcia formami skończyła, odkryła, zdobyła, została. Pomagają też urodziła się, wyjechała do… i daty z w … roku. W nagraniu z pracy domowej uczeń opowiada tak historię Marii Skłodowskiej-Curie.
Jak uczyć czasowników dokonanych i niedokonanych na poziomie A2?
Zacznij od par w czasie przeszłym. Uczeń zna już końcówki, więc może myśleć tylko o wyborze, a dwa pytania, Co robiła? i Co zrobiła?, dają mu prosty test. Pomaga oś czasu z linią i punktem, lista słów-sygnałów i historia, w której długa praca kończy się sukcesem. Aspekt w czasie przyszłym łatwiej dodać później, gdy pary są już znane.
Jaka gra pomaga ćwiczyć aspekt?
Memory z parami aspektowymi i zdaniem do każdej pary. Kto znajdzie parę czytała – przeczytała, mówi dwa zdania: jedno z długo, drugie z w końcu. Na zajęciach dobrze działa też koło z pytaniami o hobby i projekty: najpierw proces, potem wynik. W tej lekcji koło jest w rozdziale rozmowy, a memory w pracy domowej.
Jaka praca domowa utrwala czasowniki dokonane i niedokonane?
Krótka historia własnego sukcesu: proces i wynik. Uczeń pisze, co robił długo albo codziennie, a co w końcu mu się udało, więc oba aspekty pojawiają się w naturalnej kolejności. W tej lekcji to post o małym odkryciu (40–60 słów) i nagranie o drodze Marii do dwóch Nobli. Oba zadania sprawdza nauczyciel, a quiz i memory są sprawdzane automatycznie.
Jak ćwiczyć aspekt z jednym uczniem online?
Rozmawiaj o prawdziwych projektach ucznia. Nauka języka, remont, kurs tańca czy trening mają długi proces i konkretny wynik, więc pytania Jak długo…? i I co, skończyłaś? przychodzą same. Na edio.ai czat z Edwardem uczeń przechodzi samodzielnie, a koło z pytaniami lektor kręci razem z nim.
Czy są interaktywne ćwiczenia z aspektu czasownika?
Tak, najlepiej takie, w których sygnał w zdaniu wybiera aspekt. Na tej stronie działają cztery części lekcji Odkrywała czy odkryła?: tablica z muzeum o życiu Marii, nagranie rozmowy Sofii i Lucasa na ulicy Freta, tabela, w której uczeń uzupełnia pary proces – wynik w bezokoliczniku i w formie ona, oraz czat z Edwardem, w którym sam wybiera poprawne odpowiedzi. Słowa z obrazkami i pozostałe ćwiczenia są w pełnej lekcji.

Poprowadź tę lekcję ze swoimi uczniami

Bez karty płatniczej