Wypróbuj za darmoWypróbuj

Dożynki: wieniec i zabawa – prosić o, dziękować za, zapraszać na + biernik

Lekcja polskiego A2 dla obcokrajowców o związku rządu w trzech zwrotach: prosimy o ciasto, dziękujemy za pomoc, zapraszamy na zabawę, na tle dożynek pod Zakopanem.

Gramatyka
Czasownik wybiera przyimek, a po przyimku stoi biernik: prosić o, dziękować za, zapraszać na. Do tego osoba w bierniku albo celowniku (zapraszam cię, dziękuję ci) i zdania typowe dla ogłoszenia.
Temat
Niedzielne dożynki we wsi pod Zakopanem: korowód, wieniec z kłosów, chleb dla wszystkich i wiejska zabawa. Potem Zosia i Lucas planują piknik dla sąsiadów.
Zadania
Plakat dożynkowy, rozmowa na dożynkach i przemówienie wójta przez mikrofon, schemat z czterema ćwiczeniami, czat z sąsiadem o pikniku i pudełko z pytaniami o zaproszenia.

Co jest w środku

  1. Rozdział 1Złote pola!

    • ObrazekOdblokuj
    • Zakręć kołem i odpowiedzZakręć kołemOdblokuj
    • Posłuchaj i zapamiętaj słowaSłownictwoWypróbuj
    • Spójrz na zdjęcia i wybierz słowoWybierz według obrazkaOdblokuj

  2. Rozdział 2Czytamy: plakat dożynkowy

    • Przeczytaj plakat: dożynki pod TatramiAutentyczny dokumentWypróbuj
    • Przeczytaj i wybierz: prawda czy fałszPrawda czy fałszOdblokuj
    • Przeczytaj jeszcze raz i wybierz odpowiedźQuizOdblokuj

  3. Rozdział 3Słuchamy: na dożynkach

    • Posłuchaj: Zosia i Lucas na dożynkachSłuchanieWypróbuj
    • Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
    • Posłuchaj i wybierz odpowiedźQuizOdblokuj
    • Posłuchaj: pan Wacław mówi przez mikrofonSłuchanieOdblokuj
    • Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
    • Posłuchaj i wybierz: prawda czy fałszPrawda czy fałszOdblokuj

  4. Rozdział 4Gramatyka: o co? za co? na co?

    • Spójrz na schemat: o co? za co? na co?Schemat gramatycznyWypróbuj
    • Wybierz poprawną formęWybierz odpowiedźOdblokuj
    • Uzupełnij zdania: o, za czy na?Uzupełnij lukiWypróbuj
    • Przeciągnij słowa: ogłoszenie dla sąsiadówPrzeciągnij i upuśćOdblokuj
    • Wybierz poprawną odpowiedź: co powiesz?QuizOdblokuj

  5. Rozdział 5Rozmawiamy: zapraszamy na piknik!

    • Wybierz poprawne odpowiedzi: sąsiad czyta ogłoszenieCzatWypróbuj
    • Otwórz pudełko i odpowiedzOtwórz pudełkoOdblokuj

  6. Rozdział 6Praca domowa

    • Uzupełnij wiadomość Zosi do babciUzupełnij lukiOdblokuj
    • Posortuj zdania: o, za czy na?Posortuj w kolumnyOdblokuj
    • Napisz ogłoszenie dla sąsiadówPisanie, sprawdza nauczycielOdblokuj
    • Nagraj zaproszenie na imprezęMówienie, sprawdza nauczycielOdblokuj

24 ćwiczenia w 6 rozdziałach. Zacznij 7-dniowy okres próbny, by otworzyć wszystkie, skopiować dowolną część do własnych lekcji i poprowadzić lekcję na żywo.

Żniwa i zboża po polsku: słownictwo

Słowa i wyrażenia z lekcji (12), w edio każde z obrazkiem i nagraniem.

+9 w lekcji, z obrazkami i nagraniamiWięcej słówek

  • kłos
  • żyto
  • pszenica
  • owies
  • wieniec
  • starosta
  • zabawa
  • prosić
  • nieść

Gramatyka: prosić o, dziękować za, zapraszać na + biernik

Wiele polskich czasowników wymaga konkretnego przyimka i przypadku. Tę zależność nazywamy rekcją albo związkiem rządu. Lekcja uczy trzech zwrotów, które mają po przyimku biernik: prosić o, dziękować za, zapraszać na. Biernik rzeczowników uczniowie znają z lubię kawę, więc nowe są przede wszystkim przyimki.

Prosimy o…, dziękujemy za…, zapraszamy na…

Po tych czasownikach jest przyimek i biernik: o co? za co? na co?

Trzy czasowniki, trzy przyimki

Pierwsza tabela łączy czasownik z pytaniem: o co?, za co?, na co?. Uczniowie widzą pary Prosimy o ciszę, Dziękujemy za chleb, Zapraszamy na zabawę, z formami dla ja i my.

CzasownikPytaniePrzykład
prosić: proszę, prosimyo co?Prosimy o ciszę. Proszę o pomoc.
dziękować: dziękuję, dziękujemyza co?Dziękujemy za chleb. Dziękuję za zaproszenie.
zapraszać: zapraszam, zapraszamyna co?Zapraszamy na zabawę. Zapraszam na obiad.

Osoba: kogo prosimy, komu dziękujemy?

Osoba ma własny przypadek. Prosić i zapraszać łączą się z biernikiem (proszę cię, zapraszam was), a dziękować z celownikiem z poprzedniej lekcji: Dziękuję ci za kwiaty.

CzasownikOsobaPrzykład
prosić kogo? o co?biernik: cię, pana, panią, LucasaProszę cię o pomoc. Lucas prosi kapelę o gitarę.
dziękować komu? za co?celownik: ci, panu, pani, babciDziękuję ci za kwiaty. Dziękujemy pani Urszuli za stoły.
zapraszać kogo? na co?biernik: cię, was, pana, paniąZapraszam was na piknik. Babcia zaprasza Lucasa na obiad.

Biernik: zabawę, ciszę, pomoc

Rzeczy rodzaju męskiego i nijakiego nie zmieniają formy (na piknik, za zaproszenie), a żeńskie na -a mają -ę: na zabawę, o ciszę. Pomoc zostaje bez zmiany. Wskazówka łączy to z lubię kawę → zapraszam na kawę.

Biernik: co?

RodzajCo to jest?o co? za co? na co?
on (rzecz)obiad, chleb, piknik, festynna obiad, za chleb, na piknik, na festyn
ona: -a → -ęzabawa, kawa, cisza, kolacjana zabawę, na kawę, o ciszę, na kolację
ona: bez -apomoco pomoc, za pomoc
onociasto, zaproszenieo ciasto, za zaproszenie
liczba mnoga (rzeczy)dożynki, kwiaty, stołyna dożynki, za kwiaty, za stoły
ona + przymiotnikwiejska zabawana wiejską zabawę

Uwaga!

Najpierw czasownik, potem przyimek: prosić o, dziękować za, zapraszać na. Po przyimku jest biernik, ta sama forma co po „lubię”: lubię kawę → zapraszam na kawę; lubię ciszę → prosimy o ciszę.

Na zabawę czy na zabawie?

Ostatni przykład zestawia Zapraszam cię na zabawę z byłem na zabawie: pytanie na co? daje biernik, gdzie? miejscownik. Lista błędów dodaje pomylone przyimki (prosimy na pomoc, dziękuję o zaproszenie) i dopełniacz za pomocy.

Przykłady

  • Zapraszamy na dożynki! Kiedy? W niedzielę, o trzynastej. Gdzie? Na boisku.
  • Prosimy o ciasto i o pomoc przy stołach.
  • Babciu, dziękuję ci za zaproszenie!
  • Lucas poprosił kapelę o gitarę, a potem podziękował za muzykę.
  • Zapraszam cię na zabawę! – Dziękuję, ale wczoraj już byłem na zabawie.na co? → na zabawę (biernik); gdzie? → na zabawie (miejscownik)

Typowe błędy

  • Prosimy na pomoc.

    Prosimy o pomoc.

    prosić → o

  • Dziękuję o zaproszenie.

    Dziękuję za zaproszenie.

    dziękować → za

  • Dziękujemy za pomocy.

    Dziękujemy za pomoc.

    za + biernik, nie dopełniacz

  • Zapraszamy na zabawa.

    Zapraszamy na zabawę.

    na co? → biernik: -a → -ę

Więcej lekcji z tej gramatyki: Rekcja czasowników – lekcje i ćwiczenia · Biernik – lekcje i ćwiczenia · Formy pisemne – lekcje i ćwiczenia

Rekcja czasownika – ćwiczenia online

Wypróbuj je tutaj: to te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.

Więcej ćwiczeń

Co jest w lekcji

  • 12 ćwiczeń sprawdzanych automatycznie
  • 2 gry
  • 2 zadania sprawdzane przez nauczyciela
  • 1 autentyczny dokument
  • 1 schemat gramatyczny
  • 1 zestaw fiszek
  • 2 nagrania
  • 1 obrazek
  • 2 transkrypcje

Główne cele tej lekcji:

  • poprosić o coś grzecznie: Prosimy o ciszę., Proszę cię o pomoc., Prosimy o ciasto albo sałatkę!
  • podziękować komuś za coś: Babciu, dziękuję ci za zaproszenie!, Dziękujemy pani Urszuli za stoły.
  • zaprosić na wydarzenie i odpowiedzieć na zaproszenie: Zapraszam cię na zabawę! – Dziękuję za zaproszenie.
  • odróżnić na zabawę (na co?) od na zabawie (gdzie?)
  • napisać ogłoszenie dla sąsiadów: Zapraszamy na piknik dożynkowy! Kiedy? Gdzie? Prosimy o…

To lekcja 27 kursu Polski A2.1 · Wtedy i teraz, trzecia w module Sąsiedzi. Biernik uczniowie znają z kursu A1.2, celownik z lekcji 26, a różnicę między na koncert i na koncercie z lekcji 21. Dożynki to święto podziękowań i zaproszeń: rolnikom dziękuje się za chleb, a całą wieś zaprasza się na zabawę. Lekcja 28 powtarza cały moduł na przykładzie dobrej wiadomości z Torunia.

Na rozgrzewkę uczniowie kręcą kołem z pytaniami o jesienne święta i wieś, poznają dwanaście słów z obrazkami, od dożynek po nieść, i wybierają słowo do sześciu zdjęć. Potem czytają plakat dożynek pod Tatrami z dawnymi i dzisiejszymi zwyczajami. W nagraniach Zosia i Lucas oglądają korowód i wieniec, a wójt pan Wacław dziękuje rolnikom i zaprasza na konkurs. Po schemacie są cztery ćwiczenia, w tym ogłoszenie dla sąsiadów do uzupełnienia. Na czacie uczeń odpowiada jako Lucas sąsiadowi, który pyta o piknik, a w parach uczniowie otwierają pudełko z pytaniami o zaproszenia.

Praca domowa ma cztery części. Wiadomość Zosi do babci i sortowanie o, za, na są sprawdzane automatycznie. Ogłoszenie dla sąsiadów i nagrane zaproszenie na imprezę ocenia nauczyciel.

Gramatyka:
prosić o + biernik · dziękować za + biernik · zapraszać na + biernik · ogłoszenie: zapraszamy, prosimy, dziękujemy
Temat:
dożynki · święto plonów · wieś · tradycja · sąsiedzi · ogłoszenie

Wskazówki dla nauczyciela

  • Zacznij od zaproszenia na zajęcia: powiedz Zapraszam was na lekcję o dożynkach! i zapytaj, co grupa odpowie. Dziękujemy za zaproszenie da ci od razu drugi zwrot.
  • Ucz przyimka razem z czasownikiem: zapisuj na tablicy całe zwroty prosić o, dziękować za, zapraszać na, nigdy samo słowo. Uczniowie zapamiętują wtedy parę, a nie regułę.
  • Postaw obok siebie dwa pytania: Na co zaprasza wójt? i Gdzie była Zosia wieczorem?. Odpowiedzi na zabawę i na zabawie utrwalają dwa przypadki naraz.
  • Napiszcie razem ogłoszenie przed pracą domową: grupa wybiera święto, a każda osoba dopisuje jedno zdanie z Zapraszamy, Prosimy albo Dziękujemy.

Podoba ci się?

Poprowadź całą lekcję w edio

24 ćwiczenia w 6 rozdziałach, gotowe do prowadzenia. edio to platforma online dla szkół językowych i nauczycieli: gotowe interaktywne lekcje, zajęcia na żywo, prace domowe i postępy uczniów w jednym miejscu.

  1. Zacznij okres próbny

    7 dni za darmo, bez karty płatniczej.

  2. Otwórz lekcję

    Znajdziesz ją w bibliotece gotowych lekcji (621). Prowadź ją tak, jak jest, albo skopiuj dowolny rozdział do własnych lekcji.

  3. Prowadź na żywo albo zadaj jako pracę domową

    Uczniowie pracują na własnych kontach, w synchronizacji z tobą podczas lekcji, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.

Wypróbuj za darmo przez 7 dni

Cały kurs: Polski A2.1 · Wtedy i teraz

Pierwszy kurs poziomu A2: 32 lekcje polskiego dla obcokrajowców, którzy mają za sobą A1, prowadzone tylko po polsku. Współlokatorzy z Pragi, znani z kursów A1, gotują żurek, grają w siatkówkę, jadą na Wianki i poznają ludzi, którzy coś zrobili jako pierwsi. Po kursie uczniowie opowiedzą o podróży w czasie przeszłym, podadzą przepis z miarami, porównają dwa mieszkania, powiedzą, jak podobał im się koncert, i przedstawią plan na przyszły rok. Nowe słowa objaśniają zdjęcia i proste definicje, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.Zobacz kurs

  1. Moduł 1 Niesamowite podróże

    czas przeszły: on jechał, ona płynęła, ja płynąłem i płynęłam; rowerem przez Afrykę, kajakiem przez Atlantyk

    1. Lekcja 1Przez Afrykę na rowerzeCzas przeszły, forma on: jechał, spał, pisał
    2. Lekcja 2On płynął, ona płynęłaCzas przeszły, forma ona: płynęła, widziała, mogła
    3. Lekcja 3Kajakiem przez AtlantykCzas przeszły, ja i ty: płynąłem czy płynęłam?
    4. Lekcja 4Dobre wiadomości: podróże, które inspirująPowtórka czasu przeszłego: on, ona, ja, ty

  2. Moduł 2 Pierwsi!

    czas przeszły w liczbie mnogiej, robiła czy zrobiła, w 1791 roku; lampa Łukasiewicza, Maria Skłodowska-Curie, Konstytucja 3 Maja

    1. Lekcja 5Lampa ŁukasiewiczaCzas przeszły w liczbie mnogiej: -li czy -ły?
    2. Lekcja 6Odkrywała czy odkryła?Aspekt w czasie przeszłym: robiła czy zrobiła?
    3. Lekcja 7Konstytucja 3 MajaLata po polsku: w którym roku?
    4. Lekcja 8Dobre wiadomości: nowe polskie „pierwsze”Powtórka: liczba mnoga, aspekt i lata

  3. Moduł 3 Kuchnie i smaki

    dopełniacz: litr wody, trochę cukru, bez mleka, z maku, od piekarza; żurek, sernik i rogale świętomarcińskie

    1. Lekcja 9Zupa w chlebie: żurekMiara + dopełniacz: litr wody, łyżka majeranku
    2. Lekcja 10Kilo twarogu: pieczemy sernikDużo, mało, trochę, ile i bez + dopełniacz
    3. Lekcja 11Rogale na świętego MarcinaZ, od, do + dopełniacz
    4. Lekcja 12Dobre wiadomości: dzielimy się jedzeniemPowtórka: dopełniacz w module Kuchnie i smaki

  4. Moduł 4 Miasto czy wieś?

    wyższy niż, najdłuższy, bliżej i taniej; Varso i Lanckorona, molo w Sopocie, ogłoszenia o mieszkaniach

    1. Lekcja 13Wieżowiec czy drewniany dom?Stopień wyższy przymiotników + niż
    2. Lekcja 14Najdłuższe molo w PolsceStopień najwyższy: naj- + stopień wyższy
    3. Lekcja 15Kawalerka czy mieszkanie z ogródkiem?Stopień wyższy przysłówków: taniej, bliżej, lepiej
    4. Lekcja 16Dobre wiadomości: miejsca na nowoPowtórka: stopniowanie w module Miasto czy wieś?

  5. Moduł 5 Gramy!

    grać w siatkówkę, wygrać z Brazylią, pierwszy gol w piątej minucie, będę trenować; Bieg Niepodległości

    1. Lekcja 17Kibice, mecz, drużynaGrać w + biernik, wygrać z + narzędnik i wynik meczu
    2. Lekcja 18Pięć goli w dziewięć minutLiczebniki porządkowe: który gol, w której minucie?
    3. Lekcja 19Biegnę w listopadzie!Czas przyszły złożony: będę + bezokolicznik
    4. Lekcja 20Dobre wiadomości: sport dla wszystkichPowtórka: rekcja, liczebniki porządkowe i czas przyszły

  6. Moduł 6 Muzyka i festiwale

    na koncert czy na koncercie, podoba mi się, pójdę i zobaczę; Wianki, Konkurs Chopinowski, Juwenalia

    1. Lekcja 21Wianki na WiśleNa + biernik czy na + miejscownik: dokąd i gdzie?
    2. Lekcja 22Podoba mi się! Konkurs ChopinowskiPodoba mi się: celownik zaimków i zgoda z rzeczą
    3. Lekcja 23Klucze do miasta: JuwenaliaCzas przyszły prosty: pójdę, kupię, zobaczę
    4. Lekcja 24Dobre wiadomości: muzyka wszędziePowtórka: przyimek na, podobać się i czas przyszły prosty

  7. Moduł 7 Sąsiedzi

    pies sąsiada, pomagam jej, dziękuję za pomoc, zapraszamy na dożynki; piknik na podwórku i koła gospodyń wiejskich

    1. Lekcja 25Dzień dobry, sąsiedzie!Dopełniacz: czyj to pies? To pies sąsiada
    2. Lekcja 26Pomagam jej, pomagasz muCelownik: komu pomagasz, komu dajesz?
    3. Lekcja 27 · tutaj jesteśDożynki: wieniec i zabawaProsić o, dziękować za, zapraszać na + biernik
    4. Lekcja 28Dobre wiadomości: dobrzy sąsiedziPowtórka: dopełniacz, celownik i biernik po przyimku

  8. Moduł 8 Plany i marzenia

    marzę o podróży, będę iść czy przejdę, jeśli zdam egzamin; stacja na Antarktydzie i Główny Szlak Beskidzki

    1. Lekcja 29Rok z pingwinamiMarzyć o + miejscownik i czas przyszły złożony
    2. Lekcja 30Przejdę cały szlak!Będę iść czy przejdę? Aspekt w czasie przyszłym
    3. Lekcja 31Zdam egzamin!Jeśli i kiedy + czas przyszły
    4. Lekcja 32Dobre wiadomości: marzenia się spełniająPowtórka: czas przyszły, marzyć o, jeśli i kiedy

Pytania o tę lekcję

Co to jest związek rządu?
To związek, w którym wyraz nadrzędny narzuca podrzędnemu przypadek. Najczęściej rządzi czasownik: dziękuję za pomoc (biernik), pomagam mamie (celownik), szukam klucza (dopełniacz). Gdy odmieniamy czasownik, forma rzeczownika się nie zmienia: dziękowaliśmy za pomoc. W lekcji Dożynki: wieniec i zabawa na edio.ai uczniowie poznają trzy takie zwroty z przyimkiem.
Co to jest rekcja czasownika?
Rekcja to przypadek albo przyimek, którego wymaga dany czasownik. Prosić łączy się z o i biernikiem, marzyć z o i miejscownikiem, a pomagać z samym celownikiem. Rekcji nie da się wyprowadzić z jednej reguły, więc w zeszycie najlepiej zapisywać czasownik razem z pytaniem: prosić kogo? o co?.
Czym różni się związek rządu od związku zgody?
W związku zgody wyrazy zgadzają się w przypadku, liczbie i rodzaju, a w związku rządu wyraz nadrzędny wybiera przypadek podrzędnego. Przymiotnik zgadza się z rzeczownikiem: wiejska zabawa, na wiejską zabawę. W zwrocie zapraszam na zabawę to czasownik z przyimkiem wybiera biernik, a zmiana czasownika na zapraszaliśmy nie zmienia rzeczownika.
Jaki przypadek jest po „prosić o”, „dziękować za” i „zapraszać na”?
We wszystkich trzech zwrotach po przyimku stoi biernik. Mówimy prosimy o ciszę, dziękuję za kawę, zapraszam na kolację: rzeczowniki żeńskie na -a mają -ę, a nazwy rzeczy rodzaju męskiego i nijakiego się nie zmieniają. Ten sam biernik stoi po lubię i mam, więc formy uczniowie już znają.
Mówi się „dziękuję za pomoc” czy „dziękuję za pomocy”?
Poprawnie: dziękuję za pomoc. Po za w podziękowaniu stoi biernik, a biernik słowa pomoc wygląda jak mianownik. Forma pomocy to dopełniacz, który pojawia się w innych zwrotach: potrzebuję pomocy, bez pomocy. Ta pomyłka jest jednym z czterech błędów w schemacie lekcji Dożynki: wieniec i zabawa.
Mówi się „zapraszam na zabawę” czy „na zabawie”?
Zapraszamy na zabawę, bo pytamy na co?. Biernik po na pokazuje cel albo kierunek: idę na koncert, zapraszam na obiad. Miejscownik po na mówi, gdzie ktoś jest: byliśmy na zabawie, jestem na koncercie. Uczniowie mylą te formy, bo przyimek w obu jest ten sam.
Mówi się „zapraszam cię” czy „zapraszam ci”?
Zapraszamy i prosimy kogoś, ale dziękujemy komuś. Po zapraszać i prosić osoba stoi w bierniku: zapraszam cię, proszę panią. Po dziękować w celowniku: dziękuję ci, dziękuję pani. Dlatego zapraszam ci i dziękuję cię to błędy, które warto wyłapywać od pierwszych zdań.
Jak zaprosić kogoś po polsku?
Zwrotem Zapraszam cię na… z celem w bierniku. Do grupy mówimy Zapraszam was na kawę, do osoby na pan / pani Zapraszam pana na obiad. Na zaproszenie odpowiadamy Dziękuję za zaproszenie!. Taką wymianę uczniowie słyszą w nagraniu lekcji Dożynki: wieniec i zabawa, gdy Zosia zaprasza Lucasa na wiejską zabawę.
Jak napisać ogłoszenie dla sąsiadów po polsku?
Krótko: na co zapraszamy, kiedy, gdzie i o co prosimy. Typowe zdania to Zapraszamy na piknik!, Prosimy o ciasto albo sałatkę i Dziękujemy panu Kowalskiemu za stoły. Na początku pasuje Drodzy Sąsiedzi!, a na końcu Do zobaczenia!. W tej lekcji uczniowie najpierw uzupełniają takie ogłoszenie, a w domu piszą własne.
Jak uczyć czasowników z przyimkiem na poziomie A2?
Uczyć czasownika razem z przyimkiem i pytaniem. Zamiast reguły uczniowie zapamiętują gotowe zwroty: prosić o co?, dziękować za co?, zapraszać na co?. Pomaga też sortowanie zdań w kolumny według przyimka i zadania, w których jeden przyimek jest dobry, a drugi tylko wygląda znajomo. Zwroty warto od razu łączyć w krótki tekst, na przykład ogłoszenie.
Jaka praca domowa pomaga zapamiętać związek rządu?
Własny tekst, w którym zwroty mają realny cel. Zaproszenie, prośba i podziękowanie pasują do ogłoszenia albo wiadomości do znajomych, więc uczeń używa wszystkich trzech czasowników naraz. W lekcji Dożynki: wieniec i zabawa na edio.ai dwa zadania sprawdzane automatycznie poprzedzają ogłoszenie dla sąsiadów i nagrane zaproszenie na imprezę.
Czy są interaktywne ćwiczenia z rekcji czasowników?
Tak, najlepiej z wyborem między o, za i na. Na tej stronie bez konta można wypróbować cztery części lekcji Dożynki: wieniec i zabawa: plakat dożynek pod Tatrami, nagranie rozmowy Zosi i Lucasa, zdania z lukami o, za czy na? oraz czat, w którym uczeń wybiera odpowiedzi dla sąsiada czytającego ogłoszenie. Pozostałe zadania nauczyciel ma w pełnej lekcji.
Odblokuj całą lekcję

Poprowadź tę lekcję ze swoimi uczniami

Umów prezentacjęWypróbuj za darmo

Bez karty płatniczej