Sign up for freeSign up

Odkrywała czy odkryła? Czasowniki dokonane i niedokonane: proces i wynik

Lekcja polskiego A2 dla obcokrajowców o tym, jak w czasie przeszłym działają czasowniki dokonane i niedokonane: robiła to proces, zrobiła to wynik, na przykładzie odkryć Marii Skłodowskiej-Curie.

Grammar
Pary robić / zrobić, pisać / napisać, czytać / przeczytać, odkrywać / odkryć, otwierać / otworzyć i sygnały: długo, codziennie, przez trzy lata dla procesu, w końcu, raz, w godzinę dla wyniku.
Topic
Sofia i Lucas zwiedzają muzeum Marii Skłodowskiej-Curie na ulicy Freta w Warszawie. Lucas myśli, że rad odkryła w jeden dzień, a Sofia tłumaczy, że to były lata pracy.
Activities
Tablica z muzeum do przeczytania, rozmowa przed kamienicą i audioprzewodnik do wysłuchania, schemat z czterema ćwiczeniami, czat z Edwardem i koło z pytaniami.

What's inside

  1. Chapter 1Witamy w laboratorium!

    • PictureUnlock
    • Otwórz pudełko i odpowiedzOpen the boxUnlock
    • Posłuchaj i zapamiętaj słowaVocabularyTry it
    • Spójrz na zdjęcia i wybierz słowoChoose by pictureUnlock

  2. Chapter 2Czytamy: Maria krok po kroku

    • Przeczytaj tablicę w muzeumReal-life documentTry it
    • Przeczytaj i wybierz: prawda czy fałszTrue or falseUnlock
    • Przeczytaj jeszcze raz i wybierz odpowiedźQuizUnlock

  3. Chapter 3Słuchamy: rad w jeden dzień?

    • Posłuchaj: Sofia i Lucas na ulicy FretaListeningTry it
    • Transcript, for the teacherUnlock
    • Posłuchaj i wybierz odpowiedźQuizUnlock
    • Posłuchaj audioprzewodnika w muzeumListeningUnlock
    • Transcript, for the teacherUnlock
    • Posłuchaj i wybierz: prawda czy fałszTrue or falseUnlock

  4. Chapter 4Gramatyka: robiła czy zrobiła?

    • Spójrz na schemat: robiła czy zrobiła?Grammar schemeTry it
    • Wybierz poprawną formę: proces czy wynik?Choose the optionUnlock
    • Wypełnij tabelę: proces i wynikFill in the tableTry it
    • Uzupełnij zdania: proces czy wynik?Fill in the gapsUnlock
    • Przeciągnij słowa: wieczór po muzeumDrag and dropUnlock

  5. Chapter 5Rozmawiamy: długo czy w końcu?

    • Wybierz poprawne odpowiedzi: co robiłaś cały dzień?ChatTry it
    • Zakręć kołem i odpowiedzSpin the wheelUnlock

  6. Chapter 6Praca domowa

    • Wybierz poprawną formę: długo czy w końcu?QuizUnlock
    • Znajdź pary: proces i wynikMemory gameUnlock
    • Napisz post: moje małe odkrycieWriting, checked by the teacherUnlock
    • Nagraj odpowiedź: Maria krok po krokuSpeaking, checked by the teacherUnlock

24 exercises in 6 chapters. Start a 7-day free trial to open all of them, copy any part into your own lessons, and teach the lesson live.

Nauka po polsku: słownictwo

13 words and phrases from the lesson, each with a picture and audio in edio.

+10 more with pictures and audio in the lessonMore words

  • fizyka
  • chemia
  • szopa
  • probówka
  • doświadczenie
  • profesorka
  • Nagroda Nobla
  • odkrywać / odkryć
  • kończyć / skończyć
  • otwierać / otworzyć

Grammar: aspekt w czasie przeszłym: robiła czy zrobiła?

Dotąd uczniowie budowali czas przeszły bez wyboru aspektu. Ta lekcja pokazuje, że większość polskich czasowników ma parę: niedokonany opisuje proces, a dokonany wynik. Schemat mówi o tym prostymi słowami i zadaje dwa pytania, Co robiła? i Co zrobiła?. Słowa-sygnały w zdaniu podpowiadają, który aspekt wybrać.

Robiła czy zrobiła? Proces i wynik

Czasownik często ma parę: robić (proces) i zrobić (wynik). Maria długo pracowała, a w końcu odkryła rad.

Proces i wynik na osi czasu

Oś czasu ma dwa elementy: długi odcinek z napisem długo: pracowała, robiła doświadczenia i jeden punkt w końcu: odkryła rad!. Uczniowie widzą, że aspekt niedokonany rozciąga się w czasie, a dokonany zamyka czynność.

pastnow
  • długo: pracowała, robiła doświadczenia
  • w końcu: odkryła rad!

Pary: przedrostek, bez -wa- i inna forma

Tabela pokazuje trzy sposoby tworzenia par. Najczęściej dochodzi przedrostek: zrobić, napisać, przeczytać, skończyć, nauczyć się. W parach odkrywać / odkryć i zdobywać / zdobyć znika -wa-, a parę otwierać / otworzyć trzeba zapamiętać.

proces: Co robiła?wynik: Co zrobiła?jak?
robić → robiłazrobić → zrobiłaz- + robić
pisać → pisałanapisać → napisałana- + pisać
czytać → czytałaprzeczytać → przeczytałaprze- + czytać
kończyć → kończyłaskończyć → skończyłas- + kończyć
uczyć się → uczyła sięnauczyć się → nauczyła sięna- + uczyć się
odkrywać → odkrywałaodkryć → odkryłaodkrywać → odkryć
zdobywać → zdobywałazdobyć → zdobyłazdobywać → zdobyć
otwierać → otwierałaotworzyć → otworzyłauwaga: inna forma!

Jak wybrać? Słowa-sygnały i przykłady

Porównanie dzieli sygnały na dwie kolumny: długo, przez trzy lata, codziennie, zawsze po stronie procesu, w końcu, raz, w jeden dzień, w pięć minut po stronie wyniku. Przykłady łączą oba aspekty: Co robiłeś cały wieczór? – Czytałem. – I co, przeczytałeś całą książkę?

Jak wybrać?

PROCES · Co robiła? Jak długo? Jak często?

  • długo · przez trzy lata · cały dzień · przez godzinę
  • często · codziennie · zawsze
  • Maria długo robiła doświadczenia.
  • Laura cały dzień pisała prezentację.

WYNIK · Co zrobiła? Jaki jest wynik?

  • w końcu · raz · w jeden dzień · w pięć minut
  • W końcu Maria i Piotr odkryli polon i rad.
  • Laura w końcu skończyła prezentację.

Przykłady

  • Maria długo pracowała, a w końcu odkryła rad.pracowała = proces · odkryła = wynik
  • – Co robiłeś cały wieczór? – Czytałem. – I co, przeczytałeś całą książkę?
  • Sofia długo uczyła się polskiego i w końcu nauczyła się mówić jak Polka.
  • W 1903 roku Maria napisała doktorat.jeden raz, jeden wynik

Przez godzinę czy w godzinę?

Wskazówka uczy zadawać sobie pytanie Co robiła? albo Co zrobiła? i zestawia przez godzinę (proces) z w godzinę (wynik). Przypomina też, że końcówki osób są te same co w lekcjach 1–5.

Uwaga!

Zapytaj: Co robiła? (proces: jak długo? jak często?) czy Co zrobiła? (wynik: co jest na końcu?). Przez godzinę to proces, w godzinę to wynik. Końcówki znasz: zrobiłem / zrobiłam, zrobiłeś / zrobiłaś, zrobił / zrobiła, zrobiliśmy / zrobiłyśmy, zrobiliście / zrobiłyście, zrobili / zrobiły.

Typowe błędy: codziennie napisała, długo zrobił

Trzy błędy łączą sygnał procesu z czasownikiem dokonanym: Przez trzy lata Maria odkryła rad, Codziennie napisała list do mamy i Edward długo zrobił obiad. Poprawki zmieniają czasownik na niedokonany albo dodają w końcu.

  • Przez trzy lata Maria odkryła rad.

    Maria długo pracowała, a w końcu odkryła rad.

    przez trzy lata = proces; w końcu = wynik

  • Codziennie napisała list do mamy.

    Codziennie pisała list do mamy.

    codziennie = proces

  • Edward długo zrobił obiad.

    Edward długo robił obiad.

    długo = proces

More lessons on this grammar: Aspekt czasownika lessons and exercises · Czas przeszły lessons and exercises

Try the Czasowniki dokonane i niedokonane exercises

Try them yourself: these are the same exercises your students do in edio.

More exercises

What's in the lesson

  • 11 auto-checked exercises
  • 3 games
  • 2 teacher-checked tasks
  • 1 real-life document
  • 1 grammar scheme
  • 1 set of word cards
  • 2 audio clips
  • 1 picture
  • 2 transcripts

The main objectives of this lesson are to:

  • opowiedzieć o procesie i wyniku w jednym zdaniu: Maria długo pracowała, a w końcu odkryła rad.
  • dobrać aspekt do słowa-sygnału: Lucas cały wieczór czytał o Marii., ale W końcu przeczytałem całą książkę!
  • zapytać o proces i o wynik: Co robiłaś cały dzień?, I co, skończyłaś?
  • tworzyć pary aspektowe: pisać – napisać, czytać – przeczytać, odkrywać – odkryć, otwierać – otworzyć
  • nazwać rzeczy i ludzi z laboratorium: pierwiastek, probówka, doświadczenie, naukowczyni, Nagroda Nobla

To lekcja 6 kursu Polski A2.1 · Wtedy i teraz w module Pierwsi!. Uczniowie znają już wszystkie osoby czasu przeszłego z lekcji 1–5, więc mogą skupić się na wyborze czasownika. Życie naukowczyni, która latami pracowała i w końcu zdobyła dwie Nagrody Nobla, dobrze pokazuje różnicę między procesem a wynikiem. Lekcja 7 łączy aspekt dokonany z latami czytanymi słowami.

Na rozgrzewkę uczniowie otwierają pudełko z pytaniami o naukę i odkrycia, poznają trzynaście słów z obrazkami, od pierwiastka po otwierać / otworzyć, i rozpoznają je na sześciu zdjęciach. Czytają tablicę z muzeum o życiu Marii krok po kroku. W części ze słuchaniem Sofia wyjaśnia Lucasowi przed kamienicą na Freta, że rad to nie był jeden dzień pracy, a audioprzewodnik opowiada o Instytucie Radowym. Po schemacie są cztery ćwiczenia. Uczeń sam przechodzi czat z Edwardem w roli Laury, a potem kręci z partnerem kołem z pytaniami o długie projekty.

Praca domowa ma cztery zadania. Quiz długo czy w końcu? i memory z parami aspektowymi są sprawdzane automatycznie. Post o własnym małym odkryciu i nagranie o drodze Marii do Nobli sprawdza nauczyciel.

Grammar:
aspekt · robić / zrobić · proces czy wynik · czas przeszły · długo, codziennie, w końcu
Topic:
Maria Skłodowska-Curie · nauka · Nagroda Nobla · pionierzy · Warszawa · muzeum

Teaching tips

  • Narysuj na tablicy linię i punkt: linia to robiła, punkt to zrobiła. Przy każdym nowym zdaniu uczniowie pokazują ręką linię albo punkt, zanim wybiorą formę.
  • Ucz sygnałów razem z czasownikiem: długo pisała, codziennie pisała, ale w końcu napisała. Gotowe połączenia działają szybciej niż definicja aspektu, zwłaszcza u osób, których język tej kategorii nie ma.
  • Pokaż, że proces nie mówi o wyniku: Czytał książkę nie znaczy, że ją skończył. Zapytaj grupę I co, przeczytał?, jak w przykładzie ze schematu. Pytanie o wynik naturalnie wymaga formy dokonanej.
  • Zamień koło w krótkie wywiady: osoba, która odpowiada, mówi najpierw o procesie, a potem o wyniku. Partner dopytuje Jak długo? albo I co, skończyłaś?, dobierając formę do rozmówcy.
  • Aspekt w przyszłości zostaw na później: lekcja ćwiczy tylko czas przeszły. Pary zrobię i będę robić przychodzą w kursie razem z czasem przyszłym, więc na pytania o nie odpowiadaj na razie krótkim przykładem.

Liked it?

Teach the whole lesson in edio

24 exercises in 6 chapters, ready to teach. edio is an online platform for language schools and teachers: ready-made interactive lessons, live classes, homework and student progress in one place.

  1. Start a free trial

    7 days, no credit card.

  2. Open the lesson

    Find it in the library of 621 ready lessons. Teach it as it is, or copy any chapter into your own lessons.

  3. Teach it live or as homework

    Students work in their own accounts, in sync with you during the lesson, and the practice exercises check themselves.

Teach it free for 7 days

The whole course: Polski A2.1 · Wtedy i teraz

Pierwszy kurs poziomu A2: 32 lekcje polskiego dla obcokrajowców, którzy mają za sobą A1, prowadzone tylko po polsku. Współlokatorzy z Pragi, znani z kursów A1, gotują żurek, grają w siatkówkę, jadą na Wianki i poznają ludzi, którzy coś zrobili jako pierwsi. Po kursie uczniowie opowiedzą o podróży w czasie przeszłym, podadzą przepis z miarami, porównają dwa mieszkania, powiedzą, jak podobał im się koncert, i przedstawią plan na przyszły rok. Nowe słowa objaśniają zdjęcia i proste definicje, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.See the course

  1. Unit 1 Niesamowite podróże

    czas przeszły: on jechał, ona płynęła, ja płynąłem i płynęłam; rowerem przez Afrykę, kajakiem przez Atlantyk

    1. Lesson 1Przez Afrykę na rowerzeCzas przeszły, forma on: jechał, spał, pisał
    2. Lesson 2On płynął, ona płynęłaCzas przeszły, forma ona: płynęła, widziała, mogła
    3. Lesson 3Kajakiem przez AtlantykCzas przeszły, ja i ty: płynąłem czy płynęłam?
    4. Lesson 4Dobre wiadomości: podróże, które inspirująPowtórka czasu przeszłego: on, ona, ja, ty

  2. Unit 2 Pierwsi!

    czas przeszły w liczbie mnogiej, robiła czy zrobiła, w 1791 roku; lampa Łukasiewicza, Maria Skłodowska-Curie, Konstytucja 3 Maja

    1. Lesson 5Lampa ŁukasiewiczaCzas przeszły w liczbie mnogiej: -li czy -ły?
    2. Lesson 6 · you're hereOdkrywała czy odkryła?Aspekt w czasie przeszłym: robiła czy zrobiła?
    3. Lesson 7Konstytucja 3 MajaLata po polsku: w którym roku?
    4. Lesson 8Dobre wiadomości: nowe polskie „pierwsze”Powtórka: liczba mnoga, aspekt i lata

  3. Unit 3 Kuchnie i smaki

    dopełniacz: litr wody, trochę cukru, bez mleka, z maku, od piekarza; żurek, sernik i rogale świętomarcińskie

    1. Lesson 9Zupa w chlebie: żurekMiara + dopełniacz: litr wody, łyżka majeranku
    2. Lesson 10Kilo twarogu: pieczemy sernikDużo, mało, trochę, ile i bez + dopełniacz
    3. Lesson 11Rogale na świętego MarcinaZ, od, do + dopełniacz
    4. Lesson 12Dobre wiadomości: dzielimy się jedzeniemPowtórka: dopełniacz w module Kuchnie i smaki

  4. Unit 4 Miasto czy wieś?

    wyższy niż, najdłuższy, bliżej i taniej; Varso i Lanckorona, molo w Sopocie, ogłoszenia o mieszkaniach

    1. Lesson 13Wieżowiec czy drewniany dom?Stopień wyższy przymiotników + niż
    2. Lesson 14Najdłuższe molo w PolsceStopień najwyższy: naj- + stopień wyższy
    3. Lesson 15Kawalerka czy mieszkanie z ogródkiem?Stopień wyższy przysłówków: taniej, bliżej, lepiej
    4. Lesson 16Dobre wiadomości: miejsca na nowoPowtórka: stopniowanie w module Miasto czy wieś?

  5. Unit 5 Gramy!

    grać w siatkówkę, wygrać z Brazylią, pierwszy gol w piątej minucie, będę trenować; Bieg Niepodległości

    1. Lesson 17Kibice, mecz, drużynaGrać w + biernik, wygrać z + narzędnik i wynik meczu
    2. Lesson 18Pięć goli w dziewięć minutLiczebniki porządkowe: który gol, w której minucie?
    3. Lesson 19Biegnę w listopadzie!Czas przyszły złożony: będę + bezokolicznik
    4. Lesson 20Dobre wiadomości: sport dla wszystkichPowtórka: rekcja, liczebniki porządkowe i czas przyszły

  6. Unit 6 Muzyka i festiwale

    na koncert czy na koncercie, podoba mi się, pójdę i zobaczę; Wianki, Konkurs Chopinowski, Juwenalia

    1. Lesson 21Wianki na WiśleNa + biernik czy na + miejscownik: dokąd i gdzie?
    2. Lesson 22Podoba mi się! Konkurs ChopinowskiPodoba mi się: celownik zaimków i zgoda z rzeczą
    3. Lesson 23Klucze do miasta: JuwenaliaCzas przyszły prosty: pójdę, kupię, zobaczę
    4. Lesson 24Dobre wiadomości: muzyka wszędziePowtórka: przyimek na, podobać się i czas przyszły prosty

  7. Unit 7 Sąsiedzi

    pies sąsiada, pomagam jej, dziękuję za pomoc, zapraszamy na dożynki; piknik na podwórku i koła gospodyń wiejskich

    1. Lesson 25Dzień dobry, sąsiedzie!Dopełniacz: czyj to pies? To pies sąsiada
    2. Lesson 26Pomagam jej, pomagasz muCelownik: komu pomagasz, komu dajesz?
    3. Lesson 27Dożynki: wieniec i zabawaProsić o, dziękować za, zapraszać na + biernik
    4. Lesson 28Dobre wiadomości: dobrzy sąsiedziPowtórka: dopełniacz, celownik i biernik po przyimku

  8. Unit 8 Plany i marzenia

    marzę o podróży, będę iść czy przejdę, jeśli zdam egzamin; stacja na Antarktydzie i Główny Szlak Beskidzki

    1. Lesson 29Rok z pingwinamiMarzyć o + miejscownik i czas przyszły złożony
    2. Lesson 30Przejdę cały szlak!Będę iść czy przejdę? Aspekt w czasie przyszłym
    3. Lesson 31Zdam egzamin!Jeśli i kiedy + czas przyszły
    4. Lesson 32Dobre wiadomości: marzenia się spełniająPowtórka: czas przyszły, marzyć o, jeśli i kiedy

Questions about this lesson

Czym różnią się czasowniki dokonane i niedokonane?
Niedokonane opisują proces, dokonane jego wynik. Maria długo pracowała mówi, jak było, a w końcu odkryła rad mówi, co się udało. Niedokonane służą też do czynności powtarzanych: codziennie pisała list. Czas teraźniejszy mają tylko niedokonane, a forma teraźniejsza dokonanych znaczy przyszłość: napiszę. W lekcji Odkrywała czy odkryła? uczniowie A2 poznają osiem takich par w czasie przeszłym.
Co to jest aspekt czasownika?
To kategoria, która pokazuje, czy czynność trwała, czy się zakończyła. Większość polskich czasowników ma parę: niedokonany (robić, pisać) i dokonany (zrobić, napisać). Znaczenie słownikowe jest to samo, zmienia się spojrzenie na czynność. Uczniom, których język nie ma aspektu, najłatwiej myśleć o nim jak o parze pytań: Co robiła? i Co zrobiła?.
Jak tworzy się czasowniki dokonane?
Najczęściej przez przedrostek dodany do czasownika niedokonanego. Tak powstają zrobić, napisać, przeczytać i skończyć. Rzadziej para różni się przyrostkiem, jak odkrywać – odkryć i zdobywać – zdobyć, a czasem trzeba zapamiętać całą parę: otwierać – otworzyć, brać – wziąć. Przedrostka nie da się przewidzieć z reguły, dlatego pary warto poznawać razem.
„Długo zrobił” czy „długo robił”?
Poprawnie jest długo robił, bo długo opisuje proces. Słowa długo, codziennie, często i cały dzień zwykle łączą się z aspektem niedokonanym. Dokonany pasuje do w końcu, raz i w pięć minut: w pięć minut zrobił herbatę. Zdanie Edward długo zrobił obiad jest jednym z typowych błędów w schemacie tej lekcji.
„Przez godzinę” czy „w godzinę”?
Przez godzinę to proces, w godzinę to wynik. Mówimy Tom przez godzinę robił kolację, gdy opisujemy czas trwania, i Tom w godzinę zrobił kolację, gdy liczy się czas potrzebny do końca pracy. Dlatego przez łączy się zwykle z aspektem niedokonanym, a w z dokonanym. Na edio.ai ta para jest we wskazówce schematu tej lekcji.
Jak opowiadać po polsku o czyimś życiu i osiągnięciach?
Lata pracy oddaje aspekt niedokonany, sukcesy dokonany. Naukę i pracę opisujemy formami uczyła się, studiowała, pracowała, a osiągnięcia formami skończyła, odkryła, zdobyła, została. Pomagają też urodziła się, wyjechała do… i daty z w … roku. W nagraniu z pracy domowej uczeń opowiada tak historię Marii Skłodowskiej-Curie.
Jak uczyć czasowników dokonanych i niedokonanych na poziomie A2?
Zacznij od par w czasie przeszłym. Uczeń zna już końcówki, więc może myśleć tylko o wyborze, a dwa pytania, Co robiła? i Co zrobiła?, dają mu prosty test. Pomaga oś czasu z linią i punktem, lista słów-sygnałów i historia, w której długa praca kończy się sukcesem. Aspekt w czasie przyszłym łatwiej dodać później, gdy pary są już znane.
Jaka gra pomaga ćwiczyć aspekt?
Memory z parami aspektowymi i zdaniem do każdej pary. Kto znajdzie parę czytała – przeczytała, mówi dwa zdania: jedno z długo, drugie z w końcu. Na zajęciach dobrze działa też koło z pytaniami o hobby i projekty: najpierw proces, potem wynik. W tej lekcji koło jest w rozdziale rozmowy, a memory w pracy domowej.
Jaka praca domowa utrwala czasowniki dokonane i niedokonane?
Krótka historia własnego sukcesu: proces i wynik. Uczeń pisze, co robił długo albo codziennie, a co w końcu mu się udało, więc oba aspekty pojawiają się w naturalnej kolejności. W tej lekcji to post o małym odkryciu (40–60 słów) i nagranie o drodze Marii do dwóch Nobli. Oba zadania sprawdza nauczyciel, a quiz i memory są sprawdzane automatycznie.
Jak ćwiczyć aspekt z jednym uczniem online?
Rozmawiaj o prawdziwych projektach ucznia. Nauka języka, remont, kurs tańca czy trening mają długi proces i konkretny wynik, więc pytania Jak długo…? i I co, skończyłaś? przychodzą same. Na edio.ai czat z Edwardem uczeń przechodzi samodzielnie, a koło z pytaniami lektor kręci razem z nim.
Czy są interaktywne ćwiczenia z aspektu czasownika?
Tak, najlepiej takie, w których sygnał w zdaniu wybiera aspekt. Na tej stronie działają cztery części lekcji Odkrywała czy odkryła?: tablica z muzeum o życiu Marii, nagranie rozmowy Sofii i Lucasa na ulicy Freta, tabela, w której uczeń uzupełnia pary proces – wynik w bezokoliczniku i w formie ona, oraz czat z Edwardem, w którym sam wybiera poprawne odpowiedzi. Słowa z obrazkami i pozostałe ćwiczenia są w pełnej lekcji.
Unlock full lesson

Teach this lesson with your students

Book a demoStart free trial

No credit card required