Czas przeszły: końcówki, rodzaj i aspekt w praktyce

Q: Jakie końcówki ma czas przeszły?

Końcówki zależą od osoby, liczby i rodzaju. Mężczyzna mówi czytałem , kobieta czytałam ; do kolegi mówimy czytałeś , do koleżanki czytałaś . Trzecia osoba ma formy czytał , czytała , czytało . W liczbie mnogiej są pary: czytaliśmy i czytałyśmy , czytaliście i czytałyście , czytali i czytały . Formy na -li są męskoosobowe, a na -ły niemęskoosobowe.

Q: Kiedy piszemy -li, a kiedy -ły?

-li, gdy w grupie jest choć jeden mężczyzna. Ania, Kasia i Tomek pojechali nad morze , ale Ania i Kasia pojechały nad morze . Formy na -ły łączymy też z dziećmi, zwierzętami i rzeczami: Dzieci bawiły się w parku , Psy szczekały całą noc . Z rzeczownikami takimi jak ludzie , lekarze czy kierowcy czasownik ma zawsze -li .

Q: Jak się pisze: wziąłem czy wzięłem?

Poprawnie: wziąłem, a w formach żeńskich wzięłam. W czasownikach na -ąć samogłoska ą zostaje tylko w formach męskich liczby pojedynczej: wziąłem, wziąłeś, wziął , zacząłem, zaczął . W pozostałych jest ę : wzięła, wzięliśmy, zaczęły . Podobnie w czasie przeszłym ó ma tylko forma mógł , a dalej piszemy mogłem, mogła, mogli .

Q: Ile czasów przeszłych jest w języku polskim?

We współczesnej polszczyźnie jest jeden czas przeszły. Tam, gdzie angielski ma kilka czasów przeszłych, polski wybiera przede wszystkim aspekt: czytałem (proces) albo przeczytałem (wynik). W dawnych tekstach można spotkać czas zaprzeszły, na przykład poszedł był , ale dziś prawie się go nie używa.

Q: Robiłem czy zrobiłem: jak wybrać?

Niedokonany opisuje proces, dokonany jego wynik. Cały wieczór pisałam list mówi, czym ktoś był zajęty; Napisałam list znaczy, że list jest skończony. Na proces wskazują długo , codziennie i przez z określeniem czasu, a na wynik w końcu , nagle i w z określeniem czasu. W jednym zdaniu niedokonany bywa tłem dla dokonanego: Kiedy jedliśmy obiad, zadzwonił telefon .

Q: Jakie błędy w czasie przeszłym robią obcokrajowcy?

Najczęściej mylą formy męskie i żeńskie. Kobieta mówi o sobie byłem zamiast byłam , a do kolegi ktoś mówi byłaś zamiast byłeś . Częste są też „płynęłem” zamiast płynąłem , „mógłem” zamiast mogłem i -li przy kobietach lub zwierzętach: „owce uciekli” zamiast owce uciekły . Kłopot sprawia także aspekt dokonany po przez z określeniem czasu.

Q: Jak uczyć obcokrajowców czasu przeszłego?

Zacznij od być, potem dodawaj po jednej formie. W kursie Polski A1.2 · Ruszamy! uczniowie poznają byłem, byłam (lekcja 30) i byliśmy, były (lekcja 31). Polski A2.1 · Wtedy i teraz buduje czas przeszły krok po kroku: forma on (lekcja 1), ona (2), ja i ty (3), liczba mnoga (5) i aspekt (6). Na poziomie B1 aspekt wraca w opowieści z podróży, w biografii i w relacji sportowej.

Q: Jakie zabawy pomagają ćwiczyć czas przeszły?

Wspólne opowiadanie historii, zdanie po zdaniu. Każda osoba dodaje do opowieści jedno zdanie z najpierw , potem albo w końcu . Dobrze działa też wywiad o weekendzie: uczniowie pytają się nawzajem, a potem opowiadają o rozmówcy w trzeciej osobie, z formą męską lub żeńską. Lekcje z tej strony mają czat do uzupełnienia i koło z pytaniami do rozmowy.

Q: Gdzie znaleźć ćwiczenia z czasu przeszłego online?

Kilka zadań z czasu przeszłego zrobisz tu bez konta. Pochodzą z lekcji z listy poniżej, a w każdej lekcji jest ich więcej: wybór formy męskiej lub żeńskiej, luki, sortowanie i tabele odmiany. Na swoich kontach uczniowie od razu widzą wynik ćwiczeń, a teksty i nagrania z pracy domowej sprawdza nauczyciel. 7-dniowy okres próbny otwiera te lekcje i resztę biblioteki edio.

Poziomy A1–B1 16 planów lekcji Ćwiczenia sprawdzane automatycznie

Czas przeszły mówi o tym, co już się wydarzyło: Byłam w Wieliczce, Wczoraj długo czytałem. Jego forma zależy nie tylko od osoby, ale też od rodzaju: mężczyzna mówi byłem, a kobieta byłam, grupa z mężczyzną byli, a grupa kobiet były. Na tej stronie są lekcje polskiego jako obcego z biblioteki edio, które uczą czasu przeszłego (liczba lekcji: 16, poziomy A1–B1), od być po wybór aspektu. Wypróbuj ćwiczenia z lekcji, porównaj końcówki na schematach i wybierz lekcję według poziomu. Uczniowie pracują na własnych kontach, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.

Wypróbuj za darmo Wypróbuj ćwiczenia

Czas przeszły – plany lekcji i ćwiczenia

16 planów lekcji, poziomy A1–B1. Każda to cała lekcja z czytaniem, słuchaniem i mówieniem, a jej strona pozwala wypróbować ćwiczenia z niej.

Czas przeszły – ćwiczenia online

Po jednym ćwiczeniu z 6 lekcji. To te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.

Czas przeszły – zasady i przykłady

Polski ma jeden czas przeszły i tworzymy go od bezokolicznika: pisać → pisał. Do tematu bez -ć dodajemy -ł-, a potem końcówkę osoby i rodzaju. W liczbie pojedynczej forma jest męska, żeńska albo nijaka (pisał, pisała, pisało), a w mnogiej męskoosobowa albo niemęskoosobowa (pisali, pisały). Wybór między pisał a napisał to sprawa aspektu.

Być: byłem czy byłam?

Naukę czasu przeszłego zaczyna zwykle być. W osobie ja forma zależy od płci mówiącego (byłem albo byłam), a w osobie ty od płci rozmówcy (byłeś albo byłaś). O pogodzie i wrażeniach mówimy było: Było zimno.

Mężczyzna czy kobieta?

teraz	👨 mężczyzna / grupa z mężczyzną	👩 kobieta / grupa bez mężczyzny
ja jestem	ja byłem	ja byłam
ty jesteś	ty byłeś	ty byłaś
on / ona jest	on był	ona była
my jesteśmy	my byliśmy	my byłyśmy
wy jesteście	wy byliście	wy byłyście
oni / one są	oni byli	one były

On, ona, ono; pan, pani

Kto? Co?	teraz	czas przeszły
on, pan, Kuba	jest w domu	był w domu
ona, pani, Olena	jest w domu	była w domu
ono, to: pogoda, opinia	jest zimno · jest super	było zimno · było super

Z lekcji Byłam pod ziemią! (Polski A1.2)

Forma on: bezokolicznik bez -ć + -ł

Formę on tworzymy od bezokolicznika: jechać → jechał, robić → robił, fotografować → fotografował. Kilka form trzeba zapamiętać: mieć → miał, jeść → jadł, iść → szedł. Na formie on opierają się kolejne: ona, ja i ty.

On: forma „co robić?” bez -ć + -ł

co robić?	bez -ć	on: co robił?
jechać	jecha-	jechał
spać	spa-	spał
pisać	pisa-	pisał
robić	robi-	robił
mieszkać	mieszka-	mieszkał
fotografować	fotografowa-	fotografował
wracać	wraca-	wracał

Uwaga! Te formy zapamiętaj

co robić?	on: co robił?	dlaczego?
mieć	miał	e → a (nie: mieł)
jeść	jadł	inna forma: zapamiętaj!
iść	szedł	inna forma: zapamiętaj!
być	był	już znasz!

Z lekcji Przez Afrykę na rowerze (Polski A2.1)

Forma ona: -ła oraz ą → ę i ó → o

Forma żeńska to forma męska z -a: pisał → pisała. Samogłoska przed -ła bywa jednak inna: płynął → płynęła, wziął → wzięła, mógł → mogła. W widziała i miała zostaje a, choć bezokolicznik ma e.

Ona: forma „on” + -a

Co robić?	on: Co robił?	ona: Co robiła?
pisać	pisał	pisała
robić	robił	robiła
mieszkać	mieszkał	mieszkała
spać	spał	spała
jechać	jechał	jechała
być	był	była

Uwaga: tu są zmiany!

Co robić?	on	ona	Co się zmienia?
płynąć	płynął	płynęła	ą → ę
wziąć	wziął	wzięła	ą → ę
zacząć	zaczął	zaczęła	ą → ę
móc	mógł	mogła	ó → o
widzieć	widział	widziała	-iał → -iała (nie: widzieła)
mieć	miał	miała	-iał → -iała (nie: mieła)
jeść	jadł	jadła	jadł + a (nie: jedła)

Z lekcji On płynął, ona płynęła (Polski A2.1)

Ja i ty: -łem, -łam, -łeś, -łaś

Osoby ja i ty powstają przez dodanie końcówki do formy on albo ona: spał + em, spała + m, spał + eś, spała + ś. Mężczyzna mówi więc płynąłem, a kobieta płynęłam. Do pana i pani zwracamy się formą trzeciej osoby: Gdzie pani spała?

Forma „on” albo „ona” + końcówka

on / ona	👨 ja: on + -em	👩 ja: ona + -m	👨 ty: on + -eś	👩 ty: ona + -ś
spał / spała	spałem	spałam	spałeś	spałaś
robił / robiła	robiłem	robiłam	robiłeś	robiłaś
jadł / jadła	jadłem	jadłam	jadłeś	jadłaś
płynął / płynęła	płynąłem	płynęłam	płynąłeś	płynęłaś
widział / widziała	widziałem	widziałam	widziałeś	widziałaś
wziął / wzięła	wziąłem	wzięłam	wziąłeś	wzięłaś
mógł / mogła	mogłem (ó → o)	mogłam	mogłeś (ó → o)	mogłaś

Uwaga: kto mówi?

Mężczyzna mówi: płynąłem, spałem. Kobieta mówi: płynęłam, spałam. Pytasz kolegę: Gdzie spałeś? Pytasz koleżankę: Gdzie spałaś? Pan i pani są jak on i ona: Gdzie pan spał? Gdzie pani spała? Uwaga: mógł → mogłem, mogłeś (ó → o).

Z lekcji Kajakiem przez Atlantyk (Polski A2.1)

Liczba mnoga: -li czy -ły?

Końcówka -li oznacza grupę z choćby jednym mężczyzną, -ły kobiety, dzieci, zwierzęta i rzeczy. My i wy dodają -śmy i -ście: pracowaliśmy, pracowałyście. W większości czasowników na -eć i w jeść przed -li pojawia się e: mieli, widzieli, jedli.

My, wy, oni / one: pracować

Kto?	👨👩 grupa z mężczyzną	👩👩 grupa bez mężczyzny
my	pracowaliśmy	pracowałyśmy
wy	pracowaliście	pracowałyście
oni / one	oni pracowali	one pracowały

Uwaga na te formy!

bezokolicznik	on / ona	oni: z mężczyzną	one: bez mężczyzny
robić	robił / robiła	robili	robiły
widzieć	widział / widziała	widzieli	widziały
mieć	miał / miała	mieli	miały
wziąć	wziął / wzięła	wzięli	wzięły
móc	mógł / mogła	mogli	mogły
jeść	jadł / jadła	jedli	jadły

Jeden mężczyzna w grupie? -li!

Grupa z mężczyzną, nawet jeden mężczyzna i trzy kobiety → -li: pracowali, pracowaliśmy, pracowaliście. Same kobiety, zwierzęta albo rzeczy → -ły: pracowały, pracowałyśmy, pracowałyście. Lekarze, ludzie → zawsze -li.

Z lekcji Lampa Łukasiewicza (Polski A2.1)

Aspekt: robiłem czy zrobiłem?

Czasownik niedokonany opisuje proces, powtarzanie albo tło: Codziennie odpowiadałam na maile. Dokonany podaje wynik lub jedno zakończone zdarzenie: Wczoraj wysłałam CV. Wybrać pomagają słowa-sygnały: przez dwa miesiące, codziennie, w końcu, nagle.

Niedokonany czy dokonany?

Niedokonany: proces, czas trwania, powtarzanie, tło

Pracowałem tam pięć lat.
Codziennie odpowiadałam na maile.
Szukał pracy przez dwa miesiące.
Pisałam CV, kiedy zadzwonił telefon.

Dokonany: wynik, jedno zakończone zdarzenie

Skończyłem studia w 2015 roku.
Wczoraj wysłałam CV.
W końcu znalazł pracę.
W maju dostała awans.

Proces, powtarzanie i wynik

szukał pracy (proces)
codziennie wysyłał CV
w końcu znalazł pracę (wynik)

Słowa-sygnały

Zwykle niedokonany	Zwykle dokonany
przez + czas: przez trzy lata, przez cały wieczór	w końcu, wreszcie
codziennie, często, zawsze, zwykle	nagle
długo	już + wynik: Już wysłałam CV.

Z lekcji Praca marzeń: czas przeszły i aspekt (Polski B1 · Egzamin)

Pytania o czas przeszły

Jak tworzy się czas przeszły w języku polskim?

Od bezokolicznika: zamieniamy -ć na -ł i dodajemy końcówkę. Czytać daje czytał, czytała, czytało, a dalej czytałem, czytałaś, czytaliśmy, czytały. Tak działa większość czasowników na -ać, -ić, -yć i -ować. Kilka bardzo częstych ma formy, których trzeba się nauczyć: iść → szedł, jeść → jadł, móc → mógł, wziąć → wziął.

Jakie końcówki ma czas przeszły?

Końcówki zależą od osoby, liczby i rodzaju. Mężczyzna mówi czytałem, kobieta czytałam; do kolegi mówimy czytałeś, do koleżanki czytałaś. Trzecia osoba ma formy czytał, czytała, czytało. W liczbie mnogiej są pary: czytaliśmy i czytałyśmy, czytaliście i czytałyście, czytali i czytały. Formy na -li są męskoosobowe, a na -ły niemęskoosobowe.

Kiedy piszemy -li, a kiedy -ły?

-li, gdy w grupie jest choć jeden mężczyzna. Ania, Kasia i Tomek pojechali nad morze, ale Ania i Kasia pojechały nad morze. Formy na -ły łączymy też z dziećmi, zwierzętami i rzeczami: Dzieci bawiły się w parku, Psy szczekały całą noc. Z rzeczownikami takimi jak ludzie, lekarze czy kierowcy czasownik ma zawsze -li.

Jak się pisze: wziąłem czy wzięłem?

Poprawnie: wziąłem, a w formach żeńskich wzięłam. W czasownikach na -ąć samogłoska ą zostaje tylko w formach męskich liczby pojedynczej: wziąłem, wziąłeś, wziął, zacząłem, zaczął. W pozostałych jest ę: wzięła, wzięliśmy, zaczęły. Podobnie w czasie przeszłym ó ma tylko forma mógł, a dalej piszemy mogłem, mogła, mogli.

Ile czasów przeszłych jest w języku polskim?

We współczesnej polszczyźnie jest jeden czas przeszły. Tam, gdzie angielski ma kilka czasów przeszłych, polski wybiera przede wszystkim aspekt: czytałem (proces) albo przeczytałem (wynik). W dawnych tekstach można spotkać czas zaprzeszły, na przykład poszedł był, ale dziś prawie się go nie używa.

Robiłem czy zrobiłem: jak wybrać?

Niedokonany opisuje proces, dokonany jego wynik. Cały wieczór pisałam list mówi, czym ktoś był zajęty; Napisałam list znaczy, że list jest skończony. Na proces wskazują długo, codziennie i przez z określeniem czasu, a na wynik w końcu, nagle i w z określeniem czasu. W jednym zdaniu niedokonany bywa tłem dla dokonanego: Kiedy jedliśmy obiad, zadzwonił telefon.

Jakie błędy w czasie przeszłym robią obcokrajowcy?

Najczęściej mylą formy męskie i żeńskie. Kobieta mówi o sobie byłem zamiast byłam, a do kolegi ktoś mówi byłaś zamiast byłeś. Częste są też „płynęłem” zamiast płynąłem, „mógłem” zamiast mogłem i -li przy kobietach lub zwierzętach: „owce uciekli” zamiast owce uciekły. Kłopot sprawia także aspekt dokonany po przez z określeniem czasu.

Jak uczyć obcokrajowców czasu przeszłego?

Zacznij od być, potem dodawaj po jednej formie. W kursie Polski A1.2 · Ruszamy! uczniowie poznają byłem, byłam (lekcja 30) i byliśmy, były (lekcja 31). Polski A2.1 · Wtedy i teraz buduje czas przeszły krok po kroku: forma on (lekcja 1), ona (2), ja i ty (3), liczba mnoga (5) i aspekt (6). Na poziomie B1 aspekt wraca w opowieści z podróży, w biografii i w relacji sportowej.

Jakie zabawy pomagają ćwiczyć czas przeszły?

Wspólne opowiadanie historii, zdanie po zdaniu. Każda osoba dodaje do opowieści jedno zdanie z najpierw, potem albo w końcu. Dobrze działa też wywiad o weekendzie: uczniowie pytają się nawzajem, a potem opowiadają o rozmówcy w trzeciej osobie, z formą męską lub żeńską. Lekcje z tej strony mają czat do uzupełnienia i koło z pytaniami do rozmowy.

Gdzie znaleźć ćwiczenia z czasu przeszłego online?

Kilka zadań z czasu przeszłego zrobisz tu bez konta. Pochodzą z lekcji z listy poniżej, a w każdej lekcji jest ich więcej: wybór formy męskiej lub żeńskiej, luki, sortowanie i tabele odmiany. Na swoich kontach uczniowie od razu widzą wynik ćwiczeń, a teksty i nagrania z pracy domowej sprawdza nauczyciel. 7-dniowy okres próbny otwiera te lekcje i resztę biblioteki edio.

Więcej gramatyki polskiej

Lekcje do każdego zagadnienia gramatyki polskiej, od przypadków po aspekt czasownika. Wszystkie zagadnienia

Czas przeszły – plany lekcji i ćwiczenia

Byłam pod ziemią!

Gdzie byłeś? Maczuga Herkulesa

Dobre wiadomości: weekendowe cuda

Przez Afrykę na rowerze

On płynął, ona płynęła

Kajakiem przez Atlantyk

Dobre wiadomości: podróże, które inspirują

Lampa Łukasiewicza

Odkrywała czy odkryła?

Dobre wiadomości: nowe polskie „pierwsze”

Smok Wawelski wypił Wisłę!

Projekt: nasza legenda

Praca marzeń: czas przeszły i aspekt

Polski tydzień sportowy: hat-trick Lewego i wygrana Hurkacza

2000 kilometrów na rowerze: Green Velo

Gdzie uczą się wielcy reżyserzy