Rekcja czasowników: czasownik, przyimek i przypadek
Poziomy A1–B2 20 planów lekcji Ćwiczenia sprawdzane automatycznie
Rekcja mówi, jakiej formy czasownik wymaga od słowa, które od niego zależy. W szkolnej składni takie połączenie nazywamy związkiem rządu: szukam klucza, pomagam mamie, interesuję się sportem. Czasownik wybiera przypadek, a często także przyimek: myślę o tobie, czekam na autobus. Tych połączeń uczymy się razem z czasownikiem, bo rzadko da się je przewidzieć z samego znaczenia. Ta strona zbiera lekcje polskiego jako obcego z biblioteki edio, w których czasowniki pojawiają się ze swoimi przypadkami (liczba lekcji: 20, poziomy A1–B2). Sprawdź się w zadaniach z lekcji, zobacz tabele czasowników na schematach i wybierz lekcję dla swojej grupy.
Rekcja czasowników – plany lekcji i ćwiczenia
20 planów lekcji, poziomy A1–B2. Każda to cała lekcja z czytaniem, słuchaniem i mówieniem, a jej strona pozwala wypróbować ćwiczenia z niej.
A1Plan lekcjiPolski A1.1Umiem skakać!
A1Plan lekcjiPolski A1.1Dobre wiadomości: hobby łączy ludzi
A1Plan lekcjiPolski A1.2Boli mnie gardło! W aptece
A1Plan lekcjiPolski A1.2Dobre wiadomości: ruch to radość
A2Plan lekcjiPolski A2.1Kibice, mecz, drużyna
A2Plan lekcjiPolski A2.1Dobre wiadomości: sport dla wszystkich
A2Plan lekcjiPolski A2.1Dożynki: wieniec i zabawa
A2Plan lekcjiPolski A2.1Dobre wiadomości: dobrzy sąsiedzi
A2Plan lekcjiPolski A2.1Rok z pingwinami
B1Plan lekcjiPolski B1.2Dotknij wszystkiego! Centrum Nauki Kopernik
B1Plan lekcjiPolski B1.2Ó czy u? Wielkie dyktando
B1Plan lekcjiPolski B1.2Studenci po siedemdziesiątce
B1Plan lekcjiPolski B1.2Projekt: mój plan nauki
B1Plan lekcjiPolski B1.2Sobotnie spacery z psami ze schroniska
B2Plan lekcjiPolski B2.1Wadliwe słuchawki? Reklamacja!
B2Plan lekcjiPolski B2.1Zima w Hornsundzie
B2Plan lekcjiPolski B2.2Orlik w każdej gminie
B2Plan lekcjiPolski B2.2Złoto na aukcji
B2Plan lekcjiPolski B2.215 metrów w 6 sekund
B2Plan lekcjiPolski B2.2Projekt: rozprawka na konkurs
Rekcja czasowników – ćwiczenia online
Po jednym ćwiczeniu z 6 lekcji. To te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.
Rekcja czasowników – zasady i przykłady
W związku rządu wyraz nadrzędny narzuca przypadek wyrazowi podrzędnemu. Gdy odmieniamy czasownik, forma rzeczownika zostaje ta sama: czytam książkę, czytali książkę, będziemy czytać książkę. Rekcja czasownika to właśnie to wymaganie: konkretny przypadek albo przyimek z przypadkiem. Jedne czasowniki chcą biernika, inne dopełniacza, celownika albo narzędnika, a wiele ma swój stały przyimek.
Grać w czy grać na? Umiem pływać
Ten sam czasownik może wymagać różnych przyimków. Przy grach i sporcie mówimy grać w z biernikiem: gram w piłkę, w szachy. Przy instrumentach grać na z miejscownikiem: gram na gitarze, na skrzypcach. Po umiem stoi bezokolicznik: Umiem pływać.
grać w… czy grać na…?
gry i sport: grać w
- w piłkę ⚽
- w tenisa 🎾
- w szachy ♟️
- w karty 🃏
instrumenty: grać na
- na gitarze 🎸
- na pianinie, na fortepianie 🎹
- na skrzypcach 🎻
Umiem + czasownik
umiem / umiesz / umieczasownik na -ć
Umiem pływać.
Kuba umie gotować.
Umiesz jeździć na nartach?
Z lekcji Umiem skakać! (Polski A1.1)
Prosić o, dziękować za, zapraszać na
Te trzy czasowniki łączą się z przyimkiem i biernikiem: prosić o pomoc, dziękować za kwiaty, zapraszać na obiad (ale do domu). Osoba stoi bez przyimka: prosić kogo? i zapraszać kogo? to biernik (proszę cię), a dziękować komu? to celownik (dziękuję ci).
Trzy czasowniki, trzy przyimki
| Czasownik | Pytanie | Przykład |
|---|---|---|
| prosić: proszę, prosimy | o co? | Prosimy o ciszę. Proszę o pomoc. |
| dziękować: dziękuję, dziękujemy | za co? | Dziękujemy za chleb. Dziękuję za zaproszenie. |
| zapraszać: zapraszam, zapraszamy | na co? | Zapraszamy na zabawę. Zapraszam na obiad. |
A osoba? Kogo? Komu?
| Czasownik | Osoba | Przykład |
|---|---|---|
| prosić kogo? o co? | biernik: cię, pana, panią, Lucasa | Proszę cię o pomoc. Lucas prosi kapelę o gitarę. |
| dziękować komu? za co? | celownik: ci, panu, pani, babci | Dziękuję ci za kwiaty. Dziękujemy pani Urszuli za stoły. |
| zapraszać kogo? na co? | biernik: cię, was, pana, panią | Zapraszam was na piknik. Babcia zaprasza Lucasa na obiad. |
Z lekcji Dożynki: wieniec i zabawa (Polski A2.1)
Szukać, słuchać, używać: dopełniacz bez przeczenia
Część czasowników łączy się z dopełniaczem także w zdaniu twierdzącym: szukam reguły, potrzebuję słownika, boję się dyktanda, unikam błędów. Czasowniki o podobnym znaczeniu bywają inne: słuchać radia, ale słyszeć radio; szukać słownika, ale znaleźć słownik.
Czasownik + dopełniacz (czego?)
| czasownik | ja / on, ona | przykład (czego?) |
|---|---|---|
| uczyć się | uczę się, uczy się | Uczę się ortografii. |
| bać się | boję się, boi się | Boję się dyktanda. |
| unikać | unikam, unika | Unikam błędów. |
| potrzebować | potrzebuję, potrzebuje | Potrzebuję słownika. |
| szukać | szukam, szuka | Szukam reguły. |
| używać | używam, używa | Nie wolno używać telefonu. |
| słuchać | słucham, słucha | Słucham radia. |
Czego? Co? Czym?
czego? (dopełniacz)
- słuchać radia
- szukać słownika
- używać długopisu
- uczyć się ortografii
co? (biernik)
- słyszeć radio
- znaleźć słownik
- mieć długopis
- lubić, znać ortografię
czym? (narzędnik)
- interesować się ortografią
- zajmować się słownikiem
Z lekcji Ó czy u? Wielkie dyktando (Polski B1.2)
Interesować się czym? Narzędnik bez przyimka
Po interesować się, zajmować się, opiekować się i zachwycać się stoi narzędnik bez przyimka: interesuję się robotami. Podobne znaczenie nie oznacza tej samej rekcji: opiekuję się kotem, ale dbam o kota; dzieci bawią się piłką, ale grają w piłkę.
Czasownik + narzędnik (kim? czym?)
| czasownik | pytanie | przykład |
|---|---|---|
| interesować się | czym? | Interesuję się robotami. |
| zajmować się | kim? czym? | Sofia zajmuje się grupą. |
| opiekować się | kim? czym? | Ogrodnik opiekuje się roślinami. |
| bawić się | czym? | Dzieci bawią się magnesami. |
| zachwycać się | kim? czym? | Zachwycamy się niebem. |
| eksperymentować z | z czym? | Eksperymentowali z wodą. |
Podobne znaczenie, inny przypadek
| z narzędnikiem (kim? czym?) | z biernikiem (kogo? co?) |
|---|---|
| opiekować się: opiekuję się mamą, kotem | dbać o: dbam o mamę, o kota (o kogo? o co?) |
| bawić się: dzieci bawią się piłką (to zabawka) | grać w: dzieci grają w piłkę (w co? to gra, sport) |
| interesować się: Aniela interesuje się robotami. | ciekawić: Roboty ciekawią Anielę. (co? ciekawi kogo?) |
Z lekcji Dotknij wszystkiego! Centrum Nauki Kopernik (Polski B1.2)
Na kurs, do kursu, o kursie
Przyimek przy czasowniku wybiera przypadek: zapisać się na kurs (biernik), przygotowywać się do kursu (dopełniacz), myśleć o kursie (miejscownik), rozmawiać z wnukiem (narzędnik). To samo słowo zmienia więc formę zależnie od tego, jaki czasownik przed nim stoi.
Czasownik + przyimek + przypadek
| czasownik | przyimek i przypadek (pytanie) | przykład |
|---|---|---|
| zapisać się, zapisywać się | na + biernik (na co?) | Zapisałem się na kurs komputerowy. |
| chodzić | na + biernik (na co?) | Chodzę na zajęcia dwa razy w tygodniu. |
| czekać | na + biernik (na co? na kogo?) | Czekam na wykład. Czekam na wnuka. |
| przygotowywać się, przygotować się | do + dopełniacz (do czego?) | Przygotowuję się do wykładu. |
| myśleć | o + miejscownik (o czym? o kim?) | Myślę o lektoracie angielskiego. |
| pamiętać | o + miejscownik (o czym? o kim?) | Pamiętam o zajęciach. |
| rozmawiać | z + narzędnik (z kim?) | Rozmawiam z wnukiem przez internet. |
Jedno słowo, trzy przypadki
| słowo | na co? (biernik) | do czego? (dopełniacz) | o czym? (miejscownik) |
|---|---|---|---|
| kurs (on) | na kurs | do kursu | o kursie |
| wykład (on) | na wykład | do wykładu | o wykładzie (d → dz) |
| lektorat (on) | na lektorat | do lektoratu | o lektoracie (t → c) |
| wycieczka (ona) | na wycieczkę | do wycieczki | o wycieczce (k → c) |
| spotkanie (ono) | na spotkanie | do spotkania | o spotkaniu |
| zajęcia (one) | na zajęcia | do zajęć | o zajęciach |
Z lekcji Studenci po siedemdziesiątce (Polski B1.2)
Zarzucać komuś coś, zaprzeczać plotkom
Na B2 dochodzą czasowniki relacji ze złożoną rekcją: zarzucać komuś brak czegoś (celownik i biernik), zaprzeczać plotkom (celownik), odnieść się do pytań. Nawet się zmienia rekcję: przyznać się do błędu, ale przyznać, że…
Czasownik, przypadek, przykład
| czasownik | z czym się łączy? | przykład |
|---|---|---|
| zarzucać / zarzucić | komu? (celownik) + co? (biernik); komu?, że… | Słuchacz zarzuca nam brak finału w audycji. |
| zaprzeczać / zaprzeczyć | komu? czemu? (celownik) | Prezes zaprzeczył plotkom. |
| przyznać się (przyznawać się) | do czego? (do + dopełniacz) | Trenerka przyznała się do błędu. |
| przyznać (przyznawać), bez się | że… | Jakub przyznał, że wyciął fragment o finale. |
| zapewniać / zapewnić | kogo? (biernik) + o czym? (o + miejscownik); kogo?, że… | Trenerka zapewniła rodziców o swojej pomocy. |
| podkreślać / podkreślić | co? (biernik); że… | Organizatorka podkreśliła znaczenie pomocy. |
| wspominać / wspomnieć | o kim? o czym? (o + miejscownik); że… | Trener wspomina o swoich uczniach. |
| odnosić się / odnieść się | do czego? (do + dopełniacz) | Prezes odniósł się do pytań o koszty. |
| zaznaczać / zaznaczyć | że… | Słuchaczka zaznacza, że lubi głos Jakuba. |
| potwierdzać / potwierdzić | co? (biernik); że… | Szpital potwierdzi kwotę w przyszłym tygodniu. |
przyznać się do… czy przyznać, że…?
przyznać się + do + rzeczownik
- Jakub przyznał się do winy.
- do błędu, do pomyłki, do kłamstwa
przyznać (bez się) + że + zdanie
- Jakub przyznał, że wyciął fragment o finale.
- zamiast ciężkiego „przyznał się do tego, że…” mów krótko: przyznał, że…
Z lekcji Złoto na aukcji (Polski B2.2)
Pytania o rekcję czasowników
Co to jest związek rządu?
Czym różni się związek rządu od związku zgody?
Co to jest rekcja czasownika?
Jakie czasowniki łączą się z dopełniaczem?
Jakie czasowniki łączą się z celownikiem i narzędnikiem?
Jak sprawdzić, jakiego przypadku wymaga czasownik?
Jakie błędy w rekcji robią obcokrajowcy?
Jak uczyć obcokrajowców rekcji czasowników?
Jakie gry pomagają ćwiczyć rekcję?
Więcej gramatyki polskiej
Lekcje do każdego zagadnienia gramatyki polskiej, od przypadków po aspekt czasownika. Wszystkie zagadnienia