Słodycze w bucikach: Mikołajki – zdrobnienia rzeczowników i imion
O tej lekcji
Lekcja polskiego B1 dla obcokrajowców o zdrobnieniach rzeczowników i imion: but → bucik, Katarzyna → Kasia, na tle polskich mikołajek.
- Gramatyka
- Przyrostki -ek, -ik, -ka, -ko, -uszko i -eczek, wymiany głosek (ręka → rączka, noga → nóżka), ten sam rodzaj co w słowie podstawowym, zdrobnienia imion i dwa znaczenia gwiazdki.
- Temat
- Olena i Lucas wspominają zeszłoroczne mikołajki we wspólnym mieszkaniu i planują losowanie prezentów, a Zosia w radiowej minucie wyjaśnia słowo gwiazdka.
- Zadania
- Artykuł z magazynu dla rodziców, rozmowa w kuchni i audycja do wysłuchania, schemat z pięcioma zadaniami, czat z małą sąsiadką i koło z pytaniami.
Co jest w środku
Rozdział 1Co w buciku piszczy?
Rozdział 2Czytamy: buciki, skarpetki i rózga
Rozdział 3Słuchamy: losowanie w mieszkaniu
Rozdział 4Gramatyka: but → bucik, ręka → rączka
- Spójrz na schemat: zdrobnieniaSchemat gramatycznyWypróbuj
- Wybierz poprawne zdrobnienieWybierz odpowiedźOdblokuj
- Uzupełnij zdania: wpisz zdrobnienie słowa z nawiasuUzupełnij lukiOdblokuj
- Wypełnij tabelę: zdrobnienia i liczba mnogaUzupełnij tabelęWypróbuj
- Przeciągnij słowa: liściki od MikołajaPrzeciągnij i upuśćOdblokuj
- Wybierz poprawną odpowiedźQuizOdblokuj
Rozdział 5Rozmawiamy: małe i miłe
Rozdział 6Praca domowa
Mikołajki i prezenty po polsku
Słowa i wyrażenia z lekcji (10), w edio każde z obrazkiem i nagraniem.
+7 w lekcji, z obrazkami i nagraniamiWięcej słówek
- renifer
- cukierek
- pierniczek
- czapka Mikołaja
- zaglądać
- wystawiać
- mikołajkowy
Gramatyka: zdrobnienia: -ek, -ik, -ka, -uszko i imiona
Zdrobnienie to nowy rzeczownik utworzony przyrostkiem, który dodaje znaczenie „mały” albo „miły”. Lekcja pokazuje, że zdrobnienie ma ten sam rodzaj co słowo podstawowe i odmienia się normalnie. Schemat zbiera przyrostki według rodzaju, wymiany głosek, zdrobnienia imion i sytuacje, w których Polacy ich używają.
Zdrobnienia: bucik, rączka, serduszko
Zdrobnienie to forma rzeczownika (kto? co?), która znaczy: mały, miły, kochany. Ma ten sam rodzaj co słowo, od którego pochodzi.
Przyrostki według rodzaju
Rzeczowniki męskie dostają -ek albo -ik / -yk: kotek, bucik, talerzyk. Żeńskie mają -ka: skarpetka, czekoladka. Nijakie mają -ko albo -uszko: oczko, serduszko. Drugi stopień to -eczek, -eczka, -eczko: woreczek, książeczka, ciasteczko.
| rodzaj (kto? co?) | końcówka | przykłady | zmiana liter |
|---|---|---|---|
| on (ten) | -ek | kot → kotek, piernik → pierniczek, pieróg → pierożek | k → cz; ó → o, g → ż |
| on (ten) | -ik / -yk | but → bucik, prezent → prezencik, list → liścik, talerz → talerzyk | t → c, st → ść |
| ona (ta) | -ka | skarpeta → skarpetka, czekolada → czekoladka, ręka → rączka, noga → nóżka | ę → ą, k → cz; o → ó, g → ż |
| ono (to) | -ko | ucho → uszko, oko → oczko | ch → sz, k → cz |
| ono (to) | -uszko | serce → serduszko, jabłko → jabłuszko | zapamiętaj! |
| on (ten) | -eczek (często po -ek) | worek → woreczek, kubek → kubeczek, cukierek → cukiereczek | -ek → -eczek |
| ona (ta) | -eczka (często po -ka) | książka → książeczka, kartka → karteczka, łyżka → łyżeczka | -ka → -eczka |
| ono (to) | -eczko (często po -ko) | ciastko → ciasteczko | -ko → -eczko |
| przymiotnik (jaki?) | -utki / -eńki | mały → malutki, maleńki | bardzo mały, bardzo czule |
Wymiany głosek: rączka, nóżka, liścik
Przed przyrostkiem często zmienia się głoska: k → cz (pierniczek), g → ż (nóżka), t → c (bucik), st → ść (liścik), ę → ą (rączka). Stąd typowe błędy z listy w schemacie: w butku, nogka, serceko.
Mikołaj zostawił prezent w butku.
Mikołaj zostawił prezent w buciku.
but → bucik (t → c)
Dziecko ma zimną nogkę.
Dziecko ma zimną nóżkę.
noga → nóżka (o → ó, g → ż)
Ta bucik jest czysty.
Ten bucik jest czysty.
but i bucik: ten (on)
Na choince wisi czerwone serceko.
Na choince wisi czerwone serduszko.
serce → serduszko
Kasia, Gosia, Jaś: zdrobnienia imion
W domu i wśród przyjaciół oficjalne imię zastępuje zdrobnienie: Katarzyna → Kasia, Małgorzata → Gosia, Jan → Jaś, Jakub → Kuba. Zwracając się do kogoś, używamy wołacza: Kasiu, Jasiu, Zosiu.
| imię (oficjalnie) | zdrobnienie | przykład |
|---|---|---|
| Katarzyna | Kasia | Kasiu, wystaw buciki! |
| Małgorzata | Małgosia, Gosia | bajka „Jaś i Małgosia” |
| Jan | Jaś, Jasio, Janek | Jasiu, gdzie twoja czapka? |
| Zofia | Zosia | Zofia Wiśniewska = Zosia z radia |
| Jakub | Kuba, Kubuś | Jakub Nowak = Kuba z baru „Łyżka” |
Kiedy mówimy zdrobnieniami?
Gdy coś jest małe, gdy mówimy czule do bliskich i gdy zwracamy się do dzieci: Umyj rączki!. Niektóre słowa, jak poduszka czy choinka, już nie znaczą „mały”. Gwiazdka to mała gwiazda, a pisana wielką literą – święta.
- Coś jest małe: bucik = mały but, liścik = krótki list.
- Czule, do bliskich: Zosiu, zrobię ci herbatkę.
- Do dzieci: Umyj rączki! Załóż buciki!
- gwiazdka = mała gwiazda; Gwiazdka = święta: prezent na Gwiazdkę.
- Jeszcze czulej: gwiazda → gwiazdka → gwiazdeczka, cukierek → cukiereczek, mały → malutki.
- Dziś zwykłe słowa: poduszka, cukierek, czapka, choinka. Nie znaczą „mały”.
Ten sam rodzaj, zwykła odmiana
Ten but → ten bucik, ta ręka → ta rączka: rodzaj się nie zmienia. Zdrobnienie odmienia się jak każdy rzeczownik: w buciku, w skarpetce, pod poduszką. Wskazówka dodaje, że w oficjalnym e-mailu nie wypada przesadzać ze zdrobnieniami.
Uwaga!
Zdrobnienie ma ten sam rodzaj co jego słowo: ten but → ten bucik, ta ręka → ta rączka, to serce → to serduszko. Odmienia się normalnie: w buciku, w skarpetce, pod poduszką. W oficjalnej sytuacji (urząd, szef, e-mail do firmy) nie wypada przesadzać ze zdrobnieniami.
Przykłady
- Rano znalazłem w buciku trzy cukierki i czekoladkę.but → bucik, czekolada → czekoladka
- Zosia napisała mi malutki liścik.mały → malutki, list → liścik
- Ta skarpetka jest za mała, a ten bucik za duży.rodzaj się nie zmienia
- Mama chowała mi prezencik pod poduszkę.prezent → prezencik (t → c)
- Co dostałaś na Gwiazdkę?Gwiazdka = święta
- Kasiu, umyj rączki!do dziecka
Więcej lekcji z tej gramatyki: Słowotwórstwo – lekcje i ćwiczenia
Zdrobnienia – ćwiczenia online
Wypróbuj je tutaj: to te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.
Co jest w lekcji
- 13 ćwiczeń sprawdzanych automatycznie
- 2 gry
- 2 zadania sprawdzane przez nauczyciela
- 1 artykuł
- 1 schemat gramatyczny
- 1 zestaw fiszek
- 2 nagrania
- 1 obrazek
- 2 transkrypcje
Główne cele tej lekcji:
- utworzyć zdrobnienie od rzeczownika i zachować jego rodzaj: ten but → ten bucik, ta skarpeta → ta skarpetka, to serce → to serduszko
- zauważyć wymianę głosek w zdrobnieniu: ręka → rączka, noga → nóżka, list → liścik
- odmienić zdrobnienie jak zwykły rzeczownik: w buciku, w skarpetce, w kolorowych woreczkach
- rozpoznać zdrobnienia imion i użyć ich w wołaczu: Kasiu, wystaw buciki!, Jasiu, gdzie twoja czapka?
- opowiedzieć o mikołajkach i wyjaśnić, co znaczy prezent na Gwiazdkę
To lekcja 18 kursu Polski B1.2 · Zmieniamy świat, druga w module Zwyczaje i dobre maniery. Po wypada i należy z lekcji 17 przychodzą zdrobnienia, które uczniowie znają już z imion Zosi i Kuby, a nie wypada wraca we wskazówce o oficjalnych sytuacjach. Mikołajki dobrze pasują do tematu, bo o prezentach dla dzieci mówi się zdrobnieniami: buciki, czekoladki, liściki. Lekcja 19 uczy przechodzić z pan i pani na ty.
Na rozgrzewkę uczniowie otwierają pudełko z pytaniami o święta z dzieciństwa, poznają dziesięć słów z obrazkami, od rózgi po mikołajkowy, i rozpoznają sześć z nich na zdjęciach. Czytają tekst z magazynu dla rodziców o tym, co Mikołaj zostawia w bucikach, z zadaniem prawda/fałsz i quizem. Słuchają, jak Olena i Lucas planują losowanie, oraz radiowej minuty Zosi o słowie gwiazdka. Po schemacie jest pięć zadań. W rozmowie uczeń sam odpisuje na czacie sześcioletniej sąsiadce, a w parze albo z nauczycielem kręci kołem z pytaniami o małe i miłe rzeczy.
W pracy domowej wybór form w czacie o losowaniu i łączenie słów z definicjami są sprawdzane automatycznie. Nauczyciel ocenia liścik do prezentu z co najmniej sześcioma zdrobnieniami i nagranie o święcie z dzieciństwa.
- Gramatyka:
- zdrobnienia · -ek, -ik, -ka, -eczka, -uszko · zdrobnienia imion · t → c, k → cz, g → ż
- Temat:
- mikołajki · zwyczaje · święta · prezenty · dzieci
Wskazówki dla nauczyciela
- Zacznij od imion w grupie: zapytaj, jak mówią do uczniów bliscy, i zapisz pary Katarzyna – Kasia, Jakub – Kuba. Potem przejdź do rzeczy: but – bucik, ręka – rączka.
- Każ uczniom dopisywać ten, ta, to przy każdym zdrobnieniu w tabeli. Błąd ta bucik znika, gdy uczeń widzi, że rodzaj zostaje taki jak w słowie but.
- Zbieraj wymiany głosek w osobnej kolumnie: k → cz, g → ż, t → c. Przy nowym słowie niech grupa najpierw zgadnie, która wymiana pasuje, a dopiero potem sprawdzi formę.
- Zapytaj o czułe słowa w języku ucznia: jak mówi się tam do dzieci i do bliskich? Koło z pytaniami ma o to osobne pole, więc rozmowa przyjdzie sama.
- Uprzedź o oficjalnych sytuacjach: w e-mailu do urzędu nie piszemy dokumencik. Quiz po schemacie ma takie pytanie i łączy zdrobnienia z wypada z lekcji 17.
Podoba ci się?
Poprowadź całą lekcję w edio
25 ćwiczeń w 6 rozdziałach, gotowe do prowadzenia. edio to platforma online dla szkół językowych i nauczycieli: gotowe interaktywne lekcje, zajęcia na żywo, prace domowe i postępy uczniów w jednym miejscu.
Zacznij okres próbny
7 dni za darmo, bez karty płatniczej.
Otwórz lekcję
Znajdziesz ją w bibliotece gotowych lekcji (621). Prowadź ją tak, jak jest, albo skopiuj dowolny rozdział do własnych lekcji.
Prowadź na żywo albo zadaj jako pracę domową
Uczniowie pracują na własnych kontach, w synchronizacji z tobą podczas lekcji, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.
Cały kurs: Polski B1.2 · Zmieniamy świat
32 lekcje polskiego B1, tylko po polsku, dalszy ciąg kursu Polski B1.1 · Historie w podróży z tymi samymi bohaterami. Współlokatorzy z kamienicy na Pradze poznają założycieli firm, artystów, wolontariuszy i podróżników. Po kursie uczniowie opowiadają historię firmy, proponują zmiany w swojej okolicy, opisują plakat albo rzeźbę, wiedzą, jak zachować się w gościach, i zgłaszają się na wolontariat. Każdy moduł zamyka projekt, słowa objaśniają zdjęcia i polskie definicje, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.Zobacz kurs
Moduł 1 Historie start-upów
ElevenLabs, Wedel i Brainly; strona bierna z zostać i być, przez + biernik; prezentacja start-upu w 60 sekund
Lekcja 1Lektor, który zainspirował start-upStrona bierna z „zostać” w czasie przeszłym
Lekcja 2Wedel: słodka historia od 1851 rokuStrona bierna: być czy zostać?
Lekcja 3Brainly: od Zadane.pl do całego świataStrona bierna z „przez” i w czasie przyszłym
Lekcja 4Projekt: start-up w 60 sekundPowtórka strony biernej: zostać, być, przez i przyszłość
Moduł 2 Miasta jutra
EC1 w Łodzi, Zakrzówek, krakowskie Planty; formy na -no / -to, z się i można by; wniosek o zielony skwer
Lekcja 5Elektrownia pełna nauki: EC1 w ŁodziFormy bezosobowe na -no, -to
Lekcja 6Kąpiel w starym kamieniołomie: ZakrzówekFormy z „się” oraz można, wolno, trzeba
Lekcja 7Tam, gdzie stały mury: krakowskie PlantyTryb przypuszczający w propozycjach: można by, trzeba by
Lekcja 8Projekt: zielony skwer na roguPowtórka: formy na -no / -to, z się i można by
Moduł 3 Jedzenie przyszłości
sady pod Grójcem, kiszonki, bank nasion w Radzikowie; imiesłowy kwitnący i ukiszony; menu bez marnowania w barze mlecznym
Moduł 4 Pamięć i nauka
Centrum Nauki Kopernik, Dyktando, uniwersytety trzeciego wieku; czasowniki z narzędnikiem, dopełniaczem i przyimkiem; własny plan nauki
Lekcja 13Dotknij wszystkiego! Centrum Nauki KopernikCzasowniki z narzędnikiem: kim? czym?
Lekcja 14Ó czy u? Wielkie dyktandoCzasowniki z dopełniaczem: czego?
Lekcja 15Studenci po siedemdziesiątceCzasowniki z przyimkiem: na, do, o, z
Lekcja 16Projekt: mój plan naukiPowtórka: czym? czego? czy z przyimkiem?
Moduł 5 Zwyczaje i dobre maniery
kwiaty w prezencie, mikołajki, przejście na ty; wypada i nie wypada, zdrobnienia; obiad u babci Hani
Lekcja 17Tylko nieparzyste: kwiaty w prezencieWypada, nie wypada, należy, nie należy + bezokolicznik
Lekcja 18 · tutaj jesteśSłodycze w bucikach: MikołajkiZdrobnienia: -ek, -ik, -ka, -uszko i imiona
Lekcja 19Mówmy sobie po imieniu!Z formy pan / pani na ty: czasownik, zaimki, wołacz
Lekcja 20Projekt: gość w polskim domuPowtórka: wypada, zdrobnienia i przejście na ty
Moduł 6 Sztuka i design
Polska Szkoła Plakatu, Agora Magdaleny Abakanowicz, fotel 366; opis obrazu, forma na -ąc, materiały; wystawa i audioprzewodnik
Lekcja 21Plakaty, które stały się sztukąOpis obrazka: przyimki, przypadki i „widać”
Lekcja 22Tłum z żelaza: Agora w ChicagoImiesłów przysłówkowy współczesny: forma na -ąc
Lekcja 23Fotel z mieszkania babci: model 366Z czego to jest? Z / ze, przymiotniki i imiesłowy
Lekcja 24Projekt: nasza wystawaPowtórka: opis obrazka, forma na -ąc i materiały
Moduł 7 Wolontariusze
WOŚP, Sprzątanie świata, spacery z psami ze schroniska; około i procenty, niech każdy…, zależy mi; zgłoszenie na wolontariat
Lekcja 25Czerwone serduszko na każdej kurtce: WOŚPLiczby w raportach: około, ponad, ułamki i procenty
Lekcja 26Sprzątanie świata: dbamy o planetęApele: niech + forma „on” albo „oni” i bezokolicznik na tablicach
Lekcja 27Sobotnie spacery z psami ze schroniskaCelownik w zwrotach: zależy mi, brakuje mi, chce mi się
Lekcja 28Projekt: zgłoszenie na wolontariatPowtórka modułu: liczby w raportach, apele i celownik
Moduł 8 Przygoda i wyzwanie
Wanda Rutkiewicz, Andrzej Bargiel, Marek Kamiński; zanim, mimo że, dzięki i z powodu; wyprawa przedstawiona sponsorowi
Lekcja 29Pierwsza Europejka na EvereścieZdania czasowe: zanim, gdy tylko, dopóki nie, aż
Lekcja 30Na nartach z K2Zdania przyzwalające: chociaż, mimo że, mimo + dopełniacz
Lekcja 31Oba bieguny w jeden rokPrzyczyna: dzięki, przez, z powodu, ponieważ, bo, dlatego
Lekcja 32Projekt: wyprawa marzeńPowtórka modułu: zdania czasowe, przyzwalające i przyczynowe



