Słodycze w bucikach: Mikołajki – zdrobnienia rzeczowników i imion

About this lesson

Lekcja polskiego B1 dla obcokrajowców o zdrobnieniach rzeczowników i imion: but → bucik, Katarzyna → Kasia, na tle polskich mikołajek.

Grammar
Przyrostki -ek, -ik, -ka, -ko, -uszko i -eczek, wymiany głosek (ręka → rączka, noga → nóżka), ten sam rodzaj co w słowie podstawowym, zdrobnienia imion i dwa znaczenia gwiazdki.
Topic
Olena i Lucas wspominają zeszłoroczne mikołajki we wspólnym mieszkaniu i planują losowanie prezentów, a Zosia w radiowej minucie wyjaśnia słowo gwiazdka.
Activities
Artykuł z magazynu dla rodziców, rozmowa w kuchni i audycja do wysłuchania, schemat z pięcioma zadaniami, czat z małą sąsiadką i koło z pytaniami.

What's inside

  1. Chapter 1Co w buciku piszczy?

    • PictureUnlock
    • Otwórz pudełko i odpowiedzOpen the boxUnlock
    • Posłuchaj i zapamiętaj nowe słowaVocabularyTry it
    • Spójrz na zdjęcia i wybierz słowoChoose by pictureUnlock
  2. Chapter 2Czytamy: buciki, skarpetki i rózga

    • Przeczytaj artykuł: Co Mikołaj zostawia w bucikach?ArticleUnlock
    • Przeczytaj i wybierz: prawda czy fałszTrue or falseUnlock
    • Przeczytaj jeszcze raz i wybierz odpowiedźQuizUnlock
  3. Chapter 3Słuchamy: losowanie w mieszkaniu

    • Posłuchaj: Olena i Lucas planują mikołajkiListeningTry it
    • Transcript, for the teacherUnlock
    • Posłuchaj i wybierz odpowiedźQuizUnlock
    • Posłuchaj minuty o języku: gwiazdkaListeningUnlock
    • Transcript, for the teacherUnlock
    • Posłuchaj jeszcze raz i wybierz: prawda czy fałszTrue or falseUnlock
  4. Chapter 4Gramatyka: but → bucik, ręka → rączka

    • Spójrz na schemat: zdrobnieniaGrammar schemeTry it
    • Wybierz poprawne zdrobnienieChoose the optionUnlock
    • Uzupełnij zdania: wpisz zdrobnienie słowa z nawiasuFill in the gapsUnlock
    • Wypełnij tabelę: zdrobnienia i liczba mnogaFill in the tableTry it
    • Przeciągnij słowa: liściki od MikołajaDrag and dropUnlock
    • Wybierz poprawną odpowiedźQuizUnlock
  5. Chapter 5Rozmawiamy: małe i miłe

    • Wybierz poprawne odpowiedzi: co to są mikołajki?ChatTry it
    • Zakręć kołem: małe i miłeSpin the wheelUnlock
  6. Chapter 6Praca domowa

    • Wybierz poprawną formę: czat „Mieszkanie na Pradze”Choose the optionUnlock
    • Dopasuj słowa i definicjeMatchUnlock
    • Napisz liścik do prezentu z losowaniaWriting, checked by the teacherUnlock
    • Nagraj wspomnienie: święto z dzieciństwaSpeaking, checked by the teacherUnlock

Mikołajki i prezenty po polsku

10 words and phrases from the lesson, each with a picture and audio in edio.

+7 more with pictures and audio in the lessonMore words

  • renifer
  • cukierek
  • pierniczek
  • czapka Mikołaja
  • zaglądać
  • wystawiać
  • mikołajkowy

Grammar: zdrobnienia: -ek, -ik, -ka, -uszko i imiona

Zdrobnienie to nowy rzeczownik utworzony przyrostkiem, który dodaje znaczenie „mały” albo „miły”. Lekcja pokazuje, że zdrobnienie ma ten sam rodzaj co słowo podstawowe i odmienia się normalnie. Schemat zbiera przyrostki według rodzaju, wymiany głosek, zdrobnienia imion i sytuacje, w których Polacy ich używają.

Zdrobnienia: bucik, rączka, serduszko

Zdrobnienie to forma rzeczownika (kto? co?), która znaczy: mały, miły, kochany. Ma ten sam rodzaj co słowo, od którego pochodzi.

Przyrostki według rodzaju

Rzeczowniki męskie dostają -ek albo -ik / -yk: kotek, bucik, talerzyk. Żeńskie mają -ka: skarpetka, czekoladka. Nijakie mają -ko albo -uszko: oczko, serduszko. Drugi stopień to -eczek, -eczka, -eczko: woreczek, książeczka, ciasteczko.

rodzaj (kto? co?)końcówkaprzykładyzmiana liter
on (ten)-ekkot → kotek, piernik → pierniczek, pieróg → pierożekk → cz; ó → o, g → ż
on (ten)-ik / -ykbut → bucik, prezent → prezencik, list → liścik, talerz → talerzykt → c, st → ść
ona (ta)-kaskarpeta → skarpetka, czekolada → czekoladka, ręka → rączka, noga → nóżkaę → ą, k → cz; o → ó, g → ż
ono (to)-koucho → uszko, oko → oczkoch → sz, k → cz
ono (to)-uszkoserce → serduszko, jabłko → jabłuszkozapamiętaj!
on (ten)-eczek (często po -ek)worek → woreczek, kubek → kubeczek, cukierek → cukiereczek-ek → -eczek
ona (ta)-eczka (często po -ka)książka → książeczka, kartka → karteczka, łyżka → łyżeczka-ka → -eczka
ono (to)-eczko (często po -ko)ciastko → ciasteczko-ko → -eczko
przymiotnik (jaki?)-utki / -eńkimały → malutki, maleńkibardzo mały, bardzo czule

Wymiany głosek: rączka, nóżka, liścik

Przed przyrostkiem często zmienia się głoska: k → cz (pierniczek), g → ż (nóżka), t → c (bucik), st → ść (liścik), ę → ą (rączka). Stąd typowe błędy z listy w schemacie: w butku, nogka, serceko.

  • Mikołaj zostawił prezent w butku.

    Mikołaj zostawił prezent w buciku.

    but → bucik (t → c)

  • Dziecko ma zimną nogkę.

    Dziecko ma zimną nóżkę.

    noga → nóżka (o → ó, g → ż)

  • Ta bucik jest czysty.

    Ten bucik jest czysty.

    but i bucik: ten (on)

  • Na choince wisi czerwone serceko.

    Na choince wisi czerwone serduszko.

    serce → serduszko

Kasia, Gosia, Jaś: zdrobnienia imion

W domu i wśród przyjaciół oficjalne imię zastępuje zdrobnienie: Katarzyna → Kasia, Małgorzata → Gosia, Jan → Jaś, Jakub → Kuba. Zwracając się do kogoś, używamy wołacza: Kasiu, Jasiu, Zosiu.

imię (oficjalnie)zdrobnienieprzykład
KatarzynaKasiaKasiu, wystaw buciki!
MałgorzataMałgosia, Gosiabajka „Jaś i Małgosia”
JanJaś, Jasio, JanekJasiu, gdzie twoja czapka?
ZofiaZosiaZofia Wiśniewska = Zosia z radia
JakubKuba, KubuśJakub Nowak = Kuba z baru „Łyżka”

Kiedy mówimy zdrobnieniami?

Gdy coś jest małe, gdy mówimy czule do bliskich i gdy zwracamy się do dzieci: Umyj rączki!. Niektóre słowa, jak poduszka czy choinka, już nie znaczą „mały”. Gwiazdka to mała gwiazda, a pisana wielką literą – święta.

  • Coś jest małe: bucik = mały but, liścik = krótki list.
  • Czule, do bliskich: Zosiu, zrobię ci herbatkę.
  • Do dzieci: Umyj rączki! Załóż buciki!
  • gwiazdka = mała gwiazda; Gwiazdka = święta: prezent na Gwiazdkę.
  • Jeszcze czulej: gwiazda → gwiazdka → gwiazdeczka, cukierek → cukiereczek, mały → malutki.
  • Dziś zwykłe słowa: poduszka, cukierek, czapka, choinka. Nie znaczą „mały”.

Ten sam rodzaj, zwykła odmiana

Ten but → ten bucik, ta ręka → ta rączka: rodzaj się nie zmienia. Zdrobnienie odmienia się jak każdy rzeczownik: w buciku, w skarpetce, pod poduszką. Wskazówka dodaje, że w oficjalnym e-mailu nie wypada przesadzać ze zdrobnieniami.

Uwaga!

Zdrobnienie ma ten sam rodzaj co jego słowo: ten but → ten bucik, ta ręka → ta rączka, to serce → to serduszko. Odmienia się normalnie: w buciku, w skarpetce, pod poduszką. W oficjalnej sytuacji (urząd, szef, e-mail do firmy) nie wypada przesadzać ze zdrobnieniami.

Przykłady

  • Rano znalazłem w buciku trzy cukierki i czekoladkę.but → bucik, czekolada → czekoladka
  • Zosia napisała mi malutki liścik.mały → malutki, list → liścik
  • Ta skarpetka jest za mała, a ten bucik za duży.rodzaj się nie zmienia
  • Mama chowała mi prezencik pod poduszkę.prezent → prezencik (t → c)
  • Co dostałaś na Gwiazdkę?Gwiazdka = święta
  • Kasiu, umyj rączki!do dziecka

More lessons on this grammar: Słowotwórstwo lessons and exercises

Try the Zdrobnienia exercises

Try them yourself: these are the same exercises your students do in edio.

What's in the lesson

  • 13 auto-checked exercises
  • 2 games
  • 2 teacher-checked tasks
  • 1 article
  • 1 grammar scheme
  • 1 set of word cards
  • 2 audio clips
  • 1 picture
  • 2 transcripts

The main objectives of this lesson are to:

  • utworzyć zdrobnienie od rzeczownika i zachować jego rodzaj: ten but → ten bucik, ta skarpeta → ta skarpetka, to serce → to serduszko
  • zauważyć wymianę głosek w zdrobnieniu: ręka → rączka, noga → nóżka, list → liścik
  • odmienić zdrobnienie jak zwykły rzeczownik: w buciku, w skarpetce, w kolorowych woreczkach
  • rozpoznać zdrobnienia imion i użyć ich w wołaczu: Kasiu, wystaw buciki!, Jasiu, gdzie twoja czapka?
  • opowiedzieć o mikołajkach i wyjaśnić, co znaczy prezent na Gwiazdkę

To lekcja 18 kursu Polski B1.2 · Zmieniamy świat, druga w module Zwyczaje i dobre maniery. Po wypada i należy z lekcji 17 przychodzą zdrobnienia, które uczniowie znają już z imion Zosi i Kuby, a nie wypada wraca we wskazówce o oficjalnych sytuacjach. Mikołajki dobrze pasują do tematu, bo o prezentach dla dzieci mówi się zdrobnieniami: buciki, czekoladki, liściki. Lekcja 19 uczy przechodzić z pan i pani na ty.

Na rozgrzewkę uczniowie otwierają pudełko z pytaniami o święta z dzieciństwa, poznają dziesięć słów z obrazkami, od rózgi po mikołajkowy, i rozpoznają sześć z nich na zdjęciach. Czytają tekst z magazynu dla rodziców o tym, co Mikołaj zostawia w bucikach, z zadaniem prawda/fałsz i quizem. Słuchają, jak Olena i Lucas planują losowanie, oraz radiowej minuty Zosi o słowie gwiazdka. Po schemacie jest pięć zadań. W rozmowie uczeń sam odpisuje na czacie sześcioletniej sąsiadce, a w parze albo z nauczycielem kręci kołem z pytaniami o małe i miłe rzeczy.

W pracy domowej wybór form w czacie o losowaniu i łączenie słów z definicjami są sprawdzane automatycznie. Nauczyciel ocenia liścik do prezentu z co najmniej sześcioma zdrobnieniami i nagranie o święcie z dzieciństwa.

Grammar:
zdrobnienia · -ek, -ik, -ka, -eczka, -uszko · zdrobnienia imion · t → c, k → cz, g → ż
Topic:
mikołajki · zwyczaje · święta · prezenty · dzieci

Teaching tips

  • Zacznij od imion w grupie: zapytaj, jak mówią do uczniów bliscy, i zapisz pary Katarzyna – Kasia, Jakub – Kuba. Potem przejdź do rzeczy: but – bucik, ręka – rączka.
  • Każ uczniom dopisywać ten, ta, to przy każdym zdrobnieniu w tabeli. Błąd ta bucik znika, gdy uczeń widzi, że rodzaj zostaje taki jak w słowie but.
  • Zbieraj wymiany głosek w osobnej kolumnie: k → cz, g → ż, t → c. Przy nowym słowie niech grupa najpierw zgadnie, która wymiana pasuje, a dopiero potem sprawdzi formę.
  • Zapytaj o czułe słowa w języku ucznia: jak mówi się tam do dzieci i do bliskich? Koło z pytaniami ma o to osobne pole, więc rozmowa przyjdzie sama.
  • Uprzedź o oficjalnych sytuacjach: w e-mailu do urzędu nie piszemy dokumencik. Quiz po schemacie ma takie pytanie i łączy zdrobnienia z wypada z lekcji 17.

Liked it?

Teach the whole lesson in edio

25 exercises in 6 chapters, ready to teach. edio is an online platform for language schools and teachers: ready-made interactive lessons, live classes, homework and student progress in one place.

  1. Start a free trial

    7 days, no credit card.

  2. Open the lesson

    Find it in the library of 621 ready lessons. Teach it as it is, or copy any chapter into your own lessons.

  3. Teach it live or as homework

    Students work in their own accounts, in sync with you during the lesson, and the practice exercises check themselves.

The whole course: Polski B1.2 · Zmieniamy świat

32 lekcje polskiego B1, tylko po polsku, dalszy ciąg kursu Polski B1.1 · Historie w podróży z tymi samymi bohaterami. Współlokatorzy z kamienicy na Pradze poznają założycieli firm, artystów, wolontariuszy i podróżników. Po kursie uczniowie opowiadają historię firmy, proponują zmiany w swojej okolicy, opisują plakat albo rzeźbę, wiedzą, jak zachować się w gościach, i zgłaszają się na wolontariat. Każdy moduł zamyka projekt, słowa objaśniają zdjęcia i polskie definicje, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.See the course

  1. Unit 1 Historie start-upów

    ElevenLabs, Wedel i Brainly; strona bierna z zostać i być, przez + biernik; prezentacja start-upu w 60 sekund

    1. Lesson 1Lektor, który zainspirował start-upStrona bierna z „zostać” w czasie przeszłym
    2. Lesson 2Wedel: słodka historia od 1851 rokuStrona bierna: być czy zostać?
    3. Lesson 3Brainly: od Zadane.pl do całego świataStrona bierna z „przez” i w czasie przyszłym
    4. Lesson 4Projekt: start-up w 60 sekundPowtórka strony biernej: zostać, być, przez i przyszłość
  2. Unit 2 Miasta jutra

    EC1 w Łodzi, Zakrzówek, krakowskie Planty; formy na -no / -to, z się i można by; wniosek o zielony skwer

    1. Lesson 5Elektrownia pełna nauki: EC1 w ŁodziFormy bezosobowe na -no, -to
    2. Lesson 6Kąpiel w starym kamieniołomie: ZakrzówekFormy z „się” oraz można, wolno, trzeba
    3. Lesson 7Tam, gdzie stały mury: krakowskie PlantyTryb przypuszczający w propozycjach: można by, trzeba by
    4. Lesson 8Projekt: zielony skwer na roguPowtórka: formy na -no / -to, z się i można by
  3. Unit 3 Jedzenie przyszłości

    sady pod Grójcem, kiszonki, bank nasion w Radzikowie; imiesłowy kwitnący i ukiszony; menu bez marnowania w barze mlecznym

    1. Lesson 9Największy sad EuropyImiesłów przymiotnikowy czynny: -ący, -ąca, -ące
    2. Lesson 10Magia kiszonekImiesłów przymiotnikowy bierny: -ny, -ony, -ty
    3. Lesson 11Nasiona na rok 2100Fraza z imiesłowem czy zdanie z „który”
    4. Lesson 12Projekt: kuchnia bez marnowaniaPowtórka: imiesłowy i zdania z „który”
  4. Unit 4 Pamięć i nauka

    Centrum Nauki Kopernik, Dyktando, uniwersytety trzeciego wieku; czasowniki z narzędnikiem, dopełniaczem i przyimkiem; własny plan nauki

    1. Lesson 13Dotknij wszystkiego! Centrum Nauki KopernikCzasowniki z narzędnikiem: kim? czym?
    2. Lesson 14Ó czy u? Wielkie dyktandoCzasowniki z dopełniaczem: czego?
    3. Lesson 15Studenci po siedemdziesiątceCzasowniki z przyimkiem: na, do, o, z
    4. Lesson 16Projekt: mój plan naukiPowtórka: czym? czego? czy z przyimkiem?
  5. Unit 5 Zwyczaje i dobre maniery

    kwiaty w prezencie, mikołajki, przejście na ty; wypada i nie wypada, zdrobnienia; obiad u babci Hani

    1. Lesson 17Tylko nieparzyste: kwiaty w prezencieWypada, nie wypada, należy, nie należy + bezokolicznik
    2. Lesson 18 · you're hereSłodycze w bucikach: MikołajkiZdrobnienia: -ek, -ik, -ka, -uszko i imiona
    3. Lesson 19Mówmy sobie po imieniu!Z formy pan / pani na ty: czasownik, zaimki, wołacz
    4. Lesson 20Projekt: gość w polskim domuPowtórka: wypada, zdrobnienia i przejście na ty
  6. Unit 6 Sztuka i design

    Polska Szkoła Plakatu, Agora Magdaleny Abakanowicz, fotel 366; opis obrazu, forma na -ąc, materiały; wystawa i audioprzewodnik

    1. Lesson 21Plakaty, które stały się sztukąOpis obrazka: przyimki, przypadki i „widać”
    2. Lesson 22Tłum z żelaza: Agora w ChicagoImiesłów przysłówkowy współczesny: forma na -ąc
    3. Lesson 23Fotel z mieszkania babci: model 366Z czego to jest? Z / ze, przymiotniki i imiesłowy
    4. Lesson 24Projekt: nasza wystawaPowtórka: opis obrazka, forma na -ąc i materiały
  7. Unit 7 Wolontariusze

    WOŚP, Sprzątanie świata, spacery z psami ze schroniska; około i procenty, niech każdy…, zależy mi; zgłoszenie na wolontariat

    1. Lesson 25Czerwone serduszko na każdej kurtce: WOŚPLiczby w raportach: około, ponad, ułamki i procenty
    2. Lesson 26Sprzątanie świata: dbamy o planetęApele: niech + forma „on” albo „oni” i bezokolicznik na tablicach
    3. Lesson 27Sobotnie spacery z psami ze schroniskaCelownik w zwrotach: zależy mi, brakuje mi, chce mi się
    4. Lesson 28Projekt: zgłoszenie na wolontariatPowtórka modułu: liczby w raportach, apele i celownik
  8. Unit 8 Przygoda i wyzwanie

    Wanda Rutkiewicz, Andrzej Bargiel, Marek Kamiński; zanim, mimo że, dzięki i z powodu; wyprawa przedstawiona sponsorowi

    1. Lesson 29Pierwsza Europejka na EvereścieZdania czasowe: zanim, gdy tylko, dopóki nie, aż
    2. Lesson 30Na nartach z K2Zdania przyzwalające: chociaż, mimo że, mimo + dopełniacz
    3. Lesson 31Oba bieguny w jeden rokPrzyczyna: dzięki, przez, z powodu, ponieważ, bo, dlatego
    4. Lesson 32Projekt: wyprawa marzeńPowtórka modułu: zdania czasowe, przyzwalające i przyczynowe

Questions about this lesson

Co to jest słowotwórstwo i gdzie są w nim zdrobnienia?
Słowotwórstwo bada, jak z jednych wyrazów powstają inne. Najczęściej dzieje się to przez przyrostki i przedrostki: drewno → drewniany, pisać → przepisać. Zdrobnienia to jedna z jego grup: przyrostek -ik, -ek albo -ka tworzy z rzeczownika nowy wyraz o znaczeniu „mały” lub „miły”: but → bucik, ręka → rączka.
Jak tworzy się zdrobnienia w języku polskim?
Przez dodanie przyrostka, który zależy od rodzaju. Rzeczowniki męskie mają zwykle -ek albo -ik / -yk (kotek, bucik, talerzyk), żeńskie -ka (skarpetka), a nijakie -ko albo -uszko (oczko, serduszko). Przed przyrostkiem często zmienia się głoska: noga → nóżka. W lekcji Słodycze w bucikach: Mikołajki na edio.ai wszystkie te typy zbiera jedna tabela.
Jaki rodzaj ma zdrobnienie?
Zwykle taki sam jak słowo, od którego powstało. Ten but daje ten bucik, ta ręka – ta rączka, a to serce – to serduszko. Od rodzaju zależą też przymiotniki: ten bucik jest za duży, ta skarpetka jest za mała. Zdrobnienie odmienia się jak inne rzeczowniki tego rodzaju: w buciku, w skarpetce.
Mówi się „w butku” czy „w buciku”?
Poprawnie jest w buciku. Zdrobnieniem od but jest bucik, z wymianą t → c, a w miejscowniku dostaje ono końcówkę -u: w buciku, o buciku. Forma butek nie jest poprawna. Tak samo zmienia się prezent → prezencik.
Jak zdrabnia się polskie imiona?
Imiona mają własne, często nieregularne zdrobnienia. Katarzyna to w domu Kasia, Małgorzata to Gosia albo Małgosia, Jan to Jaś albo Janek, a Jakub to Kuba. Zwracając się do kogoś, używamy wołacza: Kasiu!, Jasiu!. Zdrobnienie imienia brzmi swobodnie, więc w oficjalnej sytuacji lepiej użyć pełnego imienia.
Kiedy w polskim używa się zdrobnień?
Gdy coś jest małe, miłe albo mówimy do dziecka. Liścik to krótki list, Zosiu, zrobię ci herbatkę brzmi czule, a Umyj rączki! mówimy do malucha. Zdrobnienia słychać też w sklepie czy kawiarni (chlebek, kawka), ale w urzędzie i w oficjalnym e-mailu lepiej ich unikać.
Co znaczy „Gwiazdka” i „prezent na Gwiazdkę”?
Małą literą to mała gwiazda, wielką – święta. Prezent na Gwiazdkę to prezent na Boże Narodzenie, który dzieci znajdują w Wigilię pod choinką. Mikołajki, 6 grudnia, to tylko przedsmak: drobiazgi w bucikach. W lekcji Słodycze w bucikach: Mikołajki oba znaczenia wyjaśnia radiowa minuta Zosi o języku.
Co znaczy słowo „mikołajki”?
Przede wszystkim święto 6 grudnia, gdy dzieci dostają drobne prezenty. Tego dnia imieniny obchodzą wszyscy Mikołajowie. Słowem mikołajki nazywa się też wymianę prezentów w klasie albo w pracy, często z losowaniem: każdy kupuje upominek dla jednej wylosowanej osoby. Przymiotnik od tego słowa to mikołajkowy: mikołajkowe losowanie.
Jak uczyć zdrobnień na poziomie B1?
Od form, które uczniowie już słyszą na co dzień. Imiona znajomych, herbatka czy chwilka pokazują, że zdrobnienia to nie dziecinada, tylko zwykła polszczyzna. Potem przychodzi tabela przyrostków według rodzaju i wymiany głosek. Teksty o świętach, prezentach i dzieciach dają wiele przykładów w jednym miejscu, jak artykuł o bucikach w tej lekcji.
Jaka gra pomaga ćwiczyć zdrobnienia?
Koło z pytaniami o małe i miłe rzeczy. Uczeń losuje pytanie, np. o czułe zdrobnienie swojego imienia albo o to, co włożyłby przyjacielowi do bucika, i odpowiada, używając jak najwięcej zdrobnień. W edio koło kręci się w parze albo z nauczycielem, także na lekcji indywidualnej online.
Czy są interaktywne ćwiczenia ze zdrobnień?
Tak, a tabela form sprawdza je najszybciej. Na tej stronie działają trzy części lekcji Słodycze w bucikach: Mikołajki: rozmowa Oleny i Lucasa o losowaniu, tabela ze zdrobnieniami w liczbie pojedynczej i mnogiej oraz czat, w którym uczeń tłumaczy małej Dobrawie, czym są mikołajki. Pozostałe zadania i praca domowa są dostępne w pełnej wersji lekcji.

Teach this lesson with your students

No credit card required