Ó czy u? Wielkie dyktando: czasowniki z dopełniaczem: uczyć się, bać się, unikać

O tej lekcji

Lekcja polskiego B1 dla obcokrajowców o związku rządu z dopełniaczem: uczę się ortografii, boję się dyktanda, słucham radia, na tle konkursu ortograficznego w Katowicach.

Gramatyka
Uczyć się, bać się, unikać, potrzebować, szukać, używać i słuchać z dopełniaczem, porównanie z biernikiem (słucham radia, ale słyszę radio) i końcówka -ów, zawsze przez ó.
Temat
Tom zapisał się na Ogólnopolskie Dyktando w Katowicach, a Zosia sprawdza go w kuchni: stół, góra, może i morze.
Zadania
Artykuł o „narodowej klasówce”, rozmowa w kuchni i dyktando próbne do wysłuchania, schemat z czterema ćwiczeniami, czat z Marleną i pudełko z pytaniami o naukę języków.

Co jest w środku

  1. Rozdział 1Długopis w dłoń!

    • ObrazekOdblokuj
    • Zakręć kołem i odpowiedz: ty i ortografiaZakręć kołemOdblokuj
    • Posłuchaj i zapamiętaj nowe słowaSłownictwoWypróbuj
    • Spójrz na zdjęcia i wybierz słowoWybierz według obrazkaOdblokuj
  2. Rozdział 2Czytamy: narodowa klasówka

    • Przeczytaj artykuł: Narodowa klasówkaArtykułOdblokuj
    • Przeczytaj i wybierz: prawda czy fałszPrawda czy fałszOdblokuj
    • Przeczytaj jeszcze raz i wybierz odpowiedźQuizOdblokuj
  3. Rozdział 3Słuchamy: dyktando w kuchni

    • Posłuchaj: Zosia sprawdza Toma w kuchniSłuchanieWypróbuj
    • Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
    • Posłuchaj i wybierz odpowiedźQuizOdblokuj
    • Posłuchaj: Zosia czyta Tomowi dyktandoSłuchanieOdblokuj
    • Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
    • Posłuchaj dyktanda jeszcze raz i wybierz poprawną pisownięWybierz odpowiedźOdblokuj
  4. Rozdział 4Gramatyka: czego się uczysz, czego się boisz?

    • Spójrz na schemat: czasowniki z dopełniaczemSchemat gramatycznyWypróbuj
    • Wybierz poprawną formę: czego?Wybierz odpowiedźOdblokuj
    • Uzupełnij zdania: wpisz rzeczownik w dopełniaczuUzupełnij lukiWypróbuj
    • Wybierz poprawną odpowiedź: czego? co? czym?QuizOdblokuj
    • Wypełnij tabelę: czasowniki z dopełniaczemUzupełnij tabelęOdblokuj
  5. Rozdział 5Rozmawiamy: ja i języki

    • Wybierz poprawne odpowiedzi: Marlena pyta o dyktandoCzatWypróbuj
    • Otwórz pudełko i odpowiedz: czego się boisz, czego potrzebujesz?Otwórz pudełkoOdblokuj
  6. Rozdział 6Praca domowa

    • Wybierz poprawną formę: czat „Mieszkanie na Pradze”Wybierz odpowiedźOdblokuj
    • Ułóż słowa z literAnagramOdblokuj
    • Napisz odpowiedź na forum: jak nauczyć się ortografii?Pisanie, sprawdza nauczycielOdblokuj
    • Nagraj odpowiedź: mój najtrudniejszy wyrazMówienie, sprawdza nauczycielOdblokuj

Słownictwo

Słowa i wyrażenia z lekcji (12), w edio każde z obrazkiem i nagraniem.

+9 w lekcji, z obrazkami i nagraniamiWięcej słówek

  • słownik
  • dogrywka
  • reguła
  • wyraz
  • poprawić
  • klasówka
  • uczestnik
  • bać się
  • unikać

Gramatyka: czasowniki z dopełniaczem: czego?

Po siedmiu częstych czasownikach rzeczownik stoi w dopełniaczu także w zdaniu twierdzącym, nie tylko po nie: uczę się ortografii, szukam reguły, słucham radia. Schemat zbiera te czasowniki w tabeli, przypomina końcówki dopełniacza i zestawia go z biernikiem i narzędnikiem. Do tego dochodzą reguły pisowni ó i u, bo lekcja dotyczy dyktanda.

Czego? Czasowniki z dopełniaczem

Po tych czasownikach rzeczownik ma formę dopełniacza (Czego? Kogo?), także w zdaniu twierdzącym.

Siedem czasowników z pytaniem czego?

Tabela podaje formy ja i on oraz przykład: boję się dyktanda, unikam błędów, potrzebuję słownika, nie wolno używać telefonu. Druga tabela przypomina końcówki dopełniacza w obu liczbach, od błędu i błędów po słowa i słów.

Czasownik + dopełniacz (czego?)

czasownikja / on, onaprzykład (czego?)
uczyć sięuczę się, uczy sięUczę się ortografii.
bać sięboję się, boi sięBoję się dyktanda.
unikaćunikam, unikaUnikam błędów.
potrzebowaćpotrzebuję, potrzebujePotrzebuję słownika.
szukaćszukam, szukaSzukam reguły.
używaćużywam, używaNie wolno używać telefonu.
słuchaćsłucham, słuchaSłucham radia.

Dopełniacz: przypomnienie

rodzajjeden (czego?)dużo (czego?)
on: błąd, wyraz, słownikbłędu, wyrazu, słownikabłędów, wyrazów, słowników
ona: reguła, litera, lekcjareguły, litery, lekcjireguł, liter, lekcji
ono: dyktando, słowo, zdaniedyktanda, słowa, zdaniadyktand, słów, zdań

Czego? co? czym?

Porównanie pokazuje pary o podobnym znaczeniu z innym przypadkiem: słuchać radia i słyszeć radio, szukać słownika i znaleźć słownik, używać długopisu i mieć długopis. Trzecia kolumna wraca do narzędnika z lekcji 13: interesować się ortografią.

czego? (dopełniacz)

  • słuchać radia
  • szukać słownika
  • używać długopisu
  • uczyć się ortografii

co? (biernik)

  • słyszeć radio
  • znaleźć słownik
  • mieć długopis
  • lubić, znać ortografię

czym? (narzędnik)

  • interesować się ortografią
  • zajmować się słownikiem

Przykłady i końcówka -ów

Przykłady opisują przygotowania do dyktanda. Wskazówka łączy gramatykę z pisownią: dopełniacz liczby mnogiej rodzaju męskiego często kończy się na -ów, a ta końcówka zawsze ma ó, nigdy u: błędów, wyrazów, słowników.

Przykłady

  • Od miesiąca uczę się ortografii.
  • Boję się „ó” i przecinków.„ó” się nie odmienia
  • Unikam błędów, więc piszę powoli.
  • Na dyktandzie nie wolno używać słownika.
  • Nie wiem, jak to napisać. Szukam reguły.
  • Słucham radia, ale przez ścianę słyszę muzykę sąsiada.słuchać czego? / słyszeć co?

Uwaga: -ów zawsze przez ó!

Dopełniacz liczby mnogiej rodzaju męskiego często kończy się na -ów: unikam błędów, szukam wyrazów, potrzebuję słowników. Ta końcówka zawsze ma ó, nigdy u. Gramatyka pomaga w ortografii!

Ó czy u? Reguły ze szkoły

Lista przypomina cztery szkolne reguły: ó wymienia się na o (stół – stoły) i stoi w końcówkach -ów, -ówka, u piszemy na końcu wyrazu i w formach na -uje, a wyrazy takie jak góra czy róża trzeba zapamiętać.

  • ó, kiedy w innej formie jest o (rzadziej e albo a): stół – stoły, mój – moja, słów – słowo
  • ó w końcówkach -ów, -ówka: Kraków, błędów, klasówka
  • u na końcu wyrazu i w formach na -uje: autobusu, pracuje, potrzebuje
  • ó bez reguły: te wyrazy trzeba zapamiętać, np. góra, róża

Typowe błędy

Schemat poprawia biernik zamiast dopełniacza: uczę się ortografię, używam słownik, słucham radio, szukam regułę. Wszystkie cztery zdania są twierdzące, więc dopełniacz wynika tu z czasownika, a nie z przeczenia.

  • Uczę się ortografię.

    Uczę się ortografii.

    uczyć się + dopełniacz (czego?)

  • W domu używam słownik.

    W domu używam słownika.

    używać + dopełniacz (czego?)

  • Słucham radio w kuchni.

    Słucham radia w kuchni.

    słuchać + dopełniacz; ale: słyszę radio (biernik)

  • Szukam regułę.

    Szukam reguły.

    szukać + dopełniacz (czego?)

Więcej lekcji z tej gramatyki: Rekcja czasowników – lekcje i ćwiczenia · Dopełniacz – lekcje i ćwiczenia · Alfabet polski – lekcje i ćwiczenia

Czasowniki z dopełniaczem – ćwiczenia online

Wypróbuj je tutaj: to te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.

Co jest w lekcji

  • 11 ćwiczeń sprawdzanych automatycznie
  • 3 gry
  • 2 zadania sprawdzane przez nauczyciela
  • 1 artykuł
  • 1 schemat gramatyczny
  • 1 zestaw fiszek
  • 2 nagrania
  • 1 obrazek
  • 2 transkrypcje

Główne cele tej lekcji:

  • powiedzieć, czego się uczysz, czego się boisz i czego unikasz: Uczę się ortografii., Boję się przecinków., Unikam błędów.
  • użyć dopełniacza po potrzebować, szukać, używać i słuchać: Potrzebuję słownika., Słucham radia.
  • odróżnić dopełniacz od biernika w parach: szukać słownika i znaleźć słownik, słuchać radia i słyszeć radio
  • wyjaśnić kilka szkolnych reguł pisowni ó i u: stół – stoły, błędów, pracuje
  • dać rady, jak uczyć się ortografii, i opowiedzieć o swoim najtrudniejszym wyrazie

To lekcja 14 kursu Polski B1.2 · Zmieniamy świat, druga w module Pamięć i nauka. Po czasownikach z narzędnikiem z lekcji 13 przychodzą czasowniki z dopełniaczem, którego końcówki uczniowie znają z kursów A1 i A2, w liczbie mnogiej z lekcji 5 kursu A2.2. Przygotowania do dyktanda to ciągłe uczenie się reguł, szukanie wyrazów i unikanie błędów, więc te czasowniki padają same. Lekcja 15 dodaje czasowniki z przyimkiem.

Na rozgrzewkę uczniowie kręcą kołem z pytaniami o ortografię i pisanie ręczne, poznają dwanaście słów z obrazkami, od dyktanda po unikać, i rozpoznają sześć z nich na zdjęciach. Czytają artykuł Narodowa klasówka z zadaniem prawda/fałsz i quizem. Słuchają, jak Zosia sprawdza Toma w kuchni, a potem krótkiego dyktanda o mieszkaniu, po którym wybierają poprawną pisownię. Po schemacie są cztery ćwiczenia, od wyboru formy po tabelę czasowników. Na koniec uczeń samodzielnie odpowiada Marlenie na czacie, a w parze albo z nauczycielem otwiera pudełko z pytaniami o naukę języków.

Praca domowa ma cztery zadania. Wybór formy w czacie współlokatorów i układanie słów z liter są sprawdzane automatycznie. Odpowiedź na forum o nauce ortografii i nagranie o najtrudniejszym wyrazie ocenia nauczyciel.

Gramatyka:
czasowniki z dopełniaczem · uczyć się, bać się, unikać + czego? · słuchać radia, ale słyszeć radio · dopełniacz liczby mnogiej -ów
Temat:
ortografia · Ogólnopolskie Dyktando · Katowice · nauka języka · konkurs

Wskazówki dla nauczyciela

  • Zacznij od zdania twierdzącego: uczniowie kojarzą dopełniacz z nie (nie mam czasu). Pokaż Szukam słownika i zapytaj, gdzie tu przeczenie. Zaskoczenie pomaga zapamiętać tę grupę czasowników.
  • Ucz par, nie pojedynczych czasowników: słuchać radia i słyszeć radio, szukać i znaleźć. Niech uczniowie dopisują własne zdania do obu kolumn porównania ze schematu.
  • Zrób w klasie minidyktando z wyrazami z lekcji, np. stół, góra, morze, herbata. Potem niech uczniowie sami szukają reguły dla każdego ó i rz.
  • Opowiedz, że dyktanda piszą też dorośli: w konkursie w Katowicach może wystartować każdy, kto ma co najmniej 16 lat. To dobry wstęp do rozmowy o ortografii w krajach uczniów.

Podoba ci się?

Poprowadź całą lekcję w edio

24 ćwiczenia w 6 rozdziałach, gotowe do prowadzenia. edio to platforma online dla szkół językowych i nauczycieli: gotowe interaktywne lekcje, zajęcia na żywo, prace domowe i postępy uczniów w jednym miejscu.

  1. Zacznij okres próbny

    7 dni za darmo, bez karty płatniczej.

  2. Otwórz lekcję

    Znajdziesz ją w bibliotece gotowych lekcji (621). Prowadź ją tak, jak jest, albo skopiuj dowolny rozdział do własnych lekcji.

  3. Prowadź na żywo albo zadaj jako pracę domową

    Uczniowie pracują na własnych kontach, w synchronizacji z tobą podczas lekcji, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.

Cały kurs: Polski B1.2 · Zmieniamy świat

32 lekcje polskiego B1, tylko po polsku, dalszy ciąg kursu Polski B1.1 · Historie w podróży z tymi samymi bohaterami. Współlokatorzy z kamienicy na Pradze poznają założycieli firm, artystów, wolontariuszy i podróżników. Po kursie uczniowie opowiadają historię firmy, proponują zmiany w swojej okolicy, opisują plakat albo rzeźbę, wiedzą, jak zachować się w gościach, i zgłaszają się na wolontariat. Każdy moduł zamyka projekt, słowa objaśniają zdjęcia i polskie definicje, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.Zobacz kurs

  1. Moduł 1 Historie start-upów

    ElevenLabs, Wedel i Brainly; strona bierna z zostać i być, przez + biernik; prezentacja start-upu w 60 sekund

    1. Lekcja 1Lektor, który zainspirował start-upStrona bierna z „zostać” w czasie przeszłym
    2. Lekcja 2Wedel: słodka historia od 1851 rokuStrona bierna: być czy zostać?
    3. Lekcja 3Brainly: od Zadane.pl do całego świataStrona bierna z „przez” i w czasie przyszłym
    4. Lekcja 4Projekt: start-up w 60 sekundPowtórka strony biernej: zostać, być, przez i przyszłość
  2. Moduł 2 Miasta jutra

    EC1 w Łodzi, Zakrzówek, krakowskie Planty; formy na -no / -to, z się i można by; wniosek o zielony skwer

    1. Lekcja 5Elektrownia pełna nauki: EC1 w ŁodziFormy bezosobowe na -no, -to
    2. Lekcja 6Kąpiel w starym kamieniołomie: ZakrzówekFormy z „się” oraz można, wolno, trzeba
    3. Lekcja 7Tam, gdzie stały mury: krakowskie PlantyTryb przypuszczający w propozycjach: można by, trzeba by
    4. Lekcja 8Projekt: zielony skwer na roguPowtórka: formy na -no / -to, z się i można by
  3. Moduł 3 Jedzenie przyszłości

    sady pod Grójcem, kiszonki, bank nasion w Radzikowie; imiesłowy kwitnący i ukiszony; menu bez marnowania w barze mlecznym

    1. Lekcja 9Największy sad EuropyImiesłów przymiotnikowy czynny: -ący, -ąca, -ące
    2. Lekcja 10Magia kiszonekImiesłów przymiotnikowy bierny: -ny, -ony, -ty
    3. Lekcja 11Nasiona na rok 2100Fraza z imiesłowem czy zdanie z „który”
    4. Lekcja 12Projekt: kuchnia bez marnowaniaPowtórka: imiesłowy i zdania z „który”
  4. Moduł 4 Pamięć i nauka

    Centrum Nauki Kopernik, Dyktando, uniwersytety trzeciego wieku; czasowniki z narzędnikiem, dopełniaczem i przyimkiem; własny plan nauki

    1. Lekcja 13Dotknij wszystkiego! Centrum Nauki KopernikCzasowniki z narzędnikiem: kim? czym?
    2. Lekcja 14 · tutaj jesteśÓ czy u? Wielkie dyktandoCzasowniki z dopełniaczem: czego?
    3. Lekcja 15Studenci po siedemdziesiątceCzasowniki z przyimkiem: na, do, o, z
    4. Lekcja 16Projekt: mój plan naukiPowtórka: czym? czego? czy z przyimkiem?
  5. Moduł 5 Zwyczaje i dobre maniery

    kwiaty w prezencie, mikołajki, przejście na ty; wypada i nie wypada, zdrobnienia; obiad u babci Hani

    1. Lekcja 17Tylko nieparzyste: kwiaty w prezencieWypada, nie wypada, należy, nie należy + bezokolicznik
    2. Lekcja 18Słodycze w bucikach: MikołajkiZdrobnienia: -ek, -ik, -ka, -uszko i imiona
    3. Lekcja 19Mówmy sobie po imieniu!Z formy pan / pani na ty: czasownik, zaimki, wołacz
    4. Lekcja 20Projekt: gość w polskim domuPowtórka: wypada, zdrobnienia i przejście na ty
  6. Moduł 6 Sztuka i design

    Polska Szkoła Plakatu, Agora Magdaleny Abakanowicz, fotel 366; opis obrazu, forma na -ąc, materiały; wystawa i audioprzewodnik

    1. Lekcja 21Plakaty, które stały się sztukąOpis obrazka: przyimki, przypadki i „widać”
    2. Lekcja 22Tłum z żelaza: Agora w ChicagoImiesłów przysłówkowy współczesny: forma na -ąc
    3. Lekcja 23Fotel z mieszkania babci: model 366Z czego to jest? Z / ze, przymiotniki i imiesłowy
    4. Lekcja 24Projekt: nasza wystawaPowtórka: opis obrazka, forma na -ąc i materiały
  7. Moduł 7 Wolontariusze

    WOŚP, Sprzątanie świata, spacery z psami ze schroniska; około i procenty, niech każdy…, zależy mi; zgłoszenie na wolontariat

    1. Lekcja 25Czerwone serduszko na każdej kurtce: WOŚPLiczby w raportach: około, ponad, ułamki i procenty
    2. Lekcja 26Sprzątanie świata: dbamy o planetęApele: niech + forma „on” albo „oni” i bezokolicznik na tablicach
    3. Lekcja 27Sobotnie spacery z psami ze schroniskaCelownik w zwrotach: zależy mi, brakuje mi, chce mi się
    4. Lekcja 28Projekt: zgłoszenie na wolontariatPowtórka modułu: liczby w raportach, apele i celownik
  8. Moduł 8 Przygoda i wyzwanie

    Wanda Rutkiewicz, Andrzej Bargiel, Marek Kamiński; zanim, mimo że, dzięki i z powodu; wyprawa przedstawiona sponsorowi

    1. Lekcja 29Pierwsza Europejka na EvereścieZdania czasowe: zanim, gdy tylko, dopóki nie, aż
    2. Lekcja 30Na nartach z K2Zdania przyzwalające: chociaż, mimo że, mimo + dopełniacz
    3. Lekcja 31Oba bieguny w jeden rokPrzyczyna: dzięki, przez, z powodu, ponieważ, bo, dlatego
    4. Lekcja 32Projekt: wyprawa marzeńPowtórka modułu: zdania czasowe, przyzwalające i przyczynowe

Pytania o tę lekcję

Jak działa związek rządu z dopełniaczem?
Niektóre czasowniki zawsze wymagają dopełniacza, także bez przeczenia. Po uczyć się, bać się, unikać, potrzebować, szukać, używać i słuchać pytamy czego?: uczę się ortografii, szukam reguły. Forma rzeczownika zależy od czasownika, a nie od znaczenia zdania. W lekcji Ó czy u? Wielkie dyktando na edio.ai ta grupa czasowników ma osobną tabelę.
Które czasowniki mają rekcję dopełniaczową?
Między innymi uczyć się, bać się, unikać, szukać, słuchać. Do tej grupy należą też potrzebować, używać, życzyć (życzę ci zdrowia), pilnować (pilnuję dziecka) i oczekiwać (oczekuję odpowiedzi). Każdy z nich odpowiada na pytanie czego? albo kogo? także w zdaniu twierdzącym.
„Słucham radia” czy „słucham radio”?
Poprawnie: słucham radia, bo słuchać wymaga dopełniacza. Biernik pojawia się po słyszeć: przez ścianę słyszę radio sąsiada. Słuchać to świadoma uwaga, słyszeć to dźwięk, który do nas dochodzi. Pomyłka w tej parze zdarza się na poziomie B1 bardzo często, także w mowie.
„Uczę się ortografii” czy „uczę się ortografię”?
Poprawnie: uczę się ortografii, w dopełniaczu. Uczyć się zawsze łączy się z dopełniaczem: uczę się polskiego, uczę się gry na gitarze. Biernik ma za to uczyć bez się, gdy mówimy, kogo uczymy: uczę dzieci, a przedmiot znowu stoi w dopełniaczu: uczę dzieci matematyki.
Dlaczego „szukam słownika”, ale „znalazłam słownik”?
Bo szukać wymaga dopełniacza, a znaleźć biernika. Znaczenie jest bliskie, ale rekcja różna: szukam reguły, znalazłam regułę. Podobnie używam długopisu, ale mam długopis. Takie pary najlepiej zapamiętać razem, z pytaniem: szukam czego?, znalazłam co?. Quiz po schemacie w lekcji Ó czy u? Wielkie dyktando zestawia je w kolejnych zdaniach.
Kiedy piszemy „ó”, a kiedy „u”?
Ó piszemy, gdy w innej formie wyrazu jest o. Stół, bo stoły; mój, bo moja. Ó ma też końcówka -ów (błędów, Kraków). U piszemy zwykle na końcu wyrazu (autobusu) i w formach na -uje (pracuje). Wyrazy takie jak góra czy róża trzeba po prostu zapamiętać.
Co to jest „narodowa klasówka”?
Tak potocznie nazywa się Ogólnopolskie Dyktando w Katowicach. Klasówka to szkolny test pisemny, a konkurs przypomina taki test dla dorosłych: od 1987 roku napisało go ponad 53 tysiące osób. Startować mogą osoby, które mają co najmniej 16 lat, bez słownika i telefonu. Najlepszy uczestnik zdobywa tytuł Mistrza Ortografii Polskiej.
Jak uczyć rekcji czasowników z dopełniaczem?
Zawsze z pytaniem czego? i w zdaniach twierdzących. Uczniowie znają dopełniacz po przeczeniu i po liczebnikach, więc łatwo przeoczą go po szukać czy słuchać. Pomagają pary z biernikiem i krótkie dialogi z gotowymi odpowiedziami. W tej lekcji po schemacie są wybór formy, wpisywanie dopełniacza, quiz czego? co? czym? i tabela czasowników.
Jaka gra pomaga ćwiczyć czasowniki z dopełniaczem?
Pudełko z osobistymi pytaniami o naukę języków. Czego boisz się w nowym języku?, Czego potrzebujesz, żeby dobrze się uczyć?, Czego słuchasz po polsku?: każde pytanie wymaga odpowiedzi z dopełniaczem. W lekcji Ó czy u? Wielkie dyktando pudełko otwiera się w parze albo z nauczycielem, także na zajęciach online.
Jaka praca domowa utrwala czasowniki z dopełniaczem?
Rady dla kogoś, kto uczy się ortografii albo języka. W radach naturalnie pojawiają się zdania typu nie bójcie się błędów czy unikajcie aplikacji, które poprawiają wszystko za was. W tej lekcji uczeń pisze taką odpowiedź na forum i nagrywa opowieść o swoim najtrudniejszym wyrazie; oba zadania ocenia nauczyciel.
Czy są interaktywne ćwiczenia z czasowników z dopełniaczem?
Tak, dobrze działają zdania z lukami i czaty. Na tej stronie, bez konta, można wypróbować trzy części lekcji Ó czy u? Wielkie dyktando: nagranie, w którym Zosia sprawdza ortografię Toma; zdania, do których wpisuje się rzeczownik w dopełniaczu; czat, w którym Marlena pyta o dyktando. Artykuł, dyktando próbne i praca domowa są w pełnej lekcji.

Poprowadź tę lekcję ze swoimi uczniami

Bez karty płatniczej