Ręce, które mówią: PJM – związki frazeologiczne z językiem, rękami i głową
O tej lekcji
Lekcja polskiego B2 dla obcokrajowców o frazeologizmach z częściami ciała: z językiem, rękami i głową, w tekstach o polskim języku migowym i wspólnocie Głuchych.
- Gramatyka
- Osiem związków, m.in. mieć coś na końcu języka, trzymać język za zębami, mieć złote ręce, ręce opadają, mieć głowę na karku, stracić głowę. Przypadki w środku i dopełniacz po nie: nie stracił głowy.
- Temat
- Polski język migowy (PJM): naturalny język Głuchych z własną gramatyką, inny niż SJM, i ustawa z 2011 roku, która daje prawo do tłumacza w urzędzie.
- Zadania
- Tekst z bloga biblioteki, rozmowa Sofii i Lucasa po zajęciach z PJM i powitanie lektora przez tłumacza do wysłuchania, schemat z pięcioma ćwiczeniami, czat i pudełko z pytaniami.
Co jest w środku
Rozdział 1Na start: bez słów
Rozdział 2Czytamy: ręce, które mówią
Rozdział 3Słuchamy: pierwsze zajęcia z PJM
- Posłuchaj: Sofia i Lucas po pierwszych zajęciach z PJMSłuchanieWypróbuj
- Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
- Posłuchaj i wybierz odpowiedźQuizOdblokuj
- Posłuchaj: Marian wita grupę przez tłumaczaSłuchanieOdblokuj
- Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
- Posłuchaj jeszcze raz i wybierz: prawda czy fałszPrawda czy fałszOdblokuj
Rozdział 4Gramatyka: język, ręce i głowa
- Spójrz na schemat: język, ręce i głowaSchemat gramatycznyWypróbuj
- Wybierz, co znaczy związek frazeologicznyQuizOdblokuj
- Wybierz związek, który pasuje do sytuacjiWybierz odpowiedźOdblokuj
- Uzupełnij zdania: wpisz formę słowa z nawiasuUzupełnij lukiWypróbuj
- Uzupełnij zdania: powiedz to samo związkiem frazeologicznymUzupełnij lukiOdblokuj
- Przeciągnij związki: blog biblioteki o zajęciach PJMPrzeciągnij i upuśćOdblokuj
Rozdział 5Rozmawiamy: bez słów i ze słowami
Rozdział 6Praca domowa
Język migowy i komunikacja: słownictwo
Słowa i wyrażenia z lekcji (10), w edio każde z obrazkiem i nagraniem.
+7 w lekcji, z obrazkami i nagraniamiWięcej słówek
- alfabet palcowy
- wideorozmowa
- wspólnota
- mowa ciała
- plotka
- bezradny
- zaradny
Gramatyka: związki frazeologiczne z częściami ciała: język, ręce, głowa
Lekcja 25 wprowadziła frazeologizmy jako system, więc schemat zaczyna od krótkiego przypomnienia: stała forma i znaczenie w przenośni. Nowe są związki z trzema częściami ciała, zebrane w dwóch tabelach. Trzecia tabela pokazuje przypadki ukryte w środku związku, od miejscownika w na karku po celownik w ręce mi opadają.
Związki frazeologiczne: język, ręce i głowa
Osiem związków z częściami ciała: co znaczą, co się w nich zmienia, a co zostaje bez zmian.
Cztery związki z językiem
Po przypomnieniu lekcji 25 tabela zestawia cztery związki z językiem. Mieć coś na końcu języka to nie móc przypomnieć sobie znanego słowa, trzymać język za zębami to milczeć, mieć długi język to nie umieć zachować tajemnicy, a znaleźć wspólny język to łatwo się porozumieć.
Język
| związek frazeologiczny | co znaczy? | przykład |
|---|---|---|
| mieć coś na końcu języka | nie móc przypomnieć sobie słowa, które się zna | Jak się nazywa ten system? Mam to na końcu języka! |
| trzymać język za zębami | milczeć, nie zdradzić tajemnicy | To niespodzianka, więc trzymaj język za zębami! |
| mieć długi język | nie umieć zachować tajemnicy, lubić plotki | Nie mów mu nic, on ma długi język. |
| znaleźć (z kimś) wspólny język | łatwo się z kimś porozumieć | Marian od razu znalazł z nami wspólny język. |
Złote ręce i głowa na karku
Kto ma złote ręce, umie zrobić i naprawić prawie wszystko, a komu ręce opadają, ten czuje się bezradny. Mieć głowę na karku znaczy być rozsądnym i zaradnym, a stracić głowę przestać spokojnie myśleć, np. ze strachu albo ze stresu.
| związek frazeologiczny | co znaczy? | przykład |
|---|---|---|
| mieć złote ręce | umieć dłońmi zrobić i naprawić prawie wszystko | Sofia ma złote ręce: sama odnowiła fotel. |
| ręce (komuś) opadają | ktoś czuje się bezradny | Trzeci raz pomyliłam znaki i ręce mi opadły. |
| mieć głowę na karku | być rozsądnym i zaradnym | Tłumacz ma głowę na karku: nawet żarty przekłada. |
| stracić głowę | przestać spokojnie myśleć, np. ze strachu albo ze stresu | Przed całą grupą prawie straciłem głowę. |
Przypadki w środku i dopełniacz po „nie”
Trzecia tabela pyta o każdą część związku: na czym? (na karku), za czym? (za zębami), komu? (ręce mi opadają). Po przeczeniu biernik zmienia się w dopełniacz: nie stracił głowy, nie mam długiego języka.
| część związku | przypadek | pytanie |
|---|---|---|
| na końcu języka, na karku | miejscownik | na czym? |
| na końcu języka | dopełniacz | czego? |
| za zębami; znaleźć wspólny język z grupą | narzędnik | za czym? z kim? |
| ręce mi / jej / nam opadają | celownik | komu? |
| nie stracił głowy, nie mam długiego języka | dopełniacz po „nie” | czego? |
Przykłady, wskazówka i typowe błędy
Przykłady pochodzą z rozmowy po zajęciach. W zdaniu ręce mi opadły podmiotem są ręce, więc czasownik ma liczbę mnogą. Błędy pilnują stałych słów (na końcu języka, nie ust; złote ręce, nie dłonie) i przenośni: długi język nie ma nic wspólnego ze śpiewem.
Przykłady z lekcji
- Marian od razu znalazł z nami wspólny język.
- Kiedy trzeci raz pomyliłam dwa znaki, ręce mi opadły.ręce to podmiot: opadły (liczba mnoga)
- Pokazując swoje imię, prawie straciłem głowę.
- Ale nie straciłeś głowy!po „nie”: dopełniacz (czego?)
- Ja? Nie mam długiego języka!
- Na zajęciach trzymamy język za zębami.
Uwaga!
Związki frazeologiczne rozumiemy w przenośni: kto ma złote ręce, nie ma rąk ze złota. Zmieniamy w nich czasownik (osoba, czas, tryb rozkazujący), osobę (komu? z kim?) i przypadek po „nie”. Stałych rzeczowników (język, zęby, ręce, głowa, kark) nie zamieniamy na inne i nie zmieniamy ich liczby.
Typowe błędy
Mam to na końcu ust!
Mam to na końcu języka!
w tym związku zawsze „języka”: słów nie zamieniamy
Mój dziadek ma złote dłonie.
Mój dziadek ma złote ręce.
w tym związku zawsze „ręce”: słów nie zamieniamy
Lucas nie stracił głowę.
Lucas nie stracił głowy.
po „nie” dopełniacz (czego?)
Ma długi język, więc ładnie śpiewa.
Ma długi język, więc nie zdradzaj mu tajemnic.
znaczenie w przenośni: ktoś nie umie zachować tajemnicy
Więcej lekcji z tej gramatyki: Związki frazeologiczne – lekcje i ćwiczenia
Frazeologizmy z częściami ciała – ćwiczenia online
Wypróbuj je tutaj: to te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.
Co jest w lekcji
- 13 ćwiczeń sprawdzanych automatycznie
- 2 gry
- 2 zadania sprawdzane przez nauczyciela
- 1 artykuł
- 1 schemat gramatyczny
- 1 zestaw fiszek
- 2 nagrania
- 1 obrazek
- 2 transkrypcje
Główne cele tej lekcji:
- wyjaśnić osiem związków z językiem, rękami i głową, np. mieć coś na końcu języka to nie móc przypomnieć sobie znanego słowa
- dobrać związek do sytuacji: Sąsiad sam naprawił krzesło i lampę. Naprawdę ma złote ręce.
- użyć dobrego przypadku w środku związku i po przeczeniu: Ręce mi opadły., Lucas nie stracił głowy., Nie mam długiego języka!
- powiedzieć, po co uczyć się języka migowego: Mój nowy sąsiad jest Głuchy. Chcę znaleźć z nim wspólny język.
- zapytać o kurs w formalnym e-mailu: Uprzejmie proszę o informację, w jaki dzień tygodnia odbywają się zajęcia.
To lekcja 26 kursu Polski B2.1 · Jak działa świat, druga w dziale Język i komunikacja. Opiera się na lekcji 25, która pokazała, że w związku frazeologicznym słowa są stałe, a czasownik się odmienia; wracają też formy na -ąc z lekcji 1 i formuły listu z lekcji 23. Język migowy to naturalne tło dla idiomów z rękami, językiem i głową. Lekcja 27 porównuje styl potoczny, neutralny i oficjalny.
Na rozgrzewkę uczniowie kręcą kołem z pytaniami o porozumiewanie się, poznają dziesięć słów z obrazkami, od migać po zaradny, i dobierają je do zdjęć. Czytają tekst z bloga biblioteki o PJM, SJM, ustawie i wspólnocie Głuchych. Słuchają rozmowy Sofii i Lucasa po otwartych zajęciach oraz powitania, które lektor Marian miga, a tłumacz mówi na głos. Po schemacie jest pięć ćwiczeń, od znaczenia związku po wpis na blogu biblioteki z lukami. Na koniec uczeń wyjaśnia przyjaciółce na czacie, dlaczego uczy się PJM, a grupa otwiera pudełko z pytaniami o komunikację bez słów.
W pracy domowej wybór poprawnego zdania i łączenie słów z definicjami są sprawdzane automatycznie. Formalny e-mail do organizatorki kursu PJM i nagraną wypowiedź o porozumiewaniu się bez słów ocenia nauczyciel.
- Gramatyka:
- związki frazeologiczne z częściami ciała · język, ręce, głowa · stała forma i przypadki w środku · nie + dopełniacz: nie stracić głowy
- Temat:
- polski język migowy · Głusi · komunikacja · ustawa o języku migowym · związki frazeologiczne
Wskazówki dla nauczyciela
- Pokaż idiomy gestem: ręce opadające bezradnie, palec na ustach przy trzymaj język za zębami, dłoń na karku. Uczniowie zapamiętują związek razem z ruchem, a to dobrze pasuje do lekcji o języku rąk.
- Pytaj o przypadek każdej części ciała: na czym? na karku, za czym? za zębami, komu? mi. Potem dodaj nie i poproś o przekształcenie: stracił głowę → nie stracił głowy.
- Zacznij od mitów o języku migowym: zapytaj, czy jest międzynarodowy i czy to tylko gesty. Odpowiedzi grupy sprawdź potem z uczniami w tekście z bloga biblioteki.
- Wyjaśnij wielką literę w słowie Głuchy: oznacza członka wspólnoty z własnym językiem i kulturą. Używaj określeń Głuchy albo osoba głucha i poproś o to samo uczniów.
Podoba ci się?
Poprowadź całą lekcję w edio
25 ćwiczeń w 6 rozdziałach, gotowe do prowadzenia. edio to platforma online dla szkół językowych i nauczycieli: gotowe interaktywne lekcje, zajęcia na żywo, prace domowe i postępy uczniów w jednym miejscu.
Zacznij okres próbny
7 dni za darmo, bez karty płatniczej.
Otwórz lekcję
Znajdziesz ją w bibliotece gotowych lekcji (621). Prowadź ją tak, jak jest, albo skopiuj dowolny rozdział do własnych lekcji.
Prowadź na żywo albo zadaj jako pracę domową
Uczniowie pracują na własnych kontach, w synchronizacji z tobą podczas lekcji, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.
Cały kurs: Polski B2.1 · Jak działa świat
32 lekcje polskiego na poziomie B2, część pierwsza, dla uczniów po kursach B1, tylko po polsku. Sześcioro współlokatorów z kamienicy na warszawskiej Pradze poznaje prawdziwe historie: od czeskiego słowa „robot” i polskiego modelu językowego Bielik po żubry z Białowieży, Pyrkon i Koronę Himalajów Kukuczki. Po kursie uczniowie argumentują w debacie, objaśniają odkrycia naukowe laikom, piszą wyważoną recenzję, reklamację i list motywacyjny. Nowe słowa mają obrazki i definicje po polsku, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.Zobacz kurs
Moduł 1 AI i przyszłość pracy
skąd się wzięło słowo „robot”, kariera w AI, polski model Bielik, formy na -ąc i -wszy, debata
Lekcja 1Robota: skąd się wzięło słowo „robot”Imiesłów przysłówkowy współczesny: forma na -ąc
Lekcja 2Ukończywszy studia: z Kluczborka do OpenAIImiesłów przysłówkowy uprzedni: forma na -wszy i -łszy
Lekcja 3Bielik: AI, która mówi po polskuStałe zwroty z imiesłowem przysłówkowym w dyskusji
Lekcja 4Projekt: mój głos w debacie o AIPowtórka: imiesłowy przysłówkowe i zwroty do dyskusji
Moduł 2 Przełomy w medycynie
witaminy Funka, przeszczep serca w Zabrzu, grupy krwi, zdania typu „to, czego”, liczebniki zbiorowe, nauka prostymi słowami
Lekcja 5Polak, który nazwał witaminęZaimek względny co po to, coś, wszystko i nic
Lekcja 6Dwoje, troje, pięcioro: serce w ZabrzuLiczebniki zbiorowe: dwoje, troje, pięcioro
Lekcja 7A, B, AB, 0: Polak i grupy krwiLiczebniki zbiorowe w przypadkach: dwojga, dwojgu, z dwojgiem
Lekcja 8Projekt: nauka w trzy minutyPowtórka: zdania z „to, co” i liczebniki zbiorowe
Moduł 3 Ludzie w ruchu
pociągi nad torami, Karta Dużej Rodziny, tramwaje z Bydgoszczy, konstrukcja im…, tym…, obaj i oboje, bywać i miewać
Lekcja 9Pociągi, które unoszą się nad torami?Im…, tym… i coraz + stopień wyższy
Lekcja 10Dwoje dorosłych, troje dzieci, jedna podróżObaj, obie, oboje: dwie osoby razem
Lekcja 11Tramwaje z BydgoszczyCzasowniki wielokrotne: bywać, miewać, widywać
Lekcja 12Projekt: lepszy dojazd na PragęPowtórka: stopień wyższy, obaj, obie, oboje i czasowniki wielokrotne
Moduł 4 Powroty dzikiej przyrody
żubry, wilki i sokoły, młode zwierzęta na -ę, bywają widywane, natomiast i zaś, film przyrodniczy
Lekcja 13Żubry z BiałowieżyMłode zwierzęta na -ę: żubrzę, żubrzęta, troje żubrząt
Lekcja 14Wilki bywają widywaneBywają widywane, widuje się je: strona bierna i forma z się
Lekcja 15Sokoły na wieżowcachKontrast: natomiast, zaś, z kolei, podczas gdy
Lekcja 16Projekt: nasz film przyrodniczyPowtórka: młode zwierzęta, strona bierna z bywać i kontrast
Moduł 5 Polska popkultura w świecie
Pyrkon, film „IO”, płyta Hani Rani, ktoś czy ktokolwiek, co prawda…, ale, recenzja z dwóch stron
Lekcja 17Pyrkon: tu spotykają się fani fantastykiZaimki nieokreślone z -ś i -kolwiek
Lekcja 18Osioł w CannesPrzyznanie racji i kontrast: co prawda…, ale…
Lekcja 19Fortepian z GdańskaWyrażenia porządkujące argumenty w recenzji
Lekcja 20Projekt: polski weekend kulturyPowtórka: ktoś i ktokolwiek, co prawda…, ale…, z jednej strony
Moduł 6 Pieniądze i mądre wybory
historia złotego, wiejska kasa Stefczyka, prawa konsumenta, słowa o czasie i skutku, reklamacja
Lekcja 21Dlaczego pieniądz jest złoty?Przysłówki czasu w stylu oficjalnym
Lekcja 22Kasa we wsi, 1890Spójniki i wyrażenia, które wprowadzają skutek
Lekcja 23Wadliwe słuchawki? Reklamacja!List formalny: formuły i styl nominalny
Lekcja 24Projekt: poradnik konsumentaPowtórka: słowa czasu, słowa skutku i list formalny
Moduł 7 Język i komunikacja
polskie idiomy, język migowy PJM, Mikołaj Rej, styl potoczny, neutralny i oficjalny, idiomy z innych języków
Lekcja 25Nie mój cyrk, nie moje małpyZwiązki frazeologiczne: znaczenie, stała forma i przypadki w środku
Lekcja 26 · tutaj jesteśRęce, które mówią: PJMZwiązki frazeologiczne z częściami ciała: język, ręce, głowa
Lekcja 27Polacy nie gęsi!Trzy style: potoczny, neutralny i oficjalny
Lekcja 28Projekt: wieczór nieprzetłumaczalnych słówPowtórka: związki frazeologiczne i trzy style
Moduł 8 Na krańcach świata
Kukuczka i Korona Himalajów, Przepaść Hranicka, stacja polarna Hornsund, liczebniki w opowieści, list motywacyjny
Lekcja 29Korona Himalajów: KukuczkaLiczebniki w opowieści: porządkowe i główne w przypadkach
Lekcja 30Jak głęboka jest otchłań?Czasowniki ruchu z przedrostkami w wodzie i w przenośni
Lekcja 31Zima w HornsundzieList motywacyjny: formuły listu formalnego i cechy kandydata
Lekcja 32Projekt: opowieść z krańca świataPowtórka: liczebniki, czasowniki z przedrostkami i list formalny