Sign up for freeSign up

Ręce, które mówią: PJM – związki frazeologiczne z językiem, rękami i głową

Lekcja polskiego B2 dla obcokrajowców o frazeologizmach z częściami ciała: z językiem, rękami i głową, w tekstach o polskim języku migowym i wspólnocie Głuchych.

Grammar
Osiem związków, m.in. mieć coś na końcu języka, trzymać język za zębami, mieć złote ręce, ręce opadają, mieć głowę na karku, stracić głowę. Przypadki w środku i dopełniacz po nie: nie stracił głowy.
Topic
Polski język migowy (PJM): naturalny język Głuchych z własną gramatyką, inny niż SJM, i ustawa z 2011 roku, która daje prawo do tłumacza w urzędzie.
Activities
Tekst z bloga biblioteki, rozmowa Sofii i Lucasa po zajęciach z PJM i powitanie lektora przez tłumacza do wysłuchania, schemat z pięcioma ćwiczeniami, czat i pudełko z pytaniami.

What's inside

  1. Chapter 1Na start: bez słów

    • PictureUnlock
    • Zakręć kołem i odpowiedz: jak się porozumiewamy?Spin the wheelUnlock
    • Posłuchaj i zapamiętaj nowe słowaVocabularyTry it
    • Spójrz na zdjęcia i wybierz słowoChoose by pictureUnlock

  2. Chapter 2Czytamy: ręce, które mówią

    • Przeczytaj tekst: Ręce, które mówiąArticleUnlock
    • Przeczytaj i wybierz: prawda czy fałszTrue or falseUnlock
    • Przeczytaj jeszcze raz i wybierz odpowiedźQuizUnlock

  3. Chapter 3Słuchamy: pierwsze zajęcia z PJM

    • Posłuchaj: Sofia i Lucas po pierwszych zajęciach z PJMListeningTry it
    • Transcript, for the teacherUnlock
    • Posłuchaj i wybierz odpowiedźQuizUnlock
    • Posłuchaj: Marian wita grupę przez tłumaczaListeningUnlock
    • Transcript, for the teacherUnlock
    • Posłuchaj jeszcze raz i wybierz: prawda czy fałszTrue or falseUnlock

  4. Chapter 4Gramatyka: język, ręce i głowa

    • Spójrz na schemat: język, ręce i głowaGrammar schemeTry it
    • Wybierz, co znaczy związek frazeologicznyQuizUnlock
    • Wybierz związek, który pasuje do sytuacjiChoose the optionUnlock
    • Uzupełnij zdania: wpisz formę słowa z nawiasuFill in the gapsTry it
    • Uzupełnij zdania: powiedz to samo związkiem frazeologicznymFill in the gapsUnlock
    • Przeciągnij związki: blog biblioteki o zajęciach PJMDrag and dropUnlock

  5. Chapter 5Rozmawiamy: bez słów i ze słowami

    • Wybierz poprawne odpowiedzi: dlaczego uczysz się PJM?ChatTry it
    • Otwórz pudełko i odpowiedz: komunikacja bez słówOpen the boxUnlock

  6. Chapter 6Praca domowa

    • Wybierz poprawne zdanieQuizUnlock
    • Dopasuj słowa do definicjiMatchUnlock
    • Napisz e-mail do organizatorki kursu PJMWriting, checked by the teacherUnlock
    • Nagraj wypowiedź: jak porozumiewamy się bez słówSpeaking, checked by the teacherUnlock

25 exercises in 6 chapters. Start a 7-day free trial to open all of them, copy any part into your own lessons, and teach the lesson live.

Język migowy i komunikacja: słownictwo

10 words and phrases from the lesson, each with a picture and audio in edio.

+7 more with pictures and audio in the lessonMore words

  • alfabet palcowy
  • wideorozmowa
  • wspólnota
  • mowa ciała
  • plotka
  • bezradny
  • zaradny

Grammar: związki frazeologiczne z częściami ciała: język, ręce, głowa

Lekcja 25 wprowadziła frazeologizmy jako system, więc schemat zaczyna od krótkiego przypomnienia: stała forma i znaczenie w przenośni. Nowe są związki z trzema częściami ciała, zebrane w dwóch tabelach. Trzecia tabela pokazuje przypadki ukryte w środku związku, od miejscownika w na karku po celownik w ręce mi opadają.

Związki frazeologiczne: język, ręce i głowa

Osiem związków z częściami ciała: co znaczą, co się w nich zmienia, a co zostaje bez zmian.

Cztery związki z językiem

Po przypomnieniu lekcji 25 tabela zestawia cztery związki z językiem. Mieć coś na końcu języka to nie móc przypomnieć sobie znanego słowa, trzymać język za zębami to milczeć, mieć długi język to nie umieć zachować tajemnicy, a znaleźć wspólny język to łatwo się porozumieć.

Język

związek frazeologicznyco znaczy?przykład
mieć coś na końcu językanie móc przypomnieć sobie słowa, które się znaJak się nazywa ten system? Mam to na końcu języka!
trzymać język za zębamimilczeć, nie zdradzić tajemnicyTo niespodzianka, więc trzymaj język za zębami!
mieć długi języknie umieć zachować tajemnicy, lubić plotkiNie mów mu nic, on ma długi język.
znaleźć (z kimś) wspólny językłatwo się z kimś porozumiećMarian od razu znalazł z nami wspólny język.

Złote ręce i głowa na karku

Kto ma złote ręce, umie zrobić i naprawić prawie wszystko, a komu ręce opadają, ten czuje się bezradny. Mieć głowę na karku znaczy być rozsądnym i zaradnym, a stracić głowę przestać spokojnie myśleć, np. ze strachu albo ze stresu.

związek frazeologicznyco znaczy?przykład
mieć złote ręceumieć dłońmi zrobić i naprawić prawie wszystkoSofia ma złote ręce: sama odnowiła fotel.
ręce (komuś) opadająktoś czuje się bezradnyTrzeci raz pomyliłam znaki i ręce mi opadły.
mieć głowę na karkubyć rozsądnym i zaradnymTłumacz ma głowę na karku: nawet żarty przekłada.
stracić głowęprzestać spokojnie myśleć, np. ze strachu albo ze stresuPrzed całą grupą prawie straciłem głowę.

Przypadki w środku i dopełniacz po „nie”

Trzecia tabela pyta o każdą część związku: na czym? (na karku), za czym? (za zębami), komu? (ręce mi opadają). Po przeczeniu biernik zmienia się w dopełniacz: nie stracił głowy, nie mam długiego języka.

część związkuprzypadekpytanie
na końcu języka, na karkumiejscownikna czym?
na końcu językadopełniaczczego?
za zębami; znaleźć wspólny język z grupąnarzędnikza czym? z kim?
ręce mi / jej / nam opadającelownikkomu?
nie stracił głowy, nie mam długiego językadopełniacz po „nie”czego?

Przykłady, wskazówka i typowe błędy

Przykłady pochodzą z rozmowy po zajęciach. W zdaniu ręce mi opadły podmiotem są ręce, więc czasownik ma liczbę mnogą. Błędy pilnują stałych słów (na końcu języka, nie ust; złote ręce, nie dłonie) i przenośni: długi język nie ma nic wspólnego ze śpiewem.

Przykłady z lekcji

  • Marian od razu znalazł z nami wspólny język.
  • Kiedy trzeci raz pomyliłam dwa znaki, ręce mi opadły.ręce to podmiot: opadły (liczba mnoga)
  • Pokazując swoje imię, prawie straciłem głowę.
  • Ale nie straciłeś głowy!po „nie”: dopełniacz (czego?)
  • Ja? Nie mam długiego języka!
  • Na zajęciach trzymamy język za zębami.

Uwaga!

Związki frazeologiczne rozumiemy w przenośni: kto ma złote ręce, nie ma rąk ze złota. Zmieniamy w nich czasownik (osoba, czas, tryb rozkazujący), osobę (komu? z kim?) i przypadek po „nie”. Stałych rzeczowników (język, zęby, ręce, głowa, kark) nie zamieniamy na inne i nie zmieniamy ich liczby.

Typowe błędy

  • Mam to na końcu ust!

    Mam to na końcu języka!

    w tym związku zawsze „języka”: słów nie zamieniamy

  • Mój dziadek ma złote dłonie.

    Mój dziadek ma złote ręce.

    w tym związku zawsze „ręce”: słów nie zamieniamy

  • Lucas nie stracił głowę.

    Lucas nie stracił głowy.

    po „nie” dopełniacz (czego?)

  • Ma długi język, więc ładnie śpiewa.

    Ma długi język, więc nie zdradzaj mu tajemnic.

    znaczenie w przenośni: ktoś nie umie zachować tajemnicy

More lessons on this grammar: Związki frazeologiczne lessons and exercises

Try the Frazeologizmy z częściami ciała exercises

Try them yourself: these are the same exercises your students do in edio.

More exercises

What's in the lesson

  • 13 auto-checked exercises
  • 2 games
  • 2 teacher-checked tasks
  • 1 article
  • 1 grammar scheme
  • 1 set of word cards
  • 2 audio clips
  • 1 picture
  • 2 transcripts

The main objectives of this lesson are to:

  • wyjaśnić osiem związków z językiem, rękami i głową, np. mieć coś na końcu języka to nie móc przypomnieć sobie znanego słowa
  • dobrać związek do sytuacji: Sąsiad sam naprawił krzesło i lampę. Naprawdę ma złote ręce.
  • użyć dobrego przypadku w środku związku i po przeczeniu: Ręce mi opadły., Lucas nie stracił głowy., Nie mam długiego języka!
  • powiedzieć, po co uczyć się języka migowego: Mój nowy sąsiad jest Głuchy. Chcę znaleźć z nim wspólny język.
  • zapytać o kurs w formalnym e-mailu: Uprzejmie proszę o informację, w jaki dzień tygodnia odbywają się zajęcia.

To lekcja 26 kursu Polski B2.1 · Jak działa świat, druga w dziale Język i komunikacja. Opiera się na lekcji 25, która pokazała, że w związku frazeologicznym słowa są stałe, a czasownik się odmienia; wracają też formy na -ąc z lekcji 1 i formuły listu z lekcji 23. Język migowy to naturalne tło dla idiomów z rękami, językiem i głową. Lekcja 27 porównuje styl potoczny, neutralny i oficjalny.

Na rozgrzewkę uczniowie kręcą kołem z pytaniami o porozumiewanie się, poznają dziesięć słów z obrazkami, od migać po zaradny, i dobierają je do zdjęć. Czytają tekst z bloga biblioteki o PJM, SJM, ustawie i wspólnocie Głuchych. Słuchają rozmowy Sofii i Lucasa po otwartych zajęciach oraz powitania, które lektor Marian miga, a tłumacz mówi na głos. Po schemacie jest pięć ćwiczeń, od znaczenia związku po wpis na blogu biblioteki z lukami. Na koniec uczeń wyjaśnia przyjaciółce na czacie, dlaczego uczy się PJM, a grupa otwiera pudełko z pytaniami o komunikację bez słów.

W pracy domowej wybór poprawnego zdania i łączenie słów z definicjami są sprawdzane automatycznie. Formalny e-mail do organizatorki kursu PJM i nagraną wypowiedź o porozumiewaniu się bez słów ocenia nauczyciel.

Grammar:
związki frazeologiczne z częściami ciała · język, ręce, głowa · stała forma i przypadki w środku · nie + dopełniacz: nie stracić głowy
Topic:
polski język migowy · Głusi · komunikacja · ustawa o języku migowym · związki frazeologiczne

Teaching tips

  • Pokaż idiomy gestem: ręce opadające bezradnie, palec na ustach przy trzymaj język za zębami, dłoń na karku. Uczniowie zapamiętują związek razem z ruchem, a to dobrze pasuje do lekcji o języku rąk.
  • Pytaj o przypadek każdej części ciała: na czym? na karku, za czym? za zębami, komu? mi. Potem dodaj nie i poproś o przekształcenie: stracił głowę → nie stracił głowy.
  • Zacznij od mitów o języku migowym: zapytaj, czy jest międzynarodowy i czy to tylko gesty. Odpowiedzi grupy sprawdź potem z uczniami w tekście z bloga biblioteki.
  • Wyjaśnij wielką literę w słowie Głuchy: oznacza członka wspólnoty z własnym językiem i kulturą. Używaj określeń Głuchy albo osoba głucha i poproś o to samo uczniów.

Liked it?

Teach the whole lesson in edio

25 exercises in 6 chapters, ready to teach. edio is an online platform for language schools and teachers: ready-made interactive lessons, live classes, homework and student progress in one place.

  1. Start a free trial

    7 days, no credit card.

  2. Open the lesson

    Find it in the library of 621 ready lessons. Teach it as it is, or copy any chapter into your own lessons.

  3. Teach it live or as homework

    Students work in their own accounts, in sync with you during the lesson, and the practice exercises check themselves.

Teach it free for 7 days

The whole course: Polski B2.1 · Jak działa świat

32 lekcje polskiego na poziomie B2, część pierwsza, dla uczniów po kursach B1, tylko po polsku. Sześcioro współlokatorów z kamienicy na warszawskiej Pradze poznaje prawdziwe historie: od czeskiego słowa „robot” i polskiego modelu językowego Bielik po żubry z Białowieży, Pyrkon i Koronę Himalajów Kukuczki. Po kursie uczniowie argumentują w debacie, objaśniają odkrycia naukowe laikom, piszą wyważoną recenzję, reklamację i list motywacyjny. Nowe słowa mają obrazki i definicje po polsku, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.See the course

  1. Unit 1 AI i przyszłość pracy

    skąd się wzięło słowo „robot”, kariera w AI, polski model Bielik, formy na -ąc i -wszy, debata

    1. Lesson 1Robota: skąd się wzięło słowo „robot”Imiesłów przysłówkowy współczesny: forma na -ąc
    2. Lesson 2Ukończywszy studia: z Kluczborka do OpenAIImiesłów przysłówkowy uprzedni: forma na -wszy i -łszy
    3. Lesson 3Bielik: AI, która mówi po polskuStałe zwroty z imiesłowem przysłówkowym w dyskusji
    4. Lesson 4Projekt: mój głos w debacie o AIPowtórka: imiesłowy przysłówkowe i zwroty do dyskusji

  2. Unit 2 Przełomy w medycynie

    witaminy Funka, przeszczep serca w Zabrzu, grupy krwi, zdania typu „to, czego”, liczebniki zbiorowe, nauka prostymi słowami

    1. Lesson 5Polak, który nazwał witaminęZaimek względny co po to, coś, wszystko i nic
    2. Lesson 6Dwoje, troje, pięcioro: serce w ZabrzuLiczebniki zbiorowe: dwoje, troje, pięcioro
    3. Lesson 7A, B, AB, 0: Polak i grupy krwiLiczebniki zbiorowe w przypadkach: dwojga, dwojgu, z dwojgiem
    4. Lesson 8Projekt: nauka w trzy minutyPowtórka: zdania z „to, co” i liczebniki zbiorowe

  3. Unit 3 Ludzie w ruchu

    pociągi nad torami, Karta Dużej Rodziny, tramwaje z Bydgoszczy, konstrukcja im…, tym…, obaj i oboje, bywać i miewać

    1. Lesson 9Pociągi, które unoszą się nad torami?Im…, tym… i coraz + stopień wyższy
    2. Lesson 10Dwoje dorosłych, troje dzieci, jedna podróżObaj, obie, oboje: dwie osoby razem
    3. Lesson 11Tramwaje z BydgoszczyCzasowniki wielokrotne: bywać, miewać, widywać
    4. Lesson 12Projekt: lepszy dojazd na PragęPowtórka: stopień wyższy, obaj, obie, oboje i czasowniki wielokrotne

  4. Unit 4 Powroty dzikiej przyrody

    żubry, wilki i sokoły, młode zwierzęta na -ę, bywają widywane, natomiast i zaś, film przyrodniczy

    1. Lesson 13Żubry z BiałowieżyMłode zwierzęta na -ę: żubrzę, żubrzęta, troje żubrząt
    2. Lesson 14Wilki bywają widywaneBywają widywane, widuje się je: strona bierna i forma z się
    3. Lesson 15Sokoły na wieżowcachKontrast: natomiast, zaś, z kolei, podczas gdy
    4. Lesson 16Projekt: nasz film przyrodniczyPowtórka: młode zwierzęta, strona bierna z bywać i kontrast

  5. Unit 5 Polska popkultura w świecie

    Pyrkon, film „IO”, płyta Hani Rani, ktoś czy ktokolwiek, co prawda…, ale, recenzja z dwóch stron

    1. Lesson 17Pyrkon: tu spotykają się fani fantastykiZaimki nieokreślone z -ś i -kolwiek
    2. Lesson 18Osioł w CannesPrzyznanie racji i kontrast: co prawda…, ale…
    3. Lesson 19Fortepian z GdańskaWyrażenia porządkujące argumenty w recenzji
    4. Lesson 20Projekt: polski weekend kulturyPowtórka: ktoś i ktokolwiek, co prawda…, ale…, z jednej strony

  6. Unit 6 Pieniądze i mądre wybory

    historia złotego, wiejska kasa Stefczyka, prawa konsumenta, słowa o czasie i skutku, reklamacja

    1. Lesson 21Dlaczego pieniądz jest złoty?Przysłówki czasu w stylu oficjalnym
    2. Lesson 22Kasa we wsi, 1890Spójniki i wyrażenia, które wprowadzają skutek
    3. Lesson 23Wadliwe słuchawki? Reklamacja!List formalny: formuły i styl nominalny
    4. Lesson 24Projekt: poradnik konsumentaPowtórka: słowa czasu, słowa skutku i list formalny

  7. Unit 7 Język i komunikacja

    polskie idiomy, język migowy PJM, Mikołaj Rej, styl potoczny, neutralny i oficjalny, idiomy z innych języków

    1. Lesson 25Nie mój cyrk, nie moje małpyZwiązki frazeologiczne: znaczenie, stała forma i przypadki w środku
    2. Lesson 26 · you're hereRęce, które mówią: PJMZwiązki frazeologiczne z częściami ciała: język, ręce, głowa
    3. Lesson 27Polacy nie gęsi!Trzy style: potoczny, neutralny i oficjalny
    4. Lesson 28Projekt: wieczór nieprzetłumaczalnych słówPowtórka: związki frazeologiczne i trzy style

  8. Unit 8 Na krańcach świata

    Kukuczka i Korona Himalajów, Przepaść Hranicka, stacja polarna Hornsund, liczebniki w opowieści, list motywacyjny

    1. Lesson 29Korona Himalajów: KukuczkaLiczebniki w opowieści: porządkowe i główne w przypadkach
    2. Lesson 30Jak głęboka jest otchłań?Czasowniki ruchu z przedrostkami w wodzie i w przenośni
    3. Lesson 31Zima w HornsundzieList motywacyjny: formuły listu formalnego i cechy kandydata
    4. Lesson 32Projekt: opowieść z krańca świataPowtórka: liczebniki, czasowniki z przedrostkami i list formalny

Questions about this lesson

Jakie są frazeologizmy z częściami ciała?
Bardzo wiele, m.in. z rękami, głową, językiem i oczami. W codziennej rozmowie często słychać mieć złote ręce, ręce opadają, mieć głowę na karku, stracić głowę, mieć coś na końcu języka i trzymać język za zębami. Takie związki łatwo zapamiętać, bo łączą się z gestem. W lekcji Ręce, które mówią: PJM na edio.ai uczniowie poznają osiem z nich, pogrupowanych według części ciała.
Co znaczy „mieć coś na końcu języka”?
Najczęściej, że znamy słowo, ale nie możemy go sobie przypomnieć. Mówimy tak, kiedy szukamy nazwy albo imienia: Jak się nazywa ten aktor? Mam to na końcu języka!. Słowa w związku są stałe, więc nie powiemy na końcu ust. W środku stoją dwa przypadki: miejscownik (na końcu) i dopełniacz (języka).
Czym różni się „trzymać język za zębami” od „mieć długi język”?
To przeciwieństwa: jeden milczy, drugi zdradza tajemnice. Kto trzyma język za zębami, nic nikomu nie mówi, a kto ma długi język, lubi plotki i nie umie zachować sekretu. Po przeczeniu oba związki mają dopełniacz: nie trzymał języka za zębami, nie mam długiego języka. Obie formy padają w tej lekcji w rozmowie o niespodziance dla przyjaciółki.
„Nie stracił głowę” czy „nie stracił głowy”?
Poprawnie: nie stracił głowy, z dopełniaczem. Po przeczeniu biernik zmienia się w dopełniacz także w związkach frazeologicznych: stracić głowę, ale nie stracić głowy; mam długi język, ale nie mam długiego języka. Reszta związku zostaje bez zmian. W pracy domowej do lekcji Ręce, które mówią: PJM uczeń wybiera poprawne zdanie właśnie w takich parach.
„Złote ręce” czy „złote dłonie”?
W tym związku zawsze złote ręce. Choć dłoń to część ręki, słowa w związku frazeologicznym są stałe, więc ma złote dłonie brzmi jak pomyłka. Związek znaczy, że ktoś umie zrobić i naprawić dłońmi prawie wszystko: Dziadek ma złote ręce, naprawi każdy rower. Podobnie głowa na karku nigdy nie stoi na szyi.
„Ręce mi opadają” czy „ręce mi opada”?
Ręce mi opadają, bo podmiotem są ręce. Czasownik zgadza się z rękami w liczbie mnogiej, a osoba, która czuje się bezradna, stoi w celowniku: mi, jej, nam, Zosi. W czasie przeszłym mówimy ręce mi opadły. Błędy z biernikiem (ręce ją opadają) i z liczbą pojedynczą są w quizie z pracy domowej.
Czym różni się PJM od SJM?
PJM to osobny język z własną gramatyką. Polski język migowy jest naturalnym, wizualno-przestrzennym językiem Głuchych w Polsce. W systemie językowo-migowym (SJM) znaki pokazuje się w kolejności polskich słów, razem z mówieniem po polsku. Dlatego tekstu w PJM nie przekłada się słowo po słowie. W lekcji Ręce, które mówią: PJM tę różnicę wyjaśnia tekst z bloga biblioteki, a potem przypomina ją rozmowa Sofii i Lucasa.
Czy język migowy jest międzynarodowy?
Nie, każdy kraj ma swój język migowy. Głusi w USA migają w ASL, w Wielkiej Brytanii w BSL, a w Polsce w PJM; na świecie jest kilkaset języków migowych. Po polsku mówimy, że ktoś miga, a osoba, która przekłada z PJM na polski i odwrotnie, to tłumacz języka migowego. Czasownik migać jest jednym z dziesięciu nowych słów tej lekcji.
Jak uczyć frazeologizmów z częściami ciała?
Z gestem, w sytuacji i od razu w kilku formach. Gest pomaga zapamiętać obraz, sytuacja pokazuje znaczenie w przenośni, a przekształcenia (stracił głowę → nie stracił głowy) uczą przypadków. W lekcji Ręce, które mówią: PJM ćwiczenia idą od znaczenia, przez wybór związku do sytuacji i formę z nawiasu, aż do wpisu na blogu biblioteki z lukami.
Jak połączyć idiomy z formalnym e-mailem?
Formuły zostaw na początek i koniec, idiom na część osobistą. E-mail zaczyna się od Szanowna Pani i W nawiązaniu do…, a kończy Z wyrazami szacunku. W środku jeden neutralny idiom może opowiedzieć o wrażeniach: Lektor od razu znalazł z grupą wspólny język. Tak wygląda zadanie domowe tej lekcji: e-mail do organizatorki kursu PJM z pytaniami o dni zajęć i cenę.
Jak ćwiczyć frazeologizmy na zajęciach indywidualnych online?
Lektor opisuje sytuację, uczeń reaguje idiomem. Na przykład: Trzeci raz mylę ten sam znak – Ręce ci opadają?. Dobrze działa też pokazywanie związków bez słów, jak w kalamburach. Na edio.ai czat z przyjaciółką uczeń rozwiązuje samodzielnie, a pytania z pudełka o komunikacji bez słów sprawdzają się zarówno w grupie, jak i w parze lektor–uczeń.
Czy są interaktywne ćwiczenia z frazeologizmów?
Tak, np. zdania, w których trzeba wpisać właściwą formę słowa. Na tej stronie bez konta działają trzy części lekcji: nagranie, w którym Sofia i Lucas rozmawiają po pierwszych zajęciach z PJM; zdania do uzupełnienia formą słowa z nawiasu; czat, w którym uczeń tłumaczy przyjaciółce, po co uczy się języka migowego. Tekst o PJM i praca domowa są w pełnej lekcji.
Unlock full lesson

Teach this lesson with your students

Book a demoStart free trial

No credit card required