Robota: skąd się wzięło słowo „robot” – imiesłów przysłówkowy współczesny na -ąc
O tej lekcji
Lekcja polskiego B2 dla obcokrajowców o imiesłowie przysłówkowym współczesnym, czyli formie na -ąc, na tle historii słowa robot i pracy z AI.
- Gramatyka
- Forma „oni” + c: pracują → pracując, uczą się → ucząc się, wyjątek będąc. Tylko czasowniki niedokonane, ta sama osoba w obu częściach zdania, przecinek i osobne nie wiedząc.
- Temat
- Czeska sztuka R.U.R. Karela Čapka z 1920 roku, w której pojawiło się słowo robot, polska potoczna robota i asystenci AI w dzisiejszej pracy.
- Zadania
- Artykuł o podróży jednego słowa i post z komentarzami, rozmowa w kuchni i komentarz radiowy do wysłuchania, schemat z czterema ćwiczeniami, czat z kolegą z kursu i pudełko z pytaniami.
Co jest w środku
Rozdział 1Na start: ludzie i maszyny
Rozdział 2Czytamy: podróż jednego słowa
Rozdział 3Słuchamy: do roboty z robotem
- Posłuchaj: Zosia pyta Toma o pracę z AISłuchanieWypróbuj
- Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
- Posłuchaj i wybierz odpowiedźQuizOdblokuj
- Posłuchaj komentarza w radiu: nauczyciel robotykiSłuchanieOdblokuj
- Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
- Posłuchaj jeszcze raz i wybierz: prawda czy fałszPrawda czy fałszOdblokuj
Rozdział 4Gramatyka: pracując, pisząc, będąc
- Spójrz na schemat: pracując, pisząc, będącSchemat gramatycznyWypróbuj
- Wypełnij tabelę: od formy „oni” do formy na -ącUzupełnij tabelęWypróbuj
- Wybierz poprawne zdanie: kto to robi?QuizOdblokuj
- Uzupełnij zdania: z dwóch zdań zrób jedno z formą na -ącUzupełnij lukiOdblokuj
- Wybierz poprawną formę: fragment audycji ZosiWybierz odpowiedźOdblokuj
Rozdział 5Rozmawiamy: praca przyszłości
Rozdział 6Praca domowa
- Uzupełnij zdania: zamiast „kiedy” wpisz formę na -ącUzupełnij lukiOdblokuj
- Dopasuj słowa do definicjiPołącz w paryOdblokuj
- Napisz odpowiedź na forum: jak AI zmienia moją pracę albo naukę?Pisanie, sprawdza nauczycielOdblokuj
- Nagraj odpowiedź: AI w mojej pracy albo nauceMówienie, sprawdza nauczycielOdblokuj
Słownictwo
Słowa i wyrażenia z lekcji (10), w edio każde z obrazkiem i nagraniem.
+7 w lekcji, z obrazkami i nagraniamiWięcej słówek
- powtarzalne zadania
- praca przymusowa
- sztuczna istota
- sztuka teatralna
- dramaturg
- prapremiera
- zapożyczenie
Gramatyka: imiesłów przysłówkowy współczesny: forma na -ąc
Uczniowie znają już idąc i patrząc jako gotowe zwroty, a ta lekcja podaje całą regułę. Forma na -ąc mówi, co ktoś robi w tym samym czasie, co w zdaniu głównym. Nie odmienia się, powstaje tylko od czasowników niedokonanych i wymaga tej samej osoby w obu częściach zdania. Schemat zaczyna się od tabeli form, a kończy typowymi błędami.
Imiesłów przysłówkowy współczesny: pracując, pisząc, będąc
Znasz już: idąc, patrząc. Teraz cała reguła: jak tworzymy formę na -ąc, kiedy jej używamy i kto robi obie czynności.
Forma „oni” + c: pracując, pisząc, będąc
Bierzemy trzecią osobę liczby mnogiej czasu teraźniejszego i dodajemy -c: pracują → pracując, piszą → pisząc, jadą → jadąc. Się zostaje: ucząc się. Jedyny wyjątek to być → będąc. Od zrobić takiej formy nie ma, bo to aspekt dokonany.
| bezokolicznik | oni (co robią?) | forma na -ąc (co robiąc?) |
|---|---|---|
| pracować | pracują | pracując |
| pisać | piszą | pisząc |
| uczyć się | uczą się | ucząc się |
| mieć | mają | mając |
| wiedzieć | wiedzą | wiedząc |
| zastępować | zastępują | zastępując |
| przygotowywać | przygotowują | przygotowując |
| jechać | jadą | jadąc |
| być | są (wyjątek!) | będąc |
| zrobić (aspekt dokonany) | zrobią (to przyszłość) | ✗ brak formy |
Ta sama osoba w obu częściach zdania
Formuła pokazuje budowę: część z formą na -ąc, przecinek i zdanie główne z tą samą osobą, jak w Pracując z AI, Tom oszczędza godzinę dziennie. Obok stoi błąd z dzwoniącym telefonem: Czytając sztukę, zadzwonił telefon. Poprawnie: Kiedy Zosia czytała sztukę, zadzwonił telefon.
Jak budujemy zdanie?
forma na -ąc + resztaprzecinekta sama osoba + czasownik
Pracując z AI, Tom oszczędza godzinę dziennie.
Josef, malując obraz, zaproponował bratu nowe słowo.
Kto to robi? Zawsze ta sama osoba!
✓ jedna osoba robi obie rzeczy
- Czytając sztukę Čapka, Zosia zrozumiała, skąd jest słowo.
- Pisząc kod, Tom pyta asystenta AI o pomysły.
✗ dwie różne osoby albo rzeczy
- Czytając sztukę, zadzwonił telefon. (Telefon nie czyta!)
- Poprawnie: Kiedy Zosia czytała sztukę, zadzwonił telefon.
Kiedy używamy formy na -ąc?
Lista zbiera zasady: dwie czynności dzieją się jednocześnie, zdanie główne może stać w dowolnym czasie (oszczędzam, oszczędzałem, będę oszczędzać), a sama forma się nie zmienia. To konstrukcja typowa dla tekstów pisanych. W mowie częściej słychać kiedy z czasownikiem.
- dwie czynności dzieją się w tym samym czasie
- tylko od czasowników niedokonanych: pisać → pisząc, ale napisać ✗
- zdanie główne może być w każdym czasie: pracując, oszczędzam / oszczędzałem / będę oszczędzać
- forma nigdy się nie zmienia: on, ona, my, oni, zawsze pracując
- się zostaje: uczą się → ucząc się
- częściej w tekstach pisanych; w mowie często mówimy: kiedy + czasownik
Przykłady, przecinek i osobne „nie”
Przykłady pochodzą z artykułu o Čapku, np. Pisząc sztukę, Čapek szukał nazwy dla sztucznych pracowników. Wskazówka przypomina, że część z formą na -ąc oddzielamy przecinkiem, a nie piszemy osobno: nie wiedząc, nie myśląc, nie patrząc.
Przykłady z lekcji
- Pisząc sztukę, Čapek szukał nazwy dla sztucznych pracowników.
- Josef, nie przerywając malowania, zaproponował bratu słowo „roboti”.nie + forma na -ąc: osobno
- Człowiek, mając więcej czasu, może zająć się pracą twórczą.
- Będąc dziennikarzem, Čapek pisał też do gazety „Lidové noviny”.
- Kiedy Tom pisze kod, pyta AI o pomysły. = Pisząc kod, Tom pyta AI o pomysły.kiedy… → forma na -ąc, bo to ta sama osoba
Uwaga: przecinek i „nie”
Część zdania z formą na -ąc oddzielamy przecinkiem: Pracując z AI, Tom oszczędza czas. albo Tom, pracując z AI, oszczędza czas. Nie z formą na -ąc piszemy osobno: nie wiedząc, nie myśląc, nie patrząc.
Typowe błędy
Schemat poprawia cztery pomyłki: inną osobę w zdaniu głównym, formę od czasownika dokonanego (zrobiąc), formę zbudowaną od bezokolicznika (pisając zamiast pisząc) i niewiedząc napisane razem.
Czytając sztukę, zadzwonił telefon.
Kiedy Zosia czytała sztukę, zadzwonił telefon.
telefon nie czyta: przy formie na -ąc musi być ta sama osoba
Zrobiąc notatki, Zosia nagrała audycję.
Kiedy Zosia zrobiła notatki, nagrała audycję.
zrobić to aspekt dokonany: nie ma formy na -ąc
Pisając kod, Tom pyta AI o pomysły.
Pisząc kod, Tom pyta AI o pomysły.
od formy „oni”: piszą → pisząc
Niewiedząc, skąd jest słowo, Tom zapytał Zosię.
Nie wiedząc, skąd jest słowo, Tom zapytał Zosię.
nie + forma na -ąc: osobno
Więcej lekcji z tej gramatyki: Imiesłowy – lekcje i ćwiczenia
Imiesłów przysłówkowy współczesny – ćwiczenia online
Wypróbuj je tutaj: to te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.
Co jest w lekcji
- 13 ćwiczeń sprawdzanych automatycznie
- 2 gry
- 2 zadania sprawdzane przez nauczyciela
- 1 autentyczny dokument
- 1 artykuł
- 1 schemat gramatyczny
- 1 zestaw fiszek
- 2 nagrania
- 1 obrazek
- 2 transkrypcje
Główne cele tej lekcji:
- utworzyć formę na -ąc od formy „oni”: piszą → pisząc, mają → mając, uczą się → ucząc się, a od być wyjątkowe będąc
- połączyć dwa zdania o tej samej osobie w jedno: Josef, malując obraz, zaproponował bratu nowe słowo.
- rozpoznać zdanie, w którym forma na -ąc i zdanie główne mają różne podmioty: Pisząc kod, nagle zgasło światło → Kiedy Tom pisał kod, nagle zgasło światło.
- zamienić zdanie z kiedy na formę na -ąc: Olena słucha audycji Zosi, jadąc autobusem do apteki.
- opowiedzieć, jak AI zmienia pracę albo naukę: Pisząc teksty po polsku, proszę AI o sprawdzenie błędów.
To lekcja 1 kursu Polski B2.1 · Jak działa świat i początek działu AI i przyszłość pracy. Przychodzi po lekcji 32 kursu Polski B1.2 · Zmieniamy świat, w którym lekcja 22 pokazała idąc i patrząc jako zwroty, a lekcja 9 imiesłowy na -ący. Historia słowa robot to opowieść o pracy, więc zdania typu pracując… czy pisząc… pojawiają się w niej same. Lekcja 2 dodaje formę na -wszy.
Na rozgrzewkę uczniowie kręcą kołem z pytaniami o pracę i maszyny, poznają dziesięć słów z obrazkami, od automatyzować po zapożyczenie, i dobierają je do zdjęć. Czytają artykuł o czeskiej „robocie” z zadaniem prawda/fałsz i quizem, a potem post Zosi z komentarzami współlokatorów. Słuchają rozmowy Zosi i Toma o pracy z AI i komentarza nauczyciela robotyki w radiu. Po schemacie są cztery ćwiczenia. Na koniec uczeń odpisuje koledze z kursu na czacie, a w parze albo z lektorem otwiera pudełko z pytaniami o przyszłość pracy.
Praca domowa ma cztery zadania. Zamiana zdań z kiedy na formę na -ąc i dopasowanie słów do definicji są sprawdzane automatycznie. Odpowiedź na forum i nagranie o tym, jak AI zmienia pracę albo naukę, ocenia nauczyciel.
- Gramatyka:
- imiesłów przysłówkowy współczesny (-ąc) · pracując, pisząc, ucząc się, będąc · ta sama osoba · nie wiedząc: nie osobno
- Temat:
- praca · sztuczna inteligencja · roboty · Karel Čapek · historia słów
Wskazówki dla nauczyciela
- Zacznij od znanych zwrotów: zapisz na tablicy idąc i patrząc i zapytaj, od jakiej formy czasownika powstały. Grupa sama dojdzie do reguły „oni” + c, zanim zobaczy tabelę.
- Przy każdym zdaniu pytaj, kto to robi: niech uczeń wskaże osobę w zdaniu głównym. Przykład Pisząc kod, nagle zgasło światło szybko pokaże, że światło nie umie pisać.
- Zestaw pary aspektowe: podaj pisać – napisać i robić – zrobić i poproś o formę na -ąc. Puste miejsce przy czasowniku dokonanym przygotuje grunt pod formę na -wszy z następnej lekcji.
- Przed czytaniem porozmawiaj o słowie „robota”: zapytaj, co znaczą Idę do roboty i Mam dużo roboty. Potoczne znaczenie słowa ułatwi zrozumienie artykułu o czeskiej pracy przymusowej.
- Poszukaj z uczniami form na -ąc w artykule: grupa podkreśla je w tekście o Čapku, a potem mówi to samo zdanie z kiedy. Uczniowie zobaczą, że forma na -ąc brzmi bardziej pisemnie.
Podoba ci się?
Poprowadź całą lekcję w edio
26 ćwiczeń w 6 rozdziałach, gotowe do prowadzenia. edio to platforma online dla szkół językowych i nauczycieli: gotowe interaktywne lekcje, zajęcia na żywo, prace domowe i postępy uczniów w jednym miejscu.
Zacznij okres próbny
7 dni za darmo, bez karty płatniczej.
Otwórz lekcję
Znajdziesz ją w bibliotece gotowych lekcji (621). Prowadź ją tak, jak jest, albo skopiuj dowolny rozdział do własnych lekcji.
Prowadź na żywo albo zadaj jako pracę domową
Uczniowie pracują na własnych kontach, w synchronizacji z tobą podczas lekcji, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.
Cały kurs: Polski B2.1 · Jak działa świat
32 lekcje polskiego na poziomie B2, część pierwsza, dla uczniów po kursach B1, tylko po polsku. Sześcioro współlokatorów z kamienicy na warszawskiej Pradze poznaje prawdziwe historie: od czeskiego słowa „robot” i polskiego modelu językowego Bielik po żubry z Białowieży, Pyrkon i Koronę Himalajów Kukuczki. Po kursie uczniowie argumentują w debacie, objaśniają odkrycia naukowe laikom, piszą wyważoną recenzję, reklamację i list motywacyjny. Nowe słowa mają obrazki i definicje po polsku, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.Zobacz kurs
Moduł 1 AI i przyszłość pracy
skąd się wzięło słowo „robot”, kariera w AI, polski model Bielik, formy na -ąc i -wszy, debata
Lekcja 1 · tutaj jesteśRobota: skąd się wzięło słowo „robot”Imiesłów przysłówkowy współczesny: forma na -ąc
Lekcja 2Ukończywszy studia: z Kluczborka do OpenAIImiesłów przysłówkowy uprzedni: forma na -wszy i -łszy
Lekcja 3Bielik: AI, która mówi po polskuStałe zwroty z imiesłowem przysłówkowym w dyskusji
Lekcja 4Projekt: mój głos w debacie o AIPowtórka: imiesłowy przysłówkowe i zwroty do dyskusji
Moduł 2 Przełomy w medycynie
witaminy Funka, przeszczep serca w Zabrzu, grupy krwi, zdania typu „to, czego”, liczebniki zbiorowe, nauka prostymi słowami
Lekcja 5Polak, który nazwał witaminęZaimek względny co po to, coś, wszystko i nic
Lekcja 6Dwoje, troje, pięcioro: serce w ZabrzuLiczebniki zbiorowe: dwoje, troje, pięcioro
Lekcja 7A, B, AB, 0: Polak i grupy krwiLiczebniki zbiorowe w przypadkach: dwojga, dwojgu, z dwojgiem
Lekcja 8Projekt: nauka w trzy minutyPowtórka: zdania z „to, co” i liczebniki zbiorowe
Moduł 3 Ludzie w ruchu
pociągi nad torami, Karta Dużej Rodziny, tramwaje z Bydgoszczy, konstrukcja im…, tym…, obaj i oboje, bywać i miewać
Lekcja 9Pociągi, które unoszą się nad torami?Im…, tym… i coraz + stopień wyższy
Lekcja 10Dwoje dorosłych, troje dzieci, jedna podróżObaj, obie, oboje: dwie osoby razem
Lekcja 11Tramwaje z BydgoszczyCzasowniki wielokrotne: bywać, miewać, widywać
Lekcja 12Projekt: lepszy dojazd na PragęPowtórka: stopień wyższy, obaj, obie, oboje i czasowniki wielokrotne
Moduł 4 Powroty dzikiej przyrody
żubry, wilki i sokoły, młode zwierzęta na -ę, bywają widywane, natomiast i zaś, film przyrodniczy
Lekcja 13Żubry z BiałowieżyMłode zwierzęta na -ę: żubrzę, żubrzęta, troje żubrząt
Lekcja 14Wilki bywają widywaneBywają widywane, widuje się je: strona bierna i forma z się
Lekcja 15Sokoły na wieżowcachKontrast: natomiast, zaś, z kolei, podczas gdy
Lekcja 16Projekt: nasz film przyrodniczyPowtórka: młode zwierzęta, strona bierna z bywać i kontrast
Moduł 5 Polska popkultura w świecie
Pyrkon, film „IO”, płyta Hani Rani, ktoś czy ktokolwiek, co prawda…, ale, recenzja z dwóch stron
Lekcja 17Pyrkon: tu spotykają się fani fantastykiZaimki nieokreślone z -ś i -kolwiek
Lekcja 18Osioł w CannesPrzyznanie racji i kontrast: co prawda…, ale…
Lekcja 19Fortepian z GdańskaWyrażenia porządkujące argumenty w recenzji
Lekcja 20Projekt: polski weekend kulturyPowtórka: ktoś i ktokolwiek, co prawda…, ale…, z jednej strony
Moduł 6 Pieniądze i mądre wybory
historia złotego, wiejska kasa Stefczyka, prawa konsumenta, słowa o czasie i skutku, reklamacja
Lekcja 21Dlaczego pieniądz jest złoty?Przysłówki czasu w stylu oficjalnym
Lekcja 22Kasa we wsi, 1890Spójniki i wyrażenia, które wprowadzają skutek
Lekcja 23Wadliwe słuchawki? Reklamacja!List formalny: formuły i styl nominalny
Lekcja 24Projekt: poradnik konsumentaPowtórka: słowa czasu, słowa skutku i list formalny
Moduł 7 Język i komunikacja
polskie idiomy, język migowy PJM, Mikołaj Rej, styl potoczny, neutralny i oficjalny, idiomy z innych języków
Lekcja 25Nie mój cyrk, nie moje małpyZwiązki frazeologiczne: znaczenie, stała forma i przypadki w środku
Lekcja 26Ręce, które mówią: PJMZwiązki frazeologiczne z częściami ciała: język, ręce, głowa
Lekcja 27Polacy nie gęsi!Trzy style: potoczny, neutralny i oficjalny
Lekcja 28Projekt: wieczór nieprzetłumaczalnych słówPowtórka: związki frazeologiczne i trzy style
Moduł 8 Na krańcach świata
Kukuczka i Korona Himalajów, Przepaść Hranicka, stacja polarna Hornsund, liczebniki w opowieści, list motywacyjny
Lekcja 29Korona Himalajów: KukuczkaLiczebniki w opowieści: porządkowe i główne w przypadkach
Lekcja 30Jak głęboka jest otchłań?Czasowniki ruchu z przedrostkami w wodzie i w przenośni
Lekcja 31Zima w HornsundzieList motywacyjny: formuły listu formalnego i cechy kandydata
Lekcja 32Projekt: opowieść z krańca świataPowtórka: liczebniki, czasowniki z przedrostkami i list formalny