Nie mój cyrk, nie moje małpy: frazeologizmy: znaczenie, stała forma i przypadki
O tej lekcji
Lekcja polskiego B2 dla obcokrajowców o związkach frazeologicznych: co znaczą, czego w nich nie zmieniamy i jak odmieniamy ich czasownik, na przykładzie powiedzenia, które podbiło anglojęzyczny internet.
- Gramatyka
- Siedem nowych związków, m.in. mieć muchy w nosie, wpuścić kogoś w maliny, owijać w bawełnę, i znane trzymać kciuki. Rzeczowniki i przyimki zostają, zmienia się czasownik: ma → miała, Nie owijaj!.
- Temat
- Powiedzenie nie mój cyrk, nie moje małpy: potoczne, młodsze, niż się wydaje, przełożone dosłownie na angielski i od około 2014 roku popularne w anglojęzycznym internecie.
- Zadania
- Artykuł z magazynu, rozmowa Toma i Zosi oraz początek podcastu do wysłuchania, schemat z pięcioma ćwiczeniami, czat ze zdenerwowaną Sofią i pudełko z pytaniami do dyskusji.
Co jest w środku
Rozdział 1Na start: powiedzenia
Rozdział 2Czytamy: polskie małpy w angielskim cyrku
Rozdział 3Słuchamy: cyrk w biurze
- Posłuchaj: Tom opowiada Zosi o cyrku w biurzeSłuchanieWypróbuj
- Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
- Posłuchaj i wybierz odpowiedźQuizOdblokuj
- Posłuchaj początku podcastu „Słowa i obrazy”SłuchanieOdblokuj
- Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
- Posłuchaj jeszcze raz i wybierz: prawda czy fałszPrawda czy fałszOdblokuj
Rozdział 4Gramatyka: muchy w nosie, gruszki na wierzbie
- Spójrz na schemat: związki frazeologiczneSchemat gramatycznyWypróbuj
- Przeczytaj zdania i wybierz, co znaczy związek frazeologicznyQuizOdblokuj
- Wybierz poprawną formę związku frazeologicznegoWybierz odpowiedźOdblokuj
- Uzupełnij zdania: wpisz odpowiednią formę słowa z nawiasuUzupełnij lukiWypróbuj
- Uzupełnij drugie zdanie związkiem frazeologicznym (w nawiasie słowa w formie podstawowej)Uzupełnij lukiOdblokuj
- Przeciągnij wyrażenia: Kuba opowiada na czacie mieszkaniaPrzeciągnij i upuśćOdblokuj
Rozdział 5Rozmawiamy: nie owijaj w bawełnę!
Rozdział 6Praca domowa
- Przeczytaj sytuacje i wybierz pasujący związek frazeologicznyQuizOdblokuj
- Dopasuj wyrażenia do ich znaczeńPołącz w paryOdblokuj
- Napisz post na forum: historia z życia z czterema frazeologizmamiPisanie, sprawdza nauczycielOdblokuj
- Nagraj odpowiedź: moje ulubione powiedzenieMówienie, sprawdza nauczycielOdblokuj
Polskie powiedzenia i frazeologizmy
Słowa i wyrażenia z lekcji (10), w edio każde z obrazkiem i nagraniem.
+7 w lekcji, z obrazkami i nagraniamiWięcej słówek
- wpuścić kogoś w maliny
- gruszki na wierzbie
- jak grochem o ścianę
- bułka z masłem
- kalka językowa
- przysłowie
- mem
Gramatyka: związki frazeologiczne: znaczenie, stała forma i przypadki w środku
Związek frazeologiczny to stałe połączenie wyrazów o znaczeniu przenośnym. Uczniowie poznają go tu po raz pierwszy jako system: rzeczowników w środku nie zmieniamy, czasownik odmieniamy jak zwykle. Schemat zaczyna od znanego trzymać kciuki, a potem pokazuje siedem nowych związków z ich znaczeniem i przypadkami.
Związki frazeologiczne: muchy w nosie, gruszki na wierzbie
Znasz już: trzymać kciuki. Związek frazeologiczny to stałe połączenie wyrazów o znaczeniu przenośnym. Nie wymieniamy w nim wyrazów na inne, ale czasownik odmieniamy.
Co znaczą i jakie przypadki kryją?
Tabela łączy każdy związek z jego znaczeniem i przypadkami w środku. W mieć muchy w nosie stoją biernik i miejscownik, w wpuścić kogoś w maliny przyimek w z biernikiem, a w jak grochem o ścianę narzędnik i o z biernikiem.
| związek frazeologiczny | co znaczy? | przypadki w środku |
|---|---|---|
| nie mój cyrk, nie moje małpy | to nie moja sprawa, nie wtrącam się | mianownik; zawsze małpy (liczba mnoga) |
| mieć muchy w nosie | być w złym humorze bez powodu | mieć co? muchy (biernik) + w nosie (miejscownik) |
| wpuścić / wpuszczać kogoś w maliny | podstępem wprowadzić kogoś w kłopot | kogo? (biernik) + w maliny (w + biernik) |
| owijać w bawełnę | mówić nie wprost; częściej: nie owijać w bawełnę = mówić wprost | w bawełnę (w + biernik) |
| obiecywać gruszki na wierzbie | obiecywać coś, czego nie da się spełnić | co? gruszki (biernik) + na wierzbie (miejscownik) |
| jak grochem o ścianę | na próżno, bez żadnego skutku | grochem (narzędnik) + o ścianę (o + biernik) |
| bułka z masłem | coś bardzo łatwego | z masłem (z + narzędnik) |
| trzymać kciuki (znasz już) | życzyć komuś powodzenia | co? kciuki (biernik) + za kogo? (za + biernik) |
Co się zmienia, a co nie?
Zmienia się czas, osoba i tryb czasownika: ma → miała, Nie owijaj!, bez owijania. Pierwszy wyraz przyjmuje przypadek, którego wymaga zdanie: mówić o gruszkach na wierzbie, test był bułką z masłem. Rzeczowniki, ich liczba i przyimki zostają bez zmian.
Zmienia się
- czas i osoba czasownika: Olena ma → miała muchy w nosie; mamy muchy w nosie
- tryb rozkazujący: Nie owijaj w bawełnę! Trzymajcie kciuki!
- inne formy czasownika: nie owijając w bawełnę, bez owijania w bawełnę
- pierwszy wyraz, gdy wymaga tego zdanie: mówić o gruszkach na wierzbie; test był bułką z masłem
Nie zmienia się
- rzeczowniki: muchy, nie ✗komary; gruszki, nie ✗jabłka; grochem, nie ✗fasolą
- liczba: muchy (nie ✗muchę), małpy (nie ✗małpa)
- przyimki i przypadki w środku: w maliny, w bawełnę, na wierzbie, o ścianę, z masłem
Przykłady i pułapka dosłownego tłumaczenia
Przykłady pokazują związki w zdaniach o szefie, sklepie internetowym i psie, który zabiera kapcie. Wskazówka ostrzega przed kalką: po polsku coś łatwego to bułka z masłem, a nie kawałek ciasta. Kto nie zna idiomu, niech powie to prosto: To bardzo łatwe.
Przykłady
- Nie pytaj dziś szefa o urlop, od rana ma muchy w nosie.
- Sklep obiecał darmową dostawę, a potem doliczył opłatę: wpuścił nas w maliny.wpuścić kogo? nas + w maliny
- Powiem bez owijania w bawełnę: twój projekt jest za długi.
- Proszę Kluskę, żeby nie brała kapci Toma, ale to jak grochem o ścianę.
- Organizator obiecywał gruszki na wierzbie: koncert gwiazdy i nocleg w zamku.
- Ten test był bułką z masłem.być + narzędnik: bułką, ale z masłem bez zmian
Uwaga!
Frazeologizmów nie tłumaczymy słowo po słowie. Po angielsku coś łatwego to „kawałek ciasta”, a po polsku bułka z masłem. Kalka „nie mój cyrk, nie moje małpy” to raczej wyjątek. Jeśli nie znasz polskiego związku frazeologicznego, powiedz to prosto: To bardzo łatwe.
Typowe błędy
Schemat poprawia liczbę pojedynczą (muchę w nosie), zły przyimek (do malin), miejscownik zamiast biernika (w bawełnie) i dosłowne tłumaczenie z angielskiego (kawałek ciasta).
Szef ma dziś muchę w nosie.
Szef ma dziś muchy w nosie.
zawsze liczba mnoga: muchy
Sprzedawca wpuścił nas do malin.
Sprzedawca wpuścił nas w maliny.
w + biernik, nie do + dopełniacz
Mów wprost, nie owijaj w bawełnie!
Mów wprost, nie owijaj w bawełnę!
w + biernik: w bawełnę
Ten test to był kawałek ciasta.
Ten test był bułką z masłem.
nie tłumaczymy dosłownie z innego języka
Więcej lekcji z tej gramatyki: Związki frazeologiczne – lekcje i ćwiczenia
Związki frazeologiczne – ćwiczenia online
Wypróbuj je tutaj: to te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.
Co jest w lekcji
- 13 ćwiczeń sprawdzanych automatycznie
- 2 gry
- 2 zadania sprawdzane przez nauczyciela
- 1 artykuł
- 1 schemat gramatyczny
- 1 zestaw fiszek
- 2 nagrania
- 1 obrazek
- 2 transkrypcje
Główne cele tej lekcji:
- wyjaśnić znaczenie związku frazeologicznego prostymi słowami: mieć muchy w nosie to być w złym humorze bez powodu
- użyć związku w innym czasie i formie: Wczoraj Olena miała muchy w nosie., Nie owijaj w bawełnę!, bez owijania w bawełnę
- zachować stałe rzeczowniki i przyimki: wpuścił nas w maliny, a nie do malin; jak grochem o ścianę, a nie fasolą
- dobrać frazeologizm do sytuacji, np. do kłótni sąsiadów o parking: Nie mój cyrk, nie moje małpy.
- nie tłumaczyć idiomu słowo po słowie: Ten test był bułką z masłem., a nie kawałkiem ciasta
To lekcja 25 kursu Polski B2.1 · Jak działa świat i początek działu Język i komunikacja. Frazeologizmy pojawiają się tu pierwszy raz jako system, z wcześniejszych kursów wraca tylko trzymać kciuki, a forma nie owijając w bawełnę korzysta z imiesłowu z lekcji 1. Powiedzenie o cyrku i małpach dobrze otwiera temat, bo jego angielska kalka pokazuje, co dzieje się z idiomem w tłumaczeniu. Lekcja 26 dodaje związki z częściami ciała.
Na rozgrzewkę uczniowie kręcą kołem z pytaniami o powiedzenia, poznają dziesięć wyrażeń z obrazkami, od mieć muchy w nosie po mem, i dobierają je do zdjęć. Czytają artykuł o polskich małpach w angielskim cyrku, z zadaniem prawda/fałsz i quizem. Słuchają, jak Zosia uczy Toma idiomów, i początku podcastu językoznawcy Gracjana. Po schemacie jest pięć ćwiczeń, od znaczenia związku po historię Kuby o nieudanym zakupie garnka. Na koniec uczeń odpowiada Sofii na czacie, a para albo grupa otwiera pudełko z pytaniami o wtrącanie się w cudze sprawy.
Praca domowa ma cztery części. Quiz z sytuacjami i łączenie wyrażeń z ich znaczeniami są sprawdzane automatycznie. Post na forum z czterema frazeologizmami i nagranie o ulubionym powiedzeniu ocenia nauczyciel.
- Gramatyka:
- związki frazeologiczne · stała forma: muchy w nosie, nie muchę · przypadki w środku: w maliny, w bawełnę · czasownik się zmienia: ma, miała, nie owijaj
- Temat:
- język · powiedzenia · związki frazeologiczne · tłumaczenie · komunikacja
Wskazówki dla nauczyciela
- Narysuj idiom dosłownie: muchy w nosie, gruszki na wierzbie, groch odbijający się od ściany. Grupa zgaduje, co obrazek znaczy w przenośni, a potem porównuje to z definicją w tabeli.
- Odmieniaj na tablicy tylko czasownik: zapisz mieć muchy w nosie i poproś o formy miałam, będziesz mieć, mieliśmy. Resztę związku podkreśl na czerwono jako część, której nie ruszamy.
- Zbierz kalki z języków grupy: niech każdy przetłumaczy swój idiom słowo po słowie. Śmiech przy dosłownych wersjach dobrze przygotowuje do wskazówki o bułce z masłem.
- Zatrzymaj nagranie przy malinach: zanim Zosia poprawi Toma, zapytaj grupę, co jest nie tak w zdaniu sklep wpuścił mnie do malin.
- Pudełko zostaw na koniec zajęć: pytanie, czy „nie mój cyrk” to zdrowa granica, czy obojętność, łatwo zamienia się w spór. Daj parom chwilę na argumenty za i przeciw.
Podoba ci się?
Poprowadź całą lekcję w edio
25 ćwiczeń w 6 rozdziałach, gotowe do prowadzenia. edio to platforma online dla szkół językowych i nauczycieli: gotowe interaktywne lekcje, zajęcia na żywo, prace domowe i postępy uczniów w jednym miejscu.
Zacznij okres próbny
7 dni za darmo, bez karty płatniczej.
Otwórz lekcję
Znajdziesz ją w bibliotece gotowych lekcji (621). Prowadź ją tak, jak jest, albo skopiuj dowolny rozdział do własnych lekcji.
Prowadź na żywo albo zadaj jako pracę domową
Uczniowie pracują na własnych kontach, w synchronizacji z tobą podczas lekcji, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.
Cały kurs: Polski B2.1 · Jak działa świat
32 lekcje polskiego na poziomie B2, część pierwsza, dla uczniów po kursach B1, tylko po polsku. Sześcioro współlokatorów z kamienicy na warszawskiej Pradze poznaje prawdziwe historie: od czeskiego słowa „robot” i polskiego modelu językowego Bielik po żubry z Białowieży, Pyrkon i Koronę Himalajów Kukuczki. Po kursie uczniowie argumentują w debacie, objaśniają odkrycia naukowe laikom, piszą wyważoną recenzję, reklamację i list motywacyjny. Nowe słowa mają obrazki i definicje po polsku, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.Zobacz kurs
Moduł 1 AI i przyszłość pracy
skąd się wzięło słowo „robot”, kariera w AI, polski model Bielik, formy na -ąc i -wszy, debata
Lekcja 1Robota: skąd się wzięło słowo „robot”Imiesłów przysłówkowy współczesny: forma na -ąc
Lekcja 2Ukończywszy studia: z Kluczborka do OpenAIImiesłów przysłówkowy uprzedni: forma na -wszy i -łszy
Lekcja 3Bielik: AI, która mówi po polskuStałe zwroty z imiesłowem przysłówkowym w dyskusji
Lekcja 4Projekt: mój głos w debacie o AIPowtórka: imiesłowy przysłówkowe i zwroty do dyskusji
Moduł 2 Przełomy w medycynie
witaminy Funka, przeszczep serca w Zabrzu, grupy krwi, zdania typu „to, czego”, liczebniki zbiorowe, nauka prostymi słowami
Lekcja 5Polak, który nazwał witaminęZaimek względny co po to, coś, wszystko i nic
Lekcja 6Dwoje, troje, pięcioro: serce w ZabrzuLiczebniki zbiorowe: dwoje, troje, pięcioro
Lekcja 7A, B, AB, 0: Polak i grupy krwiLiczebniki zbiorowe w przypadkach: dwojga, dwojgu, z dwojgiem
Lekcja 8Projekt: nauka w trzy minutyPowtórka: zdania z „to, co” i liczebniki zbiorowe
Moduł 3 Ludzie w ruchu
pociągi nad torami, Karta Dużej Rodziny, tramwaje z Bydgoszczy, konstrukcja im…, tym…, obaj i oboje, bywać i miewać
Lekcja 9Pociągi, które unoszą się nad torami?Im…, tym… i coraz + stopień wyższy
Lekcja 10Dwoje dorosłych, troje dzieci, jedna podróżObaj, obie, oboje: dwie osoby razem
Lekcja 11Tramwaje z BydgoszczyCzasowniki wielokrotne: bywać, miewać, widywać
Lekcja 12Projekt: lepszy dojazd na PragęPowtórka: stopień wyższy, obaj, obie, oboje i czasowniki wielokrotne
Moduł 4 Powroty dzikiej przyrody
żubry, wilki i sokoły, młode zwierzęta na -ę, bywają widywane, natomiast i zaś, film przyrodniczy
Lekcja 13Żubry z BiałowieżyMłode zwierzęta na -ę: żubrzę, żubrzęta, troje żubrząt
Lekcja 14Wilki bywają widywaneBywają widywane, widuje się je: strona bierna i forma z się
Lekcja 15Sokoły na wieżowcachKontrast: natomiast, zaś, z kolei, podczas gdy
Lekcja 16Projekt: nasz film przyrodniczyPowtórka: młode zwierzęta, strona bierna z bywać i kontrast
Moduł 5 Polska popkultura w świecie
Pyrkon, film „IO”, płyta Hani Rani, ktoś czy ktokolwiek, co prawda…, ale, recenzja z dwóch stron
Lekcja 17Pyrkon: tu spotykają się fani fantastykiZaimki nieokreślone z -ś i -kolwiek
Lekcja 18Osioł w CannesPrzyznanie racji i kontrast: co prawda…, ale…
Lekcja 19Fortepian z GdańskaWyrażenia porządkujące argumenty w recenzji
Lekcja 20Projekt: polski weekend kulturyPowtórka: ktoś i ktokolwiek, co prawda…, ale…, z jednej strony
Moduł 6 Pieniądze i mądre wybory
historia złotego, wiejska kasa Stefczyka, prawa konsumenta, słowa o czasie i skutku, reklamacja
Lekcja 21Dlaczego pieniądz jest złoty?Przysłówki czasu w stylu oficjalnym
Lekcja 22Kasa we wsi, 1890Spójniki i wyrażenia, które wprowadzają skutek
Lekcja 23Wadliwe słuchawki? Reklamacja!List formalny: formuły i styl nominalny
Lekcja 24Projekt: poradnik konsumentaPowtórka: słowa czasu, słowa skutku i list formalny
Moduł 7 Język i komunikacja
polskie idiomy, język migowy PJM, Mikołaj Rej, styl potoczny, neutralny i oficjalny, idiomy z innych języków
Lekcja 25 · tutaj jesteśNie mój cyrk, nie moje małpyZwiązki frazeologiczne: znaczenie, stała forma i przypadki w środku
Lekcja 26Ręce, które mówią: PJMZwiązki frazeologiczne z częściami ciała: język, ręce, głowa
Lekcja 27Polacy nie gęsi!Trzy style: potoczny, neutralny i oficjalny
Lekcja 28Projekt: wieczór nieprzetłumaczalnych słówPowtórka: związki frazeologiczne i trzy style
Moduł 8 Na krańcach świata
Kukuczka i Korona Himalajów, Przepaść Hranicka, stacja polarna Hornsund, liczebniki w opowieści, list motywacyjny
Lekcja 29Korona Himalajów: KukuczkaLiczebniki w opowieści: porządkowe i główne w przypadkach
Lekcja 30Jak głęboka jest otchłań?Czasowniki ruchu z przedrostkami w wodzie i w przenośni
Lekcja 31Zima w HornsundzieList motywacyjny: formuły listu formalnego i cechy kandydata
Lekcja 32Projekt: opowieść z krańca świataPowtórka: liczebniki, czasowniki z przedrostkami i list formalny