Ukończywszy studia: z Kluczborka do OpenAI – imiesłów przysłówkowy uprzedni na -wszy i -łszy
O tej lekcji
Lekcja polskiego B2 dla obcokrajowców o imiesłowie przysłówkowym uprzednim na -wszy i -łszy, pokazanym na drodze zawodowej współzałożyciela OpenAI z Kluczborka.
- Gramatyka
- Forma „on” czasownika dokonanego: ukończył → ukończywszy, przyniósł → przyniósłszy. Czynność wcześniejsza, ta sama osoba i styl pisany, a w mowie po ukończeniu albo kiedy skończył.
- Temat
- Profil Wojciecha Zaremby: liceum w Kluczborku, studia w Warszawie, doktorat w Nowym Jorku i OpenAI. Do tego plany po studiach i praca w firmach technologicznych.
- Zadania
- Artykuł i post z forum maturzystów, rozmowa i wykład doradcy zawodowego do wysłuchania, schemat z pięcioma ćwiczeniami, czat z koleżanką z kursu i koło z pytaniami.
Co jest w środku
Rozdział 1Na start: od szkoły do kariery
Rozdział 2Czytamy: z Kluczborka do OpenAI
- Przeczytaj artykuł: Z Kluczborka do OpenAIArtykułOdblokuj
- Przeczytaj i wybierz: prawda czy fałszPrawda czy fałszOdblokuj
- Przeczytaj jeszcze raz i wybierz odpowiedźQuizOdblokuj
- Przeczytaj post na forum i komentarzeAutentyczny dokumentWypróbuj
- Posortuj argumenty z komentarzy: za wyjazdem czy za Polską?Posortuj w kolumnyOdblokuj
Rozdział 3Słuchamy: co dalej po studiach?
- Posłuchaj: Sofia i Lucas o planach po studiachSłuchanieWypróbuj
- Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
- Posłuchaj i wybierz odpowiedźQuizOdblokuj
- Posłuchaj wykładu: doradca zawodowy o karierzeSłuchanieOdblokuj
- Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
- Posłuchaj jeszcze raz i wybierz: prawda czy fałszPrawda czy fałszOdblokuj
Rozdział 4Gramatyka: ukończywszy, zjadłszy
- Spójrz na schemat: ukończywszy, zjadłszySchemat gramatycznyWypróbuj
- Wypełnij tabelę: forma „on” i forma na -wszy / -łszyUzupełnij tabelęWypróbuj
- Wybierz formę: -ąc (w tym samym czasie) czy -wszy (wcześniej)?Wybierz odpowiedźOdblokuj
- Uzupełnij zdania: zamiast „kiedy” wpisz formę na -wszy / -łszyUzupełnij lukiOdblokuj
- Wybierz poprawne zdanie: kto to zrobił?QuizOdblokuj
- Przeciągnij słowa: notka o Gabrielu z ulotki targówPrzeciągnij i upuśćOdblokuj
Rozdział 5Rozmawiamy: twoja droga
Rozdział 6Praca domowa
Słownictwo
Słowa i wyrażenia z lekcji (10), w edio każde z obrazkiem i nagraniem.
+7 w lekcji, z obrazkami i nagraniamiWięcej słówek
- promotor
- stypendium
- dyplom
- sieć neuronowa
- rodzinne miasto
- doradca zawodowy
- zdolny
Gramatyka: imiesłów przysłówkowy uprzedni: forma na -wszy i -łszy
Po formie na -ąc z lekcji 1 przychodzi jej para. Forma na -wszy mówi, co ktoś zrobił wcześniej, przed czynnością w zdaniu głównym. Powstaje tylko od czasowników dokonanych, nie zmienia się i wymaga tej samej osoby w obu częściach zdania. Schemat pokazuje też, jak powiedzieć to samo w rozmowie.
Forma na -wszy / -łszy: ukończywszy, zjadłszy
Imiesłów przysłówkowy uprzedni (Co zrobiwszy?) mówi, co ktoś zrobił wcześniej, przed czynnością w zdaniu głównym. Obie czynności robi ta sama osoba.
Jak powstaje forma na -wszy i -łszy?
Bierzemy formę „on” czasu przeszłego czasownika dokonanego. Po samogłosce -ł zamienia się w -wszy: ukończył → ukończywszy, przyjechał → przyjechawszy. Po spółgłosce dodajemy -szy: przyniósł → przyniósłszy, wszedł → wszedłszy, zjadł → zjadłszy.
| bezokolicznik (aspekt dokonany) | on (czas przeszły) | co robimy? | forma (co zrobiwszy?) |
|---|---|---|---|
| ukończyć | ukończył | samogłoska + ł: ł → -wszy | ukończywszy |
| założyć | założył | ł → -wszy | założywszy |
| przyjechać | przyjechał | ł → -wszy | przyjechawszy |
| zrobić | zrobił | ł → -wszy | zrobiwszy |
| przynieść | przyniósł | spółgłoska + ł: dodajemy -szy | przyniósłszy |
| wejść | wszedł | dodajemy -szy | wszedłszy |
| zjeść | zjadł | dodajemy -szy | zjadłszy |
-ąc czy -wszy: równocześnie czy wcześniej?
Przypomnienie i porównanie stawiają obie formy obok siebie. Studiując, odbył staż znaczy „w czasie studiów” i ma czasownik niedokonany. Ukończywszy liceum, wyjechał na studia znaczy najpierw liceum, potem wyjazd i ma czasownik dokonany.
-ąc czy -wszy?
-ąc (Co robiąc?)
- aspekt niedokonany: studiując, pracując, robiąc
- w tym samym czasie: Studiując, odbył staż w firmie NVIDIA.
-wszy / -łszy (Co zrobiwszy?)
- aspekt dokonany: ukończywszy, obroniwszy, zjadłszy
- wcześniej: Ukończywszy liceum, wyjechał na studia.
Trzy sposoby, to samo znaczenie
Forma na -wszy brzmi oficjalnie i pasuje do biografii, CV czy wykładu. W rozmowie mówimy po ukończeniu studiów albo kiedy skończył studia. Tabela zestawia te trzy wersje jednego zdania o wyjeździe do Nowego Jorku.
| styl | jak? | przykład |
|---|---|---|
| oficjalny (pisany) | forma na -wszy | Ukończywszy studia, wyjechał do Nowego Jorku. |
| oficjalny i potoczny | po + rzeczownik odczasownikowy (-niu, -ciu) | Po ukończeniu studiów wyjechał do Nowego Jorku. |
| potoczny | kiedy + czas przeszły | Kiedy skończył studia, wyjechał do Nowego Jorku. |
Przykłady, przecinek i osobne „nie”
Przykłady pokazują, że forma pasuje też do przyszłości (Zjadłszy kolację, Lucas poćwiczy Chopina) i nie zmienia się z rodzajem. Wskazówka dodaje przecinek, osobne nie (nie zjadłszy śniadania) i kiedy przy dwóch różnych osobach.
Przykłady
- Ukończywszy liceum w Kluczborku, Wojciech Zaremba wyjechał na studia do Warszawy.najpierw liceum, potem Warszawa; obie czynności: Zaremba
- Zdobywszy dyplomy w Warszawie, rozpoczął doktorat w Nowym Jorku.
- Gabriel, ukończywszy psychologię, przez kilka lat uczył w szkole.
- Odbywszy staż, będą Państwo wiedzieć, czy ta praca jest dla Państwa.forma na -wszy pasuje też do przyszłości
- Zjadłszy kolację, Lucas poćwiczy Chopina.
- Przyszedłszy z targów, Sofia przeczytała Lucasowi artykuł.forma się nie zmienia: on, ona, oni
Uwaga!
Część zdania z formą na -wszy oddzielamy przecinkiem. To styl oficjalny: biografia, CV, artykuł, wykład. W rozmowie zwykle mówimy po ukończeniu studiów albo kiedy skończył studia. Słowo nie piszemy z tą formą osobno: nie zjadłszy śniadania. W zdaniu głównym jest inna osoba? Użyj kiedy: Kiedy ukończył studia, firma go zatrudniła.
Typowe błędy
Cztery pomyłki to ukończąc od czasownika dokonanego, przyszedłwszy z dodatkowym w, żeńska forma wróciłaszy i zdanie Ukończywszy studia, firma go zatrudniła, w którym studia ukończyła firma.
Ukończąc studia, wyjechał do Nowego Jorku.
Ukończywszy studia, wyjechał do Nowego Jorku.
ukończyć ma aspekt dokonany: nie ma formy na -ąc
Przyszedłwszy do domu, Lucas usiadł do fortepianu.
Przyszedłszy do domu, Lucas usiadł do fortepianu.
po spółgłosce (przyszedł) dodajemy tylko -szy
Wróciłaszy z targów, Sofia czytała ulotki.
Wróciwszy z targów, Sofia czytała ulotki.
forma się nie zmienia: wróciwszy (on, ona, oni)
Ukończywszy studia, firma go zatrudniła.
Kiedy ukończył studia, firma go zatrudniła.
firma nie ukończyła studiów: przy -wszy musi być ta sama osoba
Więcej lekcji z tej gramatyki: Imiesłowy – lekcje i ćwiczenia
Imiesłów przysłówkowy uprzedni – ćwiczenia online
Wypróbuj je tutaj: to te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.
Co jest w lekcji
- 14 ćwiczeń sprawdzanych automatycznie
- 2 gry
- 2 zadania sprawdzane przez nauczyciela
- 1 autentyczny dokument
- 1 artykuł
- 1 schemat gramatyczny
- 1 zestaw fiszek
- 2 nagrania
- 1 obrazek
- 2 transkrypcje
Główne cele tej lekcji:
- utworzyć formę na -wszy albo -łszy od formy „on”: zdobył → zdobywszy, wyszedł → wyszedłszy, pomógł → pomógłszy
- opowiedzieć o kolejnych etapach kariery stylem pisanym: Ukończywszy liceum w Kluczborku, wyjechał na studia do Warszawy.
- wybrać formę na -ąc albo na -wszy zależnie od tego, kiedy dzieje się czynność: Przeczytawszy artykuł do końca, Sofia dała go Lucasowi.
- zamienić styl oficjalny na potoczny: Odbywszy staż w banku… → Po odbyciu stażu w banku…
- poprawić zdanie z inną osobą w zdaniu głównym: Ukończywszy studia, firma go zatrudniła → Kiedy ukończył studia, firma go zatrudniła.
To lekcja 2 kursu Polski B2.1 · Jak działa świat w dziale AI i przyszłość pracy. Opiera się na formie na -ąc z lekcji 1 i na aspekcie, który uczniowie dobrze znają z wcześniejszych kursów. Życiorys to naturalne miejsce na formę na -wszy, bo składa się z kolejnych zakończonych etapów: szkoła, studia, doktorat, praca. Lekcja 3 przenosi imiesłowy do dyskusji, w zwrotach typu biorąc pod uwagę.
Na rozgrzewkę uczniowie otwierają pudełko z pytaniami o naukę i pracę, poznają dziesięć słów z obrazkami, od ukończyć studia po zdolny, i dobierają je do zdjęć. Czytają profil Zaremby z zadaniem prawda/fałsz i quizem, a potem post z forum maturzystów i sortują argumenty za wyjazdem i za studiami w Polsce. Słuchają rozmowy Sofii i Lucasa o planach po studiach i wykładu doradcy zawodowego. Po schemacie jest pięć ćwiczeń, od tabeli form po notkę z ulotki targów. Na koniec uczeń pomaga koleżance z kursu na czacie, a w parze albo z lektorem kręci kołem z pytaniami o karierę.
Praca domowa ma cztery zadania. Zamiana stylu oficjalnego na potoczny (po ukończeniu, kiedy wszedł) i dopasowanie słów do definicji są sprawdzane automatycznie. Profil osoby, której karierę uczeń podziwia, i nagranie o własnej drodze ocenia nauczyciel.
- Gramatyka:
- forma na -wszy / -łszy (imiesłów przysłówkowy uprzedni) · ukończywszy, przyszedłszy, zjadłszy · najpierw jedno, potem drugie: ta sama osoba · -ąc czy -wszy? · w rozmowie: po ukończeniu, kiedy skończył
- Temat:
- kariera · studia · sztuczna inteligencja · Wojciech Zaremba · OpenAI · Kluczbork
Wskazówki dla nauczyciela
- Zacznij od osi czasu: narysuj na tablicy etapy drogi z artykułu (liceum, Warszawa, Nowy Jork, OpenAI) i poproś o zdania z ukończywszy, zdobywszy, wyjechawszy. Kolejność etapów sama podpowiada formę.
- Wykorzystaj żart Lucasa: w nagraniu mówi, że nikt tak nie mówi. Zapytaj grupę, gdzie spotyka się formę na -wszy, i zbierz na tablicy gatunki: biografia, CV, artykuł, wykład.
- Przekształcaj z grupą zdania w obie strony: z kiedy skończył powstaje skończywszy, a z ukończywszy – po ukończeniu. Oba kierunki uczą wyczucia stylu.
- Pokaż słowa-sygnały: od razu i do końca wskazują na formę na -wszy, a jednocześnie i przez całą drogę na -ąc. Na nich opiera się zadanie z wyborem formy.
- Uważaj na formy po spółgłosce: przyszedłszy, wszedłszy i zjadłszy uczniowie często psują dodatkowym w. Niech uczniowie przeczytają je na głos, zanim zaczną pisać.
Podoba ci się?
Poprowadź całą lekcję w edio
27 ćwiczeń w 6 rozdziałach, gotowe do prowadzenia. edio to platforma online dla szkół językowych i nauczycieli: gotowe interaktywne lekcje, zajęcia na żywo, prace domowe i postępy uczniów w jednym miejscu.
Zacznij okres próbny
7 dni za darmo, bez karty płatniczej.
Otwórz lekcję
Znajdziesz ją w bibliotece gotowych lekcji (621). Prowadź ją tak, jak jest, albo skopiuj dowolny rozdział do własnych lekcji.
Prowadź na żywo albo zadaj jako pracę domową
Uczniowie pracują na własnych kontach, w synchronizacji z tobą podczas lekcji, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.
Cały kurs: Polski B2.1 · Jak działa świat
32 lekcje polskiego na poziomie B2, część pierwsza, dla uczniów po kursach B1, tylko po polsku. Sześcioro współlokatorów z kamienicy na warszawskiej Pradze poznaje prawdziwe historie: od czeskiego słowa „robot” i polskiego modelu językowego Bielik po żubry z Białowieży, Pyrkon i Koronę Himalajów Kukuczki. Po kursie uczniowie argumentują w debacie, objaśniają odkrycia naukowe laikom, piszą wyważoną recenzję, reklamację i list motywacyjny. Nowe słowa mają obrazki i definicje po polsku, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.Zobacz kurs
Moduł 1 AI i przyszłość pracy
skąd się wzięło słowo „robot”, kariera w AI, polski model Bielik, formy na -ąc i -wszy, debata
Lekcja 1Robota: skąd się wzięło słowo „robot”Imiesłów przysłówkowy współczesny: forma na -ąc
Lekcja 2 · tutaj jesteśUkończywszy studia: z Kluczborka do OpenAIImiesłów przysłówkowy uprzedni: forma na -wszy i -łszy
Lekcja 3Bielik: AI, która mówi po polskuStałe zwroty z imiesłowem przysłówkowym w dyskusji
Lekcja 4Projekt: mój głos w debacie o AIPowtórka: imiesłowy przysłówkowe i zwroty do dyskusji
Moduł 2 Przełomy w medycynie
witaminy Funka, przeszczep serca w Zabrzu, grupy krwi, zdania typu „to, czego”, liczebniki zbiorowe, nauka prostymi słowami
Lekcja 5Polak, który nazwał witaminęZaimek względny co po to, coś, wszystko i nic
Lekcja 6Dwoje, troje, pięcioro: serce w ZabrzuLiczebniki zbiorowe: dwoje, troje, pięcioro
Lekcja 7A, B, AB, 0: Polak i grupy krwiLiczebniki zbiorowe w przypadkach: dwojga, dwojgu, z dwojgiem
Lekcja 8Projekt: nauka w trzy minutyPowtórka: zdania z „to, co” i liczebniki zbiorowe
Moduł 3 Ludzie w ruchu
pociągi nad torami, Karta Dużej Rodziny, tramwaje z Bydgoszczy, konstrukcja im…, tym…, obaj i oboje, bywać i miewać
Lekcja 9Pociągi, które unoszą się nad torami?Im…, tym… i coraz + stopień wyższy
Lekcja 10Dwoje dorosłych, troje dzieci, jedna podróżObaj, obie, oboje: dwie osoby razem
Lekcja 11Tramwaje z BydgoszczyCzasowniki wielokrotne: bywać, miewać, widywać
Lekcja 12Projekt: lepszy dojazd na PragęPowtórka: stopień wyższy, obaj, obie, oboje i czasowniki wielokrotne
Moduł 4 Powroty dzikiej przyrody
żubry, wilki i sokoły, młode zwierzęta na -ę, bywają widywane, natomiast i zaś, film przyrodniczy
Lekcja 13Żubry z BiałowieżyMłode zwierzęta na -ę: żubrzę, żubrzęta, troje żubrząt
Lekcja 14Wilki bywają widywaneBywają widywane, widuje się je: strona bierna i forma z się
Lekcja 15Sokoły na wieżowcachKontrast: natomiast, zaś, z kolei, podczas gdy
Lekcja 16Projekt: nasz film przyrodniczyPowtórka: młode zwierzęta, strona bierna z bywać i kontrast
Moduł 5 Polska popkultura w świecie
Pyrkon, film „IO”, płyta Hani Rani, ktoś czy ktokolwiek, co prawda…, ale, recenzja z dwóch stron
Lekcja 17Pyrkon: tu spotykają się fani fantastykiZaimki nieokreślone z -ś i -kolwiek
Lekcja 18Osioł w CannesPrzyznanie racji i kontrast: co prawda…, ale…
Lekcja 19Fortepian z GdańskaWyrażenia porządkujące argumenty w recenzji
Lekcja 20Projekt: polski weekend kulturyPowtórka: ktoś i ktokolwiek, co prawda…, ale…, z jednej strony
Moduł 6 Pieniądze i mądre wybory
historia złotego, wiejska kasa Stefczyka, prawa konsumenta, słowa o czasie i skutku, reklamacja
Lekcja 21Dlaczego pieniądz jest złoty?Przysłówki czasu w stylu oficjalnym
Lekcja 22Kasa we wsi, 1890Spójniki i wyrażenia, które wprowadzają skutek
Lekcja 23Wadliwe słuchawki? Reklamacja!List formalny: formuły i styl nominalny
Lekcja 24Projekt: poradnik konsumentaPowtórka: słowa czasu, słowa skutku i list formalny
Moduł 7 Język i komunikacja
polskie idiomy, język migowy PJM, Mikołaj Rej, styl potoczny, neutralny i oficjalny, idiomy z innych języków
Lekcja 25Nie mój cyrk, nie moje małpyZwiązki frazeologiczne: znaczenie, stała forma i przypadki w środku
Lekcja 26Ręce, które mówią: PJMZwiązki frazeologiczne z częściami ciała: język, ręce, głowa
Lekcja 27Polacy nie gęsi!Trzy style: potoczny, neutralny i oficjalny
Lekcja 28Projekt: wieczór nieprzetłumaczalnych słówPowtórka: związki frazeologiczne i trzy style
Moduł 8 Na krańcach świata
Kukuczka i Korona Himalajów, Przepaść Hranicka, stacja polarna Hornsund, liczebniki w opowieści, list motywacyjny
Lekcja 29Korona Himalajów: KukuczkaLiczebniki w opowieści: porządkowe i główne w przypadkach
Lekcja 30Jak głęboka jest otchłań?Czasowniki ruchu z przedrostkami w wodzie i w przenośni
Lekcja 31Zima w HornsundzieList motywacyjny: formuły listu formalnego i cechy kandydata
Lekcja 32Projekt: opowieść z krańca świataPowtórka: liczebniki, czasowniki z przedrostkami i list formalny