Imiesłowy: cztery rodzaje, pisownia i lekcje dla obcokrajowców
Poziomy B1–B2 12 planów lekcji Ćwiczenia sprawdzane automatycznie
Imiesłowy to formy czasownika, które zachowują się jak przymiotnik albo jak przysłówek. Przymiotnikowe odmieniają się: czekający pasażerowie, zamknięte drzwi. Przysłówkowe mają jedną formę i mówią, co ktoś robi w tym samym czasie albo zrobił wcześniej: Czekając na autobus, czytam, Zamknąwszy drzwi, wyszła. Tu znajdziesz lekcje polskiego jako obcego z biblioteki edio, które uczą imiesłowów (liczba lekcji: 12, poziomy B1–B2). Spróbuj zadań z tych lekcji, zobacz końcówki na schematach i wybierz lekcję z listy według poziomu.
Imiesłowy – plany lekcji i ćwiczenia
12 planów lekcji, poziomy B1–B2. Każda to cała lekcja z czytaniem, słuchaniem i mówieniem, a jej strona pozwala wypróbować ćwiczenia z niej.
B1Plan lekcjiPolski B1.2Największy sad Europy
B1Plan lekcjiPolski B1.2Magia kiszonek
B1Plan lekcjiPolski B1.2Nasiona na rok 2100
B1Plan lekcjiPolski B1.2Projekt: kuchnia bez marnowania
B1Plan lekcjiPolski B1.2Tłum z żelaza: Agora w Chicago
B1Plan lekcjiPolski B1.2Fotel z mieszkania babci: model 366
B1Plan lekcjiPolski B1.2Projekt: nasza wystawa
B2Plan lekcjiPolski B2.1Robota: skąd się wzięło słowo „robot”
B2Plan lekcjiPolski B2.1Ukończywszy studia: z Kluczborka do OpenAI
B2Plan lekcjiPolski B2.1Bielik: AI, która mówi po polsku
B2Plan lekcjiPolski B2.1Projekt: mój głos w debacie o AI
B2Plan lekcjiPolski B2.2Prima aprilis!
Imiesłowy – ćwiczenia online
Po jednym ćwiczeniu z 6 lekcji. To te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.
Imiesłowy – zasady i przykłady
Polski ma cztery imiesłowy. Przymiotnikowy czynny na -ący mówi, co rzeczownik robi (śpiewający chór), a bierny na -ny, -ony lub -ty – co ktoś z nim robi lub zrobił (zamknięte drzwi). Przysłówkowy współczesny na -ąc opisuje czynność równoczesną, a uprzedni na -wszy lub -łszy – wcześniejszą. Formy na -ący i -ąc mają tylko czasowniki niedokonane.
Imiesłów czynny: kwitnący, pracujący
Tworzymy go od formy oni czasu teraźniejszego: czytają → czytający, jadą → jadący. Odmienia się jak przymiotnik: o płaczącym dziecku, z rosnącymi cenami. Często zastępuje który z czasem teraźniejszym: dziecko, które płacze → płaczące dziecko.
Jak go zrobić? Tylko aspekt niedokonany!
| czasownik (co robić?) | oni (co robią?) | imiesłów (jaki? jaka? jakie?) |
|---|---|---|
| kwitnąć | kwitną | kwitnący, kwitnąca, kwitnące |
| pracować | pracują | pracujący, pracująca, pracujące |
| zapylać | zapylają | zapylający, zapylająca, zapylające |
| jechać | jadą | jadący, jadąca, jadące (uwaga: jad-!) |
| uśmiechać się | uśmiechają się | uśmiechający się (się zostaje) |
| zebrać, zrobić (dokonany) | — | ✗ nie ma imiesłowu na -ący |
Odmiana: jak przymiotnik
| przypadek (pytanie) | on, ono | ona | oni, one (liczba mnoga) |
|---|---|---|---|
| mianownik (jaki? jaka? jakie?) | kwitnący sad, kwitnące drzewo | kwitnąca jabłoń | kwitnące jabłonie; osoby męskie: pracujący sadownicy |
| dopełniacz (jakiego? jakiej? jakich?) | kwitnącego sadu | kwitnącej jabłoni | kwitnących jabłoni |
| celownik (jakiemu? jakiej? jakim?) | pracującemu sadownikowi | pracującej sadowniczce | pracującym ludziom |
| biernik (jaki? jakiego? jaką? jakie? jakich?) | kwitnący sad, pracującego sadownika | kwitnącą jabłoń | kwitnące jabłonie, pracujących sadowników |
| narzędnik (jakim? jaką? jakimi?) | z kwitnącym sadem | pod kwitnącą jabłonią | między kwitnącymi drzewami |
| miejscownik (o jakim? o jakiej? o jakich?) | w kwitnącym sadzie | o kwitnącej jabłoni | w kwitnących sadach |
Z lekcji Największy sad Europy (Polski B1.2)
Imiesłów bierny: pokrojony, zamknięty, umyty
Mówi, co ktoś zrobił z rzeczą: ktoś umył okna → umyte okna. Czasowniki na -ać dają -any, na -ić i -yć zwykle -ony, często z wymianą (nosić → noszony), a krótkie i te na -nąć – -ty: zamknąć → zamknięty.
Jak go zrobić? Zwykle od aspektu dokonanego
| czasownik (co zrobić?) | jaki? (on) | jaka? (ona) | jakie? (ono, one) | zasada |
|---|---|---|---|---|
| zalać | zalany | zalana | zalane | -ać → -any (też: posłać → posłany) |
| przygotować | przygotowany | przygotowana | przygotowane | -ować → -owany |
| wyparzyć | wyparzony | wyparzona | wyparzone | -ić, -yć → -ony |
| posolić | posolony | posolona | posolone | -ić → -ony |
| pokroić | pokrojony | pokrojona | pokrojone | -ić → -ony, i → j |
| ukisić | ukiszony | ukiszona | ukiszone | -ić → -ony, s → sz |
| upiec | upieczony | upieczona | upieczone | c → cz (jak: pieczesz) |
| umyć | umyty | umyta | umyte | krótkie: myć, bić, kryć (umyć, ubić, przykryć) → -ty: umyty, ubity, przykryty |
| zamknąć | zamknięty | zamknięta | zamknięte | -nąć → -nięty (ą → ę) |
Co zrobiła? czy Jaka?
czas przeszły (Co zrobił? Co zrobiła?)
- Zosia pokroiła kapustę.
- Kuba zamknął słoik.
- Babcia umyła ogórki.
imiesłów (Jaka? Jaki? Jakie?)
- pokrojona kapusta
- zamknięty słoik
- umyte ogórki
Z lekcji Magia kiszonek (Polski B1.2)
Imiesłów zamiast zdania z który
Fraza z imiesłowem znaczy to samo co zdanie z który: ludzie czekający na tramwaj to ludzie, którzy czekają na tramwaj, a zupa ugotowana przez babcię to zupa, która została ugotowana przez babcię. Pojedynczy imiesłów stoi zwykle przed rzeczownikiem, a rozbudowana fraza za nim.
Imiesłów → zdanie z który
| fraza z imiesłowem | zdanie z który | jak? |
|---|---|---|
| rolnicy uprawiający stare odmiany | rolnicy, którzy uprawiają stare odmiany | -ący (ktoś coś robi) → który + czas teraźniejszy |
| nasiona kiełkujące w laboratorium | nasiona, które kiełkują w laboratorium | -ący → który + czas teraźniejszy |
| nasiona przechowywane w −18 °C | nasiona, które są przechowywane w −18 °C | -ny od niedokonanego (przechowywać) → są + imiesłów: proces |
| próbki sprawdzane co 5–10 lat | próbki, które są sprawdzane co 5–10 lat | niedokonany (sprawdzać) → są: to się powtarza |
| próbki zebrane w zeszłym roku | próbki, które zostały zebrane w zeszłym roku | -ny od dokonanego (zebrać) → zostały + imiesłów: jedno zdarzenie |
| słoik zamknięty wczoraj rano | słoik, który został zamknięty wczoraj rano | -ty od dokonanego (zamknąć) → został |
Uwaga!
Krótki imiesłów stoi zwykle przed rzeczownikiem (zebrane próbki), dłuższa fraza po nim (próbki zebrane podczas wyprawy). Imiesłów ma przypadek rzeczownika (w torebkach zamkniętych), a który w takim zdaniu stoi w mianowniku (w torebkach, które zostały zamknięte). Bez daty imiesłów dokonany może też znaczyć stan: zamknięty słoik = słoik, który jest zamknięty.
Z lekcji Nasiona na rok 2100 (Polski B1.2)
-ący czy -ąc?
Forma na -ąc też powstaje od formy oni, ale się nie odmienia i odpowiada na pytanie co robiąc?: Idąc do pracy, słucham podcastów. Imiesłów na -ący opisuje rzeczownik i zmienia końcówki: idący człowiek, o idącej kobiecie.
Jak powstaje forma na -ąc?
| czasownik (co robić?) | oni (co robią?) | forma na -ąc (co robiąc?) |
|---|---|---|
| iść | idą | idąc |
| patrzeć | patrzą | patrząc |
| stać | stoją | stojąc |
| spacerować | spacerują | spacerując |
| myśleć | myślą | myśląc |
| pisać | piszą | pisząc |
| jechać | jadą | jadąc |
| zrobić (aspekt dokonany) | zrobią (to przyszłość!) | ✗ brak formy: Kiedy zrobił… |
-ący czy -ąc?
-ący, -ąca, -ące (Jaki? Który?)
- jak przymiotnik, zmienia się: idący tłum, stojąca figura, idące figury
- W parku widać figury idące w różne strony.
-ąc (Co robiąc?)
- nigdy się nie zmienia: idąc, stojąc, patrząc
- Idąc między figurami, Tom je liczył.
Z lekcji Tłum z żelaza: Agora w Chicago (Polski B1.2)
Ta sama osoba w obu częściach zdania
Imiesłów przysłówkowy wymaga, żeby obie czynności wykonywał ten sam podmiot. Czytając gazetę, Ola piła kawę jest poprawne, a „Wracając z kina, zaczął padać deszcz” to błąd, bo deszcz nie wraca z kina. Nieregularną formę ma być: będąc.
Kto to robi? Zawsze ta sama osoba!
✓ jedna osoba robi obie rzeczy
- Czytając sztukę Čapka, Zosia zrozumiała, skąd jest słowo.
- Pisząc kod, Tom pyta asystenta AI o pomysły.
✗ dwie różne osoby albo rzeczy
- Czytając sztukę, zadzwonił telefon. (Telefon nie czyta!)
- Poprawnie: Kiedy Zosia czytała sztukę, zadzwonił telefon.
Jak tworzymy formę na -ąc? Forma „oni” + c
| bezokolicznik | oni (co robią?) | forma na -ąc (co robiąc?) |
|---|---|---|
| pracować | pracują | pracując |
| pisać | piszą | pisząc |
| uczyć się | uczą się | ucząc się |
| mieć | mają | mając |
| wiedzieć | wiedzą | wiedząc |
| zastępować | zastępują | zastępując |
| przygotowywać | przygotowują | przygotowując |
| jechać | jadą | jadąc |
| być | są (wyjątek!) | będąc |
| zrobić (aspekt dokonany) | zrobią (to przyszłość) | ✗ brak formy |
Z lekcji Robota: skąd się wzięło słowo „robot” (Polski B2.1)
Imiesłów uprzedni: -wszy i -łszy
Forma na -wszy mówi, co ten sam podmiot zrobił wcześniej. Tworzymy ją od czasownika dokonanego w czasie przeszłym: po samogłosce -ł zmienia się w -wszy (zrobił → zrobiwszy), po spółgłosce dodajemy -szy (zjadł → zjadłszy). W mowie częściej słyszymy po zrobieniu.
Jak powstaje forma na -wszy / -łszy?
| bezokolicznik (aspekt dokonany) | on (czas przeszły) | co robimy? | forma (co zrobiwszy?) |
|---|---|---|---|
| ukończyć | ukończył | samogłoska + ł: ł → -wszy | ukończywszy |
| założyć | założył | ł → -wszy | założywszy |
| przyjechać | przyjechał | ł → -wszy | przyjechawszy |
| zrobić | zrobił | ł → -wszy | zrobiwszy |
| przynieść | przyniósł | spółgłoska + ł: dodajemy -szy | przyniósłszy |
| wejść | wszedł | dodajemy -szy | wszedłszy |
| zjeść | zjadł | dodajemy -szy | zjadłszy |
Trzy sposoby, to samo znaczenie
| styl | jak? | przykład |
|---|---|---|
| oficjalny (pisany) | forma na -wszy | Ukończywszy studia, wyjechał do Nowego Jorku. |
| oficjalny i potoczny | po + rzeczownik odczasownikowy (-niu, -ciu) | Po ukończeniu studiów wyjechał do Nowego Jorku. |
| potoczny | kiedy + czas przeszły | Kiedy skończył studia, wyjechał do Nowego Jorku. |
Z lekcji Ukończywszy studia: z Kluczborka do OpenAI (Polski B2.1)
Pytania o imiesłowy
Jakie są rodzaje imiesłowów?
Co to jest imiesłów przymiotnikowy?
Jak tworzy się imiesłów przysłówkowy?
Jak piszemy nie z imiesłowami?
Kiedy stawiamy przecinek przy imiesłowie?
Czym różni się -ący od -ąc?
Jakie błędy robią obcokrajowcy w imiesłowach?
Jak uczyć imiesłowów obcokrajowców?
Czy imiesłowy są potrzebne na co dzień?
Więcej gramatyki polskiej
Lekcje do każdego zagadnienia gramatyki polskiej, od przypadków po aspekt czasownika. Wszystkie zagadnienia