Robota: skąd się wzięło słowo „robot” – imiesłów przysłówkowy współczesny na -ąc
About this lesson
Lekcja polskiego B2 dla obcokrajowców o imiesłowie przysłówkowym współczesnym, czyli formie na -ąc, na tle historii słowa robot i pracy z AI.
- Grammar
- Forma „oni” + c: pracują → pracując, uczą się → ucząc się, wyjątek będąc. Tylko czasowniki niedokonane, ta sama osoba w obu częściach zdania, przecinek i osobne nie wiedząc.
- Topic
- Czeska sztuka R.U.R. Karela Čapka z 1920 roku, w której pojawiło się słowo robot, polska potoczna robota i asystenci AI w dzisiejszej pracy.
- Activities
- Artykuł o podróży jednego słowa i post z komentarzami, rozmowa w kuchni i komentarz radiowy do wysłuchania, schemat z czterema ćwiczeniami, czat z kolegą z kursu i pudełko z pytaniami.
What's inside
Chapter 1Na start: ludzie i maszyny
Chapter 2Czytamy: podróż jednego słowa
Chapter 3Słuchamy: do roboty z robotem
Chapter 4Gramatyka: pracując, pisząc, będąc
- Spójrz na schemat: pracując, pisząc, będącGrammar schemeTry it
- Wypełnij tabelę: od formy „oni” do formy na -ącFill in the tableTry it
- Wybierz poprawne zdanie: kto to robi?QuizUnlock
- Uzupełnij zdania: z dwóch zdań zrób jedno z formą na -ącFill in the gapsUnlock
- Wybierz poprawną formę: fragment audycji ZosiChoose the optionUnlock
Chapter 5Rozmawiamy: praca przyszłości
Chapter 6Praca domowa
Vocabulary
10 words and phrases from the lesson, each with a picture and audio in edio.
+7 more with pictures and audio in the lessonMore words
- powtarzalne zadania
- praca przymusowa
- sztuczna istota
- sztuka teatralna
- dramaturg
- prapremiera
- zapożyczenie
Grammar: imiesłów przysłówkowy współczesny: forma na -ąc
Uczniowie znają już idąc i patrząc jako gotowe zwroty, a ta lekcja podaje całą regułę. Forma na -ąc mówi, co ktoś robi w tym samym czasie, co w zdaniu głównym. Nie odmienia się, powstaje tylko od czasowników niedokonanych i wymaga tej samej osoby w obu częściach zdania. Schemat zaczyna się od tabeli form, a kończy typowymi błędami.
Imiesłów przysłówkowy współczesny: pracując, pisząc, będąc
Znasz już: idąc, patrząc. Teraz cała reguła: jak tworzymy formę na -ąc, kiedy jej używamy i kto robi obie czynności.
Forma „oni” + c: pracując, pisząc, będąc
Bierzemy trzecią osobę liczby mnogiej czasu teraźniejszego i dodajemy -c: pracują → pracując, piszą → pisząc, jadą → jadąc. Się zostaje: ucząc się. Jedyny wyjątek to być → będąc. Od zrobić takiej formy nie ma, bo to aspekt dokonany.
| bezokolicznik | oni (co robią?) | forma na -ąc (co robiąc?) |
|---|---|---|
| pracować | pracują | pracując |
| pisać | piszą | pisząc |
| uczyć się | uczą się | ucząc się |
| mieć | mają | mając |
| wiedzieć | wiedzą | wiedząc |
| zastępować | zastępują | zastępując |
| przygotowywać | przygotowują | przygotowując |
| jechać | jadą | jadąc |
| być | są (wyjątek!) | będąc |
| zrobić (aspekt dokonany) | zrobią (to przyszłość) | ✗ brak formy |
Ta sama osoba w obu częściach zdania
Formuła pokazuje budowę: część z formą na -ąc, przecinek i zdanie główne z tą samą osobą, jak w Pracując z AI, Tom oszczędza godzinę dziennie. Obok stoi błąd z dzwoniącym telefonem: Czytając sztukę, zadzwonił telefon. Poprawnie: Kiedy Zosia czytała sztukę, zadzwonił telefon.
Jak budujemy zdanie?
forma na -ąc + resztaprzecinekta sama osoba + czasownik
Pracując z AI, Tom oszczędza godzinę dziennie.
Josef, malując obraz, zaproponował bratu nowe słowo.
Kto to robi? Zawsze ta sama osoba!
✓ jedna osoba robi obie rzeczy
- Czytając sztukę Čapka, Zosia zrozumiała, skąd jest słowo.
- Pisząc kod, Tom pyta asystenta AI o pomysły.
✗ dwie różne osoby albo rzeczy
- Czytając sztukę, zadzwonił telefon. (Telefon nie czyta!)
- Poprawnie: Kiedy Zosia czytała sztukę, zadzwonił telefon.
Kiedy używamy formy na -ąc?
Lista zbiera zasady: dwie czynności dzieją się jednocześnie, zdanie główne może stać w dowolnym czasie (oszczędzam, oszczędzałem, będę oszczędzać), a sama forma się nie zmienia. To konstrukcja typowa dla tekstów pisanych. W mowie częściej słychać kiedy z czasownikiem.
- dwie czynności dzieją się w tym samym czasie
- tylko od czasowników niedokonanych: pisać → pisząc, ale napisać ✗
- zdanie główne może być w każdym czasie: pracując, oszczędzam / oszczędzałem / będę oszczędzać
- forma nigdy się nie zmienia: on, ona, my, oni, zawsze pracując
- się zostaje: uczą się → ucząc się
- częściej w tekstach pisanych; w mowie często mówimy: kiedy + czasownik
Przykłady, przecinek i osobne „nie”
Przykłady pochodzą z artykułu o Čapku, np. Pisząc sztukę, Čapek szukał nazwy dla sztucznych pracowników. Wskazówka przypomina, że część z formą na -ąc oddzielamy przecinkiem, a nie piszemy osobno: nie wiedząc, nie myśląc, nie patrząc.
Przykłady z lekcji
- Pisząc sztukę, Čapek szukał nazwy dla sztucznych pracowników.
- Josef, nie przerywając malowania, zaproponował bratu słowo „roboti”.nie + forma na -ąc: osobno
- Człowiek, mając więcej czasu, może zająć się pracą twórczą.
- Będąc dziennikarzem, Čapek pisał też do gazety „Lidové noviny”.
- Kiedy Tom pisze kod, pyta AI o pomysły. = Pisząc kod, Tom pyta AI o pomysły.kiedy… → forma na -ąc, bo to ta sama osoba
Uwaga: przecinek i „nie”
Część zdania z formą na -ąc oddzielamy przecinkiem: Pracując z AI, Tom oszczędza czas. albo Tom, pracując z AI, oszczędza czas. Nie z formą na -ąc piszemy osobno: nie wiedząc, nie myśląc, nie patrząc.
Typowe błędy
Schemat poprawia cztery pomyłki: inną osobę w zdaniu głównym, formę od czasownika dokonanego (zrobiąc), formę zbudowaną od bezokolicznika (pisając zamiast pisząc) i niewiedząc napisane razem.
Czytając sztukę, zadzwonił telefon.
Kiedy Zosia czytała sztukę, zadzwonił telefon.
telefon nie czyta: przy formie na -ąc musi być ta sama osoba
Zrobiąc notatki, Zosia nagrała audycję.
Kiedy Zosia zrobiła notatki, nagrała audycję.
zrobić to aspekt dokonany: nie ma formy na -ąc
Pisając kod, Tom pyta AI o pomysły.
Pisząc kod, Tom pyta AI o pomysły.
od formy „oni”: piszą → pisząc
Niewiedząc, skąd jest słowo, Tom zapytał Zosię.
Nie wiedząc, skąd jest słowo, Tom zapytał Zosię.
nie + forma na -ąc: osobno
More lessons on this grammar: Imiesłowy lessons and exercises
Try the Imiesłów przysłówkowy współczesny exercises
Try them yourself: these are the same exercises your students do in edio.
What's in the lesson
- 13 auto-checked exercises
- 2 games
- 2 teacher-checked tasks
- 1 real-life document
- 1 article
- 1 grammar scheme
- 1 set of word cards
- 2 audio clips
- 1 picture
- 2 transcripts
The main objectives of this lesson are to:
- utworzyć formę na -ąc od formy „oni”: piszą → pisząc, mają → mając, uczą się → ucząc się, a od być wyjątkowe będąc
- połączyć dwa zdania o tej samej osobie w jedno: Josef, malując obraz, zaproponował bratu nowe słowo.
- rozpoznać zdanie, w którym forma na -ąc i zdanie główne mają różne podmioty: Pisząc kod, nagle zgasło światło → Kiedy Tom pisał kod, nagle zgasło światło.
- zamienić zdanie z kiedy na formę na -ąc: Olena słucha audycji Zosi, jadąc autobusem do apteki.
- opowiedzieć, jak AI zmienia pracę albo naukę: Pisząc teksty po polsku, proszę AI o sprawdzenie błędów.
To lekcja 1 kursu Polski B2.1 · Jak działa świat i początek działu AI i przyszłość pracy. Przychodzi po lekcji 32 kursu Polski B1.2 · Zmieniamy świat, w którym lekcja 22 pokazała idąc i patrząc jako zwroty, a lekcja 9 imiesłowy na -ący. Historia słowa robot to opowieść o pracy, więc zdania typu pracując… czy pisząc… pojawiają się w niej same. Lekcja 2 dodaje formę na -wszy.
Na rozgrzewkę uczniowie kręcą kołem z pytaniami o pracę i maszyny, poznają dziesięć słów z obrazkami, od automatyzować po zapożyczenie, i dobierają je do zdjęć. Czytają artykuł o czeskiej „robocie” z zadaniem prawda/fałsz i quizem, a potem post Zosi z komentarzami współlokatorów. Słuchają rozmowy Zosi i Toma o pracy z AI i komentarza nauczyciela robotyki w radiu. Po schemacie są cztery ćwiczenia. Na koniec uczeń odpisuje koledze z kursu na czacie, a w parze albo z lektorem otwiera pudełko z pytaniami o przyszłość pracy.
Praca domowa ma cztery zadania. Zamiana zdań z kiedy na formę na -ąc i dopasowanie słów do definicji są sprawdzane automatycznie. Odpowiedź na forum i nagranie o tym, jak AI zmienia pracę albo naukę, ocenia nauczyciel.
- Grammar:
- imiesłów przysłówkowy współczesny (-ąc) · pracując, pisząc, ucząc się, będąc · ta sama osoba · nie wiedząc: nie osobno
- Topic:
- praca · sztuczna inteligencja · roboty · Karel Čapek · historia słów
Teaching tips
- Zacznij od znanych zwrotów: zapisz na tablicy idąc i patrząc i zapytaj, od jakiej formy czasownika powstały. Grupa sama dojdzie do reguły „oni” + c, zanim zobaczy tabelę.
- Przy każdym zdaniu pytaj, kto to robi: niech uczeń wskaże osobę w zdaniu głównym. Przykład Pisząc kod, nagle zgasło światło szybko pokaże, że światło nie umie pisać.
- Zestaw pary aspektowe: podaj pisać – napisać i robić – zrobić i poproś o formę na -ąc. Puste miejsce przy czasowniku dokonanym przygotuje grunt pod formę na -wszy z następnej lekcji.
- Przed czytaniem porozmawiaj o słowie „robota”: zapytaj, co znaczą Idę do roboty i Mam dużo roboty. Potoczne znaczenie słowa ułatwi zrozumienie artykułu o czeskiej pracy przymusowej.
- Poszukaj z uczniami form na -ąc w artykule: grupa podkreśla je w tekście o Čapku, a potem mówi to samo zdanie z kiedy. Uczniowie zobaczą, że forma na -ąc brzmi bardziej pisemnie.
Liked it?
Teach the whole lesson in edio
26 exercises in 6 chapters, ready to teach. edio is an online platform for language schools and teachers: ready-made interactive lessons, live classes, homework and student progress in one place.
Start a free trial
7 days, no credit card.
Open the lesson
Find it in the library of 621 ready lessons. Teach it as it is, or copy any chapter into your own lessons.
Teach it live or as homework
Students work in their own accounts, in sync with you during the lesson, and the practice exercises check themselves.
The whole course: Polski B2.1 · Jak działa świat
32 lekcje polskiego na poziomie B2, część pierwsza, dla uczniów po kursach B1, tylko po polsku. Sześcioro współlokatorów z kamienicy na warszawskiej Pradze poznaje prawdziwe historie: od czeskiego słowa „robot” i polskiego modelu językowego Bielik po żubry z Białowieży, Pyrkon i Koronę Himalajów Kukuczki. Po kursie uczniowie argumentują w debacie, objaśniają odkrycia naukowe laikom, piszą wyważoną recenzję, reklamację i list motywacyjny. Nowe słowa mają obrazki i definicje po polsku, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.See the course
Unit 1 AI i przyszłość pracy
skąd się wzięło słowo „robot”, kariera w AI, polski model Bielik, formy na -ąc i -wszy, debata
Lesson 1 · you're hereRobota: skąd się wzięło słowo „robot”Imiesłów przysłówkowy współczesny: forma na -ąc
Lesson 2Ukończywszy studia: z Kluczborka do OpenAIImiesłów przysłówkowy uprzedni: forma na -wszy i -łszy
Lesson 3Bielik: AI, która mówi po polskuStałe zwroty z imiesłowem przysłówkowym w dyskusji
Lesson 4Projekt: mój głos w debacie o AIPowtórka: imiesłowy przysłówkowe i zwroty do dyskusji
Unit 2 Przełomy w medycynie
witaminy Funka, przeszczep serca w Zabrzu, grupy krwi, zdania typu „to, czego”, liczebniki zbiorowe, nauka prostymi słowami
Lesson 5Polak, który nazwał witaminęZaimek względny co po to, coś, wszystko i nic
Lesson 6Dwoje, troje, pięcioro: serce w ZabrzuLiczebniki zbiorowe: dwoje, troje, pięcioro
Lesson 7A, B, AB, 0: Polak i grupy krwiLiczebniki zbiorowe w przypadkach: dwojga, dwojgu, z dwojgiem
Lesson 8Projekt: nauka w trzy minutyPowtórka: zdania z „to, co” i liczebniki zbiorowe
Unit 3 Ludzie w ruchu
pociągi nad torami, Karta Dużej Rodziny, tramwaje z Bydgoszczy, konstrukcja im…, tym…, obaj i oboje, bywać i miewać
Lesson 9Pociągi, które unoszą się nad torami?Im…, tym… i coraz + stopień wyższy
Lesson 10Dwoje dorosłych, troje dzieci, jedna podróżObaj, obie, oboje: dwie osoby razem
Lesson 11Tramwaje z BydgoszczyCzasowniki wielokrotne: bywać, miewać, widywać
Lesson 12Projekt: lepszy dojazd na PragęPowtórka: stopień wyższy, obaj, obie, oboje i czasowniki wielokrotne
Unit 4 Powroty dzikiej przyrody
żubry, wilki i sokoły, młode zwierzęta na -ę, bywają widywane, natomiast i zaś, film przyrodniczy
Lesson 13Żubry z BiałowieżyMłode zwierzęta na -ę: żubrzę, żubrzęta, troje żubrząt
Lesson 14Wilki bywają widywaneBywają widywane, widuje się je: strona bierna i forma z się
Lesson 15Sokoły na wieżowcachKontrast: natomiast, zaś, z kolei, podczas gdy
Lesson 16Projekt: nasz film przyrodniczyPowtórka: młode zwierzęta, strona bierna z bywać i kontrast
Unit 5 Polska popkultura w świecie
Pyrkon, film „IO”, płyta Hani Rani, ktoś czy ktokolwiek, co prawda…, ale, recenzja z dwóch stron
Lesson 17Pyrkon: tu spotykają się fani fantastykiZaimki nieokreślone z -ś i -kolwiek
Lesson 18Osioł w CannesPrzyznanie racji i kontrast: co prawda…, ale…
Lesson 19Fortepian z GdańskaWyrażenia porządkujące argumenty w recenzji
Lesson 20Projekt: polski weekend kulturyPowtórka: ktoś i ktokolwiek, co prawda…, ale…, z jednej strony
Unit 6 Pieniądze i mądre wybory
historia złotego, wiejska kasa Stefczyka, prawa konsumenta, słowa o czasie i skutku, reklamacja
Lesson 21Dlaczego pieniądz jest złoty?Przysłówki czasu w stylu oficjalnym
Lesson 22Kasa we wsi, 1890Spójniki i wyrażenia, które wprowadzają skutek
Lesson 23Wadliwe słuchawki? Reklamacja!List formalny: formuły i styl nominalny
Lesson 24Projekt: poradnik konsumentaPowtórka: słowa czasu, słowa skutku i list formalny
Unit 7 Język i komunikacja
polskie idiomy, język migowy PJM, Mikołaj Rej, styl potoczny, neutralny i oficjalny, idiomy z innych języków
Lesson 25Nie mój cyrk, nie moje małpyZwiązki frazeologiczne: znaczenie, stała forma i przypadki w środku
Lesson 26Ręce, które mówią: PJMZwiązki frazeologiczne z częściami ciała: język, ręce, głowa
Lesson 27Polacy nie gęsi!Trzy style: potoczny, neutralny i oficjalny
Lesson 28Projekt: wieczór nieprzetłumaczalnych słówPowtórka: związki frazeologiczne i trzy style
Unit 8 Na krańcach świata
Kukuczka i Korona Himalajów, Przepaść Hranicka, stacja polarna Hornsund, liczebniki w opowieści, list motywacyjny
Lesson 29Korona Himalajów: KukuczkaLiczebniki w opowieści: porządkowe i główne w przypadkach
Lesson 30Jak głęboka jest otchłań?Czasowniki ruchu z przedrostkami w wodzie i w przenośni
Lesson 31Zima w HornsundzieList motywacyjny: formuły listu formalnego i cechy kandydata
Lesson 32Projekt: opowieść z krańca świataPowtórka: liczebniki, czasowniki z przedrostkami i list formalny