Dopełniacz: pytania kogo? czego?, końcówki i lekcje

Q: Na jakie pytania odpowiada dopełniacz?

Dopełniacz odpowiada na pytania kogo? i czego? W szkole dodaje się często pomocnicze nie ma : (nie ma) kogo? czego? , bo po tym zwrocie zawsze stoi dopełniacz. Kogo nie ma? – Taty. Czego szukasz? – Klucza. Na zajęciach z obcokrajowcami do tego samego przypadku prowadzą też pytania ile czego? i czyj? : ile mąki? , rower brata .

Q: Jakie końcówki ma dopełniacz w liczbie pojedynczej?

Męskie -a lub -u, żeńskie -y lub -i, nijakie -a. Żeńskie mają -i po k , g i spółgłoskach miękkich ( mąki , nogi , kuchni ), a -y w pozostałych ( wody , ulicy ). Nijakie: mleka , mieszkania . Przymiotniki mają -ego w rodzaju męskim i nijakim oraz -ej w żeńskim: nowego domu , nowej kuchni .

Q: Jakie końcówki ma dopełniacz liczby mnogiej?

Najczęściej -ów, -y lub -i albo forma bez końcówki. -ów mają zwykle męskie o twardym temacie ( sklepów , synów ). -y lub -i mają często męskie na cz , sz , rz i spółgłoski miękkie oraz żeńskie na -ja i na spółgłoskę ( lekarzy , nauczycieli , lekcji , nocy ). Żeńskie na -a i nijakie tracą końcówkę: kaw , miast , zdjęć .

Q: Dlaczego „nie mam kota”, ale „nie pomagam mamie”?

Przeczenie zamienia w dopełniacz tylko biernik. Mam kota to biernik, więc po nie przechodzi do dopełniacza; u męskich osób i zwierząt obie formy brzmią tak samo, a różnicę słychać przy rzeczach: Kupuję chleb → Nie kupuję chleba . Pomagam mamie to celownik, a Interesuję się sportem narzędnik i te przypadki po nie zostają. Nie zmienia się też To nie jest mój dom .

Q: Kiedy po „z” jest dopełniacz, a kiedy narzędnik?

Skąd? to dopełniacz, z kim? to narzędnik. Wracam z pracy , ze szkoły , sweter z wełny – to dopełniacz, bo mówi, skąd ktoś wraca albo z czego coś jest. Idę z bratem , kawa z mlekiem – to narzędnik, bo znaczy „razem z”. Wielu uczniów myli te dwa z , bo w ich językach to dwa różne przyimki.

Q: Jak uczyć dopełniacza obcokrajowców?

Od gotowych zwrotów, zanim pojawią się tabele końcówek. Nie mam czasu , nie ma problemu i szklanka wody działają od A1. W kursach edio dopełniacz wraca warstwami: na A1.2 po nie mam w aptece, na A2.1 po miarach, przy przyimkach z , od , do i w pytaniu czyj? , na A2.2 w liczbie mnogiej, a na B1 w powtórce przed egzaminem certyfikatowym.

Q: Jakie gry pomagają ćwiczyć dopełniacz?

Gry o tym, czego brakuje albo ile czegoś jest. Dobrze działa „pusta lodówka” ( Nie ma mleka, nie ma jajek ), lista zakupów z miarami i „Czyje to?” z rzeczami z sali. W lekcjach z tej strony mówienie rozkręca koło z pytaniami albo pudełko do otwarcia, a wcześniej uczniowie wypełniają tabele z formami i odpowiadają na czacie.

Poziomy A1–B1 14 planów lekcji Ćwiczenia sprawdzane automatycznie

Dopełniacz to przypadek, który odpowiada na pytania kogo? i czego?. Uczniowie polskiego jako obcego spotykają go już w pierwszych tygodniach nauki: nie mam czasu, szklanka wody, jadę do Krakowa, rower sąsiada. Ta strona pokazuje dopełniacz tak, jak uczą go lekcje edio: zasady na schematach z kolejnych poziomów, zadania do wypróbowania i lista lekcji, które go wprowadzają albo powtarzają (liczba lekcji: 14, poziomy A1–B1). Ćwiczenia są sprawdzane automatycznie, więc lekcje działają i na zajęciach, i jako praca domowa.

Wypróbuj za darmo Wypróbuj ćwiczenia

Dopełniacz – plany lekcji i ćwiczenia

14 planów lekcji, poziomy A1–B1. Każda to cała lekcja z czytaniem, słuchaniem i mówieniem, a jej strona pozwala wypróbować ćwiczenia z niej.

Dopełniacz – ćwiczenia online

Po jednym ćwiczeniu z 6 lekcji. To te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.

Dopełniacz – zasady i przykłady

Dopełniacz pojawia się po przeczeniu (nie mam kataru), po słowach ilości (litr mleka, dużo pracy), po przyimkach takich jak do, z, od, bez, dla, u i wtedy, gdy mówimy, do kogo coś należy (pies sąsiada). Męskie rzeczowniki mają -a albo -u, żeńskie -y lub -i, a nijakie -a.

Nie mam, nie ma: dopełniacz po przeczeniu

Gdy czasownik łączy się z biernikiem, po nie rzeczownik przechodzi do dopełniacza: mam gorączkę – nie mam gorączki, mam katar – nie mam kataru. Tabela stawia obok siebie trzy formy, a wskazówka pokazuje znikające e: kaszlu, plastra.

Mam… / Nie mam…

Rodzaj	To jest…	Mam…	Nie mam… / Nie ma…
on	katar	katar	kataru
on	kaszel	kaszel	kaszlu
on	syrop	syrop	syropu
on	problem	problem	problemu
on	czas	czas	czasu
on	plaster	plaster	plastra
ona	gorączka	gorączkę	gorączki
ona	recepta	receptę	recepty
ona	tabletka	tabletkę	tabletki

Po „nie mam” forma się zmienia

Po nie mam, nie masz, nie ma słowo ma inną formę: to dopełniacz. Ona: -a → -y (recepta → recepty), po k i g → -i (tabletka → tabletki). On: -u albo -a (katar → kataru, plaster → plastra): nie zgaduj, patrz tabela! Uwaga: w formach kaszlu i plastra nie ma e.

Z lekcji Boli mnie gardło! W aptece (Polski A1.2)

Litr wody, kromka chleba: dopełniacz po miarach

Po słowach ilości stoi dopełniacz: szklanka wody, kilogram mąki, pół jajka. Żeńskie zmieniają -a na -y, a po k i g na -i, nijakie mają -a. Przy męskich wybór -a albo -u zapamiętuje się ze słowem: chleba, ale cukru.

Czego? Dopełniacz, liczba pojedyncza

rodzaj	Co?	Czego?	przykład
ona: -a → -y	woda, kawa, herbata, kiełbasa, śmietana	wody, kawy, herbaty, kiełbasy, śmietany	szklanka wody
ona: -ka → -ki	mąka, śmietanka	mąki, śmietanki	kilogram mąki
ona: sól	sól	soli	szczypta soli
ono: -o → -a	mleko, masło, mięso, jajko	mleka, masła, mięsa, jajka	pół jajka
on: -u	majeranek, czosnek, cukier, chrzan, pieprz, zakwas, bulion	majeranku, czosnku, cukru, chrzanu, pieprzu, zakwasu, bulionu	łyżka majeranku
on: -a	chleb, ser	chleba, sera	kromka chleba

Uwaga!

On: -u czy -a? Tego nie widać w słowie: zapamiętaj słowo razem z miarą (łyżka majeranku, kromka chleba). Majeranek → majeranku, czosnek → czosnku, cukier → cukru: tu e znika. Dwa jajka, trzy kiełbasy, kilogram ziemniaków to liczba mnoga: na razie tylko zapamiętaj te zwroty.

Z lekcji Zupa w chlebie: żurek (Polski A2.1)

Z Poznania, od piekarza, do kawy

Przyimki z (skąd? z czego?), od i do wymagają dopełniacza: z Poznania, od cukiernika, do kawy. „Z” w znaczeniu „razem z” wymaga narzędnika, dlatego nadzienie z maku mówi, z czego coś jest, a kawa z mlekiem, co do niej dodano.

Pytanie i przyimek

przyimek	pytanie	przykład
z	Skąd?	z Poznania, z Warszawy, z cukierni
z	Z czego? (materiał)	nadzienie z maku, ciasto z mąki
od	Od kogo?	od piekarza, od cukiernika, od Toma
od	Od kiedy?	od rana, od 2008 roku
do	Dokąd?	do Poznania, do cukierni, do muzeum
do	Do czego?	do kawy, do herbaty
od… do…	Ile? Kiedy?	od 150 do 250 gramów, od rana do wieczora

Z + dopełniacz czy z + narzędnik?

Skąd? Z czego? → dopełniacz

rogal z Poznania
nadzienie z maku
lukier z cukru

Z kim? Z czym? → narzędnik

rogal z makiem
kawa z mlekiem, herbata z cytryną
Sofia jest tu z Tomem.

Z lekcji Rogale na świętego Marcina (Polski A2.1)

Czyj to pies? To pies sąsiada

Właściciel stoi po rzeczy, w dopełniaczu: pies sąsiada, piłka Felka, ciasto pani Jolanty. Forma pytania czyj?, czyja?, czyje? zależy od rodzaju rzeczy, nie osoby. Słowo pani ma w dopełniaczu tę samą formę.

Czyj? Czyja? Czyje? Patrz na rzecz!

rzecz	pytanie	odpowiedź
on: pies, rower, stół	Czyj to pies?	To pies sąsiada.
ona: piłka, wycieraczka	Czyja to piłka?	To piłka Felka.
ono: ciasto, mieszkanie	Czyje to ciasto?	To ciasto pani Jolanty.
liczba mnoga: lampiony, pierogi, drzwi	Czyje to lampiony? Czyje to drzwi?	To drzwi bloku.

Dopełniacz: kto albo co ma?

rodzaj: końcówka	Kto? Co?	Kogo? Czego?
on: -a	sąsiad, Tom, Lucas, wnuk, pan Janusz	sąsiada, Toma, Lucasa, wnuka, pana Janusza
on: -ek → -ka	Felek	Felka
on (rzecz): często -u	blok, dom	bloku, domu
ona (i Kuba): -a → -y	Jolanta, Olena, kamienica, Kuba	Jolanty, Oleny, kamienicy, Kuby
ona: -ka → -ki	sąsiadka, Kluska	sąsiadki, Kluski
ona: -ia → -i	Zosia, babcia	Zosi, babci
ono: -o, -e → -a	dziecko, mieszkanie, osiedle	dziecka, mieszkania, osiedla
pan i pani	pan Janusz, pani Jolanta	pana Janusza, pani Jolanty (pani się nie zmienia!)

Z lekcji Dzień dobry, sąsiedzie! (Polski A2.1)

Dużo paczek: dopełniacz liczby mnogiej

Męskie mają zwykle -ów (kodów), a po cz, sz, rz często -y (kluczy). Żeńskie i nijakie zwykle tracą końcówkę (godzin, miast), a między spółgłoskami pojawia się czasem e: paczka → paczek, pudełko → pudełek.

Jedna rzecz → dużo rzeczy

rodzaj	Co? (jeden)	Co? (dużo): to są…	Czego? dużo…	końcówka
on	kod	kody	kodów	-ów
on	telefon	telefony	telefonów	-ów
on	przycisk	przyciski	przycisków	-ów
on: -cz, -sz, -rz	klucz	klucze	kluczy	-y
ona: -a	paczka	paczki	paczek	bez końcówki, + e
ona: -a	skrytka	skrytki	skrytek	bez końcówki, + e
ona: -a	godzina	godziny	godzin	bez końcówki
ona: -a	ulica	ulice	ulic	bez końcówki
ona: -ja, -cja	aplikacja	aplikacje	aplikacji	-i
ona: -ść, -cz	wiadomość, rzecz	wiadomości, rzeczy	wiadomości, rzeczy	-i, -y
ono: -o	miasto	miasta	miast	bez końcówki
ono: -o	pudełko	pudełka	pudełek	bez końcówki, + e
ono: -nie, -cie	powiadomienie, zdjęcie	powiadomienia, zdjęcia	powiadomień, zdjęć	-ń, -ć

Uwaga: -e- w środku

Czasem w dopełniaczu w środku słowa jest -e-: paczka → paczek, skrytka → skrytek, książka → książek, pudełko → pudełek. Wiadomość i rzecz: w liczbie mnogiej mianownik i dopełniacz są takie same (to są wiadomości, dużo wiadomości).

Z lekcji Paczkomat na każdym rogu (Polski A2.2)

Wszystkie sytuacje i przeczenie bez zmiany

Na B1 tabela zbiera wszystkie sytuacje razem z liczbami od pięciu i czasownikami szukać czy potrzebować. Porównanie przypomina, że po nie zmienia się tylko biernik: Nie mam torby, ale To nie jest mój telefon.

Kiedy dopełniacz?

Kiedy?	Przykład
nie + czasownik z biernikiem (mam, kupuję, widzę, lubię…)	Mam paragon. → Nie mam paragonu.
nie ma, nie było, nie będzie	Nie ma mleka. Wczoraj nie było chleba.
ilość: kilogram, litr, butelka, paczka, dużo, mało, trochę, ile?	kilogram ziemniaków, butelka wody, trochę cukru
liczby od 5: pięć, sześć, dziesięć…	pięć bułek, dziesięć jajek (ale: dwie, trzy, cztery bułki)
przyimki: bez, do, od, z / ze (skąd?), u, dla, obok, koło, oprócz	Idę do apteki. Wracam ze sklepu. Prezent dla syna.
czasowniki: szukać, potrzebować, używać, słuchać, bać się	Szukam taniego telefonu. Potrzebuję rozmiaru 42.

Po „nie”: zmiana czy bez zmiany?

nie + czasownik z biernikiem → dopełniacz

Kupiłam chleb. → Nie kupiłam chleba.
Widzę sklep. → Nie widzę sklepu.
Mam torbę. → Nie mam torby.

być i inne przypadki → bez zmiany

To jest mój telefon. → To nie jest mój telefon.
Jestem sprzedawczynią. → Nie jestem sprzedawczynią.
Pomagam mamie. → Nie pomagam mamie.

Z lekcji Zakupy i reklamacje: dopełniacz w akcji (Polski B1 · Egzamin)

Pytania o dopełniacz

Na jakie pytania odpowiada dopełniacz?

Dopełniacz odpowiada na pytania kogo? i czego? W szkole dodaje się często pomocnicze nie ma: (nie ma) kogo? czego?, bo po tym zwrocie zawsze stoi dopełniacz. Kogo nie ma? – Taty. Czego szukasz? – Klucza. Na zajęciach z obcokrajowcami do tego samego przypadku prowadzą też pytania ile czego? i czyj?: ile mąki?, rower brata.

Kiedy używamy dopełniacza?

Po przeczeniu, po ilościach, po wielu przyimkach i przy przynależności. Nie widzę foki, trochę soli, pięć paczek, bez cukru, u babci, dla mamy, samochód taty. Dopełniacz łączy się też z czasownikami szukać, potrzebować, słuchać, uczyć się, bać się i życzyć: Uczę się polskiego, Życzę ci zdrowia.

Jakie końcówki ma dopełniacz w liczbie pojedynczej?

Męskie -a lub -u, żeńskie -y lub -i, nijakie -a. Żeńskie mają -i po k, g i spółgłoskach miękkich (mąki, nogi, kuchni), a -y w pozostałych (wody, ulicy). Nijakie: mleka, mieszkania. Przymiotniki mają -ego w rodzaju męskim i nijakim oraz -ej w żeńskim: nowego domu, nowej kuchni.

Kiedy dopełniacz ma -a, a kiedy -u?

Nie ma jednej reguły: formę zapamiętuje się razem ze słowem. Pewne jest tylko to, że osoby i zwierzęta mają -a (sąsiada, psa). Większość męskich nazw miast też (Krakowa, Gdańska), a nazwy substancji i pojęcia abstrakcyjne mają zwykle -u (cukru, soku, czasu, problemu). Wyjątki, takie jak chleba czy sera, najlepiej podawać w zwrotach: kromka chleba.

Jakie końcówki ma dopełniacz liczby mnogiej?

Najczęściej -ów, -y lub -i albo forma bez końcówki. -ów mają zwykle męskie o twardym temacie (sklepów, synów). -y lub -i mają często męskie na cz, sz, rz i spółgłoski miękkie oraz żeńskie na -ja i na spółgłoskę (lekarzy, nauczycieli, lekcji, nocy). Żeńskie na -a i nijakie tracą końcówkę: kaw, miast, zdjęć.

Dlaczego „nie mam kota”, ale „nie pomagam mamie”?

Przeczenie zamienia w dopełniacz tylko biernik. Mam kota to biernik, więc po nie przechodzi do dopełniacza; u męskich osób i zwierząt obie formy brzmią tak samo, a różnicę słychać przy rzeczach: Kupuję chleb → Nie kupuję chleba. Pomagam mamie to celownik, a Interesuję się sportem narzędnik i te przypadki po nie zostają. Nie zmienia się też To nie jest mój dom.

Kiedy po „z” jest dopełniacz, a kiedy narzędnik?

Skąd? to dopełniacz, z kim? to narzędnik. Wracam z pracy, ze szkoły, sweter z wełny – to dopełniacz, bo mówi, skąd ktoś wraca albo z czego coś jest. Idę z bratem, kawa z mlekiem – to narzędnik, bo znaczy „razem z”. Wielu uczniów myli te dwa z, bo w ich językach to dwa różne przyimki.

Jak uczyć dopełniacza obcokrajowców?

Od gotowych zwrotów, zanim pojawią się tabele końcówek. Nie mam czasu, nie ma problemu i szklanka wody działają od A1. W kursach edio dopełniacz wraca warstwami: na A1.2 po nie mam w aptece, na A2.1 po miarach, przy przyimkach z, od, do i w pytaniu czyj?, na A2.2 w liczbie mnogiej, a na B1 w powtórce przed egzaminem certyfikatowym.

Jakie gry pomagają ćwiczyć dopełniacz?

Gry o tym, czego brakuje albo ile czegoś jest. Dobrze działa „pusta lodówka” (Nie ma mleka, nie ma jajek), lista zakupów z miarami i „Czyje to?” z rzeczami z sali. W lekcjach z tej strony mówienie rozkręca koło z pytaniami albo pudełko do otwarcia, a wcześniej uczniowie wypełniają tabele z formami i odpowiadają na czacie.

Czy są ćwiczenia online z dopełniacza?

Tak, dopełniacz da się ćwiczyć online w zadaniach interaktywnych. Ma je każda lekcja z tej strony, a kilka z nich wypróbujesz powyżej. W pełnej lekcji uczeń wybiera formy, wpisuje końcówki, przeciąga słowa i sortuje je według końcówek. Te ćwiczenia są sprawdzane automatycznie, a krótki tekst i nagranie z pracy domowej czyta i ocenia nauczyciel. Dostęp do wszystkich lekcji z biblioteki daje 7-dniowy okres próbny.

Więcej gramatyki polskiej

Lekcje do każdego zagadnienia gramatyki polskiej, od przypadków po aspekt czasownika. Wszystkie zagadnienia

Dopełniacz: pytania kogo? czego?, końcówki i lekcje

Dopełniacz – plany lekcji i ćwiczenia

Boli mnie gardło! W aptece

Dobre wiadomości: ruch to radość

Cześć, foko! Fokarium na Helu

Weekend z malarzami w Kazimierzu Dolnym

Zupa w chlebie: żurek

Kilo twarogu: pieczemy sernik

Rogale na świętego Marcina

Dobre wiadomości: dzielimy się jedzeniem

Dzień dobry, sąsiedzie!

Dobre wiadomości: dobrzy sąsiedzi

Paczkomat na każdym rogu

Projekt: instrukcja krok po kroku

Zakupy i reklamacje: dopełniacz w akcji

Ó czy u? Wielkie dyktando