Wypróbuj za darmoWypróbuj

Rzeczownik odczasownikowy: -nie, -cie, aspekt i rekcja

Poziomy B1–B2 9 planów lekcji Ćwiczenia sprawdzane automatycznie

Rzeczownik odczasownikowy nazywa czynność: czytać → czytanie, myć → mycie, oddać → oddanie. Ma rodzaj nijaki, odmienia się jak mieszkanie i zachowuje aspekt czasownika, ale po nim biernik zamienia się w dopełniacz: segreguję odpady → segregowanie odpadów. Ta strona zbiera lekcje polskiego jako obcego z biblioteki edio, w których uczniowie poznają te formy (liczba lekcji: 9, poziomy B1–B2), od ulotki o zwrocie butelek po hasło encyklopedyczne i nagłówki prasowe. Sprawdź się w zadaniach z lekcji, przejrzyj ich schematy i wybierz lekcję według poziomu.

Wypróbuj za darmo Wypróbuj ćwiczenia

Rzeczownik odczasownikowy – plany lekcji i ćwiczenia

9 planów lekcji, poziomy B1–B2. Każda to cała lekcja z czytaniem, słuchaniem i mówieniem, a jej strona pozwala wypróbować ćwiczenia z niej.

Rzeczownik odczasownikowy – ćwiczenia online

Po jednym ćwiczeniu z 6 lekcji. To te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.

Więcej ćwiczeń

Rzeczownik odczasownikowy – zasady i przykłady

Rzeczowniki odczasownikowe kończą się na -nie albo -cie, a najłatwiej utworzyć je od imiesłowu biernego: czytany → czytanie, robiony → robienie, otwarty → otwarcie. Zachowują aspekt (oddawanie, oddanie) i zaimek się (uczenie się). W tekstach oficjalnych często zastępują czasownik: podnieść płace → podniesienie płac.

Od czasownika do -anie, -enie i -cie

Czasowniki na -ować i -ać dają -owanie i -anie: segregowanie, zbieranie. Te na -ić, -yć i -eć mają -enie (liczenie, myślenie), po p, b, m, w, n pisane -ienie: mówienie. Krótkie myć, pić, żyć dostają -cie.

czasownikrzeczownik (to…)jak?
segregować, sortować, gotowaćsegregowanie, sortowanie, gotowanie-ować → -owanie
zbierać, wyrzucać, zgniataćzbieranie, wyrzucanie, zgniatanie-ać → -anie
opróżniaćopróżnianie-iać → -ianie (i zostaje)
mówić, robić; liczyć, myślećmówienie, robienie; liczenie, myślenie-ić → -ienie; -yć, -eć → -enie
myć, pić, żyćmycie, picie, życiekrótkie czasowniki: -ć → -cie

Z lekcji Żółty, niebieski, zielony, brązowy, czarny (Polski B1.1)

Wymiany spółgłosek i odmiana jak mieszkanie

Przed -enie spółgłoska bywa inna niż w bezokoliczniku: kosić → koszenie, nawozić → nawożenie. Rzeczownik jest rodzaju nijakiego i odmienia się jak mieszkanie: bez podlewania, zająć się podlewaniem, po koszeniu.

Od czasownika do rzeczownika (Co?)

czasownik (co robić?)rzeczownik (co?)jak?
podlewać, oszczędzaćpodlewanie, oszczędzanie-ać → -anie
siaćsianie; też: wysiew (on): po wysiewie-ać → -anie
segregowaćsegregowanie-ować → -owanie
sadzićsadzenie-ić → -enie
kosićkoszenie-ić → -enie, s → sz
nawozićnawożenie-ić → -enie, z → ż
kwitnąćkwitnieniezapamiętaj!

Odmiana: jak mieszkanie (ono)

przypadek (pytanie)formapo jakim słowie? przykład
mianownik, biernik (co?)koszenieKoszenie trwa godzinę. Lubię sadzenie.
dopełniacz (czego?)koszeniabez, do, zamiast, mniej: bez podlewania, woda do podlewania, zamiast koszenia
narzędnik (czym?)koszeniemzajmować się: Kto zajmie się podlewaniem?
miejscownik (po czym? o czym?)koszeniupo, o: po koszeniu, o sadzeniu

Z lekcji Mniej koszenia, więcej pszczół (Polski B1.1)

Aspekt: oddawanie czy oddanie?

Forma od czasownika niedokonanego nazywa proces albo regułę: Oddawanie butelek jest proste. Forma od dokonanego nazywa jedną czynność doprowadzoną do końca, na przykład krok instrukcji: opróżnienie butelki, po oddaniu ostatniej butelki.

Aspekt: proces czy jedna czynność?

niedokonany: proces, reguła, często

  • Oddawanie butelek jest proste.
  • Skanowanie trwa chwilę.
  • Zgniatanie butelek jest zabronione!
  • regularne oddawanie butelek (co tydzień)

dokonany: jedna czynność do końca, krok

  • Krok 2: opróżnienie butelki
  • po oddaniu ostatniej butelki
  • Zgniecenie jednej butelki może cię kosztować 50 groszy.

Jak zrobić rzeczownik?

czasownik na…rzeczownik na…przykłady
-ać-anieoddawać → oddawanie, oddać → oddanie, zgniatać → zgniatanie
-ować-owanieskanować → skanowanie, zeskanować → zeskanowanie
-ić, -yć-enie (po n: -ienie)sprawdzić → sprawdzenie, włożyć → włożenie, opróżnić → opróżnienie
uwaga!zapamiętajzgnieść → zgniecenie; pić → picie, myć → mycie

Z lekcji Oddaj butelkę! (Polski B1.1)

Rekcja: biernik przechodzi w dopełniacz

Dopełnienie w bierniku zmienia się w dopełniacz, a z nim jego przymiotniki: wprowadzić wolne soboty → wprowadzenie wolnych sobót. Dopełniacz zostaje dopełniaczem (udzielenie pomocy), a wyrażenie przyimkowe się nie zmienia: wywieszenie tablic na bramie.

Czasownik + biernik → rzeczownik + dopełniacz

czasownik + biernik (Co?)rzeczownik + dopełniacz (Czego?)
wprowadzić wolne sobotywprowadzenie wolnych sobót
spisać postulatyspisanie postulatów
wywiesić tablice na bramiewywieszenie tablic na bramie
podnieść płacepodniesienie płac
zapewnić miejsca w żłobkachzapewnienie miejsc w żłobkach
skrócić czas oczekiwaniaskrócenie czasu oczekiwania

Co się nie zmienia?

co zostajeczasownikrzeczownik
dopełniacz zostaje dopełniaczemudzielić pomocyudzielenie pomocy
dopełniacz zostaje dopełniaczemprzestrzegać przepisówprzestrzeganie przepisów
przyimek z rzeczownikiemzapewnić miejsca w żłobkachzapewnienie miejsc w żłobkach
przyimek z rzeczownikiemwywiesić tablice na bramiewywieszenie tablic na bramie

Z lekcji 21 postulatów na drewnianych tablicach (Polski B2.2)

Celownik zostaje, a kto wykonuje czynność?

Celownik i przyimki przechodzą do frazy bez zmian: przyznanie kobietom praw, udział w wyborach. Wykonawcę podajemy w dopełniaczu (głosowanie kobiet), a gdy rzeczownik ma już dopełnienie, z przyimkiem przez i biernikiem: przyznanie praw przez państwo.

Zdanie → fraza nominalna

co jest w zdaniu?zdaniefraza nominalnaco się dzieje?
dopełnienie w bierniku (Kogo? Co?)przyznać prawaprzyznanie prawbiernik → dopełniacz
celownik (Komu? Czemu?)przyznać kobietom prawaprzyznanie kobietom prawcelownik zostaje
przyimek (w, o, do…)uczestniczyć w wyborach, walczyć o prawaudział w wyborach, walka o prawaprzyimek i przypadek zostają
wykonawca (Kto? Co?)Kobiety głosowały. Państwo przyznało prawa.głosowanie kobiet, przyznanie praw przez państwodopełniacz albo przez + biernik

Kto to robi: dopełniacz czy przez?

nie ma dopełnienia w bierniku → dopełniacz

  • Kobiety głosowały. → głosowanie kobiet
  • Polki walczyły o prawa. → walka Polek o prawa
  • Kobiety uczestniczyły w wyborach. → udział kobiet w wyborach

jest dopełnienie (Kogo? Co?) → przez + biernik

  • Państwo przyznało prawa. → przyznanie praw przez państwo
  • Polki uzyskały prawa. → uzyskanie praw przez Polki
  • Naczelnik Państwa wydał dekret. → wydanie dekretu przez Naczelnika Państwa

Z lekcji 1918: kobiety idą do urn (Polski B2.2)

Nagłówki: otwarcie mostu zamiast zdania

W nagłówkach prasowych rzeczownik odczasownikowy zastępuje zdanie z czasownikiem: Otwarcie nowego mostu w Gdańsku zamiast W Gdańsku otwarto nowy most. Czytelnik sam rozwija taki nagłówek w pełne zdanie.

typ nagłówkaprzykładpełne zdanie
rzeczownik odczasownikowy zamiast zdaniaOtwarcie nowego mostu w GdańskuW Gdańsku otwarto nowy most.
bez czasownikaRekordowy upał w Lublinie!W Lublinie jest rekordowy upał.
czas teraźniejszy (czasownik niedokonany) zamiast przeszłegoNaukowcy odkrywają nowy gatunekNaukowcy odkryli nowy gatunek.
imiesłów bez „został”Rekord pobity! Tajemnica wyjaśnionaRekord został pobity. Tajemnica została wyjaśniona.
dwukropek: najpierw temat, potem informacjaPrima aprilis: pingwiny w Wiśle?To żart na prima aprilis: podobno w Wiśle pływają pingwiny.
pytanieSpaghetti rośnie na drzewach?Czy spaghetti naprawdę rośnie na drzewach?

Z lekcji Prima aprilis! (Polski B2.2)

Pytania o rzeczownik odczasownikowy

Co to jest rzeczownik odczasownikowy?
Rzeczownik odczasownikowy to nazwa czynności utworzona od czasownika. Kończy się na -nie albo -cie: pisać → pisanie, gotować → gotowanie, pić → picie, zamknąć → zamknięcie. Odmienia się przez przypadki jak rzeczownik, ale zachowuje cechy czasownika: aspekt (czytanie, przeczytanie), zaimek się (uczenie się) i większość połączeń z innymi wyrazami: pomaganie dzieciom, czekanie na autobus.
Jak tworzy się rzeczownik odczasownikowy?
Od imiesłowu biernego: -ny daje -nie, a -ty daje -cie. Czytany daje czytanie, zrobiony – zrobienie, koszony – koszenie, myty – mycie, wzięty – wzięcie. W imiesłowie widać od razu wymiany spółgłosek, takie jak s → sz czy z → ż. Czasowniki bez imiesłowu biernego tworzą te formy podobnie: spać → spanie, siedzieć → siedzenie.
Jaki rodzaj ma rzeczownik odczasownikowy i jak się odmienia?
Rzeczownik odczasownikowy jest rodzaju nijakiego i odmienia się jak mieszkanie. W liczbie pojedynczej ma formy czytanie, czytania, czytaniu, czytaniem i o czytaniu. Przymiotnik i czasownik w czasie przeszłym dostają więc formy nijakie: To segregowanie jest łatwe, Spotkanie odbyło się wczoraj. Liczbę mnogą mają głównie słowa, które stały się nazwami rzeczy lub zdarzeń: zebrania, wydarzenia, zadania.
Jaki przypadek stoi po rzeczowniku odczasownikowym?
Dopełnienie w bierniku zmienia się w dopełniacz, reszta zostaje. Myję słoiki daje mycie słoików, a skanuję kod – skanowanie kodu. Dopełniacz, celownik, narzędnik i przyimki przechodzą bez zmian: szukanie pracy, pomaganie sąsiadom, zarządzanie firmą, czekanie na autobus. Wykonawcę dodajemy w dopełniaczu (śpiewanie ptaków) albo, gdy jest już dopełnienie, z przez: podpisanie umowy przez prezydenta.
Oddawanie czy oddanie: czy rzeczownik odczasownikowy ma aspekt?
Rzeczownik odczasownikowy ma ten sam aspekt co jego czasownik. Oddawanie, czytanie i zgniatanie pochodzą od niedokonanych i nazywają proces, zwyczaj albo regułę: Zgniatanie butelek jest zabronione. Oddanie, przeczytanie i zgniecenie pochodzą od dokonanych i nazywają jedną zakończoną czynność: Po oddaniu butelek idź do kasy. Dlatego kolejne kroki instrukcji to zwykle formy dokonane: sprawdzenie etykiety, opróżnienie butelki.
Czytać czy czytanie: kiedy bezokolicznik, a kiedy rzeczownik?
Czytać to czasownik, czytanie to rzeczownik z przypadkami. Po muszę, mogę, umiem i trzeba stoi bezokolicznik: Muszę segregować odpady. Rzeczownika potrzebujemy po przyimku (bez segregowania, po myciu) i wtedy, gdy czynność jest podmiotem: Segregowanie mnie uspokaja. Po lubię pasują obie formy: Lubię gotować i Lubię gotowanie.
Jak piszemy „nie” z rzeczownikiem odczasownikowym?
Partykułę nie piszemy z rzeczownikami odczasownikowymi łącznie. Poprawnie jest więc niepalenie, niewykonanie zadania, niezrozumienie, niedotrzymanie terminu. Inaczej jest przy czasowniku, z którym nie piszemy osobno: nie przestrzegać przepisów, ale nieprzestrzeganie przepisów. Po takim rzeczowniku stoi dopełniacz, tak samo jak po formie bez nie.
Co to jest styl nominalny?
Styl nominalny zastępuje czasowniki rzeczownikami odczasownikowymi. Spotkamy go w pismach urzędowych, regulaminach, listach postulatów, hasłach encyklopedycznych i na slajdach: skrócenie czasu oczekiwania zamiast chcemy krócej czekać. Często łączy się z czasownikami dokonać, nastąpić i dojść do: dokonać zwrotu, Przystąpienie Polski do Unii nastąpiło w 2004 roku. Nadmiar takich fraz utrudnia lekturę, więc w rozmowie wybieramy zdania z czasownikiem.
Jakie błędy robią obcokrajowcy z rzeczownikiem odczasownikowym?
Najczęstszy błąd to biernik zamiast dopełniacza po rzeczowniku. Uczniowie piszą „mycie słoiki” zamiast mycie słoików i „wprowadzenie wolne soboty” zamiast wprowadzenie wolnych sobót. Zdarza się też rodzaj męski („ten sortowanie jest łatwy”), rzeczownik po czasowniku modalnym („muszę segregowanie”), forma niedokonana tam, gdzie chodzi o jedną zakończoną czynność („po oddawaniu ostatniej butelki”), i niepotrzebne przez: „głosowanie przez kobiety” zamiast głosowanie kobiet.
Jak uczyć obcokrajowców rzeczownika odczasownikowego?
Zacznij od nazw umiejętności, które uczniowie już znają. Czytanie, pisanie, słuchanie i mówienie pokazują wzór, zanim pojawi się reguła. W kursie Polski B1.1 · Historie w podróży lekcje 21–23 uczą tworzenia, odmiany, rekcji i aspektu na przykładzie segregacji odpadów, łąki kwietnej i systemu kaucyjnego. Polski B2.2 · Kultura i społeczeństwo przenosi te formy do stylu nominalnego (lekcje 9–11) i nagłówków prasowych (lekcja 15).

Więcej gramatyki polskiej

Lekcje do każdego zagadnienia gramatyki polskiej, od przypadków po aspekt czasownika. Wszystkie zagadnienia

Przypadki

Czasowniki

Części mowy

Zdania i styl

Ucz polskiego z gotowymi lekcjami

Umów prezentacjęWypróbuj za darmo

Bez karty płatniczej