Wypróbuj za darmoWypróbuj

Narzędnik: kim? czym?, końcówki -em, -ą i -ami

Poziomy A1–B1 11 planów lekcji Ćwiczenia sprawdzane automatycznie

Narzędnik odpowiada na pytania kim? i czym?. Na kursie polskiego jako obcego pojawia się wcześnie, bo bez niego nie powiesz Jestem lekarką ani Idę z bratem. W liczbie pojedynczej ma dwie główne końcówki: -em i -ą, a w mnogiej prawie zawsze -ami. Na tej stronie zobaczysz narzędnik na schematach z lekcji edio, wypróbujesz zadania z tych lekcji i wybierzesz lekcję dla grupy z listy według poziomu (liczba lekcji: 11, poziomy A1–B1).

Wypróbuj za darmo Wypróbuj ćwiczenia

Narzędnik – plany lekcji i ćwiczenia

11 planów lekcji, poziomy A1–B1. Każda to cała lekcja z czytaniem, słuchaniem i mówieniem, a jej strona pozwala wypróbować ćwiczenia z niej.

Narzędnik – ćwiczenia online

Po jednym ćwiczeniu z 6 lekcji. To te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.

Więcej ćwiczeń

Narzędnik – zasady i przykłady

Narzędnik stoi po być i zostać z rzeczownikiem (Ona jest pielęgniarką), po z w znaczeniu „razem z” (herbata z cytryną) i po przyimkach nad, pod, przed, za, między, gdy mówią o miejscu. Wyraża też środek transportu i narzędzie, od którego wziął nazwę: jadę tramwajem, piszę długopisem.

Kim jesteś? Zawody z -em i -ą

Zawód po jestem stoi w narzędniku. Słowa zakończone spółgłoską dostają -em, a po k -iem (kelnerem, latarnikiem). Słowa na -a, także męskie, zmieniają ją na -ą: lekarką, kierowcą, programistą.

Inne słowa → -em (po k: -iem)

To jest…Jestem…
studentstudentem
lekarzlekarzem
kelnerkelnerem
kucharzkucharzem
latarniklatarnikiem

Słowo na -a → -ą

To jest…Jestem…
studentkastudentką
lekarkalekarką
farmaceutkafarmaceutką
nauczycielkanauczycielką
programistaprogramistą
kierowcakierowcą

Z lekcji Jestem latarnikiem! (Polski A1.1)

Z kim? Z czym? Narzędnik po z

O ludzi i zwierzęta pytamy z kim?, o rzeczy z czym?, a odpowiedź ma te same końcówki co zawód: z Anną, z tortem, z kwiatami. Zaimki mają własne formy, a przed mną stoi ze: ze mną, z tobą.

Z kim czy z czym?

Z kim? – ludzie i zwierzęta: z Anną, z Kluską. Z czym? – rzeczy: z tortem, z kwiatami. Imię też się zmienia: z Michałem, z Anną. To ta sama forma co: Jestem kucharzem. Jestem farmaceutką. Pierogi z jagodami.

Ja i ty

Kto?Z kim?
jaze mną
tyz tobą

Z lekcji Wszystkiego najlepszego! Imieniny (Polski A1.2)

Jestem flisakiem, ale pracuję jako flisak

To samo da się powiedzieć na dwa sposoby: Jestem fryzjerką albo Pracuję jako fryzjerka. Po „pracuję jako” rzeczownik zostaje w mianowniku, a po chcę być stoi narzędnik, tak jak po jestem: Chcę być lekarzem.

Dwa zdania – ta sama praca

Jestem… (-em, -ą)

  • Jestem flisakiem.
  • Jestem fryzjerką.
  • Jestem kierowcą.

Pracuję jako… (bez zmiany)

  • Pracuję jako flisak.
  • Pracuję jako fryzjerka.
  • Pracuję jako kierowca.

Chcę być… jak jestem…

Po „chcę być” też -em albo -ą, jak po „jestem”: Chcę być lekarzem. Chcę być fryzjerką. Po „jako” słowo się nie zmienia: Chcę pracować jako lekarz.

Z lekcji Flisacy na Dunajcu (Polski A1.2)

Wygrać z kim? Narzędnik w sporcie

W sporcie przeciwnik stoi po z w narzędniku: Polska wygrała z Brazylią, przegrała z Włochami. Porównanie odróżnia go od tego, co się wygrywa: wygrać mecz to biernik bez przyimka.

Wygrać / przegrać z kim? (narzędnik)

Kto? (mianownik)Z kim? (narzędnik)Forma
Brazylia, Francja, drużyna, Sabinaz Brazylią, z Francją, z drużyną, z Sabinąona: -a → -ą
Kuba, tataz Kubą, z tatąon na -a: -a → -ą
Tom, bratz Tomem, z bratemon: +em
Włochy, Niemcyz Włochami, z Niemcamiliczba mnoga: -ami
drużyna z Gdańskaz drużyną z Gdańskaz Gdańska (skąd?) się nie zmienia

Z kim? czy co?

Z kim? → z + narzędnik

  • wygrać z Brazylią
  • przegrać z Włochami
  • wygrać z Tomem w szachy

Co? → biernik, bez z

  • wygrać mecz
  • przegrać finał
  • wygrać medal, mistrzostwa

Z lekcji Kibice, mecz, drużyna (Polski A2.1)

Liczba mnoga: -ami, rzadziej -mi

Prawie wszystkie rzeczowniki mają w liczbie mnogiej -ami: z turystami, między górami. Kilka słów ma -mi: z przyjaciółmi, z ludźmi, z dziećmi. Druga tabela zbiera przyimki miejsca z narzędnikiem: nad, pod, przed, za i między.

Ludzie: Z kim?

-ami (prawie zawsze)

  • turysta → z turystami
  • kolega → z kolegami
  • koleżanka → z koleżankami
  • rodzice → z rodzicami

-mi (zapamiętaj!)

  • przyjaciele → z przyjaciółmi
  • ludzie → z ludźmi
  • dzieci → z dziećmi

Po tych słowach: narzędnik

słowopytanieprzykład
zZ kim? Z czym?Idę z przyjaciółmi i z plecakami.
międzyGdzie?Jezioro leży między górami.
nadGdzie?Latem odpoczywamy nad jeziorami.
podGdzie?Zakopane leży pod Tatrami.
przedGdzie?Przed schroniskami stoją ławki.
zaGdzie?Za świerkami jest polana.

Z lekcji Morskie Oko: dzień w Tatrach (Polski A2.2)

Przymiotniki i zaimki w narzędniku

Przymiotnik i zaimek dzierżawczy mają -ym lub -im w rodzaju męskim i nijakim, -ą w żeńskim, a -ymi lub -imi w liczbie mnogiej: z moim dobrym lekarzem, z moją koleżanką. Zaimki osobowe: z nim, z nią, z nami, z nimi.

Końcówki

RodzajKto? Co?Kim? Czym?Końcówki
męskimój dobry lekarz, Polakmoim dobrym lekarzem, Polakiem-ym / -im, -em / -iem
męski na -amój kolega, dobry kierowcamoim kolegą, dobrym kierowcą-ym / -im, -ą
nijakimoje małe dzieckomoim małym dzieckiem-ym / -im, -em / -iem
żeńskimoja dobra koleżankamoją dobrą koleżanką-ą, -ą
liczba mnogamoi nowi koledzy, moje córkimoimi nowymi kolegami, moimi córkami-ymi / -imi, -ami

Zaimki

Kto? Co?Z kim? Z czym?
jaze mną
tyz tobą
on, onoz nim
onaz nią
myz nami
wyz wami
oni, onez nimi
kto?z kim?
co?z czym?

Z lekcji Przedstaw się! Narzędnik na start (Polski B1 · Egzamin)

Pytania o narzędnik

Na jakie pytania odpowiada narzędnik?
Narzędnik odpowiada na pytania kim? i czym? Z przyimkiem pytamy z kim?, z czym?, a przy miejscu także nad czym? czy pod czym?. Kim jest twoja mama? – Lekarką. Czym jedziesz do pracy? – Tramwajem. Z kim mieszkasz? – Z siostrą.
Kiedy używamy narzędnika?
Gdy mówimy, kim ktoś jest i z kim coś robi. Narzędnik stoi po być i zostać (Chcę zostać pilotem), po z w znaczeniu „razem z” (z mamą), po nad, pod, przed, za i między, gdy pytamy gdzie?, przy środkach transportu (jadę pociągiem) i narzędziach (kroję nożem). Wymagają go też czasowniki interesować się, zajmować się i opiekować się.
Jakie końcówki ma narzędnik?
-em i -ą w liczbie pojedynczej, -ami w mnogiej. Męskie i nijakie mają -em, a po k i g -iem (bratem, oknem, Polakiem, dzieckiem). Żeńskie i męskie na -a mają -ą (mamą, tatą), podobnie żeńskie zakończone spółgłoską (nocą, solą). Przymiotniki: -ym lub -im, -ą, a w liczbie mnogiej -ymi lub -imi.
Jestem lekarz czy jestem lekarzem?
Poprawnie: jestem lekarzem. Rzeczownik po być przyjmuje formę narzędnika: Jestem nauczycielką, Mój brat jest kucharzem. Mianownik zostaje po to jest (To jest lekarz), po jako (Pracuję jako lekarz) i wtedy, gdy po być stoi sam przymiotnik (Jestem zmęczony). Przymiotnik z rzeczownikiem znowu idzie do narzędnika: Jest dobrym lekarzem.
Narzędnik czy biernik po „nad”, „pod” i „przed”?
Gdzie? – narzędnik, dokąd? – biernik. Kot śpi pod stołem, ale Kot wchodzi pod stół. Jesteśmy nad morzem, ale Jedziemy nad morze. Tak działają nad, pod, przed, za i między, gdy mówią o miejscu. Po w i na na pytanie gdzie? odpowiada z kolei miejscownik: w górach, na plaży.
Dlaczego „z przyjaciółmi”, a nie „z przyjacielami”?
Kilka rzeczowników ma w liczbie mnogiej końcówkę -mi zamiast -ami. To przede wszystkim ludźmi, dziećmi, przyjaciółmi, braćmi, gośćmi, pieniędzmi i końmi. Część z nich zmienia przy tym temat: przyjaciel → przyjaciółmi, brat → braćmi, człowiek → ludźmi. Te formy najlepiej ćwiczyć w całych zwrotach, np. spotkanie z przyjaciółmi.
Jak mówić o środkach transportu: autobusem czy w autobusie?
Środek transportu bez przyimka stoi w narzędniku: jadę autobusem. Tak samo lecę samolotem, jedziemy pociągiem, wracam tramwajem. Gdy chodzi o miejsce w pojeździe, używamy w z miejscownikiem: Jestem w autobusie. Przy rowerze i hulajnodze mówimy też na z miejscownikiem: jadę na rowerze, obok równie poprawnego jadę rowerem.
Jak uczyć narzędnika obcokrajowców?
Zacznij od zawodów i od pytania z kim? To dwie sytuacje, w których narzędnik pojawia się już przy pierwszym przedstawianiu się. W kursach edio kolejność jest taka: A1.1 zawody (Jestem latarnikiem!), A1.2 imieniny (z kim? z czym?) i flisacy (jestem czy pracuję jako), A2.1 wygrać z kim?, A2.2 liczba mnoga i przyimki miejsca, a lekcja B1 zbiera wszystko przed egzaminem.
Jakie gry pomagają ćwiczyć narzędnik?
Zgadywanie zawodów i rozmowy o tym, z kim spędzamy czas. W grze „Kim jestem?” uczniowie zadają pytania (Jesteś kucharzem?, Pracujesz z dziećmi?), a przy opisie zdjęcia szukają rzeczy pod stołem i między drzewami. W lekcjach z tej strony mówienie zaczyna się od koła z pytaniami albo pudełka do otwarcia, a obok są czaty i tabele z kim? z czym?.
Czy są interaktywne ćwiczenia z narzędnika?
Tak, narzędnik można ćwiczyć w interaktywnych zadaniach. Ma je każda lekcja z listy na tej stronie, a zadania powyżej to próbka: w pełnych lekcjach uczniowie zamieniają to jest… na jestem… w tabelach, sortują formy według końcówek -em, -ą i -ami i dopasowują zawody do zdań. Te ćwiczenia są sprawdzane automatycznie, a tekst i nagranie z pracy domowej sprawdza nauczyciel. Bibliotekę poznasz w 7-dniowym okresie próbnym.

Więcej gramatyki polskiej

Lekcje do każdego zagadnienia gramatyki polskiej, od przypadków po aspekt czasownika. Wszystkie zagadnienia

Przypadki

Czasowniki

Części mowy

Zdania i styl

Ucz polskiego z gotowymi lekcjami

Umów prezentacjęWypróbuj za darmo

Bez karty płatniczej