Wypróbuj za darmoWypróbuj

Spójniki i zdania złożone: że, żeby, chociaż, dlatego i przecinek

Poziomy A2–B2 23 plany lekcji Ćwiczenia sprawdzane automatycznie

Spójniki łączą zdania i pokazują związek między nimi: przyczynę, skutek, cel, warunek albo czas. Zostałam w domu, bo padało i Padało, więc zostałam w domu opisują to samo, ale z innej strony. W zdaniu złożonym są co najmniej dwa orzeczenia, a przed większością spójników stoi przecinek. Ta strona zbiera lekcje polskiego jako obcego z biblioteki edio, które uczą spójników krok po kroku (liczba lekcji: 23, poziomy A2–B2), od jeśli i kiedy po natomiast i toteż. Poniżej rozwiążesz kilka zadań z tych lekcji, porównasz reguły z ich schematów i znajdziesz lekcję na swój poziom.

Wypróbuj za darmo Wypróbuj ćwiczenia

Spójniki i zdania złożone – plany lekcji i ćwiczenia

23 plany lekcji, poziomy A2–B2. Każda to cała lekcja z czytaniem, słuchaniem i mówieniem, a jej strona pozwala wypróbować ćwiczenia z niej.

Spójniki i zdania złożone – ćwiczenia online

Po jednym ćwiczeniu z 6 lekcji. To te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.

Więcej ćwiczeń

Spójniki i zdania złożone – zasady i przykłady

Zdanie złożone powstaje z co najmniej dwóch zdań. Zdania równorzędne łączą spójniki współrzędne: i, ale, a, więc, dlatego. Gdy jedno zdanie zależy od drugiego i odpowiada na jego pytanie (dlaczego? po co? kiedy?), wprowadza je spójnik podrzędny: bo, żeby, kiedy, jeśli. Spójnik wybiera też formę czasownika, na przykład formę przeszłą po żeby.

Jeśli i kiedy: warunek albo pewny moment

Jeśli wprowadza warunek, który może się nie spełnić, a kiedy moment, który na pewno nadejdzie: Jeśli zdam, pojadę do Chicago, Kiedy skończę kurs, napiszę do ciebie. O przyszłości mówią obie części zdania, więc obie mają czas przyszły.

Jeśli czy kiedy?

słowoznaczenieprzykład
jeślinie wiem na pewno: może tak, może nieJeśli zdam, pojadę do Chicago.
kiedywiem na pewno: to będzieKiedy skończę kurs, napiszę do ciebie.

Zdanie z jeśli / kiedy

jeśli / kiedyzdam, skończę… (czas przyszły)pojadę, będę mówić… (czas przyszły)

Jeśli zdam egzamin, pojadę do Krakowa.

Kiedy skończę kurs, będę mówić lepiej.

Kiedy zdasz, zrobimy imprezę!

Z lekcji Zdam egzamin! (Polski A2.1)

Że czy czy: wiem albo nie wiem

Że wprowadza treść tego, co wiemy, myślimy albo słyszeliśmy: Wiem, że Tom ma konto. Gdy odpowiedź jest jeszcze otwarta, po nie wiem, nie jestem pewna albo sprawdź pojawia się czy. Dalej stoi zwykłe zdanie w dowolnym czasie.

Że czy czy?

że: wiem, myślę, jestem pewnaczy: nie wiem, nie jestem pewna, sprawdzam
Wiem, że Tom ma konto.Nie wiem, czy Tom ma konto.
Jestem pewna, że to prawda.Nie jestem pewna, czy to prawda.
Myślę, że to źródło jest dobre.Sprawdź, czy to źródło jest dobre.

Początek + przecinek + że + zdanie

co mówimy?początekzdanie podrzędne
opiniaMyślę, że… / Wydaje mi się, że……to dobre źródło.
faktWiem, że……Wikipedia ma ponad 25 lat.
informacja od kogośSłyszałem / Słyszałam, że……w Słubicach stoi pomnik.
pewnośćJestem pewny (pewien) / pewna, że……Tom doda przypis.
nadziejaMam nadzieję, że……redaktor sprawdzi zmianę.
pytanieCzy wiesz, że…? / Myślisz, że…?…pomnik ma ponad 3 metry?

Z lekcji Kto pisze polską Wikipedię? (Polski B1.1)

Żeby: cel i prośba z formą przeszłą

Żeby mówi, po co coś robimy albo czego chcemy od innych. Gdy działa ta sama osoba, po nim stoi bezokolicznik: Uczę się, żeby zdać. Gdy inna, forma przeszła, a końcówka osoby przechodzi na spójnik: żebyś zmienił, żebyśmy zmienili.

Forma przeszła czy bezokolicznik?

kto to robi?formaprzykład
inna osobażeby + forma przeszłaMam długie hasło, żeby nikt go nie zgadł.
ta sama osobażeby + bezokolicznik (zdać, pomagać)Uczę się, żeby zdać egzamin.
rada dla wszystkichżeby + bezokolicznikWażne, żeby nie podawać hasła.

Żeby + forma czasu przeszłego

kto?żeby + osobaprzykład: zmienić hasło
jażebymżebym zmienił / zmieniła
tyżebyśżebyś zmienił / zmieniła
on / ona / onożebyżeby zmienił / zmieniła / zmieniło
myżebyśmyżebyśmy zmienili / zmieniły
wyżebyścieżebyście zmienili / zmieniły
oni / oneżebyżeby zmienili / zmieniły

Z lekcji Żeby było bezpiecznie (Polski B1.1)

Zanim, gdy tylko, dopóki nie i aż

Te spójniki czasu ustawiają zdarzenia w kolejności i zwykle łączą się z czasownikiem dokonanym: Zanim wyjechała, dużo trenowała. Dopóki nie i aż znaczą to samo, ale przeczenie pojawia się tylko przy dopóki: Szła, aż maska zamarzła.

spójnikco znaczy?jaki czasownik?przykład
kiedy / gdyw tym samym czasie albo zaraz potem (Kiedy?)dokonany albo niedokonanyKiedy Tom liczył, Zosia pisała. Gdy skończyła, zadzwoniła.
zanimwcześniej: najpierw zdanie główne, potem to, co po „zanim”dokonany (co zrobić?)Zanim wyjechała, dużo trenowała.
gdy tylkood razu potemdokonanyGdy tylko wróciła, zaczęła planować.
dopóki niedo momentu, kiedy coś się stało (Do kiedy?)nie + dokonanySzła, dopóki nie zobaczyła szczytu.
ażdo momentu, kiedy coś się stało (Do kiedy?)dokonany, bez „nie”Szła z maską, aż maska zamarzła.

Z lekcji Pierwsza Europejka na Evereście (Polski B1.2)

Chociaż, mimo że i mimo + dopełniacz

Zdanie przyzwalające mówi o przeszkodzie, która nie zmieniła wyniku. Po chociaż i mimo że stoi zdanie z czasownikiem, po samym mimo rzeczownik w dopełniaczu: mimo mgły. Drugiej części nie zaczynamy od ale: Chociaż się boję, (to) spróbuję.

Trzy słowa, jedno znaczenie

słowoco dalej?przykład
chociaż (krócej: choć)zdanie z czasownikiemChociaż było bardzo zimno, nie zdjął nart.
mimo żezdanie z czasownikiemWszedł na szczyt, mimo że nie miał tlenu z butli.
mimo (oficjalnie: pomimo)rzeczownik w dopełniaczu (czego?), bez czasownikaMimo mgły zjechał do bazy.

Druga część zdania

pierwsza częśćdruga częśćprzykład
Chociaż / Mimo że + zdanie,zdanie albo to + zdanie (nie: ale!)Chociaż się boję, (to) zapiszę się na kurs.
zdanie,a jednak / ale i tak + zdanieByło zimno, a jednak poszedł dalej. Bał się, ale i tak spróbował.
zdanie.Mimo to + nowe zdanieW 2017 roku się nie udało. Mimo to wrócił na K2.

Z lekcji Na nartach z K2 (Polski B1.2)

Przyczyna czy skutek: dlatego że i dlatego

Bo, ponieważ i dlatego że podają przyczynę, a więc, dlatego, zatem i toteż skutek. Samo że zmienia kierunek: Padało, dlatego zostaliśmy, ale Zostaliśmy, dlatego że padało. Na B2 dochodzą oficjalne w związku z tym i w rezultacie.

dlatego czy dlatego że?

dlatego: skutek

  • Padało, dlatego zostaliśmy w domu.
  • najpierw przyczyna, potem skutek

dlatego że: przyczyna (= ponieważ)

  • Zostaliśmy w domu, dlatego że padało.
  • najpierw skutek, potem przyczyna

Słowa, które wprowadzają skutek

słowostylmiejsce w swojej części zdaniaprzykład
dlategoneutralny: mowa i tekstna początkuZarząd pracował za darmo, dlatego pożyczki były tanie.
w związku z tymoficjalnyzwykle na początkuKasa ma mało pieniędzy. W związku z tym udziela małych pożyczek.
w rezultacieoficjalnyzwykle na początkuLichwiarze brali wysokie odsetki. W rezultacie chłopi oddawali dużo więcej.
wobec tegoneutralny i oficjalny: wniosek, decyzjana początkuWszyscy chcą jechać? Wobec tego zaczynamy oszczędzać.
zatempisanyna początku albo na drugim miejscuChcemy jechać do Krakowa. Musimy zatem odkładać pieniądze.
toteżpisanytylko na początkuCzłonkowie odpowiadali majątkiem, toteż pilnowali kasy.

Z lekcji Kasa we wsi, 1890 (Polski B2.1)

Pytania o spójniki i zdania złożone

Co to są spójniki?
Spójniki to nieodmienne wyrazy, które łączą wyrazy lub całe zdania. W przeciwieństwie do podmiotu czy orzeczenia nie są częściami zdania, ale pokazują związek między tym, co łączą: i dodaje, ale przeciwstawia, bo podaje przyczynę, więc skutek, żeby cel, a jeśli warunek. Część spójników ma dwa wyrazy: mimo że, dlatego że, podczas gdy, gdy tylko.
Jakie są rodzaje zdań złożonych?
Zdania złożone dzielimy na współrzędnie i podrzędnie złożone. We współrzędnie złożonym oba zdania są równorzędne: łączne (i, oraz), rozłączne (albo, lub), przeciwstawne (ale, a, natomiast), wynikowe (więc, dlatego) i synonimiczne (czyli). W podrzędnie złożonym jedno zdanie zależy od drugiego i odpowiada na jego pytanie: Zostałam w domu, bo padało (dlaczego?), Uczę się, żeby zdać (po co?).
Kiedy stawiamy przecinek przed spójnikiem?
Przed spójnikami podrzędnymi, przeciwstawnymi i wynikowymi stawiamy przecinek. Piszemy go więc przed że, bo, żeby, jeśli, chociaż, ale, a, więc i dlatego. Gdy zdanie podrzędne stoi na początku, przecinek je zamyka: Jeśli będzie ładnie, pójdziemy nad rzekę. Przed pojedynczym i, oraz, albo, lub i ani przecinka nie ma, ale przed powtórzonym już tak: ani konta, ani karty.
Kiedy piszemy że, a kiedy żeby?
Że podaje fakt lub opinię, żeby cel, życzenie albo prośbę. Po że stoi zwykłe zdanie w dowolnym czasie: Wiem, że masz nowe hasło. Po żeby jest forma jak w czasie przeszłym albo bezokolicznik: Chcę, żebyś zmienił hasło, Dzwonię, żeby zablokować kartę. Żeby wyraża też wątpliwość: Uważam, że to sport, ale Nie sądzę, żeby to był sport.
Jeśli czy kiedy: jaka jest różnica?
Jeśli wyraża warunek, a kiedy określa czas. Jeśli zdam egzamin, pojadę na wakacje znaczy, że wynik jest niepewny. Kiedy zdam egzamin, pojadę na wakacje zakłada sukces i mówi tylko, kiedy nastąpi wyjazd. O przyszłości mówimy w obu częściach czasem przyszłym: zdam, a nie zdaję. W pytaniu zależnym angielskie if to po polsku czy: Nie wiem, czy przyjdzie.
Bo czy ponieważ? Dlatego czy dlatego że?
Bo, ponieważ i dlatego że podają przyczynę, a dlatego skutek. Bo jest typowe dla mowy i w tekście pisanym nie zaczyna zdania, więc na początku piszemy Ponieważ: Ponieważ padało, zostaliśmy w domu. Dlatego stoi po przyczynie: Padało, dlatego zostaliśmy w domu. Pomylenie tych dwóch form odwraca sens: po dlatego że mówimy o przyczynie, a nie o skutku.
Chociaż, mimo że czy mimo?
Po chociaż i mimo że jest zdanie, po mimo rzeczownik. Wszystkie trzy wyrażają przyzwolenie, czyli przeszkodę, która nie zmieniła wyniku: Chociaż było zimno, poszli dalej, Poszli dalej, mimo że było zimno, Mimo zimna poszli dalej. Po mimo (oficjalnie pomimo) stoi dopełniacz. Błędem jest ale po zdaniu z chociaż: zamiast „Chociaż było zimno, ale…” mówimy Chociaż było zimno, (to)…
Jak wyrazić kontrast: a, natomiast czy zaś?
Natomiast, zaś i a zestawiają dwie różne rzeczy obok siebie. W rozmowie wystarczy a: Ja lubię kawę, a ty herbatę. Natomiast i zaś brzmią staranniej i pasują do artykułu albo wykładu. Zaś nie otwiera zdania, tylko stoi po pierwszym wyrazie: samiec zaś poluje. Kontrastu nie myl z przyzwoleniem: gdy coś dzieje się wbrew oczekiwaniom, potrzebne jest chociaż.
Jakie błędy w zdaniach złożonych robią obcokrajowcy?
Najczęściej opuszczają przecinek i tłumaczą spójniki dosłownie. Z angielskiego if bierze się „Nie wiem, jeśli on przyjdzie” zamiast czy. Częste są też „Chcę, żebyś zmieniasz hasło” zamiast żebyś zmienił, „Chociaż było zimno, ale…”, dlatego że w miejscu dlatego oraz „aż pogoda się nie poprawi” zamiast aż pogoda się poprawi. Kłopot sprawia też czas teraźniejszy po jeśli, gdy mowa o przyszłości.
Jak uczyć obcokrajowców spójników?
Parami i zawsze razem z formą, której spójnik wymaga. W kursie Polski A2.1 · Wtedy i teraz lekcja 31 łączy jeśli i kiedy z czasem przyszłym. Polski B1.1 · Historie w podróży uczy że i czy (lekcja 13), żeby (14) i wątpliwości z żeby (15), a Polski B1.2 · Zmieniamy świat zdań czasowych (29), przyzwalających (30) i przyczyny (31). Na B2 dochodzą kontrast, co prawda…, ale… i spójniki wynikowe.

Więcej gramatyki polskiej

Lekcje do każdego zagadnienia gramatyki polskiej, od przypadków po aspekt czasownika. Wszystkie zagadnienia

Przypadki

Czasowniki

Części mowy

Zdania i styl

Ucz polskiego z gotowymi lekcjami

Umów prezentacjęWypróbuj za darmo

Bez karty płatniczej