Kraków, 1661: pierwsza polska gazeta – słowotwórstwo: dziennikarz, dziennikarka, dziennikarstwo
O tej lekcji
Lekcja polskiego B2 dla obcokrajowców o słowotwórstwie: nazwach osób, ich formach żeńskich i dziedzinach, od dziennikarza po dziennikarstwo, na tle pierwszej polskiej gazety z 1661 roku.
- Gramatyka
- Przyrostki osób -arz, -ista / -ysta, -ca, -nik, formy żeńskie (dziennikarka, wydawczyni, czytelniczka) i dziedziny na -stwo, -ctwo (drukarstwo, czytelnictwo). Drukarka to maszyna.
- Temat
- 3 stycznia 1661 roku w Krakowie ukazał się „Merkuriusz Polski Ordynaryjny”, pierwsza polska gazeta, którą drukował tam Jan Aleksander Gorczyn.
- Zadania
- Artykuł i spór czytelników, rozmowa Julii z wykładowcą i opowieść kustosza o starej prasie, schemat z czterema ćwiczeniami, czat i pudełko z pytaniami o media.
Co jest w środku
Rozdział 1Na start: media i my
Rozdział 2Czytamy: Merkuriusz z Małego Rynku
- Przeczytaj artykuł: Merkuriusz z Małego RynkuArtykułOdblokuj
- Przeczytaj i wybierz: prawda czy fałszPrawda czy fałszOdblokuj
- Przeczytaj jeszcze raz i wybierz odpowiedźQuizOdblokuj
- Przeczytaj post i komentarze czytelnikówAutentyczny dokumentWypróbuj
- Przeczytaj komentarze i wybierz: kto tak uważa?QuizOdblokuj
Rozdział 3Słuchamy: stara gazeta, nowe zawody
- Posłuchaj: Julia i jej wykładowca Adam przy pierwszej polskiej gazecieSłuchanieWypróbuj
- Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
- Posłuchaj i wybierz odpowiedźQuizOdblokuj
- Posłuchaj Herberta, kustosza w małym muzeumSłuchanieOdblokuj
- Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
- Posłuchaj jeszcze raz i wybierz: prawda czy fałszPrawda czy fałszOdblokuj
Rozdział 4Gramatyka: dziennikarz, dziennikarka, dziennikarstwo
- Spójrz na schemat: kto to robi i jak nazywa się dziedzina?Schemat gramatycznyWypróbuj
- Wypełnij tabelę: on, ona i dziedzinaUzupełnij tabelęWypróbuj
- Wybierz poprawne słowo: osoba czy dziedzina?Wybierz odpowiedźOdblokuj
- Uzupełnij zdania: powiedz to jednym słowemUzupełnij lukiOdblokuj
- Przeciągnij słowa: tekst Julii do studenckiej gazetyPrzeciągnij i upuśćOdblokuj
Rozdział 5Rozmawiamy: kim będziesz?
Rozdział 6Praca domowa
Prasa i zawody w mediach: słownictwo
Słowa i wyrażenia z lekcji (10), w edio każde z obrazkiem i nagraniem.
+7 w lekcji, z obrazkami i nagraniamiWięcej słówek
- nakład
- korespondent
- fotoreporter
- przywilej
- relacjonować
- prenumerować
- ukazywać się / ukazać się
Gramatyka: słowotwórstwo: nazwy osób, formy żeńskie i dziedziny
Nazwy wielu zawodów uczniowie znają od poziomu A1. Teraz widzą, jak się je tworzy: od słowa podstawowego przez nazwę osoby i jej formę żeńską aż do nazwy dziedziny, np. dziennik → dziennikarz → dziennikarka → dziennikarstwo. Każdy przyrostek ma swoją parę: on i ona, a przy dziedzinie trzeba uważać na przyrostek.
Kto to robi? Osoba (on, ona) i dziedzina
Od słowa podstawowego tworzymy nazwę osoby, potem formę żeńską i nazwę dziedziny: dziennik → dziennikarz → dziennikarka → dziennikarstwo.
Cztery przyrostki osób: -arz, -ista, -ca, -nik
Przyrostek -arz tworzy dziennikarza, pisarza i księgarza, -ista / -ysta felietonistę i reportażystę, -ca wydawcę i twórcę, a -nik czytelnika i ratownika. Formy żeńskie kończą się na -arka, -istka, -czyni i -niczka.
Osoba: on i ona
| przyrostek (on → ona) | słowo podstawowe | on | ona |
|---|---|---|---|
| -arz → -arka | dziennik | dziennikarz | dziennikarka |
| -arz → -arka | pisać | pisarz | pisarka |
| -arz → -arka | księga | księgarz | księgarka |
| -ista → -istka | felieton | felietonista | felietonistka |
| -ysta → -ystka | gitara | gitarzysta | gitarzystka |
| -ysta → -ystka | reportaż | reportażysta | reportażystka |
| -ca → -czyni | wydawać | wydawca | wydawczyni |
| -ca → -czyni | tworzyć | twórca | twórczyni |
| -nik → -niczka | czytać | czytelnik | czytelniczka |
| -nik → -niczka | ogród | ogrodnik | ogrodniczka |
| -nik → -niczka | ratować | ratownik | ratowniczka |
Dziedzina: -arstwo, -nictwo i wyjątki
Od osoby na -arz tworzymy dziedzinę na -arstwo (drukarstwo), od osoby na -nik na -nictwo (czytelnictwo). Wydawnictwo to także firma, twórczość ma inny przyrostek, a publicystyka to gatunek tekstów, nie osoba.
| osoba | dziedzina | jak? |
|---|---|---|
| dziennikarz, pisarz | dziennikarstwo, pisarstwo | -arz → -arstwo |
| drukarz, księgarz | drukarstwo, księgarstwo | -arz → -arstwo |
| czytelnik, ogrodnik | czytelnictwo, ogrodnictwo | -nik → -nictwo |
| ratownik | ratownictwo | -nik → -nictwo |
| wydawca | wydawnictwo | dziedzina, a także firma, która wydaje książki |
| twórca | twórczość | inna końcówka: zapamiętaj |
| publicysta, publicystka | publicystyka | to gatunek tekstów, nie osoba! |
Drukarz czy drukarka? -ista czy -ysta?
Drukarka to dziś najczęściej maszyna w biurze, więc o kobiecie mówimy opisowo: pracuje w drukarni. Druga wskazówka wyjaśnia pisownię: -ysta po c, cz, sz, rz i ż (publicysta, gitarzysta), w innych słowach -ista.
Drukarz czy drukarka?
Drukarka to dziś najczęściej maszyna, która drukuje w biurze albo w domu. O kobiecie, która drukuje gazety albo książki, mówimy raczej opisowo: pracuje w drukarni.
Pisownia: -ista czy -ysta?
Piszemy -ysta, gdy przed przyrostkiem jest c, cz, sz, rz albo ż: publicysta, gitarzysta, reportażysta. W innych słowach piszemy -ista: felietonista, pianista, programista.
Przykłady z lekcji i typowe błędy
Przykłady pochodzą z artykułu i rozmowy, np. Julia studiuje dziennikarstwo i chce zostać dziennikarką. Schemat poprawia dziennikarzkę, wydawczycę, czytelniczstwo i osobę nazwaną publicystyką.
Przykłady z lekcji
- Gorczyn był krakowskim drukarzem i księgarzem.
- Julia studiuje dziennikarstwo i chce zostać dziennikarką.
- Mój blog ma więcej czytelniczek i czytelników!
- W telewizji wydawca planuje program informacyjny.
- Koleżanka chce pracować w wydawnictwie, bo kocha książki.wydawnictwo: tu firma, która wydaje książki
- Herbert opowiada o historii drukarstwa.
Typowe błędy
Moja siostra jest dziennikarzką.
Moja siostra jest dziennikarką.
-arz → -arka, bez z
Moja ciocia jest wydawczycą.
Moja ciocia jest wydawczynią.
-ca → -czyni
Ta dziennikarka jest znaną publicystyką.
Ta dziennikarka jest znaną publicystką.
publicystyka to gatunek tekstów, a publicystka to osoba
W naszym mieście rośnie czytelniczstwo.
W naszym mieście rośnie czytelnictwo.
-nik → -nictwo
Więcej lekcji z tej gramatyki: Słowotwórstwo – lekcje i ćwiczenia
Słowotwórstwo – ćwiczenia online
Wypróbuj je tutaj: to te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.
Co jest w lekcji
- 13 ćwiczeń sprawdzanych automatycznie
- 2 gry
- 2 zadania sprawdzane przez nauczyciela
- 1 autentyczny dokument
- 1 artykuł
- 1 schemat gramatyczny
- 1 zestaw fiszek
- 2 nagrania
- 1 obrazek
- 2 transkrypcje
Główne cele tej lekcji:
- utworzyć nazwę osoby od słowa podstawowego: dziennik → dziennikarz, felieton → felietonista, wydawać → wydawca, czytać → czytelnik
- podać formę żeńską: dziennikarka, publicystka, wydawczyni, twórczyni, czytelniczka
- nazwać dziedzinę albo zajęcie i odróżnić osobę od gatunku: drukarstwo, czytelnictwo, wydawnictwo, ale publicystka i publicystyka
- opowiedzieć, kto tworzył pierwszą polską gazetę: Gorczyn był krakowskim drukarzem i księgarzem
- powiedzieć, kim chce się zostać w mediach: Wtedy zostałabym fotoreporterką, może kiedyś zostanę wydawczynią
To lekcja 13 kursu Polski B2.2 · Kultura i społeczeństwo i początek działu Media i prawda, po projekcie z hasłem do encyklopedii w lekcji 12. Nazwy zawodów uczniowie znają od pierwszych kursów, a tu po raz pierwszy rozkładają je na części. Historia pierwszej polskiej gazety daje naturalny zestaw takich słów: redaktor, drukarz, księgarz, czytelnicy. Lekcja 14 dodaje przedrostki nie-, bez-, dez- i rzeczowniki na -ość.
Na rozgrzewkę uczniowie kręcą kołem z pytaniami o to, skąd wiedzą, co słychać, poznają dziesięć słów z obrazkami, od drukarza po prenumerować, i dobierają je do zdjęć. Czytają artykuł o Merkuriuszu z Małego Rynku i komentarze czytelników: prawdziwa gazeta czy ulotka dworu? W nagraniu Julia, która studiuje dziennikarstwo, ogląda z wykładowcą wierną kopię pierwszego numeru i rozmawia o zawodach w mediach. Drugie nagranie to opowieść kustosza o starej prasie drukarskiej. Po schemacie są cztery ćwiczenia, od tabeli on, ona i dziedzina po tekst do studenckiej gazety. Na koniec uczeń odpowiada na czacie jako Julia, a w parze albo z lektorem otwiera pudełko z pytaniami o media wczoraj i dziś.
Praca domowa ma cztery zadania. Wybór poprawnej formy w ośmiu zdaniach, od dziennikarki po gitarzystę, i dopasowanie słów do definicji są sprawdzane automatycznie. Profil wybranego zawodu w mediach do rubryki studenckiej gazety i nagraną audycję o pierwszej polskiej gazecie ocenia nauczyciel.
- Gramatyka:
- kto to robi? -arz, -ista / -ysta, -ca, -nik · formy żeńskie: -arka, -istka, -czyni, -niczka · dziedzina: -arstwo, -nictwo · drukarz czy drukarka?
- Temat:
- media · prasa · historia · Kraków · zawody w mediach
Wskazówki dla nauczyciela
- Buduj łańcuchy słów na tablicy: dziennik → dziennikarz → dziennikarka → dziennikarstwo. Potem podaj samo słowo podstawowe, np. czytać, a grupa dopisuje kolejne ogniwa.
- Wyjaśnij drukarkę od razu: zapytaj, co stoi w biurze, a kto pracuje w drukarni. Ten kontrast zostaje w pamięci dłużej niż reguła, a kustosz w nagraniu też o nim przypomina.
- Zbierz pary on i ona z rozmowy: przy drugim słuchaniu uczniowie notują każdą nazwę osoby, którą słyszą, i dopisują jej drugą formę. Porównaj z grupą wyniki przed tabelą do wypełnienia.
- Zapytaj o media w kraju ucznia: pytania z pudełka o czytelnictwo czy prenumeratę dają okazję, by użyć nazw dziedzin w zdaniu, a nie tylko w tabeli.
Podoba ci się?
Poprowadź całą lekcję w edio
26 ćwiczeń w 6 rozdziałach, gotowe do prowadzenia. edio to platforma online dla szkół językowych i nauczycieli: gotowe interaktywne lekcje, zajęcia na żywo, prace domowe i postępy uczniów w jednym miejscu.
Zacznij okres próbny
7 dni za darmo, bez karty płatniczej.
Otwórz lekcję
Znajdziesz ją w bibliotece gotowych lekcji (621). Prowadź ją tak, jak jest, albo skopiuj dowolny rozdział do własnych lekcji.
Prowadź na żywo albo zadaj jako pracę domową
Uczniowie pracują na własnych kontach, w synchronizacji z tobą podczas lekcji, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.
Cały kurs: Polski B2.2 · Kultura i społeczeństwo
32 lekcje polskiego na poziomie B2, część druga, tylko po polsku, dla uczniów po kursie B2.1. Każda lekcja to osobna sytuacja z prawdziwym tłem: Uniwersytet Jagielloński, majówka, 21 postulatów z 1980 roku, prima aprilis, Czyste Tatry, Orliki, muzeum Manggha i najczęstsze polskie nazwiska. Po kursie uczniowie streszczają tekst, relacjonują cudze słowa, piszą hasło do encyklopedii i rozprawkę, sprawdzają wiarygodność wiadomości i dobierają styl do sytuacji. Ćwiczenia są sprawdzane automatycznie, a znaczenie słów pokazują obrazki i polskie definicje.Zobacz kurs
Moduł 1 Nauka na nowo
Uniwersytet Jagielloński, leśne przedszkole, ogród na dachu BUW-u, formy potoczne, przyimki urzędowe, skróty i skrótowce
Lekcja 1Od 1364 roku: najstarsza polska uczelniaFormy potoczne: podstawówka, akademik, uniwerek
Lekcja 2Lekcje pod drzewamiPrzyimki złożone w stylu urzędowym
Lekcja 3Ogród na dachu BUW-uSkróty i skrótowce: kropka, wymowa, odmiana
Lekcja 4Projekt: nowe miejsce do naukiPowtórka: formy potoczne, przyimki urzędowe, skróty
Moduł 2 Praca i odpoczynek
majówka, praca zdalna, Reszel i miasta Cittaslow, wyspać się i nagadać się, teza i kontrargument, debata oksfordzka
Lekcja 5Majówka: sztuka długiego weekenduCzasowniki na-…się i wy-…się: robić coś do woli
Lekcja 6Praca z domu czy z biura?Zwroty do dyskusji: trudno zaprzeczyć, nie sposób nie zauważyć
Lekcja 7Zwolnij w ReszluOdpieramy twierdzenie: nie…, lecz…; nie tyle…, ile…; zamiast
Lekcja 8Projekt: debata oksfordzkaPowtórka: na-…się, zwroty do dyskusji, odpieranie tezy
Moduł 3 Momenty przełomowe
21 postulatów z 1980 roku, prawa wyborcze kobiet, przystąpienie do Unii Europejskiej, styl nominalny, hasło do encyklopedii
Lekcja 921 postulatów na drewnianych tablicachStyl nominalny: rzeczownik odczasownikowy z dopełniaczem
Lekcja 101918: kobiety idą do urnStyl nominalny: co zostaje po rzeczowniku i kto działa
Lekcja 111 maja 2004: nowy rozdziałCzasowniki wydarzeń i daty w haśle encyklopedycznym
Lekcja 12Projekt: hasło do encyklopediiPowtórka: styl nominalny, czasowniki wydarzeń i daty
Moduł 4 Media i prawda
pierwsza polska gazeta, sprawdzanie faktów, żarty na prima aprilis, nazwy zawodów, przedrostki nie- i dez-, nagłówki
Lekcja 13 · tutaj jesteśKraków, 1661: pierwsza polska gazetaSłowotwórstwo: nazwy osób, formy żeńskie i dziedziny
Lekcja 14Fakt czy fejk?Słowotwórstwo: przedrostki nie-, bez-, dez-, anty-, pseudo- i -ość
Lekcja 15Prima aprilis!Język nagłówków: rzeczownik, imiesłów i czas teraźniejszy
Lekcja 16Projekt: Sprawdzam!Powtórka: słowotwórstwo, przedrostki i język nagłówków
Moduł 5 Podróże, które coś dają
Kraina Otwartych Okiennic, Czyste Tatry, Europejski Korpus Solidarności, przysłowia, frazeologia, język perswazji
Lekcja 17Otwarte okiennice: gościna na PodlasiuPrzysłowia o gościach i domu
Lekcja 18Zostaw tylko ślady butówZwiązki frazeologiczne o odpowiedzialności
Lekcja 19Rok, który coś zmieniaJęzyk perswazji: pytania retoryczne i zwroty do odbiorcy
Lekcja 20Projekt: podróż, która coś zostawiaPowtórka działu: przysłowia, frazeologizmy i perswazja
Moduł 6 Sport i społeczeństwo
Orliki, medal olimpijski na aukcji, wspinaczka na czas, streszczenie, czasowniki relacjonujące, rozprawka
Moduł 7 Budynki i dziedzictwo
odbudowa Starego Miasta, podziemia Tarnowskich Gór, muzeum Manggha, odbudować i nadbudować, przymiotniki złożone, zbyt…, żeby
Lekcja 25Cegła po cegleCzasowniki z przedrostkami od budować i ich aspekt
Lekcja 26Srebro, woda i tunelePrzymiotniki złożone: pisownia razem i z łącznikiem
Lekcja 27Japońskie muzeum nad WisłąZa, zbyt, wystarczająco, dość, na tyle + żeby
Lekcja 28Projekt: dzień otwarty naszej kamienicyPowtórka: przedrostki, przymiotniki złożone i zbyt…, żeby
Moduł 8 Pokolenia
najczęstsze nazwiska, DJ Wika, niedzielny obiad trzech pokoleń, młodość i młodzież, porównania, wywiad ze starszą osobą
Lekcja 29Kowalski, Nowak, WiśniewskiPolskie nazwiska: typy, formy żeńskie, przypadki i rodzina
Lekcja 30Po osiemdziesiątce przy konsolecieRzeczowniki na -ość, -stwo i -eż oraz zwroty o wieku
Lekcja 31Trzy pokolenia, jeden stółWyrażenia porównawcze: dawniej i dziś
Lekcja 32Projekt: rozmowa pokoleńPowtórka: nazwiska, etapy życia i porównania



