Srebro, woda i tunele: przymiotniki złożone: razem czy z łącznikiem
O tej lekcji
Lekcja polskiego B2 dla obcokrajowców o słowotwórstwie i pisowni przymiotników złożonych: kiedy piszemy je razem, kiedy z łącznikiem i jak zmienia się liczba na początku słowa, na przykładzie podziemi Tarnowskich Gór.
- Gramatyka
- Razem: podziemny, srebronośny, ciemnoszary, wielokilometrowy, trzystuletni. Z łącznikiem: polsko-czeski, czarno-biały i formy z cyfrą, np. XIX-wieczny. Do tego liczba w złożeniu: dwu-, cztero-, stu-, wielo-.
- Temat
- Podziemia Tarnowskich Gór: dawna kopalnia srebra i ołowiu, trzysta lat walki z wodą, sztolnie i rejs łodzią pod ziemią, od 2017 roku na Liście UNESCO.
- Zadania
- Artykuł i komentarze, rozmowa po rejsie i przewodnik w łodzi do wysłuchania, schemat z pięcioma zadaniami, czat o wycieczce z dziećmi i pudełko z pytaniami.
Co jest w środku
Rozdział 1Na start: zejdźmy pod ziemię
Rozdział 2Czytamy: trzysta lat walki z wodą
Rozdział 3Słuchamy: rejs w ciemności
- Posłuchaj: Daria i Patryk po rejsie łodzią pod ziemiąSłuchanieWypróbuj
- Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
- Posłuchaj i wybierz odpowiedźQuizOdblokuj
- Posłuchaj przewodnika w łodziSłuchanieOdblokuj
- Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
- Posłuchaj jeszcze raz i wybierz: prawda czy fałszPrawda czy fałszOdblokuj
Rozdział 4Gramatyka: podziemny, XIX-wieczny, polsko-czeski
- Spójrz na schemat: przymiotniki złożoneSchemat gramatycznyWypróbuj
- Uzupełnij zdania: zbuduj przymiotnik złożonyUzupełnij lukiWypróbuj
- Wybierz poprawną pisownię: razem, osobno czy z łącznikiem?Wybierz odpowiedźOdblokuj
- Uzupełnij tabelę: liczba + przymiotnik (napisz słowami)Uzupełnij tabelęOdblokuj
- Posortuj: jak napiszesz przymiotnik z tych części?Posortuj w kolumnyOdblokuj
- Uzupełnij tekst przewodnika: zbuduj przymiotniki z części w nawiasachUzupełnij lukiOdblokuj
Rozdział 5Rozmawiamy: tunele czy historia?
Rozdział 6Praca domowa
Kopalnia i górnictwo po polsku
Słowa i wyrażenia z lekcji (10), w edio każde z obrazkiem i nagraniem.
+7 w lekcji, z obrazkami i nagraniamiWięcej słówek
- gwarek
- kierat
- woda pitna
- ciasny
- wydobywać
- wypompowywać
- odprowadzać wodę
Gramatyka: przymiotniki złożone: pisownia razem i z łącznikiem
Przymiotnik złożony ma dwie części, a uczeń musi zdecydować, jak go zapisać. Schemat zaczyna od znanych już form z przedrostkiem (nieprawdziwy, bezpłatny), a potem daje prosty test: czy między częściami pasuje „i”? Jeśli nie, piszemy razem, jeśli tak, stawiamy łącznik. Osobno takich przymiotników nie piszemy nigdy.
Przymiotniki złożone: razem czy z łącznikiem?
Przymiotnik złożony ma dwie części: pod ziemią → podziemny, polski i czeski → polsko-czeski. Piszemy go razem albo z łącznikiem (-), nigdy osobno.
Razem: jedna część opisuje drugą
Razem piszemy przymiotniki od wyrażeń z przyimkiem (pod ziemią → podziemny, nad morzem → nadmorski) i te, w których pierwsza część określa drugą: srebronośny to taki, który niesie srebro, a ciemnoszary to szary, ale ciemny.
Razem czy z łącznikiem?
| pisownia | reguła | przykłady |
|---|---|---|
| razem | przyimek + rzeczownik: pod ziemią, nad morzem | podziemny, nadziemny, nadmorski |
| razem | jedna część określa drugą (jaki szary? ciemny; co niesie? srebro) | srebronośny (= niesie srebro), wodoodporny, ciemnoszary |
| razem | liczba + rzeczownik (ile? z którego wieku?) | dwujęzyczny, wielopoziomowy, trzystuletni, osiemnastowieczny |
| z łącznikiem | dwie równe części: można wstawić „i” | polsko-czeski, naukowo-techniczny, ołowiowo-srebrowy, czarno-biały |
| z łącznikiem | cyfra + przymiotnik | XVIII-wieczny, XIX-wieczny, 3-metrowy, 600-metrowy |
Liczba na początku: dwu-, cztero-, stu-, wielo-
W złożeniu liczebnik zwykle zmienia formę: dwa daje dwu-, cztery daje cztero-, sto daje stu-, a wiele daje wielo-. Zapisane słowami, takie przymiotniki piszemy razem: dwujęzyczny, trzystuletni, osiemnastowieczny, wielopoziomowy.
| liczba | pierwsza część | przykład |
|---|---|---|
| dwa | dwu- | dwujęzyczny, dwugodzinny, dwumetrowy |
| trzy | trzy- | trzymetrowy, trzyletni |
| cztery | cztero- | czterometrowy, czteroletni |
| pięć | pięcio- | pięciopiętrowy, pięcioletni |
| sześć | sześcio- | sześciometrowy, sześcioletni |
| osiem | ośmio- | ośmiometrowy, ośmioletni |
| sto | stu- | stumetrowy, stuletni |
| trzysta | trzystu- | trzystumetrowy, trzystuletni |
| wiele | wielo- | wielokilometrowy, wielopoziomowy, wieloletni |
| kilka | kilku- | kilkumetrowy, kilkuletni |
| XVIII, XIX wiek | osiemnasto-, dziewiętnasto- | osiemnastowieczny, dziewiętnastowieczny |
Z łącznikiem: dwie równe części i cyfry
Gdy części są równe, stawiamy łącznik, a pierwsza część kończy się na -o: polsko-czeski, czarno-biały, naukowo-techniczny. Łącznik stoi też po cyfrze: XIX-wieczny, 600-metrowy, ale słowami piszemy razem: dziewiętnastowieczny, sześćsetmetrowy.
Test: czy pasuje „i”?
nie pasuje → razem
- ciemnoszary = szary, ale ciemny (nie: ciemny i szary)
- srebronośny = taki, który zawiera srebro
pasuje → z łącznikiem
- czarno-biały = czarny i biały
- polsko-czeski = polski i czeski
Przykłady z lekcji
- Rano zjechaliśmy windą na podziemną trasę w kopalni.
- Sztolnia Czarnego Pstrąga to 600-metrowy odcinek XIX-wiecznej sztolni.słowami: sześćsetmetrowy, dziewiętnastowiecznej
- Wydobywano tu galenę, czyli srebronośną rudę ołowiu.srebronośny = taki, który zawiera srebro
- Dobrze, że Patryk wziął wodoodporną kurtkę.
- Srebro wydobywano dawno temu. Zostały po nim wielokilometrowe korytarze.
- Kupiłam polsko-czeski słownik.polski i czeski: dwie równe części
Odmiana i typowe błędy
Odmieniamy tylko ostatnią część: w XIX-wiecznej sztolni, polsko-czeskiego słownika. Najczęstsze błędy to pisownia osobno (pod ziemny), zbędny łącznik (wielo-poziomowy) i brak łącznika po cyfrze (XVIIIwieczny).
Uwaga!
Odmieniamy tylko ostatnią część: polsko-czeskiego słownika, w XIX-wiecznej sztolni, w wodoodpornej kurtce. Pierwsza część się nie zmienia; gdy jest przymiotnikiem albo rzeczownikiem, kończy się na -o: polsko-, naukowo-, ciemno-, wodo-.
Typowe błędy
pod ziemny korytarz
podziemny korytarz
przyimek + rzeczownik: razem
wielo-poziomowy parking
wielopoziomowy parking
liczba + rzeczownik: razem
ołowiowosrebrowa ruda
ołowiowo-srebrowa ruda
dwie równe części (ołowiowa i srebrowa): łącznik
XVIIIwieczny szyb / osiemnasto wieczny szyb
XVIII-wieczny szyb / osiemnastowieczny szyb
po cyfrze łącznik, słowami razem
Więcej lekcji z tej gramatyki: Słowotwórstwo – lekcje i ćwiczenia · Alfabet polski – lekcje i ćwiczenia
Przymiotniki złożone – ćwiczenia online
Wypróbuj je tutaj: to te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.
Co jest w lekcji
- 14 ćwiczeń sprawdzanych automatycznie
- 2 gry
- 2 zadania sprawdzane przez nauczyciela
- 1 autentyczny dokument
- 1 artykuł
- 1 schemat gramatyczny
- 1 zestaw fiszek
- 2 nagrania
- 1 obrazek
- 2 transkrypcje
Główne cele tej lekcji:
- zbudować przymiotnik z wyrażenia i napisać go razem: trasa pod ziemią → podziemna trasa, kurtka odporna na wodę → wodoodporna kurtka
- napisać z łącznikiem przymiotnik z dwóch równych części: polsko-czeska współpraca, czarno-białe zdjęcia
- zapisać liczbę w przymiotniku słowami albo cyfrą: dwugodzinna wycieczka, 600-metrowy odcinek XIX-wiecznej sztolni
- odmienić przymiotnik złożony, zmieniając tylko ostatnią część: w wodoodpornej kurtce, polsko-czeskiego słownika
- polecić wycieczkę pod ziemię i uprzedzić o trudnościach: Korytarz jest ciasny, ma najwyżej metr szerokości.
To lekcja 26 kursu Polski B2.2 · Kultura i społeczeństwo, druga w dziale Budynki i dziedzictwo. Pisownię razem przy nie- i bez- uczniowie znają z lekcji 14, a lekcja 25 dała im słownictwo odbudowy i rozbudowy. Podziemna kopalnia to wdzięczny temat dla przymiotników złożonych, bo jej opis potrzebuje ich niemal w każdym zdaniu: podziemny, wielokilometrowy, XIX-wieczny. Lekcja 27 uczy konstrukcji zbyt…, żeby.
Na start uczniowie kręcą kołem z pytaniami o miejsca pod ziemią i poznają dziesięć słów, od sztolni po kierat. Czytają artykuł o trzystu latach walki z wodą i komentarze czytelników, a potem słuchają rozmowy dwojga przyjaciół po rejsie i przewodnika w łodzi. Po schemacie budują przymiotniki, wybierają pisownię, wypełniają tabelę liczb, sortują słowa i uzupełniają tekst przewodnika. Na koniec doradzają koledze na czacie i otwierają pudełko z pytaniami.
Z czterech zadań domowych dwa, wybór poprawnego zdania i dopasowanie słów do definicji, są sprawdzane automatycznie. Recenzję zwiedzonego miejsca i nagranie z poleceniem wycieczki ocenia nauczyciel.
- Gramatyka:
- przymiotniki złożone · razem czy z łącznikiem? · liczba + przymiotnik: dwu-, trzystu-, wielo- · XIX-wieczny, 600-metrowy
- Temat:
- dziedzictwo · zabytki techniki · UNESCO · kopalnia · Tarnowskie Góry
Wskazówki dla nauczyciela
- Wprowadź test ze spójnikiem „i”, zanim uczniowie zobaczą tabelę: napisz czarno-biały i ciemnoszary i zapytaj, który da się rozłożyć na dwa przymiotniki połączone przez „i”.
- Czytaj na głos formy z cyfrą: 600-metrowy wymawiamy sześćsetmetrowy, a XIX-wieczny jako dziewiętnastowieczny. Uczniowie widzą wtedy, że to jedno słowo w dwóch zapisach.
- Zapytaj o miejsca pod ziemią w krajach uczniów: kopalnie, jaskinie, metro. Każda osoba opisuje swoje miejsce trzema przymiotnikami złożonymi, a grupa sprawdza pisownię.
- Zwróć uwagę na wodoodporny i srebronośny: pierwsza część kończy się tu na -o, a mimo to piszemy razem, bo części nie są równe.
- Wykorzystaj spór z nagrania: zabytek czy tylko tunele? Podziel grupę na dwie strony i poproś o dwa argumenty z przymiotnikami z lekcji.
Podoba ci się?
Poprowadź całą lekcję w edio
27 ćwiczeń w 6 rozdziałach, gotowe do prowadzenia. edio to platforma online dla szkół językowych i nauczycieli: gotowe interaktywne lekcje, zajęcia na żywo, prace domowe i postępy uczniów w jednym miejscu.
Zacznij okres próbny
7 dni za darmo, bez karty płatniczej.
Otwórz lekcję
Znajdziesz ją w bibliotece gotowych lekcji (621). Prowadź ją tak, jak jest, albo skopiuj dowolny rozdział do własnych lekcji.
Prowadź na żywo albo zadaj jako pracę domową
Uczniowie pracują na własnych kontach, w synchronizacji z tobą podczas lekcji, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.
Cały kurs: Polski B2.2 · Kultura i społeczeństwo
32 lekcje polskiego na poziomie B2, część druga, tylko po polsku, dla uczniów po kursie B2.1. Każda lekcja to osobna sytuacja z prawdziwym tłem: Uniwersytet Jagielloński, majówka, 21 postulatów z 1980 roku, prima aprilis, Czyste Tatry, Orliki, muzeum Manggha i najczęstsze polskie nazwiska. Po kursie uczniowie streszczają tekst, relacjonują cudze słowa, piszą hasło do encyklopedii i rozprawkę, sprawdzają wiarygodność wiadomości i dobierają styl do sytuacji. Ćwiczenia są sprawdzane automatycznie, a znaczenie słów pokazują obrazki i polskie definicje.Zobacz kurs
Moduł 1 Nauka na nowo
Uniwersytet Jagielloński, leśne przedszkole, ogród na dachu BUW-u, formy potoczne, przyimki urzędowe, skróty i skrótowce
Lekcja 1Od 1364 roku: najstarsza polska uczelniaFormy potoczne: podstawówka, akademik, uniwerek
Lekcja 2Lekcje pod drzewamiPrzyimki złożone w stylu urzędowym
Lekcja 3Ogród na dachu BUW-uSkróty i skrótowce: kropka, wymowa, odmiana
Lekcja 4Projekt: nowe miejsce do naukiPowtórka: formy potoczne, przyimki urzędowe, skróty
Moduł 2 Praca i odpoczynek
majówka, praca zdalna, Reszel i miasta Cittaslow, wyspać się i nagadać się, teza i kontrargument, debata oksfordzka
Lekcja 5Majówka: sztuka długiego weekenduCzasowniki na-…się i wy-…się: robić coś do woli
Lekcja 6Praca z domu czy z biura?Zwroty do dyskusji: trudno zaprzeczyć, nie sposób nie zauważyć
Lekcja 7Zwolnij w ReszluOdpieramy twierdzenie: nie…, lecz…; nie tyle…, ile…; zamiast
Lekcja 8Projekt: debata oksfordzkaPowtórka: na-…się, zwroty do dyskusji, odpieranie tezy
Moduł 3 Momenty przełomowe
21 postulatów z 1980 roku, prawa wyborcze kobiet, przystąpienie do Unii Europejskiej, styl nominalny, hasło do encyklopedii
Lekcja 921 postulatów na drewnianych tablicachStyl nominalny: rzeczownik odczasownikowy z dopełniaczem
Lekcja 101918: kobiety idą do urnStyl nominalny: co zostaje po rzeczowniku i kto działa
Lekcja 111 maja 2004: nowy rozdziałCzasowniki wydarzeń i daty w haśle encyklopedycznym
Lekcja 12Projekt: hasło do encyklopediiPowtórka: styl nominalny, czasowniki wydarzeń i daty
Moduł 4 Media i prawda
pierwsza polska gazeta, sprawdzanie faktów, żarty na prima aprilis, nazwy zawodów, przedrostki nie- i dez-, nagłówki
Lekcja 13Kraków, 1661: pierwsza polska gazetaSłowotwórstwo: nazwy osób, formy żeńskie i dziedziny
Lekcja 14Fakt czy fejk?Słowotwórstwo: przedrostki nie-, bez-, dez-, anty-, pseudo- i -ość
Lekcja 15Prima aprilis!Język nagłówków: rzeczownik, imiesłów i czas teraźniejszy
Lekcja 16Projekt: Sprawdzam!Powtórka: słowotwórstwo, przedrostki i język nagłówków
Moduł 5 Podróże, które coś dają
Kraina Otwartych Okiennic, Czyste Tatry, Europejski Korpus Solidarności, przysłowia, frazeologia, język perswazji
Lekcja 17Otwarte okiennice: gościna na PodlasiuPrzysłowia o gościach i domu
Lekcja 18Zostaw tylko ślady butówZwiązki frazeologiczne o odpowiedzialności
Lekcja 19Rok, który coś zmieniaJęzyk perswazji: pytania retoryczne i zwroty do odbiorcy
Lekcja 20Projekt: podróż, która coś zostawiaPowtórka działu: przysłowia, frazeologizmy i perswazja
Moduł 6 Sport i społeczeństwo
Orliki, medal olimpijski na aukcji, wspinaczka na czas, streszczenie, czasowniki relacjonujące, rozprawka
Moduł 7 Budynki i dziedzictwo
odbudowa Starego Miasta, podziemia Tarnowskich Gór, muzeum Manggha, odbudować i nadbudować, przymiotniki złożone, zbyt…, żeby
Lekcja 25Cegła po cegleCzasowniki z przedrostkami od budować i ich aspekt
Lekcja 26 · tutaj jesteśSrebro, woda i tunelePrzymiotniki złożone: pisownia razem i z łącznikiem
Lekcja 27Japońskie muzeum nad WisłąZa, zbyt, wystarczająco, dość, na tyle + żeby
Lekcja 28Projekt: dzień otwarty naszej kamienicyPowtórka: przedrostki, przymiotniki złożone i zbyt…, żeby
Moduł 8 Pokolenia
najczęstsze nazwiska, DJ Wika, niedzielny obiad trzech pokoleń, młodość i młodzież, porównania, wywiad ze starszą osobą
Lekcja 29Kowalski, Nowak, WiśniewskiPolskie nazwiska: typy, formy żeńskie, przypadki i rodzina
Lekcja 30Po osiemdziesiątce przy konsolecieRzeczowniki na -ość, -stwo i -eż oraz zwroty o wieku
Lekcja 31Trzy pokolenia, jeden stółWyrażenia porównawcze: dawniej i dziś
Lekcja 32Projekt: rozmowa pokoleńPowtórka: nazwiska, etapy życia i porównania



