Prima aprilis! Język nagłówków: rekord pobity, tajemnica wyjaśniona
O tej lekcji
Lekcja polskiego B2 dla obcokrajowców o języku nagłówków prasowych: rzeczownik zamiast zdania, imiesłów bez został i czas teraźniejszy zamiast przeszłego, na tle żartów na prima aprilis.
- Gramatyka
- Otwarcie nowego mostu w Gdańsku, Rekordowy upał w Lublinie!, Naukowcy odkrywają nowy gatunek, Rekord pobity!, dwukropek i pytanie. Imiesłów zgadza się z rzeczownikiem: Słuchacze nabrani!
- Temat
- Historia prima aprilis i słynne żarty mediów: reportaż BBC o zbiorach spaghetti z 1957 roku i statek „Cavalia” z tanimi pomarańczami w gdańskiej gazecie.
- Zadania
- Artykuł i strona wiadomości, na której jeden tekst to żart, rozmowa w radiu i wiadomość głosowa słuchacza, schemat z pięcioma ćwiczeniami, czat i pudełko z pytaniami.
Co jest w środku
Rozdział 1Na start: kto kogo nabierze?
Rozdział 2Czytamy: spaghetti z drzewa
- Przeczytaj artykuł o historii prima aprilisArtykułOdblokuj
- Przeczytaj i wybierz: prawda czy fałszPrawda czy fałszOdblokuj
- Przeczytaj jeszcze raz i wybierz odpowiedźQuizOdblokuj
- Przeczytaj stronę z wiadomościami: który tekst to żart?Autentyczny dokumentWypróbuj
- Przeczytaj stronę jeszcze raz i wybierz odpowiedźQuizOdblokuj
Rozdział 3Słuchamy: pingwiny w Wiśle?
- Posłuchaj: Maja i Filip piszą nagłówki do audycjiSłuchanieWypróbuj
- Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
- Posłuchaj i wybierz odpowiedźQuizOdblokuj
- Posłuchaj wiadomości głosowej od słuchaczaSłuchanieOdblokuj
- Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
- Posłuchaj jeszcze raz i wybierz: prawda czy fałszPrawda czy fałszOdblokuj
Rozdział 4Gramatyka: rekord pobity, tajemnica wyjaśniona
- Spójrz na schemat: język nagłówkówSchemat gramatycznyWypróbuj
- Przeczytaj nagłówek i wybierz pełne zdanieQuizOdblokuj
- Wybierz poprawną formę imiesłowu w nagłówkuWybierz odpowiedźOdblokuj
- Uzupełnij nagłówki: zamień zdanie na nagłówekUzupełnij lukiWypróbuj
- Przeciągnij słowa: sprostowanie na stronie audycjiPrzeciągnij i upuśćOdblokuj
- Posortuj nagłówki: żart primaaprilisowy czy prawdziwa wiadomość?Posortuj w kolumnyOdblokuj
Rozdział 5Rozmawiamy: dobry żart, zły żart
Rozdział 6Praca domowa
Prima aprilis po polsku: słownictwo
Słowa i wyrażenia z lekcji (10), w edio każde z obrazkiem i nagraniem.
+7 w lekcji, z obrazkami i nagraniamiWięcej słówek
- absurdalny
- z przymrużeniem oka
- sensacja
- rozgłośnia
- nabierać / nabrać kogoś
- demaskować / zdemaskować
- zmyślać / zmyślić
Gramatyka: język nagłówków: rzeczownik, imiesłów i czas teraźniejszy
Imiesłowy, stronę bierną z został i rzeczowniki odczasownikowe uczniowie już znają. W nagłówku pracują one inaczej: nagłówek nie musi być pełnym zdaniem, często nie ma w nim czasownika ani słowa został. Lekcja uczy też drogi powrotnej, czyli zamiany nagłówka na zwykłe zdanie.
Nagłówek: dużo treści w kilku słowach
Nagłówek nie musi być pełnym zdaniem. Często nie ma w nim czasownika ani słowa „został”.
Sześć typów nagłówków
Tabela zestawia rzeczownik zamiast zdania (Otwarcie nowego mostu w Gdańsku), nagłówek bez czasownika, czas teraźniejszy zamiast przeszłego (Naukowcy odkrywają nowy gatunek), imiesłów bez został, dwukropek oraz pytanie. Obok każdego typu stoi pełne zdanie.
Typy nagłówków
| typ nagłówka | przykład | pełne zdanie |
|---|---|---|
| rzeczownik odczasownikowy zamiast zdania | Otwarcie nowego mostu w Gdańsku | W Gdańsku otwarto nowy most. |
| bez czasownika | Rekordowy upał w Lublinie! | W Lublinie jest rekordowy upał. |
| czas teraźniejszy (czasownik niedokonany) zamiast przeszłego | Naukowcy odkrywają nowy gatunek | Naukowcy odkryli nowy gatunek. |
| imiesłów bez „został” | Rekord pobity! Tajemnica wyjaśniona | Rekord został pobity. Tajemnica została wyjaśniona. |
| dwukropek: najpierw temat, potem informacja | Prima aprilis: pingwiny w Wiśle? | To żart na prima aprilis: podobno w Wiśle pływają pingwiny. |
| pytanie | Spaghetti rośnie na drzewach? | Czy spaghetti naprawdę rośnie na drzewach? |
Imiesłów zgadza się z rzeczownikiem
Rodzaj i liczbę imiesłowu wyznacza rzeczownik: Rekord pobity!, Tajemnica wyjaśniona, Muzeum otwarte! W liczbie mnogiej liczy się, czy mówimy o ludziach w rodzaju męskoosobowym: Słuchacze nabrani!, ale Pingwiny zauważone! i Słuchaczki nabrane!
| kto? co? | imiesłów | nagłówek | pełne zdanie |
|---|---|---|---|
| on: rekord, żart, fejk | pobity, zdemaskowany | Rekord pobity! | Rekord został pobity. |
| ona: tajemnica, historia | wyjaśniona, zmyślona | Tajemnica wyjaśniona | Tajemnica została wyjaśniona. |
| ono: muzeum, metro | otwarte | Muzeum otwarte! | Muzeum zostało otwarte. |
| oni (mężczyźni, grupa mieszana): słuchacze, czytelnicy | nabrani, zaskoczeni | Słuchacze nabrani! | Słuchacze zostali nabrani. |
| one (kobiety, zwierzęta, rzeczy): słuchaczki, pingwiny, bilety | nabrane, zauważone, sprzedane | Pingwiny zauważone! | Pingwiny zostały zauważone. |
Droga powrotna: z nagłówka do zdania
Przed imiesłowem wraca został, została albo zostały, czas teraźniejszy zmienia się w przeszły (sprzątają → posprzątali), a rzeczownik w czasownik (otwarcie mostu → otwarto most). Gdy nagłówek opisuje stan, dodajemy jest.
Nagłówek czy pełne zdanie?
nagłówek: krótko
- bez „został”: Pingwiny zauważone w Wiśle!
- czas teraźniejszy: Wolontariusze sprzątają brzeg Wisły
- rzeczownik: Otwarcie mostu
pełne zdanie: droga powrotna
- Pingwiny zostały zauważone w Wiśle.
- Wolontariusze posprzątali brzeg Wisły.
- Otwarto most. / Most został otwarty.
Droga powrotna: nagłówek → zdanie
Przed imiesłowem dodaj został / została / zostało / zostali / zostały. Czas teraźniejszy zmień na przeszły (odkrywają → odkryli). Rzeczownik zamień na czasownik (otwarcie mostu → otwarto most). Gdy nagłówek opisuje stan, dodaj jest: Biblioteka otwarta do północy → Biblioteka jest otwarta. Imiesłów zawsze ma rodzaj i liczbę rzeczownika, o którym mówi nagłówek.
Przykłady z audycji i typowe błędy
Przykłady pochodzą ze strony porannej audycji i ze sprostowania, np. Nowe autobusy nocne: zmieści się każdy! Schemat poprawia Rekord pobita!, Tajemnica wyjaśniony, Słuchacze nabrane! i długie zdanie, które tylko udaje nagłówek.
Przykłady z lekcji
- Pingwiny zauważone w Wiśle!= Pingwiny zostały zauważone w Wiśle.
- Nowe autobusy nocne: zmieści się każdy!dwukropek: najpierw temat, potem najważniejsza informacja
- Wolontariusze sprzątają brzeg Wisłysprzątanie było w ostatni weekend, ale czas teraźniejszy brzmi świeżo
- Tajemnica pingwinów wyjaśniona!tajemnica (ona) → wyjaśniona
- Słuchacze nabrani!słuchacze (oni) → nabrani
- Rekordowa liczba chętnych do chórunagłówek bez czasownika
Typowe błędy
Rekord pobita!
Rekord pobity!
rekord to on: imiesłów w rodzaju męskim
Tajemnica wyjaśniony
Tajemnica wyjaśniona
tajemnica to ona
Słuchacze nabrane!
Słuchacze nabrani!
słuchacze to ludzie (oni): forma męskoosobowa
Most został otwarty przez prezydenta miasta wczoraj o dziesiątej
Nowy most otwarty!
to długie, pełne zdanie, a nie nagłówek
Więcej lekcji z tej gramatyki: Formy pisemne – lekcje i ćwiczenia · Imiesłowy – lekcje i ćwiczenia · Rzeczownik odczasownikowy – lekcje i ćwiczenia
Język nagłówków – ćwiczenia online
Wypróbuj je tutaj: to te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.
Co jest w lekcji
- 14 ćwiczeń sprawdzanych automatycznie
- 2 gry
- 2 zadania sprawdzane przez nauczyciela
- 1 autentyczny dokument
- 1 artykuł
- 1 schemat gramatyczny
- 1 zestaw fiszek
- 2 nagrania
- 1 obrazek
- 2 transkrypcje
Główne cele tej lekcji:
- skrócić zdanie do nagłówka: Rekord świata został pobity → Rekord świata pobity!
- uzgodnić imiesłów z rzeczownikiem: Tajemnica pingwinów wyjaśniona, Muzeum otwarte, Słuchacze nabrani, Słuchaczki nabrane
- napisać nagłówek z rzeczownikiem albo w czasie teraźniejszym: Uroczyste uruchomienie pierwszego odcinka metra, Szwedzka telewizja nabiera widzów
- rozwinąć nagłówek w pełne zdanie: Wolontariusze sprzątają brzeg Wisły → Wolontariusze posprzątali brzeg Wisły
- odróżnić żart primaaprilisowy od prawdziwej wiadomości i życzliwie go wyjaśnić: Sprawdź datę: dziś jest pierwszy kwietnia
To lekcja 15 kursu Polski B2.2 · Kultura i społeczeństwo, trzecia w dziale Media i prawda. Korzysta ze słów z lekcji 13 i 14 oraz ze strony biernej i imiesłowów znanych z poziomu B1, a rzeczowniki odczasownikowe z lekcji 9–11 wracają tu jako nagłówki. Prima aprilis to wdzięczny temat, bo każdy żart w gazecie zaczyna się od chwytliwego nagłówka. Lekcja 16 to projekt, w którym uczniowie sprawdzają nagłówki krążące w sieci.
Na rozgrzewkę uczniowie kręcą kołem z pytaniami o żarty i wiadomości, poznają dziesięć słów z obrazkami, od psikusa po zmyślać, i dobierają je do zdjęć. Czytają artykuł o historii prima aprilis i stronę porannej audycji studenckiej rozgłośni, na której jedna z czterech wiadomości jest żartem. W nagraniu Maja i Filip piszą nagłówki do audycji na pierwszego kwietnia, a w drugim słuchacz zostawia wiadomość głosową, bo uwierzył w pingwiny w Wiśle. Po schemacie jest pięć ćwiczeń, od zamiany nagłówka na zdanie po sortowanie żartów i prawdziwych wiadomości. Na koniec uczeń wyjaśnia na czacie przyjaciółce, że dała się nabrać, a w parze albo z lektorem otwiera pudełko z pytaniami o dobre i złe żarty.
Praca domowa ma cztery zadania. Wybór dobrego nagłówka w ośmiu pytaniach i dopasowanie słów do definicji są sprawdzane automatycznie. Stronę wiadomości z trzema nagłówkami, w tym jednym wyraźnie oznaczonym żartem, i nagrane poranne wiadomości na prima aprilis ocenia nauczyciel.
- Gramatyka:
- język nagłówków · imiesłów bez „został” · czas teraźniejszy w nagłówku · rzeczownik zamiast zdania · nagłówek → pełne zdanie
- Temat:
- prima aprilis · media · żarty · nagłówki · radio
Wskazówki dla nauczyciela
- Zbierz nagłówki z prawdziwej prasy: przynieś kilka polskich tytułów i niech grupa przypisze je do sześciu typów ze schematu. Szybko widać, że pełne zdania zdarzają się w nagłówkach rzadko.
- Pytaj o rodzaj przed imiesłowem: rekord to on, tajemnica to ona, słuchacze to oni. Pomyłka w sprostowaniu, Tajemnica pingwinów wyjaśniony, dobrze pokazuje, skąd biorą się takie błędy.
- Ćwicz drogę powrotną na głos: przeczytaj nagłówek, a uczeń mówi pełne zdanie z został albo w czasie przeszłym. To samo zadanie czeka w nagraniu porannych wiadomości.
- Ustal zasady dobrego żartu: przy pudełku grupa zgadza się, że żart ma być niewinny i mieć absurdalny szczegół, który go zdradza. Te zasady przydadzą się przy pracy domowej z oznaczonym żartem.
Podoba ci się?
Poprowadź całą lekcję w edio
27 ćwiczeń w 6 rozdziałach, gotowe do prowadzenia. edio to platforma online dla szkół językowych i nauczycieli: gotowe interaktywne lekcje, zajęcia na żywo, prace domowe i postępy uczniów w jednym miejscu.
Zacznij okres próbny
7 dni za darmo, bez karty płatniczej.
Otwórz lekcję
Znajdziesz ją w bibliotece gotowych lekcji (621). Prowadź ją tak, jak jest, albo skopiuj dowolny rozdział do własnych lekcji.
Prowadź na żywo albo zadaj jako pracę domową
Uczniowie pracują na własnych kontach, w synchronizacji z tobą podczas lekcji, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.
Cały kurs: Polski B2.2 · Kultura i społeczeństwo
32 lekcje polskiego na poziomie B2, część druga, tylko po polsku, dla uczniów po kursie B2.1. Każda lekcja to osobna sytuacja z prawdziwym tłem: Uniwersytet Jagielloński, majówka, 21 postulatów z 1980 roku, prima aprilis, Czyste Tatry, Orliki, muzeum Manggha i najczęstsze polskie nazwiska. Po kursie uczniowie streszczają tekst, relacjonują cudze słowa, piszą hasło do encyklopedii i rozprawkę, sprawdzają wiarygodność wiadomości i dobierają styl do sytuacji. Ćwiczenia są sprawdzane automatycznie, a znaczenie słów pokazują obrazki i polskie definicje.Zobacz kurs
Moduł 1 Nauka na nowo
Uniwersytet Jagielloński, leśne przedszkole, ogród na dachu BUW-u, formy potoczne, przyimki urzędowe, skróty i skrótowce
Lekcja 1Od 1364 roku: najstarsza polska uczelniaFormy potoczne: podstawówka, akademik, uniwerek
Lekcja 2Lekcje pod drzewamiPrzyimki złożone w stylu urzędowym
Lekcja 3Ogród na dachu BUW-uSkróty i skrótowce: kropka, wymowa, odmiana
Lekcja 4Projekt: nowe miejsce do naukiPowtórka: formy potoczne, przyimki urzędowe, skróty
Moduł 2 Praca i odpoczynek
majówka, praca zdalna, Reszel i miasta Cittaslow, wyspać się i nagadać się, teza i kontrargument, debata oksfordzka
Lekcja 5Majówka: sztuka długiego weekenduCzasowniki na-…się i wy-…się: robić coś do woli
Lekcja 6Praca z domu czy z biura?Zwroty do dyskusji: trudno zaprzeczyć, nie sposób nie zauważyć
Lekcja 7Zwolnij w ReszluOdpieramy twierdzenie: nie…, lecz…; nie tyle…, ile…; zamiast
Lekcja 8Projekt: debata oksfordzkaPowtórka: na-…się, zwroty do dyskusji, odpieranie tezy
Moduł 3 Momenty przełomowe
21 postulatów z 1980 roku, prawa wyborcze kobiet, przystąpienie do Unii Europejskiej, styl nominalny, hasło do encyklopedii
Lekcja 921 postulatów na drewnianych tablicachStyl nominalny: rzeczownik odczasownikowy z dopełniaczem
Lekcja 101918: kobiety idą do urnStyl nominalny: co zostaje po rzeczowniku i kto działa
Lekcja 111 maja 2004: nowy rozdziałCzasowniki wydarzeń i daty w haśle encyklopedycznym
Lekcja 12Projekt: hasło do encyklopediiPowtórka: styl nominalny, czasowniki wydarzeń i daty
Moduł 4 Media i prawda
pierwsza polska gazeta, sprawdzanie faktów, żarty na prima aprilis, nazwy zawodów, przedrostki nie- i dez-, nagłówki
Lekcja 13Kraków, 1661: pierwsza polska gazetaSłowotwórstwo: nazwy osób, formy żeńskie i dziedziny
Lekcja 14Fakt czy fejk?Słowotwórstwo: przedrostki nie-, bez-, dez-, anty-, pseudo- i -ość
Lekcja 15 · tutaj jesteśPrima aprilis!Język nagłówków: rzeczownik, imiesłów i czas teraźniejszy
Lekcja 16Projekt: Sprawdzam!Powtórka: słowotwórstwo, przedrostki i język nagłówków
Moduł 5 Podróże, które coś dają
Kraina Otwartych Okiennic, Czyste Tatry, Europejski Korpus Solidarności, przysłowia, frazeologia, język perswazji
Lekcja 17Otwarte okiennice: gościna na PodlasiuPrzysłowia o gościach i domu
Lekcja 18Zostaw tylko ślady butówZwiązki frazeologiczne o odpowiedzialności
Lekcja 19Rok, który coś zmieniaJęzyk perswazji: pytania retoryczne i zwroty do odbiorcy
Lekcja 20Projekt: podróż, która coś zostawiaPowtórka działu: przysłowia, frazeologizmy i perswazja
Moduł 6 Sport i społeczeństwo
Orliki, medal olimpijski na aukcji, wspinaczka na czas, streszczenie, czasowniki relacjonujące, rozprawka
Moduł 7 Budynki i dziedzictwo
odbudowa Starego Miasta, podziemia Tarnowskich Gór, muzeum Manggha, odbudować i nadbudować, przymiotniki złożone, zbyt…, żeby
Lekcja 25Cegła po cegleCzasowniki z przedrostkami od budować i ich aspekt
Lekcja 26Srebro, woda i tunelePrzymiotniki złożone: pisownia razem i z łącznikiem
Lekcja 27Japońskie muzeum nad WisłąZa, zbyt, wystarczająco, dość, na tyle + żeby
Lekcja 28Projekt: dzień otwarty naszej kamienicyPowtórka: przedrostki, przymiotniki złożone i zbyt…, żeby
Moduł 8 Pokolenia
najczęstsze nazwiska, DJ Wika, niedzielny obiad trzech pokoleń, młodość i młodzież, porównania, wywiad ze starszą osobą
Lekcja 29Kowalski, Nowak, WiśniewskiPolskie nazwiska: typy, formy żeńskie, przypadki i rodzina
Lekcja 30Po osiemdziesiątce przy konsolecieRzeczowniki na -ość, -stwo i -eż oraz zwroty o wieku
Lekcja 31Trzy pokolenia, jeden stółWyrażenia porównawcze: dawniej i dziś
Lekcja 32Projekt: rozmowa pokoleńPowtórka: nazwiska, etapy życia i porównania



