Cegła po cegle: czasowniki z przedrostkami: odbudować, przebudować
O tej lekcji
Lekcja polskiego B2 dla obcokrajowców o czasownikach z przedrostkami od budować: co znaczą odbudować, przebudować, rozbudować i nadbudować, na przykładzie warszawskiego Starego Miasta.
- Gramatyka
- Siedem przedrostków przy budować (od-, prze-, roz-, do-, nad-, za-, wy-), ich rzeczowniki, pary odbudowywać / odbudować i przyimki na, o, do.
- Temat
- Odbudowa Starego Miasta w Warszawie po wojnie: przedwojenne rysunki kamienic, weduty Canaletta, Zamek Królewski i wpis na listę UNESCO w 1980 roku.
- Zadania
- Artykuł i komentarze czytelników, spacer po Rynku i opowieść przewodnika do wysłuchania, schemat z czterema zadaniami, czat z kolegą i pudełko z pytaniami.
Co jest w środku
Rozdział 1Na start: stare czy nowe?
Rozdział 2Czytamy: młodsze, niż myślisz
- Przeczytaj artykuł: jak odbudowano Stare MiastoArtykułOdblokuj
- Przeczytaj i wybierz: prawda czy fałszPrawda czy fałszOdblokuj
- Przeczytaj jeszcze raz i wybierz odpowiedźQuizOdblokuj
- Przeczytaj post i komentarze czytelnikówAutentyczny dokumentWypróbuj
- Przeczytaj komentarze i wybierz: kto tak uważa?QuizOdblokuj
Rozdział 3Słuchamy: spacer po Starym Mieście
- Posłuchaj: Marta, studentka architektury, pokazuje Hubertowi Stare MiastoSłuchanieWypróbuj
- Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
- Posłuchaj i wybierz odpowiedźQuizOdblokuj
- Posłuchaj Telesfora, przewodnika w Sali CanalettaSłuchanieOdblokuj
- Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
- Posłuchaj jeszcze raz i wybierz: prawda czy fałszPrawda czy fałszOdblokuj
Rozdział 4Gramatyka: odbudować czy przebudować?
- Spójrz na schemat: budować z przedrostkamiSchemat gramatycznyWypróbuj
- Przeczytaj i wybierz: co zrobiono z budynkiem?QuizOdblokuj
- Uzupełnij zdania: rzeczownik zamiast czasownikaUzupełnij lukiWypróbuj
- Wybierz poprawną formę: proces czy wynik?Wybierz odpowiedźOdblokuj
- Przeczytaj ulotkę i wybierz poprawne słowo: spacer po naszym mieścieWybierz odpowiedźOdblokuj
Rozdział 5Rozmawiamy: co zmienić w mieście?
Rozdział 6Praca domowa
Architektura i zabytki po polsku
Słowa i wyrażenia z lekcji (10), w edio każde z obrazkiem i nagraniem.
+7 w lekcji, z obrazkami i nagraniamiWięcej słówek
- weduta
- inwentaryzacja
- czyn społeczny
- sgraffito
- barbakan
- wierna kopia
- dobudówka
Gramatyka: czasowniki z przedrostkami od budować i ich aspekt
Uczniowie znają już budować / zbudować. Ta lekcja pokazuje, że przedrostek mówi, co dokładnie zrobiono z budynkiem: postawiono go znowu, zmieniono, powiększono albo dodano mu piętro. Schemat zbiera siedem czasowników w tabeli z przykładami z lekcji, a potem dodaje ich rzeczowniki, pary aspektowe i przyimki, z którymi się łączą.
Odbudować, przebudować, rozbudować…
Przedrostek zmienia znaczenie czasownika budować: mówi, co dokładnie zrobiono z budynkiem.
Siedem przedrostków w jednej tabeli
Odbudować to postawić znowu to, czego już nie było, a przebudować to zmienić kształt, wnętrze albo funkcję. Rozbudować to powiększyć budynek, dobudować to dodać część z boku, nadbudować to dodać piętro na górze, zabudować to wypełnić pusty plac, a wybudować znaczy prawie to samo co zbudować.
Co znaczy przedrostek?
| przedrostek | znaczenie | przykład z lekcji |
|---|---|---|
| od-: odbudować | postawić znowu to, czego już nie było | Prawie całe Stare Miasto odbudowano po wojnie. |
| prze-: przebudować | zmienić kształt, wnętrze albo funkcję; budynek nie jest większy | Starą fabrykę przebudowują na mieszkania. |
| roz-: rozbudować | powiększyć budynek | Szkołę rozbudowują o nowe skrzydło. |
| do-: dobudować | dodać nową część z boku | Do domu dobudowano garaż. |
| nad-: nadbudować | dodać piętro na górze | Kamienicę nadbudowano o jedno piętro. |
| za-: zabudować | wypełnić puste miejsce budynkami | Pusty plac zabudowano nowymi domami. |
| wy-: wybudować | zbudować od początku do końca (≈ zbudować) | Firma wybudowała nowy hotel. |
Aspekt: proces czy wynik?
Każdy z tych czasowników ma parę niedokonaną na -ywać: odbudowywać, przebudowywać, rozbudowywać. Forma niedokonana opisuje trwanie (przez cały czas, już od roku), a dokonana gotowy wynik, często po w ciągu, gdy tylko albo dopiero gdy.
Aspekt i rzeczownik
| niedokonany: proces | dokonany: wynik | rzeczownik |
|---|---|---|
| odbudowywać | odbudować | odbudowa |
| przebudowywać | przebudować | przebudowa |
| rozbudowywać | rozbudować | rozbudowa |
| dobudowywać | dobudować | dobudówka (nowa część domu) |
| nadbudowywać | nadbudować | nadbudowa |
| zabudowywać | zabudować | zabudowa |
| budować | zbudować / wybudować | budowa |
Proces czy wynik?
niedokonany: proces
- Stare Miasto odbudowywano jeszcze do połowy lat 60.
- jak długo? co się działo? przez…, przez cały czas, już od…, teraz
dokonany: wynik
- Zamek odbudowano i w 1984 roku udostępniono zwiedzającym.
- co jest gotowe? w ciągu…, gdy tylko…, po tym, jak…, dopiero gdy…
Rzeczowniki: odbudowa, nadbudowa, dobudówka
Od czasowników powstają odbudowa, przebudowa, rozbudowa, nadbudowa i zabudowa, a nową część z boku domu nazywamy dobudówką. Uczeń zamienia zdanie z czasownikiem na zdanie z rzeczownikiem: Most odbudowywano przez trzy lata → Długa odbudowa mostu skończyła się w maju.
- Prawie całe Stare Miasto odbudowano po wojnie, cegła po cegle.
- Starą fabrykę przebudowują na mieszkania, a szkołę rozbudowują o nowe skrzydło.to się dzieje teraz: aspekt niedokonany
- Decyzję o odbudowie zamku podjęto dopiero w styczniu 1971 roku.
- Na zajęciach projektujemy nadbudowę zwykłej kamienicy.nadbudowa: nowe piętro na górze
- Może szklana dobudówka do tej kamienicy?dobudówka: nowa część z boku
Przyimki i typowe błędy
Przebudować łączy się z na (fabrykę na mieszkania), rozbudować i nadbudować z o (szkołę o skrzydło, kamienicę o piętro), a dobudować z do (garaż do domu). Częsty błąd to nadbudowa dla skrzydła, które stoi z boku, albo przebudowano o mieście, którego już nie było.
Uwaga na przyimki!
przebudować coś na coś (fabrykę na mieszkania); rozbudować, nadbudować coś o coś (szkołę o skrzydło, kamienicę o piętro); dobudować coś do czegoś (garaż do domu); zabudować coś czymś (plac domami). Rozbudowa o piętro też jest poprawna, ale nadbudowa jest zawsze tylko na górze.
Typowe błędy
Po wojnie Stare Miasto przebudowano od podstaw.
Po wojnie Stare Miasto odbudowano od podstaw.
budynków już nie było: od- = postawić znowu
Mieszkańcy odbudowywali most w ciągu pięciu lat i w maju go otworzyli.
Mieszkańcy odbudowali most w ciągu pięciu lat i w maju go otworzyli.
gotowy wynik: aspekt dokonany
Planujemy nadbudowę szkoły o nowe skrzydło.
Planujemy rozbudowę szkoły o nowe skrzydło.
nad- = tylko na górze; skrzydło stoi z boku
Do domu nadbudowali garaż.
Do domu dobudowali garaż.
nowa część z boku: do-
Więcej lekcji z tej gramatyki: Czasowniki ruchu – lekcje i ćwiczenia · Aspekt czasownika – lekcje i ćwiczenia · Słowotwórstwo – lekcje i ćwiczenia
Czasowniki z przedrostkami – ćwiczenia online
Wypróbuj je tutaj: to te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.
Co jest w lekcji
- 13 ćwiczeń sprawdzanych automatycznie
- 2 gry
- 2 zadania sprawdzane przez nauczyciela
- 1 autentyczny dokument
- 1 artykuł
- 1 schemat gramatyczny
- 1 zestaw fiszek
- 2 nagrania
- 1 obrazek
- 2 transkrypcje
Główne cele tej lekcji:
- wybrać przedrostek, który mówi, co zrobiono z budynkiem: Prawie całe Stare Miasto odbudowano po wojnie., Starą fabrykę przebudowują na mieszkania.
- odróżnić nową część z boku od piętra na górze: Szkołę rozbudowują o nowe skrzydło., Kamienicę nadbudowano o jedno piętro., Do domu dobudowano garaż.
- zamienić czasownik na rzeczownik: Decyzję o odbudowie zamku podjęto dopiero w styczniu 1971 roku.
- wybrać aspekt dla procesu i dla gotowego wyniku: Stare Miasto odbudowywano jeszcze do połowy lat 60., Zamek odbudowano i w 1984 roku udostępniono zwiedzającym.
- opowiedzieć o budynku w swoim mieście i ocenić odbudowę: Moim zdaniem warto odbudować, jeśli są dokładne rysunki.
To lekcja 25 kursu Polski B2.2 · Kultura i społeczeństwo i początek działu Budynki i dziedzictwo. Rzeczowniki odbudowa i przebudowa przypominają styl nominalny z lekcji 9 i 10, a aspekt uczniowie znają z wcześniejszych kursów. Historia Starego Miasta dobrze pasuje do tej gramatyki, bo każdy przedrostek nazywa tu coś, co naprawdę zrobiono z kamienicami, murami i zamkiem. Lekcja 26 przechodzi do przymiotników złożonych.
Na rozgrzewkę uczniowie kręcą kołem z pytaniami o stare i nowe budynki i poznają dziesięć słów, od weduty po dobudówkę. Czytają artykuł o odbudowie i komentarze czytelników pod pytaniem „Kopia czy oryginał?”. Słuchają spaceru przyszłej architektki z kolegą z zagranicy i przewodnika w Sali Canaletta. Po schemacie wybierają przedrostek, rzeczownik i aspekt, uzupełniają ulotkę spaceru po mieście, a na koniec odpowiadają koledze na czacie i otwierają pudełko z pytaniami.
W pracy domowej są cztery zadania. Tabela aspektu i rzeczowników oraz dopasowanie słów do definicji są sprawdzane automatycznie, a tekst o budynku i nagranie o odbudowie ocenia nauczyciel.
- Gramatyka:
- budować z przedrostkami: od-, prze-, roz- · dobudować, nadbudować, zabudować, wybudować · odbudowa, przebudowa, rozbudowa, dobudówka · aspekt: odbudowywać / odbudować
- Temat:
- architektura · dziedzictwo · Warszawa · Stare Miasto · odbudowa
Wskazówki dla nauczyciela
- Narysuj dom na tablicy i dorysowuj kolejne części: garaż z boku, piętro na górze, nowe skrzydło. Przy każdej zmianie grupa podaje czasownik: dobudowano, nadbudowano, rozbudowano.
- Zacznij od pytania, ile lat mają kamienice na warszawskim Rynku. Odpowiedź z artykułu zaskakuje i od razu prowadzi do różnicy między odbudować a przebudować.
- Połącz aspekt z określeniami czasu: zapisz w dwóch kolumnach przez cały czas, już od oraz w ciągu, gdy tylko. Uczniowie dobierają do nich formy odbudowywano i odbudowano.
- Wykorzystaj komentarze czytelników do krótkiej dyskusji: podziel grupę na zwolenników wiernej kopii i nowej architektury. Każda strona używa co najmniej trzech czasowników z przedrostkiem.
- Poproś każdego ucznia o budynek z jego miasta przed pracą domową: dwa zdania o tym, co z nim zrobiono. To gotowy plan tekstu na lokalny portal.
Podoba ci się?
Poprowadź całą lekcję w edio
26 ćwiczeń w 6 rozdziałach, gotowe do prowadzenia. edio to platforma online dla szkół językowych i nauczycieli: gotowe interaktywne lekcje, zajęcia na żywo, prace domowe i postępy uczniów w jednym miejscu.
Zacznij okres próbny
7 dni za darmo, bez karty płatniczej.
Otwórz lekcję
Znajdziesz ją w bibliotece gotowych lekcji (621). Prowadź ją tak, jak jest, albo skopiuj dowolny rozdział do własnych lekcji.
Prowadź na żywo albo zadaj jako pracę domową
Uczniowie pracują na własnych kontach, w synchronizacji z tobą podczas lekcji, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.
Cały kurs: Polski B2.2 · Kultura i społeczeństwo
32 lekcje polskiego na poziomie B2, część druga, tylko po polsku, dla uczniów po kursie B2.1. Każda lekcja to osobna sytuacja z prawdziwym tłem: Uniwersytet Jagielloński, majówka, 21 postulatów z 1980 roku, prima aprilis, Czyste Tatry, Orliki, muzeum Manggha i najczęstsze polskie nazwiska. Po kursie uczniowie streszczają tekst, relacjonują cudze słowa, piszą hasło do encyklopedii i rozprawkę, sprawdzają wiarygodność wiadomości i dobierają styl do sytuacji. Ćwiczenia są sprawdzane automatycznie, a znaczenie słów pokazują obrazki i polskie definicje.Zobacz kurs
Moduł 1 Nauka na nowo
Uniwersytet Jagielloński, leśne przedszkole, ogród na dachu BUW-u, formy potoczne, przyimki urzędowe, skróty i skrótowce
Lekcja 1Od 1364 roku: najstarsza polska uczelniaFormy potoczne: podstawówka, akademik, uniwerek
Lekcja 2Lekcje pod drzewamiPrzyimki złożone w stylu urzędowym
Lekcja 3Ogród na dachu BUW-uSkróty i skrótowce: kropka, wymowa, odmiana
Lekcja 4Projekt: nowe miejsce do naukiPowtórka: formy potoczne, przyimki urzędowe, skróty
Moduł 2 Praca i odpoczynek
majówka, praca zdalna, Reszel i miasta Cittaslow, wyspać się i nagadać się, teza i kontrargument, debata oksfordzka
Lekcja 5Majówka: sztuka długiego weekenduCzasowniki na-…się i wy-…się: robić coś do woli
Lekcja 6Praca z domu czy z biura?Zwroty do dyskusji: trudno zaprzeczyć, nie sposób nie zauważyć
Lekcja 7Zwolnij w ReszluOdpieramy twierdzenie: nie…, lecz…; nie tyle…, ile…; zamiast
Lekcja 8Projekt: debata oksfordzkaPowtórka: na-…się, zwroty do dyskusji, odpieranie tezy
Moduł 3 Momenty przełomowe
21 postulatów z 1980 roku, prawa wyborcze kobiet, przystąpienie do Unii Europejskiej, styl nominalny, hasło do encyklopedii
Lekcja 921 postulatów na drewnianych tablicachStyl nominalny: rzeczownik odczasownikowy z dopełniaczem
Lekcja 101918: kobiety idą do urnStyl nominalny: co zostaje po rzeczowniku i kto działa
Lekcja 111 maja 2004: nowy rozdziałCzasowniki wydarzeń i daty w haśle encyklopedycznym
Lekcja 12Projekt: hasło do encyklopediiPowtórka: styl nominalny, czasowniki wydarzeń i daty
Moduł 4 Media i prawda
pierwsza polska gazeta, sprawdzanie faktów, żarty na prima aprilis, nazwy zawodów, przedrostki nie- i dez-, nagłówki
Lekcja 13Kraków, 1661: pierwsza polska gazetaSłowotwórstwo: nazwy osób, formy żeńskie i dziedziny
Lekcja 14Fakt czy fejk?Słowotwórstwo: przedrostki nie-, bez-, dez-, anty-, pseudo- i -ość
Lekcja 15Prima aprilis!Język nagłówków: rzeczownik, imiesłów i czas teraźniejszy
Lekcja 16Projekt: Sprawdzam!Powtórka: słowotwórstwo, przedrostki i język nagłówków
Moduł 5 Podróże, które coś dają
Kraina Otwartych Okiennic, Czyste Tatry, Europejski Korpus Solidarności, przysłowia, frazeologia, język perswazji
Lekcja 17Otwarte okiennice: gościna na PodlasiuPrzysłowia o gościach i domu
Lekcja 18Zostaw tylko ślady butówZwiązki frazeologiczne o odpowiedzialności
Lekcja 19Rok, który coś zmieniaJęzyk perswazji: pytania retoryczne i zwroty do odbiorcy
Lekcja 20Projekt: podróż, która coś zostawiaPowtórka działu: przysłowia, frazeologizmy i perswazja
Moduł 6 Sport i społeczeństwo
Orliki, medal olimpijski na aukcji, wspinaczka na czas, streszczenie, czasowniki relacjonujące, rozprawka
Moduł 7 Budynki i dziedzictwo
odbudowa Starego Miasta, podziemia Tarnowskich Gór, muzeum Manggha, odbudować i nadbudować, przymiotniki złożone, zbyt…, żeby
Lekcja 25 · tutaj jesteśCegła po cegleCzasowniki z przedrostkami od budować i ich aspekt
Lekcja 26Srebro, woda i tunelePrzymiotniki złożone: pisownia razem i z łącznikiem
Lekcja 27Japońskie muzeum nad WisłąZa, zbyt, wystarczająco, dość, na tyle + żeby
Lekcja 28Projekt: dzień otwarty naszej kamienicyPowtórka: przedrostki, przymiotniki złożone i zbyt…, żeby
Moduł 8 Pokolenia
najczęstsze nazwiska, DJ Wika, niedzielny obiad trzech pokoleń, młodość i młodzież, porównania, wywiad ze starszą osobą
Lekcja 29Kowalski, Nowak, WiśniewskiPolskie nazwiska: typy, formy żeńskie, przypadki i rodzina
Lekcja 30Po osiemdziesiątce przy konsolecieRzeczowniki na -ość, -stwo i -eż oraz zwroty o wieku
Lekcja 31Trzy pokolenia, jeden stółWyrażenia porównawcze: dawniej i dziś
Lekcja 32Projekt: rozmowa pokoleńPowtórka: nazwiska, etapy życia i porównania



