Od 1364 roku: najstarsza polska uczelnia – potoczne nazwy szkół, uczelni i przedmiotów
O tej lekcji
Lekcja polskiego B2 dla obcokrajowców o formach potocznych typu podstawówka, akademik i uniwerek: jak powstają, jak się odmieniają i gdzie pasują, na tle najstarszej polskiej uczelni.
- Gramatyka
- Dwa słowa w jedno (szkoła podstawowa → podstawówka, dom akademicki → akademik), skrócenia (matma, wuef), także z nowym zakończeniem (uniwerek, polibuda). Rodzaj i przypadki: w podstawówce, na polibudzie, w akademiku.
- Temat
- Uniwersytet Jagielloński od 1364 roku: Collegium Maius z grającym zegarem, Kopernik w Krakowie i studia dziś. Pierwszoroczna Ola rozmawia przy kawie z kuzynem Marcinem.
- Zadania
- Artykuł o uczelni do przeczytania, rozmowa przy kawie i powitanie przewodniczki w Collegium Maius do wysłuchania, schemat z pięcioma ćwiczeniami, czat z kolegą z Gdańska i pudełko ze szkolnymi wspomnieniami.
Co jest w środku
Rozdział 1Na start: szkolne lata
Rozdział 2Czytamy: najstarsza uczelnia
Rozdział 3Słuchamy: kawa z kuzynem
- Posłuchaj: Ola i Marcin rozmawiają przy kawieSłuchanieWypróbuj
- Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
- Posłuchaj i wybierz odpowiedźQuizOdblokuj
- Posłuchaj przewodniczki w Collegium MaiusSłuchanieOdblokuj
- Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
- Posłuchaj jeszcze raz i wybierz: prawda czy fałszPrawda czy fałszOdblokuj
Rozdział 4Gramatyka: podstawówka, akademik, uniwerek
- Spójrz na schemat: formy potoczneSchemat gramatycznyWypróbuj
- Wypełnij tabelę: pełna nazwa i forma potocznaUzupełnij tabelęWypróbuj
- Wybierz słowo, które pasuje do sytuacjiWybierz odpowiedźOdblokuj
- Uzupełnij wiadomość Oli: formy potoczne w przypadkachUzupełnij lukiOdblokuj
- Uzupełnij zdania: z czatu na styl neutralnyUzupełnij lukiOdblokuj
- Wybierz poprawne zdanieQuizOdblokuj
Rozdział 5Rozmawiamy: studia na luzie
Rozdział 6Praca domowa
Uczelnia i studia po polsku: słownictwo
Słowa i wyrażenia z lekcji (10), w edio każde z obrazkiem i nagraniem.
+7 w lekcji, z obrazkami i nagraniamiWięcej słówek
- immatrykulacja
- ślubowanie
- dziekanat
- ćwiczenia
- ufundować
- zaliczyć przedmiot
- zakuwać
Gramatyka: formy potoczne: podstawówka, akademik, uniwerek
Uczniowie B2 znają już różnicę między Uprzejmie proszę o informację a Daj znać. Ta lekcja dodaje słowa, którymi Polacy na co dzień nazywają szkoły, uczelnie i przedmioty. Formy potoczne powstają na trzy sposoby, odmieniają się jak zwykłe rzeczowniki i pasują do rozmowy, ale nie do podania czy e-maila do wykładowcy.
Formy potoczne: podstawówka, akademik, uniwerek
W rozmowie skracamy długie nazwy szkół, uczelni i przedmiotów. W dokumentach używamy pełnych nazw.
Jedna szkoła, trzy style
Pierwsza tabela stawia obok siebie nazwę z dokumentów, neutralną i potoczną: Uniwersytet Jagielloński, uczelnia, uniwerek albo dom studencki, dom akademicki, akademik. Uczeń od razu widzi, że ta sama rzecz ma kilka nazw, a wybór zależy od sytuacji.
Jedna szkoła, trzy style
| oficjalnie (dokumenty) | neutralnie | potocznie (rozmowa, czat) |
|---|---|---|
| Uniwersytet Jagielloński | uniwersytet, uczelnia | uniwerek |
| dom studencki | dom akademicki | akademik |
| liceum ogólnokształcące | liceum | ogólniak |
| wychowanie fizyczne | WF | wuef |
Jak powstają: -ówka, -ak, -ik i skrócenia
Dwa słowa stają się jednym: szkoła podstawowa → podstawówka, liceum ogólnokształcące → ogólniak, praca magisterska → magisterka. Długie słowo się skraca (matematyka → matma) albo skrót dostaje nowe zakończenie: uniwersytet → uniwerek (przyrostek -ek), żartobliwie politechnika → polibuda.
| jak powstaje? | pełna nazwa | potocznie | rodzaj | w zdaniu |
|---|---|---|---|---|
| dwa słowa → jedno: -ówka | szkoła podstawowa | podstawówka | ona | w podstawówce, do podstawówki, z podstawówki |
| dwa słowa → jedno: -ówka | klasa zerowa | zerówka | ona | w zerówce, do zerówki |
| dwa słowa → jedno: -ka | praca magisterska | magisterka | ona | piszę magisterkę, nad magisterką, o magisterce |
| dwa słowa → jedno: -ak | liceum ogólnokształcące | ogólniak | on | w ogólniaku, po ogólniaku, do ogólniaka |
| dwa słowa → jedno: -ik | dom akademicki | akademik | on | w akademiku, do akademika |
| skrócenie | matematyka | matma | ona | lubię matmę, na matmie, z matmy |
| skrócenie | wychowanie fizyczne (WF) | wuef | on | idę na wuef, na wuefie, z wuefu |
| skrót + przyrostek -ek | uniwersytet | uniwerek | on | idę na uniwerek, na uniwerku |
| skrót + żartobliwe -buda | politechnika | polibuda | ona | idę na polibudę, na polibudzie, z polibudy |
Rodzaj i przypadki
Forma na -a jest rodzaju żeńskiego, forma na spółgłoskę męskiego, więc mówimy w podstawówce (k → c) i na polibudzie (d → dz), ale w akademiku. W rodzaju męskim biernik brzmi jak mianownik: idę na uniwerek.
Uwaga!
Formy potoczne odmieniamy jak zwykłe rzeczowniki: na -a to ona, na spółgłoskę to on. Uważaj na wymiany: podstawówka → w podstawówce (k → c), polibuda → na polibudzie (d → dz). W rodzaju męskim biernik = mianownik: idę na uniwerek. W prasie formy potoczne często stoją w cudzysłowie: studenci mówią „uniwerek”.
Gdzie pasują formy potoczne?
Porównanie ma dwie strony: czat i rozmowa tak, podanie nie. Przykłady pochodzą z rozmowy Oli i Marcina, a ostatni to zdanie z e-maila do dziekanatu, w którym nie ma ani jednej formy potocznej.
Gdzie pasują?
rozmowa, czat: formy potoczne ✓
- Mieszkam w akademiku.
- Jutro mam zaliczenie z matmy.
- Pamiętasz naszą panią z podstawówki?
podanie, e-mail do wykładowcy, ogłoszenie: tylko pełne nazwy
- Mieszkam w domu studenckim.
- Uprzejmie proszę o termin zaliczenia z matematyki.
- Ukończyłam szkołę podstawową w Toruniu.
Przykłady z lekcji
- Olu, jak ci mijają pierwsze tygodnie na uniwerku?rozmowa w rodzinie
- Mieszkałeś w akademiku z chłopakiem z polibudy.
- Dwa lata pisałem magisterkę i tak mi zostało.
- Mówi człowiek, który w ogólniaku zakuwał matmę w autobusie.
- Szanowni Państwo, jestem studentką pierwszego roku fizyki i uprzejmie proszę o zaświadczenie.e-mail do dziekanatu: bez form potocznych
Typowe błędy
Schemat poprawia cztery pomyłki: magisterkę w e-mailu do profesora, w podstawówku, na polibudzię i akademik w podaniu, gdzie pasuje tylko dom studencki.
Szanowny Panie Profesorze, piszę magisterkę o Koperniku.
Szanowny Panie Profesorze, piszę pracę magisterską o Koperniku.
e-mail do profesora: pełna nazwa
Uczyłam się w podstawówku.
Uczyłam się w podstawówce.
podstawówka to ona: w podstawówce (k → c)
Mój brat studiuje na polibudzię.
Mój brat studiuje na polibudzie.
miejscownik: na polibudzie (d → dz, końcówka -ie), bez „ę”
Uprzejmie proszę o miejsce w akademiku.
Uprzejmie proszę o miejsce w domu studenckim.
w podaniu tylko pełna nazwa
Więcej lekcji z tej gramatyki: Formy pisemne – lekcje i ćwiczenia · Słowotwórstwo – lekcje i ćwiczenia
Formy potoczne – ćwiczenia online
Wypróbuj je tutaj: to te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.
Co jest w lekcji
- 13 ćwiczeń sprawdzanych automatycznie
- 2 gry
- 2 zadania sprawdzane przez nauczyciela
- 1 artykuł
- 1 schemat gramatyczny
- 1 zestaw fiszek
- 2 nagrania
- 1 obrazek
- 2 transkrypcje
Główne cele tej lekcji:
- rozpoznać formę potoczną i podać pełną nazwę: ogólniak → liceum ogólnokształcące, akademik → dom studencki, matma → matematyka
- odmienić formy potoczne zgodnie z ich rodzajem: w podstawówce, na polibudzie, w ogólniaku, idę na uniwerek
- dobrać słowo do sytuacji: Jutro mam zaliczenie z matmy na czacie, ale Uprzejmie proszę o termin zaliczenia z matematyki w e-mailu
- przepisać zdanie z czatu w stylu neutralnym: Mój kolega studiuje na polibudzie → Mój kolega studiuje na politechnice
- opowiedzieć o uczelni dwa razy, jak przewodnik i jak w wiadomości do przyjaciela: Szanowni Państwo, witam w Collegium Maius, Mieszkam w akademiku dziesięć minut stamtąd
To lekcja 1 kursu Polski B2.2 · Kultura i społeczeństwo i początek działu Nauka na nowo. Przychodzi po lekcji 32 kursu Polski B2.1 · Jak działa świat i rozwija jego lekcję 27, która zestawiała styl oficjalny i potoczny. Najstarsza polska uczelnia to dobre tło, bo o studiach mówi się inaczej w dokumentach, a inaczej na korytarzu. Lekcja 2 przechodzi do przyimków stylu urzędowego.
Na rozgrzewkę uczniowie kręcą kołem z pytaniami o szkołę i naukę, poznają dziesięć słów z obrazkami, od dziedzińca po zakuwać, i dobierają je do zdjęć. Czytają artykuł o historii uczelni z zadaniem prawda/fałsz i quizem. Słuchają rozmowy Oli z kuzynem przy kawie i powitania przewodniczki w Collegium Maius. Po schemacie jest pięć ćwiczeń, od tabeli form po wybór poprawnego zdania. Na koniec uczeń samodzielnie odpisuje koledze na czacie, a w parze albo z lektorem otwiera pudełko ze szkolnymi wspomnieniami.
W domu czekają cztery zadania. Rady na forum z lukami i dopasowanie słów do definicji są sprawdzane automatycznie, a e-mail do muzeum uczelni i nagranie w dwóch stylach ocenia nauczyciel.
- Gramatyka:
- formy potoczne: podstawówka, akademik, uniwerek · rodzaj i przypadki form potocznych · styl oficjalny, neutralny i potoczny
- Temat:
- nauka · studia · historia · Kraków · Uniwersytet Jagielloński
Wskazówki dla nauczyciela
- Zacznij od słów uczniów: zapytaj, jak w swoim języku mówią na co dzień o szkole i przedmiotach. Wielu z nich zna podobne skróty, więc polskie matma i wuef nie będą zaskoczeniem.
- Zapisuj pary w dwóch kolumnach: pełna nazwa po lewej, forma potoczna po prawej. Dopisz rodzaj (on albo ona) i jedną formę z przyimkiem, np. w podstawówce, w akademiku.
- Zatrzymaj nagranie przy mailu Oli: zanim Marcin go poprawi, zapytaj grupę, co jest w nim nie tak. Uczniowie sami wskażą uniwerek i akademik w wiadomości do dziekanatu.
- Ćwicz wymiany głosek na głos: podstawówka – w podstawówce, polibuda – na polibudzie, magisterka – o magisterce. Krótkie powtarzanie w parach utrwala formy, z którymi uczniowie mają najwięcej kłopotu.
- Wykorzystaj artykuł w rozmowie: zapytaj, która uczelnia jest najstarsza w krajach uczniów i czy ludzie mówią o niej jakąś nazwą potoczną.
Podoba ci się?
Poprowadź całą lekcję w edio
25 ćwiczeń w 6 rozdziałach, gotowe do prowadzenia. edio to platforma online dla szkół językowych i nauczycieli: gotowe interaktywne lekcje, zajęcia na żywo, prace domowe i postępy uczniów w jednym miejscu.
Zacznij okres próbny
7 dni za darmo, bez karty płatniczej.
Otwórz lekcję
Znajdziesz ją w bibliotece gotowych lekcji (621). Prowadź ją tak, jak jest, albo skopiuj dowolny rozdział do własnych lekcji.
Prowadź na żywo albo zadaj jako pracę domową
Uczniowie pracują na własnych kontach, w synchronizacji z tobą podczas lekcji, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.
Cały kurs: Polski B2.2 · Kultura i społeczeństwo
32 lekcje polskiego na poziomie B2, część druga, tylko po polsku, dla uczniów po kursie B2.1. Każda lekcja to osobna sytuacja z prawdziwym tłem: Uniwersytet Jagielloński, majówka, 21 postulatów z 1980 roku, prima aprilis, Czyste Tatry, Orliki, muzeum Manggha i najczęstsze polskie nazwiska. Po kursie uczniowie streszczają tekst, relacjonują cudze słowa, piszą hasło do encyklopedii i rozprawkę, sprawdzają wiarygodność wiadomości i dobierają styl do sytuacji. Ćwiczenia są sprawdzane automatycznie, a znaczenie słów pokazują obrazki i polskie definicje.Zobacz kurs
Moduł 1 Nauka na nowo
Uniwersytet Jagielloński, leśne przedszkole, ogród na dachu BUW-u, formy potoczne, przyimki urzędowe, skróty i skrótowce
Lekcja 1 · tutaj jesteśOd 1364 roku: najstarsza polska uczelniaFormy potoczne: podstawówka, akademik, uniwerek
Lekcja 2Lekcje pod drzewamiPrzyimki złożone w stylu urzędowym
Lekcja 3Ogród na dachu BUW-uSkróty i skrótowce: kropka, wymowa, odmiana
Lekcja 4Projekt: nowe miejsce do naukiPowtórka: formy potoczne, przyimki urzędowe, skróty
Moduł 2 Praca i odpoczynek
majówka, praca zdalna, Reszel i miasta Cittaslow, wyspać się i nagadać się, teza i kontrargument, debata oksfordzka
Lekcja 5Majówka: sztuka długiego weekenduCzasowniki na-…się i wy-…się: robić coś do woli
Lekcja 6Praca z domu czy z biura?Zwroty do dyskusji: trudno zaprzeczyć, nie sposób nie zauważyć
Lekcja 7Zwolnij w ReszluOdpieramy twierdzenie: nie…, lecz…; nie tyle…, ile…; zamiast
Lekcja 8Projekt: debata oksfordzkaPowtórka: na-…się, zwroty do dyskusji, odpieranie tezy
Moduł 3 Momenty przełomowe
21 postulatów z 1980 roku, prawa wyborcze kobiet, przystąpienie do Unii Europejskiej, styl nominalny, hasło do encyklopedii
Lekcja 921 postulatów na drewnianych tablicachStyl nominalny: rzeczownik odczasownikowy z dopełniaczem
Lekcja 101918: kobiety idą do urnStyl nominalny: co zostaje po rzeczowniku i kto działa
Lekcja 111 maja 2004: nowy rozdziałCzasowniki wydarzeń i daty w haśle encyklopedycznym
Lekcja 12Projekt: hasło do encyklopediiPowtórka: styl nominalny, czasowniki wydarzeń i daty
Moduł 4 Media i prawda
pierwsza polska gazeta, sprawdzanie faktów, żarty na prima aprilis, nazwy zawodów, przedrostki nie- i dez-, nagłówki
Lekcja 13Kraków, 1661: pierwsza polska gazetaSłowotwórstwo: nazwy osób, formy żeńskie i dziedziny
Lekcja 14Fakt czy fejk?Słowotwórstwo: przedrostki nie-, bez-, dez-, anty-, pseudo- i -ość
Lekcja 15Prima aprilis!Język nagłówków: rzeczownik, imiesłów i czas teraźniejszy
Lekcja 16Projekt: Sprawdzam!Powtórka: słowotwórstwo, przedrostki i język nagłówków
Moduł 5 Podróże, które coś dają
Kraina Otwartych Okiennic, Czyste Tatry, Europejski Korpus Solidarności, przysłowia, frazeologia, język perswazji
Lekcja 17Otwarte okiennice: gościna na PodlasiuPrzysłowia o gościach i domu
Lekcja 18Zostaw tylko ślady butówZwiązki frazeologiczne o odpowiedzialności
Lekcja 19Rok, który coś zmieniaJęzyk perswazji: pytania retoryczne i zwroty do odbiorcy
Lekcja 20Projekt: podróż, która coś zostawiaPowtórka działu: przysłowia, frazeologizmy i perswazja
Moduł 6 Sport i społeczeństwo
Orliki, medal olimpijski na aukcji, wspinaczka na czas, streszczenie, czasowniki relacjonujące, rozprawka
Moduł 7 Budynki i dziedzictwo
odbudowa Starego Miasta, podziemia Tarnowskich Gór, muzeum Manggha, odbudować i nadbudować, przymiotniki złożone, zbyt…, żeby
Lekcja 25Cegła po cegleCzasowniki z przedrostkami od budować i ich aspekt
Lekcja 26Srebro, woda i tunelePrzymiotniki złożone: pisownia razem i z łącznikiem
Lekcja 27Japońskie muzeum nad WisłąZa, zbyt, wystarczająco, dość, na tyle + żeby
Lekcja 28Projekt: dzień otwarty naszej kamienicyPowtórka: przedrostki, przymiotniki złożone i zbyt…, żeby
Moduł 8 Pokolenia
najczęstsze nazwiska, DJ Wika, niedzielny obiad trzech pokoleń, młodość i młodzież, porównania, wywiad ze starszą osobą
Lekcja 29Kowalski, Nowak, WiśniewskiPolskie nazwiska: typy, formy żeńskie, przypadki i rodzina
Lekcja 30Po osiemdziesiątce przy konsolecieRzeczowniki na -ość, -stwo i -eż oraz zwroty o wieku
Lekcja 31Trzy pokolenia, jeden stółWyrażenia porównawcze: dawniej i dziś
Lekcja 32Projekt: rozmowa pokoleńPowtórka: nazwiska, etapy życia i porównania



