1918: kobiety idą do urn – rzeczownik odczasownikowy: celownik, przyimek i przez
O tej lekcji
Lekcja polskiego B2 dla obcokrajowców o rzeczowniku odczasownikowym i przypadkach po nim: przyznanie kobietom praw, udział w wyborach, głosowanie kobiet, na tle dekretu z 1918 roku.
- Gramatyka
- Celownik i przyimek zostają po rzeczowniku (przyznanie kobietom praw, walka o prawa). Wykonawca to dopełniacz, gdy nie ma biernika (głosowanie kobiet), albo przez z biernikiem (przyznanie praw przez państwo).
- Temat
- Dekret z 28 listopada 1918 roku dał Polkom czynne i bierne prawo wyborcze, a w Sejmie Ustawodawczym zasiadło osiem posłanek.
- Zadania
- Artykuł i spór czytelników w komentarzach, rozmowa nauczycieli nad osią czasu i fragment wykładu, schemat z czterema ćwiczeniami, czat i pudełko z pytaniami o prawa.
Co jest w środku
Rozdział 1Na start: prawa i pierwsze razy
Rozdział 2Czytamy: bez różnicy płci
Rozdział 3Słuchamy: oś czasu w pokoju nauczycielskim
- Posłuchaj: Monika przygotowuje lekcję, a Piotr skraca jej zdaniaSłuchanieWypróbuj
- Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
- Posłuchaj i wybierz odpowiedźQuizOdblokuj
- Posłuchaj fragmentu wykładu: zanim przyszedł dekretSłuchanieOdblokuj
- Transkrypcja dla nauczycielaOdblokuj
- Posłuchaj jeszcze raz i wybierz: prawda czy fałszPrawda czy fałszOdblokuj
Rozdział 4Gramatyka: przyznanie kobietom praw
- Spójrz na schemat: styl nominalnySchemat gramatycznyWypróbuj
- Uzupełnij nagłówki: zamień zdanie na frazę nominalnąUzupełnij lukiWypróbuj
- Wybierz poprawną formę: przypadek zostaje czy się zmienia?Wybierz odpowiedźOdblokuj
- Wybierz: dopełniacz czy przez? Fraza ma znaczyć to samo co zdanieWybierz odpowiedźOdblokuj
- Przeciągnij słowa: hasło w szkolnej encyklopediiPrzeciągnij i upuśćOdblokuj
Rozdział 5Rozmawiamy: prawa, które zmieniają świat
Rozdział 6Praca domowa
Słownictwo
Słowa i wyrażenia z lekcji (10), w edio każde z obrazkiem i nagraniem.
+7 w lekcji, z obrazkami i nagraniamiWięcej słówek
- posłanka
- równouprawnienie
- działaczka
- stowarzyszenie
- przyznać
- kandydować
- uzyskać
Gramatyka: styl nominalny: co zostaje po rzeczowniku i kto działa
Z lekcji 9 uczniowie wiedzą, że po rzeczowniku odczasownikowym biernik z czasownika przechodzi w dopełniacz: wydać dekret → wydanie dekretu. Ta lekcja odpowiada na dwa kolejne pytania. Co dzieje się z celownikiem i przyimkiem? I jak powiedzieć, kto wykonuje czynność, gdy zdanie staje się frazą?
Styl nominalny: co zostaje i kto to robi?
Gdy zmieniamy zdanie na frazę nominalną, biernik przechodzi w dopełniacz, ale celownik i przyimek zostają. Wykonawca: dopełniacz albo przez + biernik.
Celownik i przyimek zostają
Zmienia się tylko dawny biernik: przyznać kobietom prawa → przyznanie kobietom praw. Celownik kobietom zostaje, podobnie jak przyimek z przypadkiem: uczestniczyć w wyborach → udział w wyborach, walczyć o prawa → walka o prawa.
Zdanie → fraza nominalna
| co jest w zdaniu? | zdanie | fraza nominalna | co się dzieje? |
|---|---|---|---|
| dopełnienie w bierniku (Kogo? Co?) | przyznać prawa | przyznanie praw | biernik → dopełniacz |
| celownik (Komu? Czemu?) | przyznać kobietom prawa | przyznanie kobietom praw | celownik zostaje |
| przyimek (w, o, do…) | uczestniczyć w wyborach, walczyć o prawa | udział w wyborach, walka o prawa | przyimek i przypadek zostają |
| wykonawca (Kto? Co?) | Kobiety głosowały. Państwo przyznało prawa. | głosowanie kobiet, przyznanie praw przez państwo | dopełniacz albo przez + biernik |
Wykonawca: dopełniacz czy przez?
Gdy w zdaniu nie ma dopełnienia w bierniku, wykonawca idzie do dopełniacza: Kobiety głosowały → głosowanie kobiet. Gdy dopełnienie jest, wykonawcę dodajemy z przez i biernikiem: przyznanie praw przez państwo, uzyskanie praw przez Polki.
nie ma dopełnienia w bierniku → dopełniacz
- Kobiety głosowały. → głosowanie kobiet
- Polki walczyły o prawa. → walka Polek o prawa
- Kobiety uczestniczyły w wyborach. → udział kobiet w wyborach
jest dopełnienie (Kogo? Co?) → przez + biernik
- Państwo przyznało prawa. → przyznanie praw przez państwo
- Polki uzyskały prawa. → uzyskanie praw przez Polki
- Naczelnik Państwa wydał dekret. → wydanie dekretu przez Naczelnika Państwa
Dlaczego nie dwa dopełniacze?
Drugi dopełniacz brzmiałby jak właściciel: przyznanie praw państwa znaczy, że prawa należą do państwa. Wskazówka przypomina też rzeczowniki bez -nie, czyli udział, walka i pomoc, po których celownik i przyimek również zostają.
Uwaga!
Gdy po rzeczowniku jest już dopełniacz (praw, dekretu), drugi dopełniacz wygląda jak właściciel: przyznanie praw państwa = prawa należą do państwa. Dlatego wykonawcę dodajemy wtedy z przez. Nie każdy rzeczownik kończy się na -nie: uczestniczyć → udział, walczyć → walka, pomóc → pomoc. Po nich też zostaje przyimek albo celownik: udział w wyborach, pomoc kobietom.
Przykłady z lekcji i typowe błędy
Przykłady pochodzą z osi czasu i artykułu, np. Walka Polek o równouprawnienie zaczęła się długo przed 1918 rokiem. Schemat poprawia zgubiony celownik (przyznanie kobiet praw), zgubiony przyimek (udział kobiet wyborów) i zbędne przez we frazie głosowanie przez kobiety.
Przykłady z lekcji
- Dekret oznaczał przyznanie kobietom praw wyborczych.kobietom: celownik zostaje; praw: dopełniacz
- Walka Polek o równouprawnienie zaczęła się długo przed 1918 rokiem.Polek: wykonawca w dopełniaczu; o: przyimek zostaje
- Styczeń 1919: pierwsze głosowanie kobiet.
- Głównym postulatem związku było uzyskanie przez kobiety praw wyborczych.
- Na osi czasu: udział kobiet w wyborach i w pracach Sejmu.
Typowe błędy
przyznanie kobiet praw wyborczych
przyznanie kobietom praw wyborczych
przyznać komuś (celownik): celownik zostaje
udział kobiet wyborów
udział kobiet w wyborach
uczestniczyć w czymś: przyimek zostaje
pierwsze głosowanie przez kobiety
pierwsze głosowanie kobiet
nie ma dopełnienia w bierniku: wykonawca w dopełniaczu
uzyskanie praw wyborczych przez Polkom
uzyskanie praw wyborczych przez Polki
wykonawca z przez: przez + biernik (Kogo? Co?)
Więcej lekcji z tej gramatyki: Rzeczownik odczasownikowy – lekcje i ćwiczenia · Formy pisemne – lekcje i ćwiczenia
Rzeczownik odczasownikowy – ćwiczenia online
Wypróbuj je tutaj: to te same ćwiczenia, które twoi uczniowie robią w edio.
Co jest w lekcji
- 13 ćwiczeń sprawdzanych automatycznie
- 2 gry
- 2 zadania sprawdzane przez nauczyciela
- 1 autentyczny dokument
- 1 artykuł
- 1 schemat gramatyczny
- 1 zestaw fiszek
- 2 nagrania
- 1 obrazek
- 2 transkrypcje
Główne cele tej lekcji:
- zamienić zdanie na frazę nominalną i zachować celownik: Państwo przyznało kobietom prawa → przyznanie kobietom praw
- zostawić przyimek po rzeczowniku: uczestniczyć w wyborach → udział w wyborach, walczyć o prawa → walka o prawa
- wyrazić wykonawcę dopełniaczem albo wyrażeniem z przez: pierwsze głosowanie kobiet, ale wydanie dekretu przez Naczelnika Państwa
- napisać notatkę do szkolnej encyklopedii o ważnym pierwszym razie, z frazami w rodzaju walka działaczek o równouprawnienie
- porównać kraje i daty w rozmowie: Polska była jednym z pierwszych państw w Europie, Francuzki mogły głosować dopiero od 1944 roku
To lekcja 10 kursu Polski B2.2 · Kultura i społeczeństwo, druga w dziale Momenty przełomowe. Rozwija styl nominalny z lekcji 9, gdzie biernik z czasownika przechodził po rzeczowniku w dopełniacz, i dodaje celownik, przyimki oraz wykonawcę czynności. Historia praw wyborczych kobiet jest pełna takich fraz, od przyznania kobietom praw po udział kobiet w wyborach. W lekcji 11 frazy nominalne łączą się z czasownikami nastąpić i dojść do.
Na start uczniowie kręcą kołem z pytaniami o prawa i ważne pierwsze razy, poznają dziesięć słów z obrazkami, od dekretu po urnę wyborczą, i dopasowują je do zdjęć. Czytają artykuł Bez różnicy płci i komentarze czytelników, którzy spierają się, dlaczego Polki dostały prawa wyborcze tak wcześnie. W nagraniu Monika przygotowuje lekcję historii, a Piotr skraca jej zdania do haseł na oś czasu. Drugie nagranie to fragment wykładu historyka o latach przed dekretem. Po schemacie są cztery ćwiczenia, w tym hasło w szkolnej encyklopedii do uzupełnienia. Na koniec uczeń odpowiada koledze na czacie, a w parze albo z lektorem otwiera pudełko z pytaniami o prawa, które zmieniają świat.
Praca domowa ma cztery zadania. Osiem zdań do wyboru, od przyznania kobietom praw po walkę Polek, i dopasowanie słów do definicji są sprawdzane automatycznie. Notatkę do szkolnej encyklopedii o ważnym pierwszym razie w historii kraju ucznia i nagrany krótki wykład o drodze Polek do praw wyborczych ocenia nauczyciel.
- Gramatyka:
- styl nominalny · celownik i przyimek po rzeczowniku · wykonawca: dopełniacz czy przez? · rzeczownik odczasownikowy
- Temat:
- historia · prawa kobiet · rok 1918 · prawa wyborcze · równouprawnienie
Wskazówki dla nauczyciela
- Narysuj z grupą oś czasu: zdania z artykułu uczniowie skracają do haseł bez czasownika, tak jak Piotr w nagraniu. Sprawdź, czy celownik i przyimek przetrwały skrót.
- Zadaj pytanie: kto to zrobił? Jeśli w zdaniu jest dopełnienie (prawa, dekret), wykonawca dostaje przez. Jeśli go nie ma, jak w zdaniu Kobiety głosowały, wystarczy dopełniacz.
- Pokaż kłopot z dwoma dopełniaczami: napisz przyznanie praw państwa i zapytaj, czyje są te prawa. Grupa samodzielnie dochodzi do tego, po co w takiej frazie jest przez.
- Trzymaj dyskusję przy historii: pytania z pudełka dotyczą praw i przełomów, a nie dzisiejszej polityki. Gdy rozmowa schodzi na bieżące spory, wróć do argumentów z komentarzy czytelników.
Podoba ci się?
Poprowadź całą lekcję w edio
26 ćwiczeń w 6 rozdziałach, gotowe do prowadzenia. edio to platforma online dla szkół językowych i nauczycieli: gotowe interaktywne lekcje, zajęcia na żywo, prace domowe i postępy uczniów w jednym miejscu.
Zacznij okres próbny
7 dni za darmo, bez karty płatniczej.
Otwórz lekcję
Znajdziesz ją w bibliotece gotowych lekcji (621). Prowadź ją tak, jak jest, albo skopiuj dowolny rozdział do własnych lekcji.
Prowadź na żywo albo zadaj jako pracę domową
Uczniowie pracują na własnych kontach, w synchronizacji z tobą podczas lekcji, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.
Cały kurs: Polski B2.2 · Kultura i społeczeństwo
32 lekcje polskiego na poziomie B2, część druga, tylko po polsku, dla uczniów po kursie B2.1. Każda lekcja to osobna sytuacja z prawdziwym tłem: Uniwersytet Jagielloński, majówka, 21 postulatów z 1980 roku, prima aprilis, Czyste Tatry, Orliki, muzeum Manggha i najczęstsze polskie nazwiska. Po kursie uczniowie streszczają tekst, relacjonują cudze słowa, piszą hasło do encyklopedii i rozprawkę, sprawdzają wiarygodność wiadomości i dobierają styl do sytuacji. Ćwiczenia są sprawdzane automatycznie, a znaczenie słów pokazują obrazki i polskie definicje.Zobacz kurs
Moduł 1 Nauka na nowo
Uniwersytet Jagielloński, leśne przedszkole, ogród na dachu BUW-u, formy potoczne, przyimki urzędowe, skróty i skrótowce
Lekcja 1Od 1364 roku: najstarsza polska uczelniaFormy potoczne: podstawówka, akademik, uniwerek
Lekcja 2Lekcje pod drzewamiPrzyimki złożone w stylu urzędowym
Lekcja 3Ogród na dachu BUW-uSkróty i skrótowce: kropka, wymowa, odmiana
Lekcja 4Projekt: nowe miejsce do naukiPowtórka: formy potoczne, przyimki urzędowe, skróty
Moduł 2 Praca i odpoczynek
majówka, praca zdalna, Reszel i miasta Cittaslow, wyspać się i nagadać się, teza i kontrargument, debata oksfordzka
Lekcja 5Majówka: sztuka długiego weekenduCzasowniki na-…się i wy-…się: robić coś do woli
Lekcja 6Praca z domu czy z biura?Zwroty do dyskusji: trudno zaprzeczyć, nie sposób nie zauważyć
Lekcja 7Zwolnij w ReszluOdpieramy twierdzenie: nie…, lecz…; nie tyle…, ile…; zamiast
Lekcja 8Projekt: debata oksfordzkaPowtórka: na-…się, zwroty do dyskusji, odpieranie tezy
Moduł 3 Momenty przełomowe
21 postulatów z 1980 roku, prawa wyborcze kobiet, przystąpienie do Unii Europejskiej, styl nominalny, hasło do encyklopedii
Lekcja 921 postulatów na drewnianych tablicachStyl nominalny: rzeczownik odczasownikowy z dopełniaczem
Lekcja 10 · tutaj jesteś1918: kobiety idą do urnStyl nominalny: co zostaje po rzeczowniku i kto działa
Lekcja 111 maja 2004: nowy rozdziałCzasowniki wydarzeń i daty w haśle encyklopedycznym
Lekcja 12Projekt: hasło do encyklopediiPowtórka: styl nominalny, czasowniki wydarzeń i daty
Moduł 4 Media i prawda
pierwsza polska gazeta, sprawdzanie faktów, żarty na prima aprilis, nazwy zawodów, przedrostki nie- i dez-, nagłówki
Lekcja 13Kraków, 1661: pierwsza polska gazetaSłowotwórstwo: nazwy osób, formy żeńskie i dziedziny
Lekcja 14Fakt czy fejk?Słowotwórstwo: przedrostki nie-, bez-, dez-, anty-, pseudo- i -ość
Lekcja 15Prima aprilis!Język nagłówków: rzeczownik, imiesłów i czas teraźniejszy
Lekcja 16Projekt: Sprawdzam!Powtórka: słowotwórstwo, przedrostki i język nagłówków
Moduł 5 Podróże, które coś dają
Kraina Otwartych Okiennic, Czyste Tatry, Europejski Korpus Solidarności, przysłowia, frazeologia, język perswazji
Lekcja 17Otwarte okiennice: gościna na PodlasiuPrzysłowia o gościach i domu
Lekcja 18Zostaw tylko ślady butówZwiązki frazeologiczne o odpowiedzialności
Lekcja 19Rok, który coś zmieniaJęzyk perswazji: pytania retoryczne i zwroty do odbiorcy
Lekcja 20Projekt: podróż, która coś zostawiaPowtórka działu: przysłowia, frazeologizmy i perswazja
Moduł 6 Sport i społeczeństwo
Orliki, medal olimpijski na aukcji, wspinaczka na czas, streszczenie, czasowniki relacjonujące, rozprawka
Moduł 7 Budynki i dziedzictwo
odbudowa Starego Miasta, podziemia Tarnowskich Gór, muzeum Manggha, odbudować i nadbudować, przymiotniki złożone, zbyt…, żeby
Lekcja 25Cegła po cegleCzasowniki z przedrostkami od budować i ich aspekt
Lekcja 26Srebro, woda i tunelePrzymiotniki złożone: pisownia razem i z łącznikiem
Lekcja 27Japońskie muzeum nad WisłąZa, zbyt, wystarczająco, dość, na tyle + żeby
Lekcja 28Projekt: dzień otwarty naszej kamienicyPowtórka: przedrostki, przymiotniki złożone i zbyt…, żeby
Moduł 8 Pokolenia
najczęstsze nazwiska, DJ Wika, niedzielny obiad trzech pokoleń, młodość i młodzież, porównania, wywiad ze starszą osobą
Lekcja 29Kowalski, Nowak, WiśniewskiPolskie nazwiska: typy, formy żeńskie, przypadki i rodzina
Lekcja 30Po osiemdziesiątce przy konsolecieRzeczowniki na -ość, -stwo i -eż oraz zwroty o wieku
Lekcja 31Trzy pokolenia, jeden stółWyrażenia porównawcze: dawniej i dziś
Lekcja 32Projekt: rozmowa pokoleńPowtórka: nazwiska, etapy życia i porównania



