Srebro, woda i tunele: przymiotniki złożone: razem czy z łącznikiem
About this lesson
Lekcja polskiego B2 dla obcokrajowców o słowotwórstwie i pisowni przymiotników złożonych: kiedy piszemy je razem, kiedy z łącznikiem i jak zmienia się liczba na początku słowa, na przykładzie podziemi Tarnowskich Gór.
- Grammar
- Razem: podziemny, srebronośny, ciemnoszary, wielokilometrowy, trzystuletni. Z łącznikiem: polsko-czeski, czarno-biały i formy z cyfrą, np. XIX-wieczny. Do tego liczba w złożeniu: dwu-, cztero-, stu-, wielo-.
- Topic
- Podziemia Tarnowskich Gór: dawna kopalnia srebra i ołowiu, trzysta lat walki z wodą, sztolnie i rejs łodzią pod ziemią, od 2017 roku na Liście UNESCO.
- Activities
- Artykuł i komentarze, rozmowa po rejsie i przewodnik w łodzi do wysłuchania, schemat z pięcioma zadaniami, czat o wycieczce z dziećmi i pudełko z pytaniami.
What's inside
Chapter 1Na start: zejdźmy pod ziemię
Chapter 2Czytamy: trzysta lat walki z wodą
Chapter 3Słuchamy: rejs w ciemności
Chapter 4Gramatyka: podziemny, XIX-wieczny, polsko-czeski
- Spójrz na schemat: przymiotniki złożoneGrammar schemeTry it
- Uzupełnij zdania: zbuduj przymiotnik złożonyFill in the gapsTry it
- Wybierz poprawną pisownię: razem, osobno czy z łącznikiem?Choose the optionUnlock
- Uzupełnij tabelę: liczba + przymiotnik (napisz słowami)Fill in the tableUnlock
- Posortuj: jak napiszesz przymiotnik z tych części?Sort into columnsUnlock
- Uzupełnij tekst przewodnika: zbuduj przymiotniki z części w nawiasachFill in the gapsUnlock
Chapter 5Rozmawiamy: tunele czy historia?
Chapter 6Praca domowa
Kopalnia i górnictwo po polsku
10 words and phrases from the lesson, each with a picture and audio in edio.
+7 more with pictures and audio in the lessonMore words
- gwarek
- kierat
- woda pitna
- ciasny
- wydobywać
- wypompowywać
- odprowadzać wodę
Grammar: przymiotniki złożone: pisownia razem i z łącznikiem
Przymiotnik złożony ma dwie części, a uczeń musi zdecydować, jak go zapisać. Schemat zaczyna od znanych już form z przedrostkiem (nieprawdziwy, bezpłatny), a potem daje prosty test: czy między częściami pasuje „i”? Jeśli nie, piszemy razem, jeśli tak, stawiamy łącznik. Osobno takich przymiotników nie piszemy nigdy.
Przymiotniki złożone: razem czy z łącznikiem?
Przymiotnik złożony ma dwie części: pod ziemią → podziemny, polski i czeski → polsko-czeski. Piszemy go razem albo z łącznikiem (-), nigdy osobno.
Razem: jedna część opisuje drugą
Razem piszemy przymiotniki od wyrażeń z przyimkiem (pod ziemią → podziemny, nad morzem → nadmorski) i te, w których pierwsza część określa drugą: srebronośny to taki, który niesie srebro, a ciemnoszary to szary, ale ciemny.
Razem czy z łącznikiem?
| pisownia | reguła | przykłady |
|---|---|---|
| razem | przyimek + rzeczownik: pod ziemią, nad morzem | podziemny, nadziemny, nadmorski |
| razem | jedna część określa drugą (jaki szary? ciemny; co niesie? srebro) | srebronośny (= niesie srebro), wodoodporny, ciemnoszary |
| razem | liczba + rzeczownik (ile? z którego wieku?) | dwujęzyczny, wielopoziomowy, trzystuletni, osiemnastowieczny |
| z łącznikiem | dwie równe części: można wstawić „i” | polsko-czeski, naukowo-techniczny, ołowiowo-srebrowy, czarno-biały |
| z łącznikiem | cyfra + przymiotnik | XVIII-wieczny, XIX-wieczny, 3-metrowy, 600-metrowy |
Liczba na początku: dwu-, cztero-, stu-, wielo-
W złożeniu liczebnik zwykle zmienia formę: dwa daje dwu-, cztery daje cztero-, sto daje stu-, a wiele daje wielo-. Zapisane słowami, takie przymiotniki piszemy razem: dwujęzyczny, trzystuletni, osiemnastowieczny, wielopoziomowy.
| liczba | pierwsza część | przykład |
|---|---|---|
| dwa | dwu- | dwujęzyczny, dwugodzinny, dwumetrowy |
| trzy | trzy- | trzymetrowy, trzyletni |
| cztery | cztero- | czterometrowy, czteroletni |
| pięć | pięcio- | pięciopiętrowy, pięcioletni |
| sześć | sześcio- | sześciometrowy, sześcioletni |
| osiem | ośmio- | ośmiometrowy, ośmioletni |
| sto | stu- | stumetrowy, stuletni |
| trzysta | trzystu- | trzystumetrowy, trzystuletni |
| wiele | wielo- | wielokilometrowy, wielopoziomowy, wieloletni |
| kilka | kilku- | kilkumetrowy, kilkuletni |
| XVIII, XIX wiek | osiemnasto-, dziewiętnasto- | osiemnastowieczny, dziewiętnastowieczny |
Z łącznikiem: dwie równe części i cyfry
Gdy części są równe, stawiamy łącznik, a pierwsza część kończy się na -o: polsko-czeski, czarno-biały, naukowo-techniczny. Łącznik stoi też po cyfrze: XIX-wieczny, 600-metrowy, ale słowami piszemy razem: dziewiętnastowieczny, sześćsetmetrowy.
Test: czy pasuje „i”?
nie pasuje → razem
- ciemnoszary = szary, ale ciemny (nie: ciemny i szary)
- srebronośny = taki, który zawiera srebro
pasuje → z łącznikiem
- czarno-biały = czarny i biały
- polsko-czeski = polski i czeski
Przykłady z lekcji
- Rano zjechaliśmy windą na podziemną trasę w kopalni.
- Sztolnia Czarnego Pstrąga to 600-metrowy odcinek XIX-wiecznej sztolni.słowami: sześćsetmetrowy, dziewiętnastowiecznej
- Wydobywano tu galenę, czyli srebronośną rudę ołowiu.srebronośny = taki, który zawiera srebro
- Dobrze, że Patryk wziął wodoodporną kurtkę.
- Srebro wydobywano dawno temu. Zostały po nim wielokilometrowe korytarze.
- Kupiłam polsko-czeski słownik.polski i czeski: dwie równe części
Odmiana i typowe błędy
Odmieniamy tylko ostatnią część: w XIX-wiecznej sztolni, polsko-czeskiego słownika. Najczęstsze błędy to pisownia osobno (pod ziemny), zbędny łącznik (wielo-poziomowy) i brak łącznika po cyfrze (XVIIIwieczny).
Uwaga!
Odmieniamy tylko ostatnią część: polsko-czeskiego słownika, w XIX-wiecznej sztolni, w wodoodpornej kurtce. Pierwsza część się nie zmienia; gdy jest przymiotnikiem albo rzeczownikiem, kończy się na -o: polsko-, naukowo-, ciemno-, wodo-.
Typowe błędy
pod ziemny korytarz
podziemny korytarz
przyimek + rzeczownik: razem
wielo-poziomowy parking
wielopoziomowy parking
liczba + rzeczownik: razem
ołowiowosrebrowa ruda
ołowiowo-srebrowa ruda
dwie równe części (ołowiowa i srebrowa): łącznik
XVIIIwieczny szyb / osiemnasto wieczny szyb
XVIII-wieczny szyb / osiemnastowieczny szyb
po cyfrze łącznik, słowami razem
More lessons on this grammar: Słowotwórstwo lessons and exercises · Alfabet polski lessons and exercises
Try the Przymiotniki złożone exercises
Try them yourself: these are the same exercises your students do in edio.
What's in the lesson
- 14 auto-checked exercises
- 2 games
- 2 teacher-checked tasks
- 1 real-life document
- 1 article
- 1 grammar scheme
- 1 set of word cards
- 2 audio clips
- 1 picture
- 2 transcripts
The main objectives of this lesson are to:
- zbudować przymiotnik z wyrażenia i napisać go razem: trasa pod ziemią → podziemna trasa, kurtka odporna na wodę → wodoodporna kurtka
- napisać z łącznikiem przymiotnik z dwóch równych części: polsko-czeska współpraca, czarno-białe zdjęcia
- zapisać liczbę w przymiotniku słowami albo cyfrą: dwugodzinna wycieczka, 600-metrowy odcinek XIX-wiecznej sztolni
- odmienić przymiotnik złożony, zmieniając tylko ostatnią część: w wodoodpornej kurtce, polsko-czeskiego słownika
- polecić wycieczkę pod ziemię i uprzedzić o trudnościach: Korytarz jest ciasny, ma najwyżej metr szerokości.
To lekcja 26 kursu Polski B2.2 · Kultura i społeczeństwo, druga w dziale Budynki i dziedzictwo. Pisownię razem przy nie- i bez- uczniowie znają z lekcji 14, a lekcja 25 dała im słownictwo odbudowy i rozbudowy. Podziemna kopalnia to wdzięczny temat dla przymiotników złożonych, bo jej opis potrzebuje ich niemal w każdym zdaniu: podziemny, wielokilometrowy, XIX-wieczny. Lekcja 27 uczy konstrukcji zbyt…, żeby.
Na start uczniowie kręcą kołem z pytaniami o miejsca pod ziemią i poznają dziesięć słów, od sztolni po kierat. Czytają artykuł o trzystu latach walki z wodą i komentarze czytelników, a potem słuchają rozmowy dwojga przyjaciół po rejsie i przewodnika w łodzi. Po schemacie budują przymiotniki, wybierają pisownię, wypełniają tabelę liczb, sortują słowa i uzupełniają tekst przewodnika. Na koniec doradzają koledze na czacie i otwierają pudełko z pytaniami.
Z czterech zadań domowych dwa, wybór poprawnego zdania i dopasowanie słów do definicji, są sprawdzane automatycznie. Recenzję zwiedzonego miejsca i nagranie z poleceniem wycieczki ocenia nauczyciel.
- Grammar:
- przymiotniki złożone · razem czy z łącznikiem? · liczba + przymiotnik: dwu-, trzystu-, wielo- · XIX-wieczny, 600-metrowy
- Topic:
- dziedzictwo · zabytki techniki · UNESCO · kopalnia · Tarnowskie Góry
Teaching tips
- Wprowadź test ze spójnikiem „i”, zanim uczniowie zobaczą tabelę: napisz czarno-biały i ciemnoszary i zapytaj, który da się rozłożyć na dwa przymiotniki połączone przez „i”.
- Czytaj na głos formy z cyfrą: 600-metrowy wymawiamy sześćsetmetrowy, a XIX-wieczny jako dziewiętnastowieczny. Uczniowie widzą wtedy, że to jedno słowo w dwóch zapisach.
- Zapytaj o miejsca pod ziemią w krajach uczniów: kopalnie, jaskinie, metro. Każda osoba opisuje swoje miejsce trzema przymiotnikami złożonymi, a grupa sprawdza pisownię.
- Zwróć uwagę na wodoodporny i srebronośny: pierwsza część kończy się tu na -o, a mimo to piszemy razem, bo części nie są równe.
- Wykorzystaj spór z nagrania: zabytek czy tylko tunele? Podziel grupę na dwie strony i poproś o dwa argumenty z przymiotnikami z lekcji.
Liked it?
Teach the whole lesson in edio
27 exercises in 6 chapters, ready to teach. edio is an online platform for language schools and teachers: ready-made interactive lessons, live classes, homework and student progress in one place.
Start a free trial
7 days, no credit card.
Open the lesson
Find it in the library of 621 ready lessons. Teach it as it is, or copy any chapter into your own lessons.
Teach it live or as homework
Students work in their own accounts, in sync with you during the lesson, and the practice exercises check themselves.
The whole course: Polski B2.2 · Kultura i społeczeństwo
32 lekcje polskiego na poziomie B2, część druga, tylko po polsku, dla uczniów po kursie B2.1. Każda lekcja to osobna sytuacja z prawdziwym tłem: Uniwersytet Jagielloński, majówka, 21 postulatów z 1980 roku, prima aprilis, Czyste Tatry, Orliki, muzeum Manggha i najczęstsze polskie nazwiska. Po kursie uczniowie streszczają tekst, relacjonują cudze słowa, piszą hasło do encyklopedii i rozprawkę, sprawdzają wiarygodność wiadomości i dobierają styl do sytuacji. Ćwiczenia są sprawdzane automatycznie, a znaczenie słów pokazują obrazki i polskie definicje.See the course
Unit 1 Nauka na nowo
Uniwersytet Jagielloński, leśne przedszkole, ogród na dachu BUW-u, formy potoczne, przyimki urzędowe, skróty i skrótowce
Lesson 1Od 1364 roku: najstarsza polska uczelniaFormy potoczne: podstawówka, akademik, uniwerek
Lesson 2Lekcje pod drzewamiPrzyimki złożone w stylu urzędowym
Lesson 3Ogród na dachu BUW-uSkróty i skrótowce: kropka, wymowa, odmiana
Lesson 4Projekt: nowe miejsce do naukiPowtórka: formy potoczne, przyimki urzędowe, skróty
Unit 2 Praca i odpoczynek
majówka, praca zdalna, Reszel i miasta Cittaslow, wyspać się i nagadać się, teza i kontrargument, debata oksfordzka
Lesson 5Majówka: sztuka długiego weekenduCzasowniki na-…się i wy-…się: robić coś do woli
Lesson 6Praca z domu czy z biura?Zwroty do dyskusji: trudno zaprzeczyć, nie sposób nie zauważyć
Lesson 7Zwolnij w ReszluOdpieramy twierdzenie: nie…, lecz…; nie tyle…, ile…; zamiast
Lesson 8Projekt: debata oksfordzkaPowtórka: na-…się, zwroty do dyskusji, odpieranie tezy
Unit 3 Momenty przełomowe
21 postulatów z 1980 roku, prawa wyborcze kobiet, przystąpienie do Unii Europejskiej, styl nominalny, hasło do encyklopedii
Lesson 921 postulatów na drewnianych tablicachStyl nominalny: rzeczownik odczasownikowy z dopełniaczem
Lesson 101918: kobiety idą do urnStyl nominalny: co zostaje po rzeczowniku i kto działa
Lesson 111 maja 2004: nowy rozdziałCzasowniki wydarzeń i daty w haśle encyklopedycznym
Lesson 12Projekt: hasło do encyklopediiPowtórka: styl nominalny, czasowniki wydarzeń i daty
Unit 4 Media i prawda
pierwsza polska gazeta, sprawdzanie faktów, żarty na prima aprilis, nazwy zawodów, przedrostki nie- i dez-, nagłówki
Lesson 13Kraków, 1661: pierwsza polska gazetaSłowotwórstwo: nazwy osób, formy żeńskie i dziedziny
Lesson 14Fakt czy fejk?Słowotwórstwo: przedrostki nie-, bez-, dez-, anty-, pseudo- i -ość
Lesson 15Prima aprilis!Język nagłówków: rzeczownik, imiesłów i czas teraźniejszy
Lesson 16Projekt: Sprawdzam!Powtórka: słowotwórstwo, przedrostki i język nagłówków
Unit 5 Podróże, które coś dają
Kraina Otwartych Okiennic, Czyste Tatry, Europejski Korpus Solidarności, przysłowia, frazeologia, język perswazji
Lesson 17Otwarte okiennice: gościna na PodlasiuPrzysłowia o gościach i domu
Lesson 18Zostaw tylko ślady butówZwiązki frazeologiczne o odpowiedzialności
Lesson 19Rok, który coś zmieniaJęzyk perswazji: pytania retoryczne i zwroty do odbiorcy
Lesson 20Projekt: podróż, która coś zostawiaPowtórka działu: przysłowia, frazeologizmy i perswazja
Unit 6 Sport i społeczeństwo
Orliki, medal olimpijski na aukcji, wspinaczka na czas, streszczenie, czasowniki relacjonujące, rozprawka
Unit 7 Budynki i dziedzictwo
odbudowa Starego Miasta, podziemia Tarnowskich Gór, muzeum Manggha, odbudować i nadbudować, przymiotniki złożone, zbyt…, żeby
Lesson 25Cegła po cegleCzasowniki z przedrostkami od budować i ich aspekt
Lesson 26 · you're hereSrebro, woda i tunelePrzymiotniki złożone: pisownia razem i z łącznikiem
Lesson 27Japońskie muzeum nad WisłąZa, zbyt, wystarczająco, dość, na tyle + żeby
Lesson 28Projekt: dzień otwarty naszej kamienicyPowtórka: przedrostki, przymiotniki złożone i zbyt…, żeby
Unit 8 Pokolenia
najczęstsze nazwiska, DJ Wika, niedzielny obiad trzech pokoleń, młodość i młodzież, porównania, wywiad ze starszą osobą
Lesson 29Kowalski, Nowak, WiśniewskiPolskie nazwiska: typy, formy żeńskie, przypadki i rodzina
Lesson 30Po osiemdziesiątce przy konsolecieRzeczowniki na -ość, -stwo i -eż oraz zwroty o wieku
Lesson 31Trzy pokolenia, jeden stółWyrażenia porównawcze: dawniej i dziś
Lesson 32Projekt: rozmowa pokoleńPowtórka: nazwiska, etapy życia i porównania



