Sign up for freeSign up

1918: kobiety idą do urn – rzeczownik odczasownikowy: celownik, przyimek i przez

Lekcja polskiego B2 dla obcokrajowców o rzeczowniku odczasownikowym i przypadkach po nim: przyznanie kobietom praw, udział w wyborach, głosowanie kobiet, na tle dekretu z 1918 roku.

Grammar
Celownik i przyimek zostają po rzeczowniku (przyznanie kobietom praw, walka o prawa). Wykonawca to dopełniacz, gdy nie ma biernika (głosowanie kobiet), albo przez z biernikiem (przyznanie praw przez państwo).
Topic
Dekret z 28 listopada 1918 roku dał Polkom czynne i bierne prawo wyborcze, a w Sejmie Ustawodawczym zasiadło osiem posłanek.
Activities
Artykuł i spór czytelników w komentarzach, rozmowa nauczycieli nad osią czasu i fragment wykładu, schemat z czterema ćwiczeniami, czat i pudełko z pytaniami o prawa.

What's inside

  1. Chapter 1Na start: prawa i pierwsze razy

    • PictureUnlock
    • Zakręć kołem i odpowiedz: prawa i pierwsze razySpin the wheelUnlock
    • Posłuchaj i zapamiętaj nowe słowaVocabularyTry it
    • Spójrz na zdjęcia i wybierz słowoChoose by pictureUnlock

  2. Chapter 2Czytamy: bez różnicy płci

    • Przeczytaj artykuł: Bez różnicy płciArticleUnlock
    • Przeczytaj i wybierz: prawda czy fałszTrue or falseUnlock
    • Przeczytaj jeszcze raz i wybierz odpowiedźQuizUnlock
    • Przeczytaj post i komentarze czytelnikówReal-life documentTry it
    • Przeczytaj komentarze i wybierz: kto tak uważa?QuizUnlock

  3. Chapter 3Słuchamy: oś czasu w pokoju nauczycielskim

    • Posłuchaj: Monika przygotowuje lekcję, a Piotr skraca jej zdaniaListeningTry it
    • Transcript, for the teacherUnlock
    • Posłuchaj i wybierz odpowiedźQuizUnlock
    • Posłuchaj fragmentu wykładu: zanim przyszedł dekretListeningUnlock
    • Transcript, for the teacherUnlock
    • Posłuchaj jeszcze raz i wybierz: prawda czy fałszTrue or falseUnlock

  4. Chapter 4Gramatyka: przyznanie kobietom praw

    • Spójrz na schemat: styl nominalnyGrammar schemeTry it
    • Uzupełnij nagłówki: zamień zdanie na frazę nominalnąFill in the gapsTry it
    • Wybierz poprawną formę: przypadek zostaje czy się zmienia?Choose the optionUnlock
    • Wybierz: dopełniacz czy przez? Fraza ma znaczyć to samo co zdanieChoose the optionUnlock
    • Przeciągnij słowa: hasło w szkolnej encyklopediiDrag and dropUnlock

  5. Chapter 5Rozmawiamy: prawa, które zmieniają świat

    • Wybierz poprawne odpowiedzi: kolega robi prezentacjęChatTry it
    • Otwórz pudełko i odpowiedz: prawa, które zmieniają światOpen the boxUnlock

  6. Chapter 6Praca domowa

    • Wybierz poprawne zdanieQuizUnlock
    • Dopasuj słowa do definicjiMatchUnlock
    • Napisz notatkę do szkolnej encyklopedii: ważny „pierwszy raz”Writing, checked by the teacherUnlock
    • Nagraj minutę wykładu: droga Polek do praw wyborczychSpeaking, checked by the teacherUnlock

26 exercises in 6 chapters. Start a 7-day free trial to open all of them, copy any part into your own lessons, and teach the lesson live.

Vocabulary

10 words and phrases from the lesson, each with a picture and audio in edio.

+7 more with pictures and audio in the lessonMore words

  • posłanka
  • równouprawnienie
  • działaczka
  • stowarzyszenie
  • przyznać
  • kandydować
  • uzyskać

Grammar: styl nominalny: co zostaje po rzeczowniku i kto działa

Z lekcji 9 uczniowie wiedzą, że po rzeczowniku odczasownikowym biernik z czasownika przechodzi w dopełniacz: wydać dekret → wydanie dekretu. Ta lekcja odpowiada na dwa kolejne pytania. Co dzieje się z celownikiem i przyimkiem? I jak powiedzieć, kto wykonuje czynność, gdy zdanie staje się frazą?

Styl nominalny: co zostaje i kto to robi?

Gdy zmieniamy zdanie na frazę nominalną, biernik przechodzi w dopełniacz, ale celownik i przyimek zostają. Wykonawca: dopełniacz albo przez + biernik.

Celownik i przyimek zostają

Zmienia się tylko dawny biernik: przyznać kobietom prawa → przyznanie kobietom praw. Celownik kobietom zostaje, podobnie jak przyimek z przypadkiem: uczestniczyć w wyborach → udział w wyborach, walczyć o prawa → walka o prawa.

Zdanie → fraza nominalna

co jest w zdaniu?zdaniefraza nominalnaco się dzieje?
dopełnienie w bierniku (Kogo? Co?)przyznać prawaprzyznanie prawbiernik → dopełniacz
celownik (Komu? Czemu?)przyznać kobietom prawaprzyznanie kobietom prawcelownik zostaje
przyimek (w, o, do…)uczestniczyć w wyborach, walczyć o prawaudział w wyborach, walka o prawaprzyimek i przypadek zostają
wykonawca (Kto? Co?)Kobiety głosowały. Państwo przyznało prawa.głosowanie kobiet, przyznanie praw przez państwodopełniacz albo przez + biernik

Wykonawca: dopełniacz czy przez?

Gdy w zdaniu nie ma dopełnienia w bierniku, wykonawca idzie do dopełniacza: Kobiety głosowały → głosowanie kobiet. Gdy dopełnienie jest, wykonawcę dodajemy z przez i biernikiem: przyznanie praw przez państwo, uzyskanie praw przez Polki.

nie ma dopełnienia w bierniku → dopełniacz

  • Kobiety głosowały. → głosowanie kobiet
  • Polki walczyły o prawa. → walka Polek o prawa
  • Kobiety uczestniczyły w wyborach. → udział kobiet w wyborach

jest dopełnienie (Kogo? Co?) → przez + biernik

  • Państwo przyznało prawa. → przyznanie praw przez państwo
  • Polki uzyskały prawa. → uzyskanie praw przez Polki
  • Naczelnik Państwa wydał dekret. → wydanie dekretu przez Naczelnika Państwa

Dlaczego nie dwa dopełniacze?

Drugi dopełniacz brzmiałby jak właściciel: przyznanie praw państwa znaczy, że prawa należą do państwa. Wskazówka przypomina też rzeczowniki bez -nie, czyli udział, walka i pomoc, po których celownik i przyimek również zostają.

Uwaga!

Gdy po rzeczowniku jest już dopełniacz (praw, dekretu), drugi dopełniacz wygląda jak właściciel: przyznanie praw państwa = prawa należą do państwa. Dlatego wykonawcę dodajemy wtedy z przez. Nie każdy rzeczownik kończy się na -nie: uczestniczyć → udział, walczyć → walka, pomóc → pomoc. Po nich też zostaje przyimek albo celownik: udział w wyborach, pomoc kobietom.

Przykłady z lekcji i typowe błędy

Przykłady pochodzą z osi czasu i artykułu, np. Walka Polek o równouprawnienie zaczęła się długo przed 1918 rokiem. Schemat poprawia zgubiony celownik (przyznanie kobiet praw), zgubiony przyimek (udział kobiet wyborów) i zbędne przez we frazie głosowanie przez kobiety.

Przykłady z lekcji

  • Dekret oznaczał przyznanie kobietom praw wyborczych.kobietom: celownik zostaje; praw: dopełniacz
  • Walka Polek o równouprawnienie zaczęła się długo przed 1918 rokiem.Polek: wykonawca w dopełniaczu; o: przyimek zostaje
  • Styczeń 1919: pierwsze głosowanie kobiet.
  • Głównym postulatem związku było uzyskanie przez kobiety praw wyborczych.
  • Na osi czasu: udział kobiet w wyborach i w pracach Sejmu.

Typowe błędy

  • przyznanie kobiet praw wyborczych

    przyznanie kobietom praw wyborczych

    przyznać komuś (celownik): celownik zostaje

  • udział kobiet wyborów

    udział kobiet w wyborach

    uczestniczyć w czymś: przyimek zostaje

  • pierwsze głosowanie przez kobiety

    pierwsze głosowanie kobiet

    nie ma dopełnienia w bierniku: wykonawca w dopełniaczu

  • uzyskanie praw wyborczych przez Polkom

    uzyskanie praw wyborczych przez Polki

    wykonawca z przez: przez + biernik (Kogo? Co?)

More lessons on this grammar: Rzeczownik odczasownikowy lessons and exercises · Formy pisemne lessons and exercises

Try the Rzeczownik odczasownikowy exercises

Try them yourself: these are the same exercises your students do in edio.

More exercises

What's in the lesson

  • 13 auto-checked exercises
  • 2 games
  • 2 teacher-checked tasks
  • 1 real-life document
  • 1 article
  • 1 grammar scheme
  • 1 set of word cards
  • 2 audio clips
  • 1 picture
  • 2 transcripts

The main objectives of this lesson are to:

  • zamienić zdanie na frazę nominalną i zachować celownik: Państwo przyznało kobietom prawa → przyznanie kobietom praw
  • zostawić przyimek po rzeczowniku: uczestniczyć w wyborach → udział w wyborach, walczyć o prawa → walka o prawa
  • wyrazić wykonawcę dopełniaczem albo wyrażeniem z przez: pierwsze głosowanie kobiet, ale wydanie dekretu przez Naczelnika Państwa
  • napisać notatkę do szkolnej encyklopedii o ważnym pierwszym razie, z frazami w rodzaju walka działaczek o równouprawnienie
  • porównać kraje i daty w rozmowie: Polska była jednym z pierwszych państw w Europie, Francuzki mogły głosować dopiero od 1944 roku

To lekcja 10 kursu Polski B2.2 · Kultura i społeczeństwo, druga w dziale Momenty przełomowe. Rozwija styl nominalny z lekcji 9, gdzie biernik z czasownika przechodził po rzeczowniku w dopełniacz, i dodaje celownik, przyimki oraz wykonawcę czynności. Historia praw wyborczych kobiet jest pełna takich fraz, od przyznania kobietom praw po udział kobiet w wyborach. W lekcji 11 frazy nominalne łączą się z czasownikami nastąpić i dojść do.

Na start uczniowie kręcą kołem z pytaniami o prawa i ważne pierwsze razy, poznają dziesięć słów z obrazkami, od dekretu po urnę wyborczą, i dopasowują je do zdjęć. Czytają artykuł Bez różnicy płci i komentarze czytelników, którzy spierają się, dlaczego Polki dostały prawa wyborcze tak wcześnie. W nagraniu Monika przygotowuje lekcję historii, a Piotr skraca jej zdania do haseł na oś czasu. Drugie nagranie to fragment wykładu historyka o latach przed dekretem. Po schemacie są cztery ćwiczenia, w tym hasło w szkolnej encyklopedii do uzupełnienia. Na koniec uczeń odpowiada koledze na czacie, a w parze albo z lektorem otwiera pudełko z pytaniami o prawa, które zmieniają świat.

Praca domowa ma cztery zadania. Osiem zdań do wyboru, od przyznania kobietom praw po walkę Polek, i dopasowanie słów do definicji są sprawdzane automatycznie. Notatkę do szkolnej encyklopedii o ważnym pierwszym razie w historii kraju ucznia i nagrany krótki wykład o drodze Polek do praw wyborczych ocenia nauczyciel.

Grammar:
styl nominalny · celownik i przyimek po rzeczowniku · wykonawca: dopełniacz czy przez? · rzeczownik odczasownikowy
Topic:
historia · prawa kobiet · rok 1918 · prawa wyborcze · równouprawnienie

Teaching tips

  • Narysuj z grupą oś czasu: zdania z artykułu uczniowie skracają do haseł bez czasownika, tak jak Piotr w nagraniu. Sprawdź, czy celownik i przyimek przetrwały skrót.
  • Zadaj pytanie: kto to zrobił? Jeśli w zdaniu jest dopełnienie (prawa, dekret), wykonawca dostaje przez. Jeśli go nie ma, jak w zdaniu Kobiety głosowały, wystarczy dopełniacz.
  • Pokaż kłopot z dwoma dopełniaczami: napisz przyznanie praw państwa i zapytaj, czyje są te prawa. Grupa samodzielnie dochodzi do tego, po co w takiej frazie jest przez.
  • Trzymaj dyskusję przy historii: pytania z pudełka dotyczą praw i przełomów, a nie dzisiejszej polityki. Gdy rozmowa schodzi na bieżące spory, wróć do argumentów z komentarzy czytelników.

Liked it?

Teach the whole lesson in edio

26 exercises in 6 chapters, ready to teach. edio is an online platform for language schools and teachers: ready-made interactive lessons, live classes, homework and student progress in one place.

  1. Start a free trial

    7 days, no credit card.

  2. Open the lesson

    Find it in the library of 621 ready lessons. Teach it as it is, or copy any chapter into your own lessons.

  3. Teach it live or as homework

    Students work in their own accounts, in sync with you during the lesson, and the practice exercises check themselves.

Teach it free for 7 days

The whole course: Polski B2.2 · Kultura i społeczeństwo

32 lekcje polskiego na poziomie B2, część druga, tylko po polsku, dla uczniów po kursie B2.1. Każda lekcja to osobna sytuacja z prawdziwym tłem: Uniwersytet Jagielloński, majówka, 21 postulatów z 1980 roku, prima aprilis, Czyste Tatry, Orliki, muzeum Manggha i najczęstsze polskie nazwiska. Po kursie uczniowie streszczają tekst, relacjonują cudze słowa, piszą hasło do encyklopedii i rozprawkę, sprawdzają wiarygodność wiadomości i dobierają styl do sytuacji. Ćwiczenia są sprawdzane automatycznie, a znaczenie słów pokazują obrazki i polskie definicje.See the course

  1. Unit 1 Nauka na nowo

    Uniwersytet Jagielloński, leśne przedszkole, ogród na dachu BUW-u, formy potoczne, przyimki urzędowe, skróty i skrótowce

    1. Lesson 1Od 1364 roku: najstarsza polska uczelniaFormy potoczne: podstawówka, akademik, uniwerek
    2. Lesson 2Lekcje pod drzewamiPrzyimki złożone w stylu urzędowym
    3. Lesson 3Ogród na dachu BUW-uSkróty i skrótowce: kropka, wymowa, odmiana
    4. Lesson 4Projekt: nowe miejsce do naukiPowtórka: formy potoczne, przyimki urzędowe, skróty

  2. Unit 2 Praca i odpoczynek

    majówka, praca zdalna, Reszel i miasta Cittaslow, wyspać się i nagadać się, teza i kontrargument, debata oksfordzka

    1. Lesson 5Majówka: sztuka długiego weekenduCzasowniki na-…się i wy-…się: robić coś do woli
    2. Lesson 6Praca z domu czy z biura?Zwroty do dyskusji: trudno zaprzeczyć, nie sposób nie zauważyć
    3. Lesson 7Zwolnij w ReszluOdpieramy twierdzenie: nie…, lecz…; nie tyle…, ile…; zamiast
    4. Lesson 8Projekt: debata oksfordzkaPowtórka: na-…się, zwroty do dyskusji, odpieranie tezy

  3. Unit 3 Momenty przełomowe

    21 postulatów z 1980 roku, prawa wyborcze kobiet, przystąpienie do Unii Europejskiej, styl nominalny, hasło do encyklopedii

    1. Lesson 921 postulatów na drewnianych tablicachStyl nominalny: rzeczownik odczasownikowy z dopełniaczem
    2. Lesson 10 · you're here1918: kobiety idą do urnStyl nominalny: co zostaje po rzeczowniku i kto działa
    3. Lesson 111 maja 2004: nowy rozdziałCzasowniki wydarzeń i daty w haśle encyklopedycznym
    4. Lesson 12Projekt: hasło do encyklopediiPowtórka: styl nominalny, czasowniki wydarzeń i daty

  4. Unit 4 Media i prawda

    pierwsza polska gazeta, sprawdzanie faktów, żarty na prima aprilis, nazwy zawodów, przedrostki nie- i dez-, nagłówki

    1. Lesson 13Kraków, 1661: pierwsza polska gazetaSłowotwórstwo: nazwy osób, formy żeńskie i dziedziny
    2. Lesson 14Fakt czy fejk?Słowotwórstwo: przedrostki nie-, bez-, dez-, anty-, pseudo- i -ość
    3. Lesson 15Prima aprilis!Język nagłówków: rzeczownik, imiesłów i czas teraźniejszy
    4. Lesson 16Projekt: Sprawdzam!Powtórka: słowotwórstwo, przedrostki i język nagłówków

  5. Unit 5 Podróże, które coś dają

    Kraina Otwartych Okiennic, Czyste Tatry, Europejski Korpus Solidarności, przysłowia, frazeologia, język perswazji

    1. Lesson 17Otwarte okiennice: gościna na PodlasiuPrzysłowia o gościach i domu
    2. Lesson 18Zostaw tylko ślady butówZwiązki frazeologiczne o odpowiedzialności
    3. Lesson 19Rok, który coś zmieniaJęzyk perswazji: pytania retoryczne i zwroty do odbiorcy
    4. Lesson 20Projekt: podróż, która coś zostawiaPowtórka działu: przysłowia, frazeologizmy i perswazja

  6. Unit 6 Sport i społeczeństwo

    Orliki, medal olimpijski na aukcji, wspinaczka na czas, streszczenie, czasowniki relacjonujące, rozprawka

    1. Lesson 21Orlik w każdej gminieStreszczenie: zwroty, przypadki i skracanie
    2. Lesson 22Złoto na aukcjiCzasowniki relacjonujące i ich przypadki
    3. Lesson 2315 metrów w 6 sekundRozprawka: części i czasowniki argumentacji
    4. Lesson 24Projekt: rozprawka na konkursPowtórka działu: streszczenie, relacja i rozprawka

  7. Unit 7 Budynki i dziedzictwo

    odbudowa Starego Miasta, podziemia Tarnowskich Gór, muzeum Manggha, odbudować i nadbudować, przymiotniki złożone, zbyt…, żeby

    1. Lesson 25Cegła po cegleCzasowniki z przedrostkami od budować i ich aspekt
    2. Lesson 26Srebro, woda i tunelePrzymiotniki złożone: pisownia razem i z łącznikiem
    3. Lesson 27Japońskie muzeum nad WisłąZa, zbyt, wystarczająco, dość, na tyle + żeby
    4. Lesson 28Projekt: dzień otwarty naszej kamienicyPowtórka: przedrostki, przymiotniki złożone i zbyt…, żeby

  8. Unit 8 Pokolenia

    najczęstsze nazwiska, DJ Wika, niedzielny obiad trzech pokoleń, młodość i młodzież, porównania, wywiad ze starszą osobą

    1. Lesson 29Kowalski, Nowak, WiśniewskiPolskie nazwiska: typy, formy żeńskie, przypadki i rodzina
    2. Lesson 30Po osiemdziesiątce przy konsolecieRzeczowniki na -ość, -stwo i -eż oraz zwroty o wieku
    3. Lesson 31Trzy pokolenia, jeden stółWyrażenia porównawcze: dawniej i dziś
    4. Lesson 32Projekt: rozmowa pokoleńPowtórka: nazwiska, etapy życia i porównania

Questions about this lesson

Czy celownik zostaje po rzeczowniku odczasownikowym?
Tak, celownik i przyimki zostają bez zmian. Zmienia się tylko dawny biernik, który przechodzi w dopełniacz: przyznać kobietom prawa → przyznanie kobietom praw. Tak samo pomóc sąsiadom → pomoc sąsiadom, walczyć o prawa → walka o prawa i uczestniczyć w wyborach → udział w wyborach. W lekcji 1918: kobiety idą do urn na edio.ai uczniowie ćwiczą to na hasłach do osi czasu.
Jak w stylu nominalnym powiedzieć, kto coś zrobił?
Dopełniaczem albo wyrażeniem z przez i biernikiem. Gdy czasownik nie ma dopełnienia w bierniku, wykonawca staje się dopełniaczem: Kobiety głosowały → głosowanie kobiet, Polki walczyły → walka Polek. Gdy dopełnienie jest, dodajemy przez: Państwo przyznało prawa → przyznanie praw przez państwo. Dwa dopełniacze obok siebie mylą, bo drugi brzmi jak właściciel.
Jak zamienić zdanie na frazę z rzeczownikiem odczasownikowym?
Czasownik zamień na rzeczownik, a potem sprawdź każdy przypadek. Biernik przechodzi w dopełniacz (prawa → praw), celownik i przyimek zostają (kobietom, do Sejmu), a wykonawca idzie do dopełniacza albo dostaje przez. Tak z Państwo przyznało kobietom prawa powstaje przyznanie kobietom praw przez państwo.
Mówi się „przyznanie kobietom praw” czy „przyznanie kobiet praw”?
Poprawnie: przyznanie kobietom praw. Przyznać łączy się z celownikiem (komu?), a celownik po rzeczowniku odczasownikowym zostaje. Forma kobiet gubi to pytanie i jest błędem. Zmienia się tylko prawa, bo to dawny biernik: przyznanie czego? praw. Tak samo zbudowana jest fraza zapewnienie uczniom biletów.
Mówi się „głosowanie kobiet” czy „głosowanie przez kobiety”?
Naturalnie brzmi głosowanie kobiet. Głosować nie ma tu dopełnienia w bierniku, więc wykonawca przechodzi w dopełniacz, jak we frazach udział kobiet w wyborach i walka Polek o prawa. Przez zostawiamy dla fraz z dopełnieniem: uzyskanie praw przez Polki. Po przez zawsze stoi biernik, więc przez Polkom to błąd.
Co to jest czynne i bierne prawo wyborcze?
Czynne to prawo do głosowania, bierne to prawo do kandydowania. Kto ma czynne prawo wyborcze, oddaje głos w wyborach, a kto ma bierne, może ubiegać się o miejsce, na przykład w Sejmie. Polki dostały oba prawa naraz, w dekrecie z 28 listopada 1918 roku. W lekcji 1918: kobiety idą do urn to rozróżnienie wraca w artykule, w quizie i w pracy domowej.
Co znaczy „pójść do urn”?
To samo co wziąć udział w głosowaniu. Wyrażenie odwołuje się do urny wyborczej, czyli zamkniętej skrzynki na karty do głosowania. Podobnie mówimy oddać głos i głosować na kandydata. W hasłach i nagłówkach brzmi to jeszcze krócej: pierwsze głosowanie kobiet, udział w wyborach.
Jak uczyć stylu nominalnego na przykładach z historii?
Daj uczniom oś czasu i poproś o hasła zamiast zdań. Każde wydarzenie najpierw opowiadają czasownikami, a potem skracają do frazy: Uniwersytet przyjął pierwsze studentki → przyjęcie pierwszych studentek przez uniwersytet. Daty i kolejność wydarzeń dają gotową strukturę, a rozmowa o przyczynach przełomu ćwiczy argumenty. Warto trzymać się historii i nie schodzić na dzisiejszą politykę.
Jaka praca domowa pasuje do stylu nominalnego?
Krótka notatka encyklopedyczna, bo ten gatunek żyje z rzeczowników. Uczeń wybiera ważny pierwszy raz w historii swojego kraju, na przykład pierwsze wybory albo pierwszą uczelnię, i opisuje go co najmniej czterema frazami w rodzaju walka o coś czy wydanie czegoś przez kogoś. W lekcji 1918: kobiety idą do urn taką notatkę ocenia nauczyciel, a wzór o pierwszych posłankach pokazuje formę.
Jak ćwiczyć frazy nominalne z jedną osobą online?
Lektor i uczeń zamieniają się rolami: zdanie i hasło. Lektor czyta zdanie z czasownikiem, a uczeń podaje frazę nominalną, potem na odwrót. Dobrym materiałem są daty z osi czasu i pytania z pudełka, które w edio działa też w parze lektor–uczeń, a czat z kolegą uczeń przechodzi samodzielnie.
Czy są interaktywne ćwiczenia z rzeczowników odczasownikowych?
Tak, najlepiej te, w których zdanie zamienia się we frazę. Na tej stronie można bez konta wypróbować cztery części lekcji: post z komentarzami czytelników, rozmowę Moniki i Piotra nad osią czasu, uzupełnianie nagłówków frazami nominalnymi oraz czat z kolegą, który robi prezentację. Artykuł, wykład historyka i pozostałe ćwiczenia są w pełnej lekcji.
Unlock full lesson

Teach this lesson with your students

Book a demoStart free trial

No credit card required