Rzeczownik odczasownikowy: -nie, -cie, aspekt i rekcja
Levels B1 to B2 9 lesson plans Exercises that check themselves
Rzeczownik odczasownikowy nazywa czynność: czytać → czytanie, myć → mycie, oddać → oddanie. Ma rodzaj nijaki, odmienia się jak mieszkanie i zachowuje aspekt czasownika, ale po nim biernik zamienia się w dopełniacz: segreguję odpady → segregowanie odpadów. Ta strona zbiera lekcje polskiego jako obcego z biblioteki edio, w których uczniowie poznają te formy (liczba lekcji: 9, poziomy B1 to B2), od ulotki o zwrocie butelek po hasło encyklopedyczne i nagłówki prasowe. Sprawdź się w zadaniach z lekcji, przejrzyj ich schematy i wybierz lekcję według poziomu.
Rzeczownik odczasownikowy lesson plans and drills
9 lesson plans, B1 to B2. Each is a whole lesson with reading, listening and speaking, and its page plays exercises from it.
B1Lesson planPolski B1.1Żółty, niebieski, zielony, brązowy, czarny
B1Lesson planPolski B1.1Mniej koszenia, więcej pszczół
B1Lesson planPolski B1.1Oddaj butelkę!
B1Lesson planPolski B1.1Dobre wiadomości: każdego dnia bardziej zielono
B2Lesson planPolski B2.221 postulatów na drewnianych tablicach
B2Lesson planPolski B2.21918: kobiety idą do urn
B2Lesson planPolski B2.21 maja 2004: nowy rozdział
B2Lesson planPolski B2.2Projekt: hasło do encyklopedii
B2Lesson planPolski B2.2Prima aprilis!
Try the Rzeczownik odczasownikowy exercises
One exercise from each of 6 lessons. These are the same exercises your students do in edio.
Rzeczownik odczasownikowy explained
Rzeczowniki odczasownikowe kończą się na -nie albo -cie, a najłatwiej utworzyć je od imiesłowu biernego: czytany → czytanie, robiony → robienie, otwarty → otwarcie. Zachowują aspekt (oddawanie, oddanie) i zaimek się (uczenie się). W tekstach oficjalnych często zastępują czasownik: podnieść płace → podniesienie płac.
Od czasownika do -anie, -enie i -cie
Czasowniki na -ować i -ać dają -owanie i -anie: segregowanie, zbieranie. Te na -ić, -yć i -eć mają -enie (liczenie, myślenie), po p, b, m, w, n pisane -ienie: mówienie. Krótkie myć, pić, żyć dostają -cie.
| czasownik | rzeczownik (to…) | jak? |
|---|---|---|
| segregować, sortować, gotować | segregowanie, sortowanie, gotowanie | -ować → -owanie |
| zbierać, wyrzucać, zgniatać | zbieranie, wyrzucanie, zgniatanie | -ać → -anie |
| opróżniać | opróżnianie | -iać → -ianie (i zostaje) |
| mówić, robić; liczyć, myśleć | mówienie, robienie; liczenie, myślenie | -ić → -ienie; -yć, -eć → -enie |
| myć, pić, żyć | mycie, picie, życie | krótkie czasowniki: -ć → -cie |
From the lesson Żółty, niebieski, zielony, brązowy, czarny (Polski B1.1)
Wymiany spółgłosek i odmiana jak mieszkanie
Przed -enie spółgłoska bywa inna niż w bezokoliczniku: kosić → koszenie, nawozić → nawożenie. Rzeczownik jest rodzaju nijakiego i odmienia się jak mieszkanie: bez podlewania, zająć się podlewaniem, po koszeniu.
Od czasownika do rzeczownika (Co?)
| czasownik (co robić?) | rzeczownik (co?) | jak? |
|---|---|---|
| podlewać, oszczędzać | podlewanie, oszczędzanie | -ać → -anie |
| siać | sianie; też: wysiew (on): po wysiewie | -ać → -anie |
| segregować | segregowanie | -ować → -owanie |
| sadzić | sadzenie | -ić → -enie |
| kosić | koszenie | -ić → -enie, s → sz |
| nawozić | nawożenie | -ić → -enie, z → ż |
| kwitnąć | kwitnienie | zapamiętaj! |
Odmiana: jak mieszkanie (ono)
| przypadek (pytanie) | forma | po jakim słowie? przykład |
|---|---|---|
| mianownik, biernik (co?) | koszenie | Koszenie trwa godzinę. Lubię sadzenie. |
| dopełniacz (czego?) | koszenia | bez, do, zamiast, mniej: bez podlewania, woda do podlewania, zamiast koszenia |
| narzędnik (czym?) | koszeniem | zajmować się: Kto zajmie się podlewaniem? |
| miejscownik (po czym? o czym?) | koszeniu | po, o: po koszeniu, o sadzeniu |
From the lesson Mniej koszenia, więcej pszczół (Polski B1.1)
Aspekt: oddawanie czy oddanie?
Forma od czasownika niedokonanego nazywa proces albo regułę: Oddawanie butelek jest proste. Forma od dokonanego nazywa jedną czynność doprowadzoną do końca, na przykład krok instrukcji: opróżnienie butelki, po oddaniu ostatniej butelki.
Aspekt: proces czy jedna czynność?
niedokonany: proces, reguła, często
- Oddawanie butelek jest proste.
- Skanowanie trwa chwilę.
- Zgniatanie butelek jest zabronione!
- regularne oddawanie butelek (co tydzień)
dokonany: jedna czynność do końca, krok
- Krok 2: opróżnienie butelki
- po oddaniu ostatniej butelki
- Zgniecenie jednej butelki może cię kosztować 50 groszy.
Jak zrobić rzeczownik?
| czasownik na… | rzeczownik na… | przykłady |
|---|---|---|
| -ać | -anie | oddawać → oddawanie, oddać → oddanie, zgniatać → zgniatanie |
| -ować | -owanie | skanować → skanowanie, zeskanować → zeskanowanie |
| -ić, -yć | -enie (po n: -ienie) | sprawdzić → sprawdzenie, włożyć → włożenie, opróżnić → opróżnienie |
| uwaga! | zapamiętaj | zgnieść → zgniecenie; pić → picie, myć → mycie |
From the lesson Oddaj butelkę! (Polski B1.1)
Rekcja: biernik przechodzi w dopełniacz
Dopełnienie w bierniku zmienia się w dopełniacz, a z nim jego przymiotniki: wprowadzić wolne soboty → wprowadzenie wolnych sobót. Dopełniacz zostaje dopełniaczem (udzielenie pomocy), a wyrażenie przyimkowe się nie zmienia: wywieszenie tablic na bramie.
Czasownik + biernik → rzeczownik + dopełniacz
| czasownik + biernik (Co?) | rzeczownik + dopełniacz (Czego?) |
|---|---|
| wprowadzić wolne soboty | wprowadzenie wolnych sobót |
| spisać postulaty | spisanie postulatów |
| wywiesić tablice na bramie | wywieszenie tablic na bramie |
| podnieść płace | podniesienie płac |
| zapewnić miejsca w żłobkach | zapewnienie miejsc w żłobkach |
| skrócić czas oczekiwania | skrócenie czasu oczekiwania |
Co się nie zmienia?
| co zostaje | czasownik | rzeczownik |
|---|---|---|
| dopełniacz zostaje dopełniaczem | udzielić pomocy | udzielenie pomocy |
| dopełniacz zostaje dopełniaczem | przestrzegać przepisów | przestrzeganie przepisów |
| przyimek z rzeczownikiem | zapewnić miejsca w żłobkach | zapewnienie miejsc w żłobkach |
| przyimek z rzeczownikiem | wywiesić tablice na bramie | wywieszenie tablic na bramie |
From the lesson 21 postulatów na drewnianych tablicach (Polski B2.2)
Celownik zostaje, a kto wykonuje czynność?
Celownik i przyimki przechodzą do frazy bez zmian: przyznanie kobietom praw, udział w wyborach. Wykonawcę podajemy w dopełniaczu (głosowanie kobiet), a gdy rzeczownik ma już dopełnienie, z przyimkiem przez i biernikiem: przyznanie praw przez państwo.
Zdanie → fraza nominalna
| co jest w zdaniu? | zdanie | fraza nominalna | co się dzieje? |
|---|---|---|---|
| dopełnienie w bierniku (Kogo? Co?) | przyznać prawa | przyznanie praw | biernik → dopełniacz |
| celownik (Komu? Czemu?) | przyznać kobietom prawa | przyznanie kobietom praw | celownik zostaje |
| przyimek (w, o, do…) | uczestniczyć w wyborach, walczyć o prawa | udział w wyborach, walka o prawa | przyimek i przypadek zostają |
| wykonawca (Kto? Co?) | Kobiety głosowały. Państwo przyznało prawa. | głosowanie kobiet, przyznanie praw przez państwo | dopełniacz albo przez + biernik |
Kto to robi: dopełniacz czy przez?
nie ma dopełnienia w bierniku → dopełniacz
- Kobiety głosowały. → głosowanie kobiet
- Polki walczyły o prawa. → walka Polek o prawa
- Kobiety uczestniczyły w wyborach. → udział kobiet w wyborach
jest dopełnienie (Kogo? Co?) → przez + biernik
- Państwo przyznało prawa. → przyznanie praw przez państwo
- Polki uzyskały prawa. → uzyskanie praw przez Polki
- Naczelnik Państwa wydał dekret. → wydanie dekretu przez Naczelnika Państwa
From the lesson 1918: kobiety idą do urn (Polski B2.2)
Nagłówki: otwarcie mostu zamiast zdania
W nagłówkach prasowych rzeczownik odczasownikowy zastępuje zdanie z czasownikiem: Otwarcie nowego mostu w Gdańsku zamiast W Gdańsku otwarto nowy most. Czytelnik sam rozwija taki nagłówek w pełne zdanie.
| typ nagłówka | przykład | pełne zdanie |
|---|---|---|
| rzeczownik odczasownikowy zamiast zdania | Otwarcie nowego mostu w Gdańsku | W Gdańsku otwarto nowy most. |
| bez czasownika | Rekordowy upał w Lublinie! | W Lublinie jest rekordowy upał. |
| czas teraźniejszy (czasownik niedokonany) zamiast przeszłego | Naukowcy odkrywają nowy gatunek | Naukowcy odkryli nowy gatunek. |
| imiesłów bez „został” | Rekord pobity! Tajemnica wyjaśniona | Rekord został pobity. Tajemnica została wyjaśniona. |
| dwukropek: najpierw temat, potem informacja | Prima aprilis: pingwiny w Wiśle? | To żart na prima aprilis: podobno w Wiśle pływają pingwiny. |
| pytanie | Spaghetti rośnie na drzewach? | Czy spaghetti naprawdę rośnie na drzewach? |
From the lesson Prima aprilis! (Polski B2.2)
Questions about rzeczownik odczasownikowy
Co to jest rzeczownik odczasownikowy?
Jak tworzy się rzeczownik odczasownikowy?
Jaki rodzaj ma rzeczownik odczasownikowy i jak się odmienia?
Jaki przypadek stoi po rzeczowniku odczasownikowym?
Oddawanie czy oddanie: czy rzeczownik odczasownikowy ma aspekt?
Czytać czy czytanie: kiedy bezokolicznik, a kiedy rzeczownik?
Jak piszemy „nie” z rzeczownikiem odczasownikowym?
Co to jest styl nominalny?
Jakie błędy robią obcokrajowcy z rzeczownikiem odczasownikowym?
Jak uczyć obcokrajowców rzeczownika odczasownikowego?
More Polish grammar
Lessons for every point of Polish grammar, from the cases to verb aspect. All grammar points