Kowalski, Nowak, Wiśniewski: słowotwórstwo i odmiana polskich nazwisk
About this lesson
Lekcja polskiego B2 dla obcokrajowców o słowotwórstwie i odmianie nazwisk: jak powstały Kowalski i Nowak, jak brzmią nazwiska kobiet i jak mówimy o całej rodzinie.
- Grammar
- Nazwiska na -ski, -cki, -dzki, -ak, -czyk i -owicz, formy żeńskie (Kowalska, ale pani Nowak), przypadki z pan i pani, cała rodzina (państwo Kowalscy, u Nowaków) i dawne Nowakowa, Nowakówna.
- Topic
- Skąd się wzięły trzy najczęstsze polskie nazwiska według rejestru PESEL ze stycznia 2026 roku: Nowak, czyli przybysz, oraz Kowalski i Wiśniewski od nazw wsi.
- Activities
- Artykuł i komentarze, rozmowa przy drzewie genealogicznym i audycja o Kowalskich, schemat z pięcioma zadaniami, czat o zaproszeniach i koło z pytaniami.
What's inside
Chapter 1Na start: jak się nazywasz?
Chapter 2Czytamy: skąd się wzięły nasze nazwiska?
Chapter 3Słuchamy: stara pocztówka i lista gości
- Posłuchaj: Agnieszka rysuje drzewo genealogiczneListeningTry it
- Transcript, for the teacherUnlock
- Posłuchaj i wybierz odpowiedźQuizUnlock
- Posłuchaj audycji radiowej o nazwisku KowalskiListeningUnlock
- Transcript, for the teacherUnlock
- Posłuchaj audycji jeszcze raz i wybierz: prawda czy fałszTrue or falseUnlock
Chapter 4Gramatyka: pan Nowak, pani Nowak, Nowakowie
- Spójrz na schemat: polskie nazwiskaGrammar schemeTry it
- Wypełnij tabelę: on, ona i cała rodzinaFill in the tableTry it
- Wybierz poprawną formę nazwiskaChoose the optionUnlock
- Uzupełnij zdania: powiedz to samo inaczejFill in the gapsUnlock
- Przeczytaj i wybierz poprawną odpowiedźQuizUnlock
- Uzupełnij zaproszenie: 30 lat rodzinnej piekarniFill in the gapsUnlock
Chapter 5Rozmawiamy: kto przyjedzie na zjazd?
Chapter 6Praca domowa
Rodzina i przodkowie po polsku
10 words and phrases from the lesson, each with a picture and audio in edio.
+7 more with pictures and audio in the lessonMore words
- kowal
- czeladnik
- zjazd rodzinny
- prababcia
- przeglądać
- odszukać
- przekazywać z pokolenia na pokolenie
Grammar: polskie nazwiska: typy, formy żeńskie, przypadki i rodzina
Uczniowie znają pan, pani, państwo oraz odmianę przymiotników i rzeczowników. Ta lekcja pokazuje, że nazwisko odmienia się jak przymiotnik albo jak rzeczownik, zależnie od tego, jak powstało. Od typu zależą też forma żeńska i nazwa całej rodziny. Schemat ma trzy tabele, porównanie dawnych i dzisiejszych form oraz listę typowych błędów.
Nazwiska: on, ona i cała rodzina
Jak powstają polskie nazwiska, jak brzmią nazwiska kobiet, jak je odmieniamy i jak mówimy o całej rodzinie.
Typy nazwisk: -ski, -ak, -czyk, -owicz
Nazwiska na -ski, -cki i -dzki są przymiotnikowe i często pochodzą od nazw miejscowości. Nazwiska na -ak, -ek, -czyk, -ik i -owicz są rzeczownikowe; -owicz znaczyło dawniej „syn…”. Tabela pokazuje każdy typ w czterech formach: on, ona, rodzina i u kogo?.
Typy nazwisk
| typ nazwiska | on | ona | oni (rodzina) | u kogo? |
|---|---|---|---|---|
| -ski (przymiotnikowe, często od miejscowości) | Kowalski | Kowalska | (państwo) Kowalscy | u Kowalskich |
| -cki (przymiotnikowe) | Nowicki | Nowicka | (państwo) Nowiccy | u Nowickich |
| -dzki (przymiotnikowe) | Zawadzki | Zawadzka | (państwo) Zawadzcy | u Zawadzkich |
| -ak, -ek (rzeczownikowe) | Nowak | Nowak | (państwo) Nowakowie | u Nowaków |
| -czyk (rzeczownikowe) | Kowalczyk | Kowalczyk | (państwo) Kowalczykowie | u Kowalczyków |
| -ik (rzeczownikowe) | Wójcik | Wójcik | (państwo) Wójcikowie | u Wójcików |
| -owicz: dawniej „syn…” (rzeczownikowe) | Pawłowicz | Pawłowicz | (państwo) Pawłowiczowie | u Pawłowiczów |
Pani Kowalska, ale pani Nowak
Nazwisko przymiotnikowe ma formę żeńską i odmienia się jak przymiotnik: z panią Kowalską. Żeńskie nazwisko zakończone na spółgłoskę brzmi tak samo jak męskie i się nie odmienia, więc zmienia się tylko pani: z panią Nowak, ale z panem Nowakiem.
| pytanie | pan Kowalski | pani Kowalska | pan Nowak | pani Nowak |
|---|---|---|---|---|
| Kogo? Czego? (u, do, od, dla) | pana Kowalskiego | pani Kowalskiej | pana Nowaka | pani Nowak |
| Komu? Czemu? | panu Kowalskiemu | pani Kowalskiej | panu Nowakowi | pani Nowak |
| Kogo? Co? | pana Kowalskiego | panią Kowalską | pana Nowaka | panią Nowak |
| Z kim? Z czym? | z panem Kowalskim | z panią Kowalską | z panem Nowakiem | z panią Nowak |
| O kim? O czym? | o panu Kowalskim | o pani Kowalskiej | o panu Nowaku | o pani Nowak |
Cała rodzina: Kowalscy i Nowakowie
Rodzina to państwo Kowalscy, z końcówką jak w ci mili ludzie, albo państwo Nowakowie, z końcówką -owie. W dopełniaczu mówimy u Kowalskich i u Nowaków. Słowo państwo oznacza małżeństwo albo kobiety i mężczyzn razem.
Cała rodzina: państwo…
| pytanie | państwo Kowalscy | państwo Nowakowie |
|---|---|---|
| Kogo? Czego? (u, do, od, dla) | u (państwa) Kowalskich | u (państwa) Nowaków |
| Komu? Czemu? | (państwu) Kowalskim | (państwu) Nowakom |
| Kogo? Co? | zapraszam (państwa) Kowalskich | zapraszam (państwa) Nowaków |
| Z kim? Z czym? | z (państwem) Kowalskimi | z (państwem) Nowakami |
| O kim? O czym? | o (państwu) Kowalskich | o (państwu) Nowakach |
Uwaga!
Nazwiska kobiet zakończone na spółgłoskę (Nowak, Wójcik, Pawłowicz) się nie odmieniają: odmienia się tylko pani (z panią Nowak, do pani Wójcik). Nazwiska mężczyzn odmieniamy zawsze: z panem Nowakiem. Państwo to małżeństwo albo cała rodzina (kobiety i mężczyźni razem), dlatego mówimy państwo Kowalscy, tak jak ci mili ludzie.
Nowakowa, Nowakówna i typowe błędy
Dawniej żona pana Nowaka była Nowakową, a córka Nowakówną. Te formy tworzy się tylko od nazwisk rzeczownikowych i nie wpisuje się ich do dokumentów. Typowe błędy to z panią Nowakiem, państwo Kowalskie i u Nowakowów.
Nowakowa, Nowakówna: dawniej i dziś
dawniej
- żona pana Nowaka: Nowakowa
- córka pana Nowaka: Nowakówna
- tylko od nazwisk rzeczownikowych, nigdy od -ska
dziś
- w dowodzie osobistym: pani Nowak
- -owa, -ówna: rzadko, zwyczajowo, nigdy w dokumentach
Przykłady z lekcji
- Mama jest z domu Kowalska, a tata nazywa się Nowak.
- Nowakowie to rodzina taty, a Kowalscy – rodzina mamy.
- Spotykamy się u Kowalskich.u + dopełniacz: u Kowalskich, u Nowaków
- Zjazd rodzinny Nowaków i Kowalskich.nie: Nowakowów!
- W dowodzie byłabym po prostu Agnieszka Nowak.nie: Nowakówna
- Rozmawiam z panią Nowak i z panem Nowakiem.
Typowe błędy
W dowodzie osobistym: Agnieszka Nowakowa
W dowodzie osobistym: Agnieszka Nowak
-owa i -ówna to dawne formy; nie wpisuje się ich do dokumentów
Rozmawiałam z panią Nowakiem.
Rozmawiałam z panią Nowak.
żeńskich nazwisk na spółgłoskę nie odmieniamy
Przyjechali państwo Kowalskie.
Przyjechali państwo Kowalscy.
państwo to także mężczyźni: forma jak ci mili ludzie
Zjazd odbędzie się u Nowakowów.
Zjazd odbędzie się u Nowaków.
Nowakowie → u Nowaków, bez drugiego -ow-
More lessons on this grammar: Słowotwórstwo lessons and exercises · Mianownik lessons and exercises
Try the Odmiana nazwisk exercises
Try them yourself: these are the same exercises your students do in edio.
What's in the lesson
- 14 auto-checked exercises
- 2 games
- 2 teacher-checked tasks
- 1 real-life document
- 1 article
- 1 grammar scheme
- 1 set of word cards
- 2 audio clips
- 1 picture
- 2 transcripts
The main objectives of this lesson are to:
- rozpoznać typ nazwiska i jego pochodzenie: Kowalski pochodzi zwykle od nazwy wsi Kowal albo Kowale.
- utworzyć nazwisko kobiety i rodziny: pan Zawadzki → pani Zawadzka, państwo Zawadzcy; pan Woźniak → pani Woźniak, państwo Woźniakowie
- odmienić nazwisko po przyimku: Rozmawiam z panią Nowak i z panem Nowakiem., Spotykamy się u Kowalskich.
- wyjaśnić, czym są Nowakowa i Nowakówna i czemu nie ma ich w dowodzie: W dowodzie byłabym po prostu Agnieszka Nowak.
- napisać zaproszenie na zjazd rodzinny z nazwiskami w różnych przypadkach: Do zobaczenia u Woźniaków!
To lekcja 29 kursu Polski B2.2 · Kultura i społeczeństwo i początek działu Pokolenia, który zamyka cały kurs. Opiera się na odmianie przymiotników i rzeczowników z wcześniejszych kursów oraz na słowotwórstwie z lekcji 13, gdzie uczniowie tworzyli nazwy ludzi i zawodów. Nazwiska dobrze pasują do tej gramatyki, bo każde ma swoją historię i każde trzeba umieć odmienić. Lekcja 30 przechodzi do słów młodość i młodzież.
Na rozgrzewkę uczniowie otwierają pudełko z pytaniami o swoje nazwisko i poznają dziesięć słów, od przodka po czeladnika. Czytają artykuł o pochodzeniu nazwisk i komentarze o popularnym nazwisku, a potem słuchają rozmowy przy drzewie genealogicznym i audycji o Kowalskich. Po schemacie wypełniają tabelę form, wybierają przypadek, przekształcają zdania i uzupełniają zaproszenie rodzinnej piekarni. Na koniec pomagają kuzynce z zaproszeniami na czacie i kręcą kołem z pytaniami.
Dwa z czterech zadań domowych, post po zjeździe z wyborem form i dopasowanie słów, są sprawdzane automatycznie. Zaproszenie na zjazd rodzinny i nagranie o nazwisku ocenia nauczyciel.
- Grammar:
- nazwiska: -ski, -cki, -dzki, -ak, -czyk, -wicz · nazwiska kobiet: Kowalska, ale pani Nowak · odmiana: z panem Nowakiem, z panią Nowak · rodzina: państwo Kowalscy, u Nowaków
- Topic:
- nazwiska · rodzina · pokolenia · historia rodziny · drzewo genealogiczne
Teaching tips
- Zacznij od nazwisk uczniów: niech każda osoba sprawdzi, czy jej nazwisko odmieniałoby się po polsku jak rzeczownik czy jak przymiotnik, i poda formę u…. Reguła od razu działa na prawdziwych przykładach.
- Pokaż różnicę na jednej parze: z panem Nowakiem i z panią Nowak. Zapytaj, dlaczego nazwisko mężczyzny ma końcówkę, a kobiety nie, zanim otworzysz tabelę przypadków.
- Zwróć uwagę na państwo Kowalscy: uczniowie często mówią Kowalskie, bo widzą w grupie kobiety. Przypomnij, że państwo to także mężczyźni, więc forma jest taka jak w ci mili ludzie.
- Narysuj z grupą wspólne drzewo genealogiczne: każda osoba dopisuje dwie rodziny z wymyślonymi polskimi nazwiskami i zaprasza je na zjazd. To dobra rozgrzewka przed zaproszeniem w pracy domowej.
Liked it?
Teach the whole lesson in edio
27 exercises in 6 chapters, ready to teach. edio is an online platform for language schools and teachers: ready-made interactive lessons, live classes, homework and student progress in one place.
Start a free trial
7 days, no credit card.
Open the lesson
Find it in the library of 621 ready lessons. Teach it as it is, or copy any chapter into your own lessons.
Teach it live or as homework
Students work in their own accounts, in sync with you during the lesson, and the practice exercises check themselves.
The whole course: Polski B2.2 · Kultura i społeczeństwo
32 lekcje polskiego na poziomie B2, część druga, tylko po polsku, dla uczniów po kursie B2.1. Każda lekcja to osobna sytuacja z prawdziwym tłem: Uniwersytet Jagielloński, majówka, 21 postulatów z 1980 roku, prima aprilis, Czyste Tatry, Orliki, muzeum Manggha i najczęstsze polskie nazwiska. Po kursie uczniowie streszczają tekst, relacjonują cudze słowa, piszą hasło do encyklopedii i rozprawkę, sprawdzają wiarygodność wiadomości i dobierają styl do sytuacji. Ćwiczenia są sprawdzane automatycznie, a znaczenie słów pokazują obrazki i polskie definicje.See the course
Unit 1 Nauka na nowo
Uniwersytet Jagielloński, leśne przedszkole, ogród na dachu BUW-u, formy potoczne, przyimki urzędowe, skróty i skrótowce
Lesson 1Od 1364 roku: najstarsza polska uczelniaFormy potoczne: podstawówka, akademik, uniwerek
Lesson 2Lekcje pod drzewamiPrzyimki złożone w stylu urzędowym
Lesson 3Ogród na dachu BUW-uSkróty i skrótowce: kropka, wymowa, odmiana
Lesson 4Projekt: nowe miejsce do naukiPowtórka: formy potoczne, przyimki urzędowe, skróty
Unit 2 Praca i odpoczynek
majówka, praca zdalna, Reszel i miasta Cittaslow, wyspać się i nagadać się, teza i kontrargument, debata oksfordzka
Lesson 5Majówka: sztuka długiego weekenduCzasowniki na-…się i wy-…się: robić coś do woli
Lesson 6Praca z domu czy z biura?Zwroty do dyskusji: trudno zaprzeczyć, nie sposób nie zauważyć
Lesson 7Zwolnij w ReszluOdpieramy twierdzenie: nie…, lecz…; nie tyle…, ile…; zamiast
Lesson 8Projekt: debata oksfordzkaPowtórka: na-…się, zwroty do dyskusji, odpieranie tezy
Unit 3 Momenty przełomowe
21 postulatów z 1980 roku, prawa wyborcze kobiet, przystąpienie do Unii Europejskiej, styl nominalny, hasło do encyklopedii
Lesson 921 postulatów na drewnianych tablicachStyl nominalny: rzeczownik odczasownikowy z dopełniaczem
Lesson 101918: kobiety idą do urnStyl nominalny: co zostaje po rzeczowniku i kto działa
Lesson 111 maja 2004: nowy rozdziałCzasowniki wydarzeń i daty w haśle encyklopedycznym
Lesson 12Projekt: hasło do encyklopediiPowtórka: styl nominalny, czasowniki wydarzeń i daty
Unit 4 Media i prawda
pierwsza polska gazeta, sprawdzanie faktów, żarty na prima aprilis, nazwy zawodów, przedrostki nie- i dez-, nagłówki
Lesson 13Kraków, 1661: pierwsza polska gazetaSłowotwórstwo: nazwy osób, formy żeńskie i dziedziny
Lesson 14Fakt czy fejk?Słowotwórstwo: przedrostki nie-, bez-, dez-, anty-, pseudo- i -ość
Lesson 15Prima aprilis!Język nagłówków: rzeczownik, imiesłów i czas teraźniejszy
Lesson 16Projekt: Sprawdzam!Powtórka: słowotwórstwo, przedrostki i język nagłówków
Unit 5 Podróże, które coś dają
Kraina Otwartych Okiennic, Czyste Tatry, Europejski Korpus Solidarności, przysłowia, frazeologia, język perswazji
Lesson 17Otwarte okiennice: gościna na PodlasiuPrzysłowia o gościach i domu
Lesson 18Zostaw tylko ślady butówZwiązki frazeologiczne o odpowiedzialności
Lesson 19Rok, który coś zmieniaJęzyk perswazji: pytania retoryczne i zwroty do odbiorcy
Lesson 20Projekt: podróż, która coś zostawiaPowtórka działu: przysłowia, frazeologizmy i perswazja
Unit 6 Sport i społeczeństwo
Orliki, medal olimpijski na aukcji, wspinaczka na czas, streszczenie, czasowniki relacjonujące, rozprawka
Unit 7 Budynki i dziedzictwo
odbudowa Starego Miasta, podziemia Tarnowskich Gór, muzeum Manggha, odbudować i nadbudować, przymiotniki złożone, zbyt…, żeby
Lesson 25Cegła po cegleCzasowniki z przedrostkami od budować i ich aspekt
Lesson 26Srebro, woda i tunelePrzymiotniki złożone: pisownia razem i z łącznikiem
Lesson 27Japońskie muzeum nad WisłąZa, zbyt, wystarczająco, dość, na tyle + żeby
Lesson 28Projekt: dzień otwarty naszej kamienicyPowtórka: przedrostki, przymiotniki złożone i zbyt…, żeby
Unit 8 Pokolenia
najczęstsze nazwiska, DJ Wika, niedzielny obiad trzech pokoleń, młodość i młodzież, porównania, wywiad ze starszą osobą
Lesson 29 · you're hereKowalski, Nowak, WiśniewskiPolskie nazwiska: typy, formy żeńskie, przypadki i rodzina
Lesson 30Po osiemdziesiątce przy konsolecieRzeczowniki na -ość, -stwo i -eż oraz zwroty o wieku
Lesson 31Trzy pokolenia, jeden stółWyrażenia porównawcze: dawniej i dziś
Lesson 32Projekt: rozmowa pokoleńPowtórka: nazwiska, etapy życia i porównania



