Lampa Łukasiewicza: czas przeszły w liczbie mnogiej: -li czy -ły?

Lekcja polskiego A2 dla obcokrajowców o tym, jak czas przeszły wygląda w liczbie mnogiej i kiedy mówimy pracowali, a kiedy pracowały, na tle historii lampy naftowej.

Grammar: Pracowaliśmy i pracowałyśmy, pracowaliście i pracowałyście, pracowali i pracowały: forma na -li dla grup z mężczyzną, na -ły dla samych kobiet, rzeczy i zwierząt.
Topic: W 1853 roku lampy naftowe Łukasiewicza oświetliły nocną operację w szpitalu we Lwowie. Olena, farmaceutka jak on, opowiada Tomowi przy świecy o wycieczce z koleżankami do muzeum w Bóbrce.
Activities: Artykuł o lampie naftowej do przeczytania, rozmowa przy świecy i przewodnik po kopalni do wysłuchania, schemat z czterema ćwiczeniami, czat z Oksaną i pudełko z pytaniami.

What's inside

Chapter 1Jest światło!
- PictureUnlock
- Zakręć kołem i odpowiedzSpin the wheelUnlock
- Posłuchaj i zapamiętaj słowaVocabularyTry it
- Spójrz na zdjęcia i wybierz słowoChoose by pictureUnlock
Chapter 2Czytamy: noc przy lampie
- Przeczytaj artykuł o lampie naftowejReal-life documentTry it
- Przeczytaj i wybierz: prawda czy fałszTrue or falseUnlock
- Przeczytaj jeszcze raz i wybierz odpowiedźQuizUnlock
Chapter 3Słuchamy: wycieczka do Bóbrki
- Posłuchaj: Olena i Tom przy świecyListeningTry it
- Transcript, for the teacherUnlock
- Posłuchaj i wybierz odpowiedźQuizUnlock
- Posłuchaj przewodnika w BóbrceListeningUnlock
- Transcript, for the teacherUnlock
- Posłuchaj i wybierz: prawda czy fałszTrue or falseUnlock
Chapter 4Gramatyka: pracowali czy pracowały?
- Spójrz na schemat: pracowaliśmy czy pracowałyśmy?Grammar schemeTry it
- Wybierz poprawną formę: kto jest w grupie?Choose the optionUnlock
- Wypełnij tabelę: jedna osoba → grupaFill in the tableTry it
- Uzupełnij zdania: czas przeszły, liczba mnogaFill in the gapsUnlock
- Wybierz poprawną odpowiedź: kto jest w grupie?QuizUnlock
Chapter 5Rozmawiamy: co robiliście?
- Wybierz poprawne odpowiedzi: Oksana pyta o wycieczkęChatTry it
- Otwórz pudełko i odpowiedzOpen the boxUnlock
Chapter 6Praca domowa
- Przeciągnij słowa: post Oleny o wycieczceDrag and dropUnlock
- Dopasuj słowa i definicjeMatchUnlock
- Napisz post: nasza wycieczkaWriting, checked by the teacherUnlock
- Nagraj odpowiedź: co zrobiliście razem?Speaking, checked by the teacherUnlock

Vocabulary

11 words and phrases from the lesson, each with a picture and audio in edio.

+8 more with pictures and audio in the lessonMore words

ropa naftowa
lampa naftowa
szpital
operacja
chirurg
świeca
blacharz
operować

Grammar: czas przeszły w liczbie mnogiej: -li czy -ły?

Po formach liczby pojedynczej przychodzi grupa: my, wy, oni i one. Formy byliśmy i były uczniowie znają z A1.2, więc sam wzór nie jest nowy. Nowe jest pytanie, kto jest w grupie: jeden mężczyzna wystarczy do formy na -li, a -ły zostaje dla samych kobiet, rzeczy i zwierząt.

Co robili? Co robiły? Czas przeszły, liczba mnoga

Jest w grupie mężczyzna? → -li. Nie ma mężczyzny? → -ły. My: + -śmy, wy: + -ście.

My, wy, oni / one: jedna tabela

Pierwsza tabela odmienia pracować w dwóch kolumnach: grupa z mężczyzną i grupa bez mężczyzny. Końcówki -śmy i -ście doklejamy do pracowali albo pracowały, więc forma trzeciej osoby jest kluczem do całej tabeli.

Kto?	👨👩 grupa z mężczyzną	👩👩 grupa bez mężczyzny
my	pracowaliśmy	pracowałyśmy
wy	pracowaliście	pracowałyście
oni / one	oni pracowali	one pracowały

Uwaga na formy: widzieli, mieli, wzięli, jedli

Druga tabela pokazuje oboczności. W formie na -li pojawia się e: widzieli, mieli, jedli, a wziął zmienia ą na ę: wzięli. Forma na -ły zachowuje a w widziały, miały i jadły.

bezokolicznik	on / ona	oni: z mężczyzną	one: bez mężczyzny
robić	robił / robiła	robili	robiły
widzieć	widział / widziała	widzieli	widziały
mieć	miał / miała	mieli	miały
wziąć	wziął / wzięła	wzięli	wzięły
móc	mógł / mogła	mogli	mogły
jeść	jadł / jadła	jedli	jadły

Przykłady i wskazówka: jeden mężczyzna w grupie

Przykłady mają podpisy, które tłumaczą wybór: on + on = oni → -li, same kobiety + ja → -łyśmy. Wskazówka dodaje, że lekarze i ludzie zawsze łączą się z -li, a rzeczy z -ły: stare lampy świeciły.

Przykłady

Łukasiewicz i Zeh pracowali w aptece.on + on = oni → -li
Olena: Moje koleżanki i ja pojechałyśmy do Bóbrki.same kobiety + ja → -łyśmy
Tom: Cezary, Michalina i ja zrobiliśmy aplikację.w grupie jest mężczyzna → -liśmy
Tom: Olena, co robiłyście w muzeum, ty i koleżanki?wy, same kobiety → -łyście
Stare lampy świeciły w oknie.rzeczy → -ły

Jeden mężczyzna w grupie? -li!

Grupa z mężczyzną, nawet jeden mężczyzna i trzy kobiety → -li: pracowali, pracowaliśmy, pracowaliście. Same kobiety, zwierzęta albo rzeczy → -ły: pracowały, pracowałyśmy, pracowałyście. Lekarze, ludzie → zawsze -li.

Typowe błędy: lekarze pracowały, my pracowali

Trzy błędy w schemacie to lekarze pracowały zamiast pracowali, Mama i ja oglądaliśmy w ustach Oleny, choć w grupie są same kobiety, oraz my pracowali bez końcówki -śmy.

Lekarze pracowały w szpitalu.
Lekarze pracowali w szpitalu.
lekarze = oni → -li
Olena: Mama i ja oglądaliśmy kopalnię.
Olena: Mama i ja oglądałyśmy kopalnię.
same kobiety → -łyśmy
My pracowali w aptece.
My pracowaliśmy w aptece.
my → -śmy

More lessons on this grammar: Czas przeszły lessons and exercises

Try the Czas przeszły w liczbie mnogiej exercises

Try them yourself: these are the same exercises your students do in edio.

What's in the lesson

12 auto-checked exercises
2 games
2 teacher-checked tasks
1 real-life document
1 grammar scheme
1 set of word cards
2 audio clips
1 picture
2 transcripts

The main objectives of this lesson are to:

opowiedzieć, co robiła grupa, w formie oni albo one: Łukasiewicz i Zeh pracowali w aptece., Stare lampy były bardzo ładne.
mówić o tym, co robiliśmy razem, z końcówką dobraną do grupy: Moje koleżanki i ja pojechałyśmy do Bóbrki., Cezary, Michalina i ja pracowaliśmy dwa miesiące.
zapytać grupę o wycieczkę: Co robiłyście w muzeum?, Gdzie byliście?, Co widzieliście?
użyć form z obocznościami w liczbie mnogiej: widzieli – widziały, mieli – miały, wzięli – wzięły, mogli – mogły
nazwać wynalazek i ludzi z jego historii: wynalazca, lampa naftowa, nafta, blacharz, chirurg, operacja

To lekcja 5 kursu Polski A2.1 · Wtedy i teraz i początek modułu Pierwsi!. Opiera się na formach on, ona, ja i ty z lekcji 1–3 oraz na byliśmy, byliście i były z lekcji 31 kursu A1.2. Historia wynalazku to opowieść o ludziach, którzy pracowali razem: farmaceutach, blacharzu, lekarzach i ludziach z kopalni, więc liczba mnoga pojawia się w niej sama. Lekcja 6 dodaje aspekt: odkrywała czy odkryła.

Na rozgrzewkę uczniowie kręcą kołem z pytaniami o wynalazki i wieczory bez prądu, poznają jedenaście słów z obrazkami, od wynalazku po operować, i rozpoznają je na sześciu zdjęciach. Czytają artykuł o nocy, w której lekarze we Lwowie operowali przy lampach naftowych, i o kopalni w Bóbrce. Potem słuchają, jak Olena opowiada Tomowi przy świecy o wycieczce z koleżankami z apteki, i jak przewodnik, pan Jerzy, oprowadza po kopalni. Po schemacie są cztery ćwiczenia. Uczeń sam przechodzi czat z Oksaną w roli Oleny, a z lektorem otwiera pudełko z pytaniami o wspólne wycieczki.

W pracy domowej są cztery zadania. Post Oleny z lukami do przeciągnięcia i dopasowanie słów do definicji są sprawdzane automatycznie. Post o wycieczce w formie my i nagranie o czymś zrobionym wspólnie z innymi sprawdza nauczyciel.

Grammar:: czas przeszły: liczba mnoga · pracowaliśmy / pracowałyśmy · pracowaliście / pracowałyście · pracowali / pracowały · widzieli, mieli, wzięli, mogli
Topic:: wynalazki · Ignacy Łukasiewicz · lampa naftowa · Lwów · Bóbrka · historia

Teaching tips

Zbuduj grupy z osób w klasie: zapytaj dwie uczennice, co robiły wczoraj, a potem dołącz do nich jednego ucznia. Zmiana z robiły na robili zostaje w pamięci lepiej niż sama reguła.
Licz mężczyzn, a nie osoby: Olena i mama to -ły, a Olena, mama i Tom to już -li. Uczniowie często wybierają formę większości grupy, więc daj im kilka takich par do szybkiej decyzji.
Zaczynaj od trzeciej osoby: najpierw pracowali i pracowały, potem doklej -śmy i -ście. Tabela w schemacie ma tę samą logikę, więc uczniowie widzą jeden wzór zamiast sześciu osobnych form.
Wycieczkę Oleny zestaw z wycieczkami uczniów: po nagraniu każdy mówi, z kim był ostatnio w muzeum albo za miastem. Grupa decyduje, czy powiedzieć byliśmy, czy byłyśmy, jak w ostatnim pytaniu z pudełka.
Przy rzeczach i zwierzętach przypominaj -ły: lampy świeciły, koty spały. Uczniowie chętnie uogólniają -li na każdą liczbę mnogą, a w tekstach o wynalazkach podmiotem często jest rzecz.

Liked it?

Teach the whole lesson in edio

24 exercises in 6 chapters, ready to teach. edio is an online platform for language schools and teachers: ready-made interactive lessons, live classes, homework and student progress in one place.

Start a free trial
7 days, no credit card.
Open the lesson
Find it in the library of 621 ready lessons. Teach it as it is, or copy any chapter into your own lessons.
Teach it live or as homework
Students work in their own accounts, in sync with you during the lesson, and the practice exercises check themselves.

Teach it free for 7 days

The whole course: Polski A2.1 · Wtedy i teraz

Pierwszy kurs poziomu A2: 32 lekcje polskiego dla obcokrajowców, którzy mają za sobą A1, prowadzone tylko po polsku. Współlokatorzy z Pragi, znani z kursów A1, gotują żurek, grają w siatkówkę, jadą na Wianki i poznają ludzi, którzy coś zrobili jako pierwsi. Po kursie uczniowie opowiedzą o podróży w czasie przeszłym, podadzą przepis z miarami, porównają dwa mieszkania, powiedzą, jak podobał im się koncert, i przedstawią plan na przyszły rok. Nowe słowa objaśniają zdjęcia i proste definicje, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.See the course

Unit 1 Niesamowite podróże
czas przeszły: on jechał, ona płynęła, ja płynąłem i płynęłam; rowerem przez Afrykę, kajakiem przez Atlantyk
Unit 2 Pierwsi!
czas przeszły w liczbie mnogiej, robiła czy zrobiła, w 1791 roku; lampa Łukasiewicza, Maria Skłodowska-Curie, Konstytucja 3 Maja
1. Lesson 5 · you're hereLampa ŁukasiewiczaCzas przeszły w liczbie mnogiej: -li czy -ły?
2. Lesson 6Odkrywała czy odkryła?Aspekt w czasie przeszłym: robiła czy zrobiła?
3. Lesson 7Konstytucja 3 MajaLata po polsku: w którym roku?
4. Lesson 8Dobre wiadomości: nowe polskie „pierwsze”Powtórka: liczba mnoga, aspekt i lata
Unit 3 Kuchnie i smaki
dopełniacz: litr wody, trochę cukru, bez mleka, z maku, od piekarza; żurek, sernik i rogale świętomarcińskie
Unit 4 Miasto czy wieś?
wyższy niż, najdłuższy, bliżej i taniej; Varso i Lanckorona, molo w Sopocie, ogłoszenia o mieszkaniach
Unit 5 Gramy!
grać w siatkówkę, wygrać z Brazylią, pierwszy gol w piątej minucie, będę trenować; Bieg Niepodległości
Unit 6 Muzyka i festiwale
na koncert czy na koncercie, podoba mi się, pójdę i zobaczę; Wianki, Konkurs Chopinowski, Juwenalia
Unit 7 Sąsiedzi
pies sąsiada, pomagam jej, dziękuję za pomoc, zapraszamy na dożynki; piknik na podwórku i koła gospodyń wiejskich
Unit 8 Plany i marzenia
marzę o podróży, będę iść czy przejdę, jeśli zdam egzamin; stacja na Antarktydzie i Główny Szlak Beskidzki

Questions about this lesson

Jak tworzy się czas przeszły w liczbie mnogiej?

Do formy oni albo one dodajemy końcówki -śmy i -ście. Najpierw tworzymy pracowali (rodzaj męskoosobowy) albo pracowały (niemęskoosobowy). Potem doklejamy -śmy dla my i -ście dla wy: pracowaliśmy, pracowałyście. Zaimek zwykle pomijamy, bo forma pokazuje osobę. W lekcji Lampa Łukasiewicza uczniowie A2 ćwiczą wszystkie sześć form na przykładzie wycieczki i dawnego wynalazku.

Co to jest rodzaj męskoosobowy?

To rodzaj liczby mnogiej dla mężczyzn i grup mieszanych. W czasie przeszłym ma końcówkę -li: pracowali, byliśmy, widzieliście. Pozostałe grupy, czyli same kobiety, dzieci, zwierzęta i rzeczy, mają rodzaj niemęskoosobowy i końcówkę -ły: koleżanki pracowały, lampy świeciły. Ten sam podział widać w zaimkach oni i one oraz w przymiotnikach.

„Pracowali” czy „pracowały”?

Zależy od tego, czy w grupie jest mężczyzna. Mówimy Łukasiewicz i Zeh pracowali i Olena i koleżanki pracowały, ale Olena, koleżanki i Tom pracowali. Rzeczy i zwierzęta zawsze dostają -ły: lampy świeciły. Liczba osób nie ma znaczenia, więc jeden mężczyzna wśród dziesięciu kobiet zmienia formę na -li.

„Lekarze pracowali” czy „lekarze pracowały”?

Poprawnie jest lekarze pracowali. Rzeczowniki męskoosobowe w liczbie mnogiej, takie jak lekarze i studenci, a także słowo ludzie, zawsze łączą się z formą na -li. Forma lekarze pracowały otwiera listę typowych błędów w schemacie tej lekcji, a w quizie obok poprawnego zdania stoją operowały i operowaliśmy.

„Byliśmy” czy „byłyśmy”?

Byłyśmy mówi grupa samych kobiet, byliśmy każda grupa z mężczyzną. Kobieta, która opowiada o wyjeździe z koleżankami, powie więc byłyśmy w muzeum, a o wyjeździe z bratem byliśmy w muzeum. Tak samo działa pytanie: Gdzie byłyście? do koleżanek, Gdzie byliście? do grupy mieszanej. Na edio.ai ostatnie pytanie w pudełku z tej lekcji prosi ucznia, żeby sam wybrał formę dla swojej grupy.

Jak opowiedzieć po polsku o wycieczce z grupą?

W formie my, z czasownikami ruchu i oglądania. Pasują pojechaliśmy, oglądaliśmy, widzieliśmy, byliśmy i wróciliśmy, a w grupie samych kobiet te same czasowniki z końcówką -łyśmy. Słowa najpierw, potem i w końcu porządkują opowieść. Wzór takiego posta uczeń dostaje w pracy domowej do tej lekcji.

Jak uczyć rodzaju męskoosobowego obcokrajowców?

Zacznij od czasownika w czasie przeszłym, nie od rzeczowników. Para pracowali – pracowały jest łatwa do zobaczenia i usłyszenia, a pytanie, czy w grupie jest mężczyzna, daje uczniom prostą decyzję. Rzeczowniki męskoosobowe, jak lekarze i studenci, można na poziomie A2 traktować jako gotowe słowa, a ich odmianę zostawić na później.

Jaka gra pomaga ćwiczyć czas przeszły w liczbie mnogiej?

Zgadywanie, kto mógł coś zrobić. Lektor podaje zdanie bez podmiotu, na przykład …pojechały do muzeum, a uczniowie proponują pasujące grupy: koleżanki, siostry, uczennice. Potem zamieniają -ły na -li i szukają nowej grupy. Podobne decyzje uczeń podejmuje w quizie Kto jest w grupie? w tej lekcji.

Jaka praca domowa utrwala formy -liśmy i -łyśmy?

Post o wspólnej wycieczce i nagranie o wspólnym projekcie. Uczeń opisuje prawdziwą grupę, więc sam musi wybrać -liśmy albo -łyśmy. W tej lekcji pisze post (40–60 słów) o wycieczce z rodziną albo przyjaciółmi i nagrywa, co udało się zrobić razem z innymi. Oba zadania ocenia nauczyciel.

Jak ćwiczyć czas przeszły w liczbie mnogiej z jednym uczniem online?

Pytaj o prawdziwe grupy z życia ucznia. Rodzina, koledzy z pracy, drużyna czy klasa mają różne składy, więc uczeń raz powie byliśmy, a raz były. Na edio.ai uczeń przechodzi czat z Oksaną sam, w roli Oleny, a pudełko z pytaniami o wycieczki lektor otwiera razem z nim.

Czy są interaktywne ćwiczenia z czasu przeszłego w liczbie mnogiej?

Tak, najlepiej z grupami, w których trzeba sprawdzić skład. Na tej stronie można sprawdzić cztery części lekcji Lampa Łukasiewicza: artykuł o lampie naftowej i nocnej operacji we Lwowie, nagranie rozmowy Oleny i Toma przy świecy, tabelę, w której uczeń zmienia formę jednej osoby na formę grupy, oraz czat z Oksaną, w którym sam wybiera odpowiedzi. Reszta lekcji, od słów z obrazkami po pracę domową, jest w pełnej wersji.

Unlock full lesson

Teach this lesson with your students

Book a demo Start free trial

No credit card required