Czas przeszły: końcówki, rodzaj i aspekt w praktyce

Q: Jakie końcówki ma czas przeszły?

Końcówki zależą od osoby, liczby i rodzaju. Mężczyzna mówi czytałem , kobieta czytałam ; do kolegi mówimy czytałeś , do koleżanki czytałaś . Trzecia osoba ma formy czytał , czytała , czytało . W liczbie mnogiej są pary: czytaliśmy i czytałyśmy , czytaliście i czytałyście , czytali i czytały . Formy na -li są męskoosobowe, a na -ły niemęskoosobowe.

Q: Kiedy piszemy -li, a kiedy -ły?

-li, gdy w grupie jest choć jeden mężczyzna. Ania, Kasia i Tomek pojechali nad morze , ale Ania i Kasia pojechały nad morze . Formy na -ły łączymy też z dziećmi, zwierzętami i rzeczami: Dzieci bawiły się w parku , Psy szczekały całą noc . Z rzeczownikami takimi jak ludzie , lekarze czy kierowcy czasownik ma zawsze -li .

Q: Jak się pisze: wziąłem czy wzięłem?

Poprawnie: wziąłem, a w formach żeńskich wzięłam. W czasownikach na -ąć samogłoska ą zostaje tylko w formach męskich liczby pojedynczej: wziąłem, wziąłeś, wziął , zacząłem, zaczął . W pozostałych jest ę : wzięła, wzięliśmy, zaczęły . Podobnie w czasie przeszłym ó ma tylko forma mógł , a dalej piszemy mogłem, mogła, mogli .

Q: Ile czasów przeszłych jest w języku polskim?

We współczesnej polszczyźnie jest jeden czas przeszły. Tam, gdzie angielski ma kilka czasów przeszłych, polski wybiera przede wszystkim aspekt: czytałem (proces) albo przeczytałem (wynik). W dawnych tekstach można spotkać czas zaprzeszły, na przykład poszedł był , ale dziś prawie się go nie używa.

Q: Robiłem czy zrobiłem: jak wybrać?

Niedokonany opisuje proces, dokonany jego wynik. Cały wieczór pisałam list mówi, czym ktoś był zajęty; Napisałam list znaczy, że list jest skończony. Na proces wskazują długo , codziennie i przez z określeniem czasu, a na wynik w końcu , nagle i w z określeniem czasu. W jednym zdaniu niedokonany bywa tłem dla dokonanego: Kiedy jedliśmy obiad, zadzwonił telefon .

Q: Jakie błędy w czasie przeszłym robią obcokrajowcy?

Najczęściej mylą formy męskie i żeńskie. Kobieta mówi o sobie byłem zamiast byłam , a do kolegi ktoś mówi byłaś zamiast byłeś . Częste są też „płynęłem” zamiast płynąłem , „mógłem” zamiast mogłem i -li przy kobietach lub zwierzętach: „owce uciekli” zamiast owce uciekły . Kłopot sprawia także aspekt dokonany po przez z określeniem czasu.

Q: Jak uczyć obcokrajowców czasu przeszłego?

Zacznij od być, potem dodawaj po jednej formie. W kursie Polski A1.2 · Ruszamy! uczniowie poznają byłem, byłam (lekcja 30) i byliśmy, były (lekcja 31). Polski A2.1 · Wtedy i teraz buduje czas przeszły krok po kroku: forma on (lekcja 1), ona (2), ja i ty (3), liczba mnoga (5) i aspekt (6). Na poziomie B1 aspekt wraca w opowieści z podróży, w biografii i w relacji sportowej.

Q: Jakie zabawy pomagają ćwiczyć czas przeszły?

Wspólne opowiadanie historii, zdanie po zdaniu. Każda osoba dodaje do opowieści jedno zdanie z najpierw , potem albo w końcu . Dobrze działa też wywiad o weekendzie: uczniowie pytają się nawzajem, a potem opowiadają o rozmówcy w trzeciej osobie, z formą męską lub żeńską. Lekcje z tej strony mają czat do uzupełnienia i koło z pytaniami do rozmowy.

Q: Gdzie znaleźć ćwiczenia z czasu przeszłego online?

Kilka zadań z czasu przeszłego zrobisz tu bez konta. Pochodzą z lekcji z listy poniżej, a w każdej lekcji jest ich więcej: wybór formy męskiej lub żeńskiej, luki, sortowanie i tabele odmiany. Na swoich kontach uczniowie od razu widzą wynik ćwiczeń, a teksty i nagrania z pracy domowej sprawdza nauczyciel. 7-dniowy okres próbny otwiera te lekcje i resztę biblioteki edio.

Levels A1 to B1 16 lesson plans Exercises that check themselves

Czas przeszły mówi o tym, co już się wydarzyło: Byłam w Wieliczce, Wczoraj długo czytałem. Jego forma zależy nie tylko od osoby, ale też od rodzaju: mężczyzna mówi byłem, a kobieta byłam, grupa z mężczyzną byli, a grupa kobiet były. Na tej stronie są lekcje polskiego jako obcego z biblioteki edio, które uczą czasu przeszłego (liczba lekcji: 16, poziomy A1 to B1), od być po wybór aspektu. Wypróbuj ćwiczenia z lekcji, porównaj końcówki na schematach i wybierz lekcję według poziomu. Uczniowie pracują na własnych kontach, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.

Start free trial Try the exercises

Czas przeszły lesson plans and drills

16 lesson plans, A1 to B1. Each is a whole lesson with reading, listening and speaking, and its page plays exercises from it.

Try the Czas przeszły exercises

One exercise from each of 6 lessons. These are the same exercises your students do in edio.

Czas przeszły explained

Polski ma jeden czas przeszły i tworzymy go od bezokolicznika: pisać → pisał. Do tematu bez -ć dodajemy -ł-, a potem końcówkę osoby i rodzaju. W liczbie pojedynczej forma jest męska, żeńska albo nijaka (pisał, pisała, pisało), a w mnogiej męskoosobowa albo niemęskoosobowa (pisali, pisały). Wybór między pisał a napisał to sprawa aspektu.

Być: byłem czy byłam?

Naukę czasu przeszłego zaczyna zwykle być. W osobie ja forma zależy od płci mówiącego (byłem albo byłam), a w osobie ty od płci rozmówcy (byłeś albo byłaś). O pogodzie i wrażeniach mówimy było: Było zimno.

Mężczyzna czy kobieta?

teraz	👨 mężczyzna / grupa z mężczyzną	👩 kobieta / grupa bez mężczyzny
ja jestem	ja byłem	ja byłam
ty jesteś	ty byłeś	ty byłaś
on / ona jest	on był	ona była
my jesteśmy	my byliśmy	my byłyśmy
wy jesteście	wy byliście	wy byłyście
oni / one są	oni byli	one były

On, ona, ono; pan, pani

Kto? Co?	teraz	czas przeszły
on, pan, Kuba	jest w domu	był w domu
ona, pani, Olena	jest w domu	była w domu
ono, to: pogoda, opinia	jest zimno · jest super	było zimno · było super

From the lesson Byłam pod ziemią! (Polski A1.2)

Forma on: bezokolicznik bez -ć + -ł

Formę on tworzymy od bezokolicznika: jechać → jechał, robić → robił, fotografować → fotografował. Kilka form trzeba zapamiętać: mieć → miał, jeść → jadł, iść → szedł. Na formie on opierają się kolejne: ona, ja i ty.

On: forma „co robić?” bez -ć + -ł

co robić?	bez -ć	on: co robił?
jechać	jecha-	jechał
spać	spa-	spał
pisać	pisa-	pisał
robić	robi-	robił
mieszkać	mieszka-	mieszkał
fotografować	fotografowa-	fotografował
wracać	wraca-	wracał

Uwaga! Te formy zapamiętaj

co robić?	on: co robił?	dlaczego?
mieć	miał	e → a (nie: mieł)
jeść	jadł	inna forma: zapamiętaj!
iść	szedł	inna forma: zapamiętaj!
być	był	już znasz!

From the lesson Przez Afrykę na rowerze (Polski A2.1)

Forma ona: -ła oraz ą → ę i ó → o

Forma żeńska to forma męska z -a: pisał → pisała. Samogłoska przed -ła bywa jednak inna: płynął → płynęła, wziął → wzięła, mógł → mogła. W widziała i miała zostaje a, choć bezokolicznik ma e.

Ona: forma „on” + -a

Co robić?	on: Co robił?	ona: Co robiła?
pisać	pisał	pisała
robić	robił	robiła
mieszkać	mieszkał	mieszkała
spać	spał	spała
jechać	jechał	jechała
być	był	była

Uwaga: tu są zmiany!

Co robić?	on	ona	Co się zmienia?
płynąć	płynął	płynęła	ą → ę
wziąć	wziął	wzięła	ą → ę
zacząć	zaczął	zaczęła	ą → ę
móc	mógł	mogła	ó → o
widzieć	widział	widziała	-iał → -iała (nie: widzieła)
mieć	miał	miała	-iał → -iała (nie: mieła)
jeść	jadł	jadła	jadł + a (nie: jedła)

From the lesson On płynął, ona płynęła (Polski A2.1)

Ja i ty: -łem, -łam, -łeś, -łaś

Osoby ja i ty powstają przez dodanie końcówki do formy on albo ona: spał + em, spała + m, spał + eś, spała + ś. Mężczyzna mówi więc płynąłem, a kobieta płynęłam. Do pana i pani zwracamy się formą trzeciej osoby: Gdzie pani spała?

Forma „on” albo „ona” + końcówka

on / ona	👨 ja: on + -em	👩 ja: ona + -m	👨 ty: on + -eś	👩 ty: ona + -ś
spał / spała	spałem	spałam	spałeś	spałaś
robił / robiła	robiłem	robiłam	robiłeś	robiłaś
jadł / jadła	jadłem	jadłam	jadłeś	jadłaś
płynął / płynęła	płynąłem	płynęłam	płynąłeś	płynęłaś
widział / widziała	widziałem	widziałam	widziałeś	widziałaś
wziął / wzięła	wziąłem	wzięłam	wziąłeś	wzięłaś
mógł / mogła	mogłem (ó → o)	mogłam	mogłeś (ó → o)	mogłaś

Uwaga: kto mówi?

Mężczyzna mówi: płynąłem, spałem. Kobieta mówi: płynęłam, spałam. Pytasz kolegę: Gdzie spałeś? Pytasz koleżankę: Gdzie spałaś? Pan i pani są jak on i ona: Gdzie pan spał? Gdzie pani spała? Uwaga: mógł → mogłem, mogłeś (ó → o).

From the lesson Kajakiem przez Atlantyk (Polski A2.1)

Liczba mnoga: -li czy -ły?

Końcówka -li oznacza grupę z choćby jednym mężczyzną, -ły kobiety, dzieci, zwierzęta i rzeczy. My i wy dodają -śmy i -ście: pracowaliśmy, pracowałyście. W większości czasowników na -eć i w jeść przed -li pojawia się e: mieli, widzieli, jedli.

My, wy, oni / one: pracować

Kto?	👨👩 grupa z mężczyzną	👩👩 grupa bez mężczyzny
my	pracowaliśmy	pracowałyśmy
wy	pracowaliście	pracowałyście
oni / one	oni pracowali	one pracowały

Uwaga na te formy!

bezokolicznik	on / ona	oni: z mężczyzną	one: bez mężczyzny
robić	robił / robiła	robili	robiły
widzieć	widział / widziała	widzieli	widziały
mieć	miał / miała	mieli	miały
wziąć	wziął / wzięła	wzięli	wzięły
móc	mógł / mogła	mogli	mogły
jeść	jadł / jadła	jedli	jadły

Jeden mężczyzna w grupie? -li!

Grupa z mężczyzną, nawet jeden mężczyzna i trzy kobiety → -li: pracowali, pracowaliśmy, pracowaliście. Same kobiety, zwierzęta albo rzeczy → -ły: pracowały, pracowałyśmy, pracowałyście. Lekarze, ludzie → zawsze -li.

From the lesson Lampa Łukasiewicza (Polski A2.1)

Aspekt: robiłem czy zrobiłem?

Czasownik niedokonany opisuje proces, powtarzanie albo tło: Codziennie odpowiadałam na maile. Dokonany podaje wynik lub jedno zakończone zdarzenie: Wczoraj wysłałam CV. Wybrać pomagają słowa-sygnały: przez dwa miesiące, codziennie, w końcu, nagle.

Niedokonany czy dokonany?

Niedokonany: proces, czas trwania, powtarzanie, tło

Pracowałem tam pięć lat.
Codziennie odpowiadałam na maile.
Szukał pracy przez dwa miesiące.
Pisałam CV, kiedy zadzwonił telefon.

Dokonany: wynik, jedno zakończone zdarzenie

Skończyłem studia w 2015 roku.
Wczoraj wysłałam CV.
W końcu znalazł pracę.
W maju dostała awans.

Proces, powtarzanie i wynik

szukał pracy (proces)
codziennie wysyłał CV
w końcu znalazł pracę (wynik)

Słowa-sygnały

Zwykle niedokonany	Zwykle dokonany
przez + czas: przez trzy lata, przez cały wieczór	w końcu, wreszcie
codziennie, często, zawsze, zwykle	nagle
długo	już + wynik: Już wysłałam CV.

From the lesson Praca marzeń: czas przeszły i aspekt (Polski B1 · Egzamin)

Questions about czas przeszły

Jak tworzy się czas przeszły w języku polskim?

Od bezokolicznika: zamieniamy -ć na -ł i dodajemy końcówkę. Czytać daje czytał, czytała, czytało, a dalej czytałem, czytałaś, czytaliśmy, czytały. Tak działa większość czasowników na -ać, -ić, -yć i -ować. Kilka bardzo częstych ma formy, których trzeba się nauczyć: iść → szedł, jeść → jadł, móc → mógł, wziąć → wziął.

Jakie końcówki ma czas przeszły?

Końcówki zależą od osoby, liczby i rodzaju. Mężczyzna mówi czytałem, kobieta czytałam; do kolegi mówimy czytałeś, do koleżanki czytałaś. Trzecia osoba ma formy czytał, czytała, czytało. W liczbie mnogiej są pary: czytaliśmy i czytałyśmy, czytaliście i czytałyście, czytali i czytały. Formy na -li są męskoosobowe, a na -ły niemęskoosobowe.

Kiedy piszemy -li, a kiedy -ły?

-li, gdy w grupie jest choć jeden mężczyzna. Ania, Kasia i Tomek pojechali nad morze, ale Ania i Kasia pojechały nad morze. Formy na -ły łączymy też z dziećmi, zwierzętami i rzeczami: Dzieci bawiły się w parku, Psy szczekały całą noc. Z rzeczownikami takimi jak ludzie, lekarze czy kierowcy czasownik ma zawsze -li.

Jak się pisze: wziąłem czy wzięłem?

Poprawnie: wziąłem, a w formach żeńskich wzięłam. W czasownikach na -ąć samogłoska ą zostaje tylko w formach męskich liczby pojedynczej: wziąłem, wziąłeś, wziął, zacząłem, zaczął. W pozostałych jest ę: wzięła, wzięliśmy, zaczęły. Podobnie w czasie przeszłym ó ma tylko forma mógł, a dalej piszemy mogłem, mogła, mogli.

Ile czasów przeszłych jest w języku polskim?

We współczesnej polszczyźnie jest jeden czas przeszły. Tam, gdzie angielski ma kilka czasów przeszłych, polski wybiera przede wszystkim aspekt: czytałem (proces) albo przeczytałem (wynik). W dawnych tekstach można spotkać czas zaprzeszły, na przykład poszedł był, ale dziś prawie się go nie używa.

Robiłem czy zrobiłem: jak wybrać?

Niedokonany opisuje proces, dokonany jego wynik. Cały wieczór pisałam list mówi, czym ktoś był zajęty; Napisałam list znaczy, że list jest skończony. Na proces wskazują długo, codziennie i przez z określeniem czasu, a na wynik w końcu, nagle i w z określeniem czasu. W jednym zdaniu niedokonany bywa tłem dla dokonanego: Kiedy jedliśmy obiad, zadzwonił telefon.

Jakie błędy w czasie przeszłym robią obcokrajowcy?

Najczęściej mylą formy męskie i żeńskie. Kobieta mówi o sobie byłem zamiast byłam, a do kolegi ktoś mówi byłaś zamiast byłeś. Częste są też „płynęłem” zamiast płynąłem, „mógłem” zamiast mogłem i -li przy kobietach lub zwierzętach: „owce uciekli” zamiast owce uciekły. Kłopot sprawia także aspekt dokonany po przez z określeniem czasu.

Jak uczyć obcokrajowców czasu przeszłego?

Zacznij od być, potem dodawaj po jednej formie. W kursie Polski A1.2 · Ruszamy! uczniowie poznają byłem, byłam (lekcja 30) i byliśmy, były (lekcja 31). Polski A2.1 · Wtedy i teraz buduje czas przeszły krok po kroku: forma on (lekcja 1), ona (2), ja i ty (3), liczba mnoga (5) i aspekt (6). Na poziomie B1 aspekt wraca w opowieści z podróży, w biografii i w relacji sportowej.

Jakie zabawy pomagają ćwiczyć czas przeszły?

Wspólne opowiadanie historii, zdanie po zdaniu. Każda osoba dodaje do opowieści jedno zdanie z najpierw, potem albo w końcu. Dobrze działa też wywiad o weekendzie: uczniowie pytają się nawzajem, a potem opowiadają o rozmówcy w trzeciej osobie, z formą męską lub żeńską. Lekcje z tej strony mają czat do uzupełnienia i koło z pytaniami do rozmowy.

Gdzie znaleźć ćwiczenia z czasu przeszłego online?

Kilka zadań z czasu przeszłego zrobisz tu bez konta. Pochodzą z lekcji z listy poniżej, a w każdej lekcji jest ich więcej: wybór formy męskiej lub żeńskiej, luki, sortowanie i tabele odmiany. Na swoich kontach uczniowie od razu widzą wynik ćwiczeń, a teksty i nagrania z pracy domowej sprawdza nauczyciel. 7-dniowy okres próbny otwiera te lekcje i resztę biblioteki edio.

More Polish grammar

Lessons for every point of Polish grammar, from the cases to verb aspect. All grammar points

Czas przeszły lesson plans and drills

Byłam pod ziemią!

Gdzie byłeś? Maczuga Herkulesa

Dobre wiadomości: weekendowe cuda

Przez Afrykę na rowerze

On płynął, ona płynęła

Kajakiem przez Atlantyk

Dobre wiadomości: podróże, które inspirują

Lampa Łukasiewicza

Odkrywała czy odkryła?

Dobre wiadomości: nowe polskie „pierwsze”

Smok Wawelski wypił Wisłę!

Projekt: nasza legenda

Praca marzeń: czas przeszły i aspekt

Polski tydzień sportowy: hat-trick Lewego i wygrana Hurkacza

2000 kilometrów na rowerze: Green Velo

Gdzie uczą się wielcy reżyserzy