Sign up for freeSign up

Czasowniki modalne: muszę, mogę, umiem, można i trzeba

Levels A1 to B1 16 lesson plans Exercises that check themselves

Czasowniki modalne mówią, czy coś musimy, możemy, chcemy albo umiemy zrobić, a po nich stoi bezokolicznik: Muszę ćwiczyć, Możesz przyjść?, Umiem pływać. Podobnie działają formy bez osoby: można, trzeba, nie wolno. Na tej stronie zebraliśmy je tak, jak uczy się ich obcokrajowców na kursach polskiego jako obcego: zasady na schematach z lekcji, ćwiczenia do wypróbowania i lekcje według poziomu (liczba lekcji: 16, poziomy A1 to B1). Każda lekcja jest interaktywna i ma ćwiczenia sprawdzane automatycznie.

Start free trial Try the exercises

Czasowniki modalne lesson plans and drills

16 lesson plans, A1 to B1. Each is a whole lesson with reading, listening and speaking, and its page plays exercises from it.

Try the Czasowniki modalne exercises

One exercise from each of 6 lessons. These are the same exercises your students do in edio.

More exercises

Czasowniki modalne explained

Najczęstsze czasowniki modalne to musieć, móc, chcieć i umieć. Odmieniają się przez osoby, a po nich zawsze stoi bezokolicznik: musimy być cicho, nie „musimy jesteśmy”. Obok nich działają formy bez osoby: można, trzeba, wolno, należy. Nie odmieniają się przez osoby, więc mówimy Tu można robić zdjęcia, a nie „Ja można”.

Umieć: wiem, jak to zrobić

Umieć mówi o umiejętności: Umiem pływać, Kuba umie gotować. Odmienia się tak jak grać, z końcówkami -m, -sz, -my, -cie, a w 3. osobie liczby mnogiej ma formę umieją. Typowe błędy to „umię” i „umią”.

Kto?umiećgrać
jaumiemgram
tyumieszgrasz
on, ona, ono, pan, paniumiegra
myumiemygramy
wyumieciegracie
oni, oneumiejągrają

From the lesson Umiem skakać! (Polski A1.1)

Chcieć i móc: zaproszenia i odpowiedzi

Chcieć i móc są potrzebne od pierwszych zaproszeń: Chcesz iść na spacer?, Możesz przyjść o czwartej? W odmianie móc wymieniają się spółgłoski: mogę i mogą mają g, a możesz, może, możemy, możecie mają ż. Chcieć ma w całej odmianie temat chc-.

Kto?chciećmóc
jachcęmogę
tychceszmożesz
on, ona, pan, panichcemoże
mychcemymożemy
wychceciemożecie
oni, onechcąmogą

From the lesson Zapraszam na pączki! (Polski A1.2)

Musieć: obowiązek i konieczność

Musieć wyraża obowiązek: Praca jest o ósmej, więc muszę wstawać o siódmej. W pisowni uwaga na sz w muszę i muszą, ale s w musisz, musi, musimy. Porównanie pokazuje różnicę: muszę to obowiązek, mogę to możliwość, chcę to ochota.

musieć, móc, chcieć

Kto?musiećmócchcieć
jamuszęmogęchcę
tymusiszmożeszchcesz
on, ona, pan, panimusimożechce
mymusimymożemychcemy
wymusiciemożeciechcecie
oni, onemusząmogąchcą

Muszę, mogę czy chcę?

muszę 💼

  • Praca jest o ósmej. Muszę wstawać o siódmej.
  • Nie chcę, ale muszę!

mogę ✅

  • Mam czas. Mogę biegać.
  • Siłownia jest otwarta. Możesz ćwiczyć.

chcę ❤️

  • Lubię wodę. Chcę pływać.
  • Chcesz biegać ze mną?

From the lesson Muszę ćwiczyć! (Polski A1.2)

Można i nie wolno: pozwolenie i zakaz

Można i nie wolno nie mają osoby i mówią o zasadach dla wszystkich: Tu można robić zdjęcia, Nie wolno karmić zwierząt. Do konkretnej osoby mówimy z czasownikiem odmienionym przez osoby: Musisz być cicho. Pytamy Czy można…? albo Mogę…?, nigdy „Ja można?”

SłowoZnakKto?Przykład
można✓każdyTu można robić zdjęcia.
nie wolno✗każdyTu nie wolno hałasować.
musisz❗ty (ja: muszę, on, ona: musi)Musisz być cicho.

From the lesson Łoś na bagnach! (Polski A1.2)

Umiem czy mogę?

Te dwa czasowniki uczniowie mylą najczęściej. Umiem znaczy, że wiem, jak coś zrobić, a mogę, że mam czas, okazję albo pozwolenie: Umiem pływać, ale dziś nie mogę, bo jest czerwona flaga. Na pytanie Możesz pracować w weekend? odpowiadamy mogę, nie umiem.

umiem 🧠 = wiem, jak to robić

  • Umiem pływać.
  • Umiem mówić po angielsku.
  • – Umiesz pływać kajakiem? – Umiem!

mogę 🕒 = mam czas albo można

  • – Możesz pracować w weekend? – Mogę.
  • Mogę zacząć w lipcu.
  • Jest biała flaga: możemy pływać!

From the lesson Umiesz pływać? Praca nad morzem (Polski A1.2)

Trzeba i nie trzeba: zasady w regulaminie

Na poziomie B1 lista form bez osoby rośnie: trzeba to obowiązek (Trzeba słuchać ratownika), nie trzeba to brak obowiązku (Nie trzeba płacić za wstęp), a wolno to pozwolenie. W zakazach z regulaminu po nie wolno stoi zwykle czasownik niedokonany: Nie wolno skakać, nie „skoczyć”.

słowoco znaczy?przykład
możnajest pozwolenie, to jest możliweMożna korzystać z brodzika.
wolnojest pozwoleniePrzy białej fladze wolno się kąpać.
nie wolnozakazNie wolno skakać do wody.
trzebaobowiązek, to jest konieczneTrzeba słuchać ratownika.
nie trzebato nie jest konieczneNie trzeba płacić za wstęp.
zaleca sięrada z regulaminu (+ co? albo co robić?)Na pomostach zaleca się buty plażowe.

From the lesson Kąpiel w starym kamieniołomie: Zakrzówek (Polski B1.2)

Questions about czasowniki modalne

Jakie są czasowniki modalne w języku polskim?
Najważniejsze to musieć, móc, chcieć, umieć, mieć i powinien. Mówią o obowiązku, możliwości, woli albo umiejętności i łączą się z bezokolicznikiem: Muszę wyjść, Powinnaś odpocząć. Często dolicza się do nich też potrafić i woleć. Podobną funkcję pełnią wyrazy modalne bez osoby: można, trzeba, wolno, należy, warto i wypada.
Co stoi po czasowniku modalnym?
Po czasowniku modalnym stoi bezokolicznik, czyli zwykle forma na -ć. Odmieniamy tylko pierwszy czasownik: muszę ćwiczyć, możecie robić zdjęcia, oni umieją pływać. Drugi się nie odmienia, więc „muszę ćwiczę” albo „chcę idę” to błędy. Tak samo zachowują się lubić i formy bez osoby: lubię pływać, trzeba poczekać.
Jak odmieniają się móc i musieć?
Móc wymienia g na ż, a musieć sz na s. Móc: mogę, możesz, może, możemy, możecie, mogą. Musieć: muszę, musisz, musi, musimy, musicie, muszą. W obu czasownikach forma ja i forma oni mają tę samą spółgłoskę (mogę – mogą, muszę – muszą), a pozostałe osoby inną. W czasie przeszłym: mógł, mogła, mogli oraz musiał, musiała, musieli.
Jaka jest różnica między „nie musisz” a „nie wolno”?
„Nie musisz” to brak obowiązku, „nie wolno” to zakaz. Siłownia jest za darmo, nie musisz płacić znaczy, że płacić nie trzeba. Nie wolno karmić zwierząt znaczy, że karmienie jest zabronione. Tak samo różnią się nie trzeba i nie można. Uwaga: po przeczeniu dopełnienie przechodzi w dopełniacz, także przez bezokolicznik: karmić zwierzęta, ale nie wolno karmić zwierząt.
Kiedy mówimy „wypada”, a kiedy „należy”?
Wypada to dobre maniery, należy to zasada. W Polsce wypada przynieść gospodyni kwiaty, bo tak jest grzecznie, a Nie należy dawać chryzantem brzmi jak reguła, bo w Polsce to kwiaty na cmentarz. Obie formy nie mają osoby, więc nie mówimy „wypadam” ani „należysz”. W czasie przeszłym brzmią wypadało i należało, a od należało pochodzi propozycja należałoby.
Czy mieć może być czasownikiem modalnym?
Tak, mieć z bezokolicznikiem wyraża polecenie, plan albo powinność. Masz być o ósmej to polecenie, Mam jutro pracować to plan albo cudze oczekiwanie, a Co mam zrobić? to prośba o instrukcję. Odmiana się nie zmienia: mam, masz, ma, mamy, macie, mają. Po mieć w tym znaczeniu zawsze stoi bezokolicznik, tak jak po musieć.
Jak uczyć czasowników modalnych obcokrajowców?
Wprowadzaj je po jednym, każdy z krótką odpowiedzią. W kursie Polski A1.1 · Witaj, świecie! uczniowie zaczynają od Umiem pływać i Tak, umiem. Polski A1.2 · Ruszamy! dodaje chcę i mogę w zaproszeniach, muszę na siłowni pod chmurką, można i nie wolno w parku narodowym, a potem różnicę umiem czy mogę przy pracy nad morzem. Na poziomie B1 dochodzą trzeba, wypada i należy.
Jakie gry pomagają ćwiczyć czasowniki modalne?
Ankiety „Znajdź osobę, która umie…” i zgadywanki o zasadach. Uczniowie chodzą po klasie i pytają Umiesz grać na gitarze?, aż znajdą kogoś z odpowiedzią Tak, umiem. Przy można i nie wolno dobrze działa zgadywanie miejsca po regulaminie (Nie wolno rozmawiać. Można czytać – to biblioteka). W lekcjach z tej strony mówienie ćwiczy się też w czacie i przy kole albo pudełku z pytaniami.
Gdzie znaleźć ćwiczenia z czasowników modalnych dla obcokrajowców?
W interaktywnych zadaniach, które uczniowie robią na własnych kontach. Ćwiczenia na tej stronie pochodzą z lekcji z listy: uczniowie wybierają między umiem a mogę, uzupełniają zdania formami musieć i móc, wypełniają tabele odmiany i przeciągają słowa do zdań. Te zadania są sprawdzane automatycznie, a pisemną odpowiedź z pracy domowej czyta nauczyciel. W 7-dniowym okresie próbnym przetestujesz wszystkie lekcje z biblioteki edio.

More Polish grammar

Lessons for every point of Polish grammar, from the cases to verb aspect. All grammar points

Przypadki

Czasowniki

Części mowy

Zdania i styl

Teach Polish with ready-made lessons

Book a demoStart free trial

No credit card required