Sign up for freeSign up

Aspekt czasownika: czasowniki dokonane i niedokonane w praktyce

Levels A2 to B2 27 lesson plans Exercises that check themselves

Aspekt czasownika mówi, czy widzimy czynność jako proces, czy jako zakończony wynik. Większość czasowników występuje w parach: niedokonany piec (co robić?) i dokonany upiec (co zrobić?). Wczoraj piekłam sernik opowiada o pracy w kuchni, a Upiekłam sernik o tym, że ciasto jest gotowe. Tu znajdziesz lekcje polskiego jako obcego z biblioteki edio, które uczą czasowników dokonanych i niedokonanych (liczba lekcji: 27, poziomy A2 to B2), od pierwszych par po przedrostki na B2. Wypróbuj ćwiczenia, zobacz pary na schematach i wybierz lekcję dla swojej grupy. Ćwiczenia w lekcjach są sprawdzane automatycznie.

Start free trial Try the exercises

Aspekt czasownika lesson plans and drills

27 lesson plans, A2 to B2. Each is a whole lesson with reading, listening and speaking, and its page plays exercises from it.

Try the Aspekt czasownika exercises

One exercise from each of 6 lessons. These are the same exercises your students do in edio.

More exercises

Aspekt czasownika explained

Niedokonany pokazuje czynność od środka: trwa, powtarza się albo jest tłem. Dokonany pokazuje ją z zewnątrz, jako jedno zdarzenie z końcem. Aspekt to nie czas, bo robiłem i zrobiłem są w tym samym czasie przeszłym. Różni je zestaw form: niedokonany ma czas teraźniejszy i przyszły złożony (robię, będę robić), a dokonany tylko przyszły prosty (zrobię).

Pary: przedrostek, -wa- albo inny temat

Najczęściej dokonany dostaje przedrostek: robić → zrobić, pisać → napisać, czytać → przeczytać. Czasem to niedokonany jest dłuższy o -wa-: odkrywać → odkryć, zdobywać → zdobyć. Niektóre pary różnią się bardziej i trzeba je zapamiętać, jak otwierać → otworzyć.

proces: Co robiła?wynik: Co zrobiła?jak?
robić → robiłazrobić → zrobiłaz- + robić
pisać → pisałanapisać → napisałana- + pisać
czytać → czytałaprzeczytać → przeczytałaprze- + czytać
kończyć → kończyłaskończyć → skończyłas- + kończyć
uczyć się → uczyła sięnauczyć się → nauczyła sięna- + uczyć się
odkrywać → odkrywałaodkryć → odkryłaodkrywać → odkryć
zdobywać → zdobywałazdobyć → zdobyłazdobywać → zdobyć
otwierać → otwierałaotworzyć → otworzyłauwaga: inna forma!

From the lesson Odkrywała czy odkryła? (Polski A2.1)

Pojadę to przyszłość, nie teraz

Forma pojadę odmienia się jak jadę, ale znaczy jeden wyjazd w przyszłości. O chwili obecnej i o zwyczaju mówi tylko niedokonany: Teraz planuję trasę, Co roku jeżdżę do Walencji. Po będę też stoi niedokonany: Przez miesiąc będę zwiedzać Europę.

Trzy sytuacje

sytuacjaaspekt i formaprzykład
teraz, zawsze, często, co rokuniedokonany, czas teraźniejszy. Co robię?Co roku jeżdżę do Walencji. Teraz planuję trasę.
jeden raz w przyszłości, wynikdokonany: forma jak teraz, ale to przyszłość! Co zrobię?Jutro pojadę do Berlina i zwiedzę centrum.
proces w przyszłości: długo, wiele razyniedokonany: będę + bezokolicznik. Co będę robić?Przez miesiąc będę zwiedzać Europę.

Uwaga!

Forma dokonana (pojadę, zwiedzę, kupię) wygląda jak czas teraźniejszy, ale znaczy przyszłość: jeden raz, z wynikiem. Nigdy nie znaczy „teraz”. Po „będę” stoi tylko niedokonany: będę zwiedzać (albo: będę zwiedzał / zwiedzała). Teraz, właśnie, zawsze, często, co roku, codziennie → niedokonany.

From the lesson Bilet na Europę w wieku 18 lat (Polski B1.1)

Chciałbym zarezerwować, proszę dzwonić

Bezokolicznik też ma aspekt. Jedna prośba albo czynność z terminem wymaga dokonanego: Chciałbym zarezerwować dwa miejsca, Proszę zapłacić w ciągu 48 godzin. Zasada, zwyczaj i zakaz wymagają niedokonanego: Proszę dzwonić między 11 a 17, Tu nie wolno hałasować.

sytuacjaaspektprzykład
jedna prośba, jedna rezerwacja: chciałbym…, czy mogę…?dokonany: co zrobić?Chciałbym zarezerwować dwa miejsca. Czy mogę zapłacić przelewem?
prośba do pracownika: czy może Pan / Pani…?dokonany: co zrobić?Czy może Pani sprawdzić, czy są wolne miejsca?
jedna czynność z terminem: w ciągu 48 godzin, do jutradokonany: co zrobić?Proszę zapłacić w ciągu 48 godzin. Zadzwonię jutro rano.
proces, jak długo? (po będę, będziesz, będziemy…)niedokonany: co robić?Będziemy nocować dwie noce.
zasada, zwyczaj, zakaz: zawsze, codziennie, lubię…, proszę nie…, nie wolno…niedokonany: co robić?Proszę dzwonić między 11 a 17. Lubię nocować w schroniskach. Tu nie wolno hałasować.

From the lesson Łóżko nad chmurami: schronisko w Pięciu Stawach (Polski B1.1)

Przez trzy dni czy w trzy dni?

Przez z biernikiem mówi, jak długo coś trwało, więc łączy się z niedokonanym: robił to ujęcie przez trzy dni. W z biernikiem mówi, ile czasu zajęło osiągnięcie wyniku: zrobił je w trzy dni. Przez można opuścić, w musi zostać.

Pytanie, aspekt i czas

pytanieaspektjak mówimy?przykład
Jak długo? Ile czasu?niedokonany: proces(przez) + biernik: przez godzinę, przez dwa dniAnimator robił to ujęcie przez trzy dni.
W ile dni? W ile czasu?dokonany: rezultatw + biernik: w godzinę, w dwa dni, w tydzieńAnimator zrobił to ujęcie w trzy dni.
Od kiedy? Do kiedy?niedokonany: procesod / do + dopełniacz: od września, do 1987 rokuStudio robiło serial od 1975 do 1987 roku.
Jak często?niedokonany: zwyczajcodziennie, co tydzień, rocznieAnimator codziennie robił 15 sekund filmu.
Ile? Jaki wynik?dokonany: rezultatliczba: 104 odcinki, 420 ujęćStudio zrobiło 104 odcinki.

Uwaga!

„Przez” możesz opuścić: Pracowali (przez) pięć lat. „W” zostaje: Zrobili to w pięć dni. Nie myl „w” i „za”: za dwa dni = dwa dni od dzisiaj, w przyszłości: Film będzie gotowy za dwa dni.

From the lesson Lalki, które zdobyły Oscara (Polski B1.1)

Tło i wydarzenie w jednym zdaniu

W opowieści niedokonany maluje tło, a dokonany stawia na nim wydarzenie: Kiedy kibice śpiewali, Lewandowski strzelił gola. Aspekt pokazuje też kolejność: Kiedy Kuba jadł hot doga, padł gol znaczy „w trakcie”, a Kiedy Kuba zjadł hot doga, padł gol znaczy „potem”.

Tło i wydarzenie

pastnow
  • kibice śpiewali (tło)
  • strzelił gola!

Dwie czynności w jednym zdaniu

  • Kiedy kibice śpiewali, Lewandowski strzelił gola.tło (niedokonany) + wydarzenie (dokonany)
  • Kiedy Kuba jadł hot doga, padł gol.gol padł w trakcie jedzenia
  • Kiedy Kuba zjadł hot doga, padł gol.najpierw koniec jedzenia, potem gol
  • Kibice śpiewali i skakali.dwie czynności w tym samym czasie
  • Lewandowski strzelił gola i kibice zaczęli skakać.jedno po drugim

From the lesson Polski tydzień sportowy: hat-trick Lewego i wygrana Hurkacza (Polski B1 · Newsy)

Przedrostek zmienia znaczenie: odbudować

Przedrostek może dodać nowe znaczenie: budować → odbudować, przebudować, rozbudować. Taki czasownik jest dokonany i tworzy własną parę niedokonaną na -ywać: odbudowywać, przebudowywać. Odbudowywano opisuje lata pracy, a odbudowano gotowy zamek.

Aspekt i rzeczownik

niedokonany: procesdokonany: wynikrzeczownik
odbudowywaćodbudowaćodbudowa
przebudowywaćprzebudowaćprzebudowa
rozbudowywaćrozbudowaćrozbudowa
dobudowywaćdobudowaćdobudówka (nowa część domu)
nadbudowywaćnadbudowaćnadbudowa
zabudowywaćzabudowaćzabudowa
budowaćzbudować / wybudowaćbudowa

Proces czy wynik?

niedokonany: proces

  • Stare Miasto odbudowywano jeszcze do połowy lat 60.
  • jak długo? co się działo? przez…, przez cały czas, już od…, teraz

dokonany: wynik

  • Zamek odbudowano i w 1984 roku udostępniono zwiedzającym.
  • co jest gotowe? w ciągu…, gdy tylko…, po tym, jak…, dopiero gdy…

From the lesson Cegła po cegle (Polski B2.2)

Questions about aspekt czasownika

Co to jest aspekt czasownika?
Aspekt pokazuje czynność jako proces albo zakończoną całość. Czasownik niedokonany (czytać, kupować) przedstawia ją jako proces albo zwyczaj, a dokonany (przeczytać, kupić) jako jedno zdarzenie z wynikiem. Większość polskich czasowników tworzy pary aspektowe o tym samym znaczeniu słownikowym. Aspekt i czas to dwie osobne kategorie, dlatego oba aspekty mają czas przeszły.
Jak odróżnić czasownik dokonany od niedokonanego?
Zadaj pytanie: co robić? albo co zrobić? Niedokonany odpowiada na pierwsze (pisać, kupować), dokonany na drugie (napisać, kupić). Drugi test to forma osobowa: piszę znaczy „teraz”, a napiszę to już przyszłość. Trzeci test to będę: połączy się tylko z niedokonanym, więc mówimy będę pisać, a nigdy „będę napisać”.
Jak tworzy się pary aspektowe?
Najczęściej przez przedrostek dodany do czasownika niedokonanego. Tak powstają zrobić, napisać, ugotować, wypić, zjeść. Druga droga to przyrostek w formie niedokonanej: dostać → dostawać, kupić → kupować, przepisać → przepisywać. Bywa też zmiana samogłoski lub tematu (wracać → wrócić, zaczynać → zacząć) albo zupełnie inne słowo: brać → wziąć, mówić → powiedzieć.
Czy czasowniki dokonane mają czas teraźniejszy?
Nie, czasownik dokonany nie ma czasu teraźniejszego. Forma zrobię wygląda jak robię, ale to czas przyszły prosty. Dokonany ma więc dwa czasy: przeszły (zrobiłem) i przyszły (zrobię). Niedokonany ma trzy: przeszły (robiłem), teraźniejszy (robię) i przyszły złożony (będę robić albo będę robił). Zdanie Teraz napiszę znaczy więc „zaraz napiszę”.
Kiedy używamy aspektu niedokonanego, a kiedy dokonanego?
Niedokonanego do procesu, powtarzania i tła, dokonanego do wyniku. Codziennie biegam, Gotowałam przez godzinę i Kiedy szłam do pracy… wymagają niedokonanego. Wczoraj kupiłam bilet, W końcu zdał egzamin i Nagle zgasło światło wymagają dokonanego. W zdaniu często podpowiada słowo-sygnał: często, długo, zwykle po jednej stronie, już, wreszcie, nagle po drugiej.
Czy każdy czasownik ma parę aspektową?
Nie, część czasowników ma tylko jeden aspekt. Bez pary są na przykład być, mieć, posiadać i studiować: to zawsze niedokonane. Są też czasowniki dwuaspektowe, które w tej samej formie bywają dokonane albo niedokonane, jak aresztować, anulować czy awansować. Para nie zawsze jest dokładna: szukać i znaleźć to dwa różne znaczenia, choć w opowieści działają jak proces i wynik.
Skończyłem czytać czy skończyłem przeczytać?
Poprawnie: skończyłem czytać. Po czasownikach, które mówią o początku, końcu lub przerwaniu czynności, stoi bezokolicznik niedokonany: Zaczęłam gotować, Skończyliśmy jeść, Przestał palić. Ten błąd robią nawet zaawansowani uczniowie, bo myślą: koniec, czyli wynik, czyli dokonany. Tymczasem wynik niesie już sam czasownik skończyć, a bezokolicznik nazywa tylko czynność.
Jak uczyć obcokrajowców aspektu?
Zacznij od par w czasie przeszłym i dwóch pytań kontrolnych. W kursie Polski A2.1 · Wtedy i teraz uczniowie poznają pary robić / zrobić w lekcji 6, a będę iść i przejdę w lekcji 30. Polski B1.1 · Historie w podróży wraca do aspektu w opowieści z podróży, w prośbach i rezerwacjach oraz przy przez i w. Na B2 dochodzą przedrostki, które zmieniają znaczenie czasownika.
Jakie zabawy pomagają ćwiczyć aspekt?
Rozmowy o tym, co trwało, i o tym, co wyszło. „Co robiłeś cały weekend?” prowadzi do niedokonanego, a dopytanie „I co, skończyłeś?” do dokonanego. Dobrze działają też kalambury z parami kart: na jednej proces (piekł), na drugiej wynik (upiekł). Lekcje z tej strony mają czat do uzupełnienia, a mówienie rozkręca koło z pytaniami.
Gdzie są interaktywne ćwiczenia z aspektu?
Pierwsze zadania z czasowników dokonanych i niedokonanych są powyżej. Pochodzą z lekcji z listy, a w każdej lekcji jest ich więcej: wybór między procesem a wynikiem, luki, tabele par i dopasowywanie. Uczniowie robią je na własnych kontach, ćwiczenia są sprawdzane automatycznie, a tekst i nagranie z pracy domowej sprawdza nauczyciel. Przez 7 dni okresu próbnego masz dostęp do całej biblioteki edio.

More Polish grammar

Lessons for every point of Polish grammar, from the cases to verb aspect. All grammar points

Przypadki

Czasowniki

Części mowy

Zdania i styl

Teach Polish with ready-made lessons

Book a demoStart free trial

No credit card required