Polacy nie gęsi! Styl potoczny, neutralny i oficjalny
About this lesson
Lekcja polskiego B2 dla obcokrajowców o tym, jak styl oficjalny, neutralny i potoczny zmienia te same zdania, na przykładzie Mikołaja Reja, który wybrał polszczyznę zamiast łaciny.
- Grammar
- To samo trzy razy: Daj znać / Proszę o informację / Uprzejmie proszę o informację; dzięki / dziękuję / wyrażam wdzięczność. Czasowniki oficjalne: nabyć, zamieszkiwać, dokonać + dopełniacz.
- Topic
- Mikołaj Rej (1505–1569), nazywany ojcem literatury polskiej, i jego słynne zdanie o tym, że Polacy „nie gęsi”, ze zbioru Źwierzyniec z 1562 roku.
- Activities
- Artykuł o Reju, rozmowa Oleny i Kuby nad e-mailem do dostawcy i przemówienie nauczyciela w roli Reja do wysłuchania, schemat z pięcioma ćwiczeniami, czat z Tomem i prezentacje z pudełka.
What's inside
Chapter 1Na start: jak do kogo mówimy?
Chapter 2Czytamy: Polacy nie gęsi
Chapter 3Słuchamy: e-mail Kuby
- Posłuchaj: Olena poprawia e-mail KubyListeningTry it
- Transcript, for the teacherUnlock
- Posłuchaj jeszcze raz i wybierz odpowiedźQuizUnlock
- Posłuchaj przemówienia: nauczyciel w roli Mikołaja RejaListeningUnlock
- Transcript, for the teacherUnlock
- Posłuchaj przemówienia jeszcze raz i wybierz: prawda czy fałszTrue or falseUnlock
Chapter 4Gramatyka: siema czy Szanowni Państwo?
- Spójrz na schemat: trzy styleGrammar schemeTry it
- Wybierz wyrażenie, które pasuje do stylu zdaniaChoose the optionUnlock
- Uzupełnij zdania: przepisz je w stylu oficjalnymFill in the gapsUnlock
- Wypełnij tabelę: to samo w trzech stylachFill in the tableTry it
- Przeciągnij słowa: oficjalny e-mail SofiiDrag and dropUnlock
- Wybierz zdanie, które pasuje do sytuacjiQuizUnlock
Chapter 5Rozmawiamy: słowo, którego nie przetłumaczysz
Chapter 6Praca domowa
Vocabulary
10 words and phrases from the lesson, each with a picture and audio in edio.
+7 more with pictures and audio in the lessonMore words
- gęsie pióro
- fraszka
- język ojczysty
- nabyć
- wyrażać wdzięczność
- ogarnąć
- rozmawiać jak gęś z prosięciem
Grammar: trzy style: potoczny, neutralny i oficjalny
Uczniowie znają już przejście z pan / pani na ty i formuły listu formalnego z lekcji 23. Teraz układają to w system: to samo powiedziane potocznie, neutralnie i oficjalnie. Styl wybieramy według odbiorcy, a w jednym tekście trzymamy się jednego stylu.
Trzy style: potoczny, neutralny, oficjalny
To samo możemy powiedzieć na trzy sposoby. Styl wybieramy według tego, do kogo mówimy albo piszemy. W jednym tekście nie mieszamy stylów.
Do kogo jakim stylem?
Styl potoczny pasuje do przyjaciół, rodziny i czatu, neutralny do nauczyciela, sąsiada czy sklepu, a oficjalny do urzędu, firmy, listu i przemówienia. Każda kolumna ma przykład: Siema! Daj znać!, Dzień dobry! Proszę o informację., Szanowni Państwo, uprzejmie proszę o informację.
Do kogo? Który styl?
styl potoczny
- przyjaciele, rodzina, czat, SMS
- Siema! Ogarniesz bilety? Daj znać!
styl neutralny
- nauczyciel, sąsiad, lekarz, sklep
- Dzień dobry! Proszę o informację.
styl oficjalny
- urząd, firma, list formalny, przemówienie
- Szanowni Państwo, uprzejmie proszę o informację.
To samo w trzech stylach
Tabela zestawia powitanie, prośbę o odpowiedź, podziękowanie, pożegnanie i słowa o pieniądzach: kasa, pieniądze, środki finansowe. Oficjalne wyrażam wdzięczność łączy się z biernikiem, a dokonać z dopełniaczem: dokonać zakupu.
| co mówimy? | styl potoczny | styl neutralny | styl oficjalny |
|---|---|---|---|
| powitanie | Siema! / Cześć! | Dzień dobry! | Szanowni Państwo, / Szanowna Pani, |
| prośba o odpowiedź | Daj znać. | Proszę o informację. | Uprzejmie proszę o informację. |
| podziękowanie | Dzięki! | Dziękuję. | Wyrażam wdzięczność za… (biernik) |
| zrobić coś | ogarnąć | zrobić, załatwić | dokonać + dopełniacz (czego?) |
| pieniądze | kasa | pieniądze | środki finansowe |
| pożegnanie | Na razie! / Pozdro! | Do widzenia! / Pozdrawiam | Z wyrazami szacunku |
Czasowniki, które zmieniają się ze stylem
Kupić staje się nabyć, dostać to otrzymać, zacząć to rozpocząć, a zapytać to zwrócić się z zapytaniem. Uwaga na zamieszkać: znaczy zacząć gdzieś mieszkać, więc stan opisuje zamieszkuję w Warszawie.
| styl neutralny | styl oficjalny | formy i przypadek |
|---|---|---|
| kupić | nabyć | nabędę, nabył; co? nabyć bilet |
| mieszkać | zamieszkiwać | zamieszkuję; gdzie? w Warszawie (uwaga: zamieszkać = zacząć gdzieś mieszkać) |
| dostać | otrzymać | otrzymam, otrzymał; co? otrzymać odpowiedź |
| zacząć (się) | rozpocząć (się) | rozpocznie się; co? rozpocząć kurs |
| zapytać | zwrócić się z zapytaniem | do kogo? o co? do urzędu, o cenę |
| dziękować | wyrażać / wyrazić wdzięczność | co? wdzięczność (biernik); za co? za pomoc |
| zrobić przelew, rezerwację | dokonać przelewu, rezerwacji | czego? dopełniacz |
Przykłady i jedna zasada
Przykłady pochodzą z e-maila Kuby do mleczarni, z SMS-a do przyjaciela i z przemówienia na szkolnej akademii. Wskazówka przypomina: jeden tekst, jeden styl, a gdy nie wiadomo, który wybrać, najbezpieczniejszy jest styl neutralny. Idiomy z lekcji 25 i 26 lepiej pasują do rozmowy.
Przykłady
- Szanowni Państwo, jesteśmy zainteresowani nabyciem twarogu z Państwa mleczarni.e-mail Kuby do firmy: styl oficjalny
- Uprzejmie proszę o informację, czy mogą Państwo dostarczać twaróg dwa razy w tygodniu.
- Siema! Ogarniesz bilety na sobotę? Daj znać!SMS do przyjaciela: styl potoczny
- Dzień dobry, pani Urszulo! Czy mogę pani w czymś pomóc?do sąsiadki: styl neutralny
- Wyrażam wdzięczność pani dyrektor za zaproszenie na akademię.przemówienie: styl oficjalny
- Kanapkę robimy, a przelewu dokonujemy.dokonać: tylko w stylu oficjalnym i z rzeczownikiem czynności
Uwaga!
Jeden tekst = jeden styl. Nie łączymy „Szanowni Państwo” z „daj znać” ani „Siema” z „Z wyrazami szacunku”. Związki frazeologiczne (owijać w bawełnę, ręce opadają) pasują do rozmowy, a rzadko do listu oficjalnego. Kiedy nie wiesz, który styl wybrać, styl neutralny jest najbezpieczniejszy.
Typowe błędy
Schemat poprawia mieszanie stylów (Szanowny Panie, daj znać), dokonać przy codziennych czynnościach (dokonałem kanapki), zamieszkam zamiast zamieszkuję i zbyt uroczyste podziękowanie dla przyjaciela.
Szanowny Panie, daj znać, czy dostawa będzie w piątek.
Szanowny Panie, uprzejmie proszę o informację, czy dostawa będzie w piątek.
nie mieszamy stylów w jednym tekście
Rano dokonałem kanapki.
Rano zrobiłem kanapkę.
dokonać tylko oficjalnie i z rzeczownikiem czynności: dokonać zakupu, przelewu
Zamieszkam w Warszawie od pięciu lat.
Zamieszkuję w Warszawie od pięciu lat.
zamieszkać = zacząć gdzieś mieszkać; stan to zamieszkiwać
Siema! Wyrażam ci wdzięczność za pizzę.
Siema! Wielkie dzięki za pizzę!
do przyjaciela piszemy potocznie albo neutralnie
More lessons on this grammar: Formy pisemne lessons and exercises
Try the Styl oficjalny i potoczny exercises
Try them yourself: these are the same exercises your students do in edio.
What's in the lesson
- 13 auto-checked exercises
- 2 games
- 2 teacher-checked tasks
- 1 article
- 1 grammar scheme
- 1 set of word cards
- 2 audio clips
- 1 picture
- 2 transcripts
The main objectives of this lesson are to:
- rozpoznać, do kogo pasuje który styl: Siema! do przyjaciela, Dzień dobry! do sąsiada, Szanowni Państwo, do firmy albo urzędu
- przepisać zdanie neutralne w stylu oficjalnym: Tom kupił bilet. → Tom nabył bilet.; zrobiłam przelew → dokonałam przelewu
- napisać tę samą prośbę na trzy sposoby: Daj znać., Proszę o informację., Uprzejmie proszę o informację.
- unikać mieszania stylów i sztucznej oficjalności: ani Szanowny Panie, daj znać, ani dokonałem kanapki
- zaprezentować w dwie minuty słowo albo idiom ze swojego języka, którego nie da się przetłumaczyć
To lekcja 27 kursu Polski B2.1 · Jak działa świat i ostatnia przed projektem w dziale Język i komunikacja. Zbiera to, co uczniowie wiedzą o formach grzecznościowych i o liście formalnym z lekcji 23, a idiomy z lekcji 25 i 26 wracają w rozmowie. Rej, który w czasach łaciny wybrał żywą polszczyznę, to dobry punkt wyjścia do pytania, jak dziś mówimy do różnych ludzi. W lekcji 28 uczniowie przedstawiają idiom ze swojego języka.
Na rozgrzewkę uczniowie kręcą kołem z pytaniami o to, jak mówią do różnych osób, poznają dziesięć słów z obrazkami, od szlachcica po ogarnąć, i dobierają je do zdjęć. Czytają artykuł o Reju, łacinie i dwóch odczytaniach słynnego zdania o gęsiach. Słuchają, jak Olena przerabia potoczny e-mail Kuby na oficjalny, i przemówienia nauczyciela przebranego za Reja. Po schemacie jest pięć ćwiczeń, w tym tabela trzech stylów i oficjalny e-mail Sofii do urzędu. Na koniec uczeń pomaga Tomowi dobrać styl trzech wiadomości, a grupa losuje z pudełka tematy dwuminutowych prezentacji.
Praca domowa ma cztery zadania. Wiadomości Lucasa z lukami i dopasowanie słów do definicji są sprawdzane automatycznie. Nauczyciel ocenia tę samą wiadomość napisaną do przyjaciela i do szkoły oraz nagrane przemówienie o Reju i języku ojczystym.
- Grammar:
- styl potoczny, neutralny i oficjalny · Daj znać / Proszę o informację / Uprzejmie proszę o informację · kupić → nabyć, mieszkać → zamieszkiwać · nie mieszamy stylów
- Topic:
- język polski · Mikołaj Rej · historia języka · styl oficjalny · komunikacja
Teaching tips
- Napisz jedno zdanie trzy razy: Daj znać, Proszę o informację, Uprzejmie proszę o informację. Grupa dopisuje do każdej wersji adresata: przyjaciel, sąsiadka, urząd.
- Pokaż komizm fałszywej oficjalności: przeczytaj z powagą Rano dokonałem kanapki. Uczniowie od razu słyszą, że dokonać pasuje do zakupu i przelewu, a nie do śniadania.
- Zatrzymuj nagranie po każdej poprawce Oleny i pytaj, co Kuba zmienił: słowo, przypadek czy cały zwrot. Na tablicy powstaje wtedy lista par: potoczne i oficjalne.
- Przed prezentacjami daj minutę na notatki: każda karta z pudełka ma kroki. Słuchacze zadają potem jedno pytanie w stylu oficjalnym, np. Chciałbym zapytać… albo Chciałabym zapytać….
Liked it?
Teach the whole lesson in edio
25 exercises in 6 chapters, ready to teach. edio is an online platform for language schools and teachers: ready-made interactive lessons, live classes, homework and student progress in one place.
Start a free trial
7 days, no credit card.
Open the lesson
Find it in the library of 621 ready lessons. Teach it as it is, or copy any chapter into your own lessons.
Teach it live or as homework
Students work in their own accounts, in sync with you during the lesson, and the practice exercises check themselves.
The whole course: Polski B2.1 · Jak działa świat
32 lekcje polskiego na poziomie B2, część pierwsza, dla uczniów po kursach B1, tylko po polsku. Sześcioro współlokatorów z kamienicy na warszawskiej Pradze poznaje prawdziwe historie: od czeskiego słowa „robot” i polskiego modelu językowego Bielik po żubry z Białowieży, Pyrkon i Koronę Himalajów Kukuczki. Po kursie uczniowie argumentują w debacie, objaśniają odkrycia naukowe laikom, piszą wyważoną recenzję, reklamację i list motywacyjny. Nowe słowa mają obrazki i definicje po polsku, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.See the course
Unit 1 AI i przyszłość pracy
skąd się wzięło słowo „robot”, kariera w AI, polski model Bielik, formy na -ąc i -wszy, debata
Lesson 1Robota: skąd się wzięło słowo „robot”Imiesłów przysłówkowy współczesny: forma na -ąc
Lesson 2Ukończywszy studia: z Kluczborka do OpenAIImiesłów przysłówkowy uprzedni: forma na -wszy i -łszy
Lesson 3Bielik: AI, która mówi po polskuStałe zwroty z imiesłowem przysłówkowym w dyskusji
Lesson 4Projekt: mój głos w debacie o AIPowtórka: imiesłowy przysłówkowe i zwroty do dyskusji
Unit 2 Przełomy w medycynie
witaminy Funka, przeszczep serca w Zabrzu, grupy krwi, zdania typu „to, czego”, liczebniki zbiorowe, nauka prostymi słowami
Lesson 5Polak, który nazwał witaminęZaimek względny co po to, coś, wszystko i nic
Lesson 6Dwoje, troje, pięcioro: serce w ZabrzuLiczebniki zbiorowe: dwoje, troje, pięcioro
Lesson 7A, B, AB, 0: Polak i grupy krwiLiczebniki zbiorowe w przypadkach: dwojga, dwojgu, z dwojgiem
Lesson 8Projekt: nauka w trzy minutyPowtórka: zdania z „to, co” i liczebniki zbiorowe
Unit 3 Ludzie w ruchu
pociągi nad torami, Karta Dużej Rodziny, tramwaje z Bydgoszczy, konstrukcja im…, tym…, obaj i oboje, bywać i miewać
Lesson 9Pociągi, które unoszą się nad torami?Im…, tym… i coraz + stopień wyższy
Lesson 10Dwoje dorosłych, troje dzieci, jedna podróżObaj, obie, oboje: dwie osoby razem
Lesson 11Tramwaje z BydgoszczyCzasowniki wielokrotne: bywać, miewać, widywać
Lesson 12Projekt: lepszy dojazd na PragęPowtórka: stopień wyższy, obaj, obie, oboje i czasowniki wielokrotne
Unit 4 Powroty dzikiej przyrody
żubry, wilki i sokoły, młode zwierzęta na -ę, bywają widywane, natomiast i zaś, film przyrodniczy
Lesson 13Żubry z BiałowieżyMłode zwierzęta na -ę: żubrzę, żubrzęta, troje żubrząt
Lesson 14Wilki bywają widywaneBywają widywane, widuje się je: strona bierna i forma z się
Lesson 15Sokoły na wieżowcachKontrast: natomiast, zaś, z kolei, podczas gdy
Lesson 16Projekt: nasz film przyrodniczyPowtórka: młode zwierzęta, strona bierna z bywać i kontrast
Unit 5 Polska popkultura w świecie
Pyrkon, film „IO”, płyta Hani Rani, ktoś czy ktokolwiek, co prawda…, ale, recenzja z dwóch stron
Lesson 17Pyrkon: tu spotykają się fani fantastykiZaimki nieokreślone z -ś i -kolwiek
Lesson 18Osioł w CannesPrzyznanie racji i kontrast: co prawda…, ale…
Lesson 19Fortepian z GdańskaWyrażenia porządkujące argumenty w recenzji
Lesson 20Projekt: polski weekend kulturyPowtórka: ktoś i ktokolwiek, co prawda…, ale…, z jednej strony
Unit 6 Pieniądze i mądre wybory
historia złotego, wiejska kasa Stefczyka, prawa konsumenta, słowa o czasie i skutku, reklamacja
Lesson 21Dlaczego pieniądz jest złoty?Przysłówki czasu w stylu oficjalnym
Lesson 22Kasa we wsi, 1890Spójniki i wyrażenia, które wprowadzają skutek
Lesson 23Wadliwe słuchawki? Reklamacja!List formalny: formuły i styl nominalny
Lesson 24Projekt: poradnik konsumentaPowtórka: słowa czasu, słowa skutku i list formalny
Unit 7 Język i komunikacja
polskie idiomy, język migowy PJM, Mikołaj Rej, styl potoczny, neutralny i oficjalny, idiomy z innych języków
Lesson 25Nie mój cyrk, nie moje małpyZwiązki frazeologiczne: znaczenie, stała forma i przypadki w środku
Lesson 26Ręce, które mówią: PJMZwiązki frazeologiczne z częściami ciała: język, ręce, głowa
Lesson 27 · you're herePolacy nie gęsi!Trzy style: potoczny, neutralny i oficjalny
Lesson 28Projekt: wieczór nieprzetłumaczalnych słówPowtórka: związki frazeologiczne i trzy style
Unit 8 Na krańcach świata
Kukuczka i Korona Himalajów, Przepaść Hranicka, stacja polarna Hornsund, liczebniki w opowieści, list motywacyjny
Lesson 29Korona Himalajów: KukuczkaLiczebniki w opowieści: porządkowe i główne w przypadkach
Lesson 30Jak głęboka jest otchłań?Czasowniki ruchu z przedrostkami w wodzie i w przenośni
Lesson 31Zima w HornsundzieList motywacyjny: formuły listu formalnego i cechy kandydata
Lesson 32Projekt: opowieść z krańca świataPowtórka: liczebniki, czasowniki z przedrostkami i list formalny