Imiesłowy: cztery rodzaje, pisownia i lekcje dla obcokrajowców
Levels B1 to B2 12 lesson plans Exercises that check themselves
Imiesłowy to formy czasownika, które zachowują się jak przymiotnik albo jak przysłówek. Przymiotnikowe odmieniają się: czekający pasażerowie, zamknięte drzwi. Przysłówkowe mają jedną formę i mówią, co ktoś robi w tym samym czasie albo zrobił wcześniej: Czekając na autobus, czytam, Zamknąwszy drzwi, wyszła. Tu znajdziesz lekcje polskiego jako obcego z biblioteki edio, które uczą imiesłowów (liczba lekcji: 12, poziomy B1 to B2). Spróbuj zadań z tych lekcji, zobacz końcówki na schematach i wybierz lekcję z listy według poziomu.
Imiesłowy lesson plans and drills
12 lesson plans, B1 to B2. Each is a whole lesson with reading, listening and speaking, and its page plays exercises from it.
B1Lesson planPolski B1.2Największy sad Europy
B1Lesson planPolski B1.2Magia kiszonek
B1Lesson planPolski B1.2Nasiona na rok 2100
B1Lesson planPolski B1.2Projekt: kuchnia bez marnowania
B1Lesson planPolski B1.2Tłum z żelaza: Agora w Chicago
B1Lesson planPolski B1.2Fotel z mieszkania babci: model 366
B1Lesson planPolski B1.2Projekt: nasza wystawa
B2Lesson planPolski B2.1Robota: skąd się wzięło słowo „robot”
B2Lesson planPolski B2.1Ukończywszy studia: z Kluczborka do OpenAI
B2Lesson planPolski B2.1Bielik: AI, która mówi po polsku
B2Lesson planPolski B2.1Projekt: mój głos w debacie o AI
B2Lesson planPolski B2.2Prima aprilis!
Try the Imiesłowy exercises
One exercise from each of 6 lessons. These are the same exercises your students do in edio.
Imiesłowy explained
Polski ma cztery imiesłowy. Przymiotnikowy czynny na -ący mówi, co rzeczownik robi (śpiewający chór), a bierny na -ny, -ony lub -ty – co ktoś z nim robi lub zrobił (zamknięte drzwi). Przysłówkowy współczesny na -ąc opisuje czynność równoczesną, a uprzedni na -wszy lub -łszy – wcześniejszą. Formy na -ący i -ąc mają tylko czasowniki niedokonane.
Imiesłów czynny: kwitnący, pracujący
Tworzymy go od formy oni czasu teraźniejszego: czytają → czytający, jadą → jadący. Odmienia się jak przymiotnik: o płaczącym dziecku, z rosnącymi cenami. Często zastępuje który z czasem teraźniejszym: dziecko, które płacze → płaczące dziecko.
Jak go zrobić? Tylko aspekt niedokonany!
| czasownik (co robić?) | oni (co robią?) | imiesłów (jaki? jaka? jakie?) |
|---|---|---|
| kwitnąć | kwitną | kwitnący, kwitnąca, kwitnące |
| pracować | pracują | pracujący, pracująca, pracujące |
| zapylać | zapylają | zapylający, zapylająca, zapylające |
| jechać | jadą | jadący, jadąca, jadące (uwaga: jad-!) |
| uśmiechać się | uśmiechają się | uśmiechający się (się zostaje) |
| zebrać, zrobić (dokonany) | — | ✗ nie ma imiesłowu na -ący |
Odmiana: jak przymiotnik
| przypadek (pytanie) | on, ono | ona | oni, one (liczba mnoga) |
|---|---|---|---|
| mianownik (jaki? jaka? jakie?) | kwitnący sad, kwitnące drzewo | kwitnąca jabłoń | kwitnące jabłonie; osoby męskie: pracujący sadownicy |
| dopełniacz (jakiego? jakiej? jakich?) | kwitnącego sadu | kwitnącej jabłoni | kwitnących jabłoni |
| celownik (jakiemu? jakiej? jakim?) | pracującemu sadownikowi | pracującej sadowniczce | pracującym ludziom |
| biernik (jaki? jakiego? jaką? jakie? jakich?) | kwitnący sad, pracującego sadownika | kwitnącą jabłoń | kwitnące jabłonie, pracujących sadowników |
| narzędnik (jakim? jaką? jakimi?) | z kwitnącym sadem | pod kwitnącą jabłonią | między kwitnącymi drzewami |
| miejscownik (o jakim? o jakiej? o jakich?) | w kwitnącym sadzie | o kwitnącej jabłoni | w kwitnących sadach |
From the lesson Największy sad Europy (Polski B1.2)
Imiesłów bierny: pokrojony, zamknięty, umyty
Mówi, co ktoś zrobił z rzeczą: ktoś umył okna → umyte okna. Czasowniki na -ać dają -any, na -ić i -yć zwykle -ony, często z wymianą (nosić → noszony), a krótkie i te na -nąć – -ty: zamknąć → zamknięty.
Jak go zrobić? Zwykle od aspektu dokonanego
| czasownik (co zrobić?) | jaki? (on) | jaka? (ona) | jakie? (ono, one) | zasada |
|---|---|---|---|---|
| zalać | zalany | zalana | zalane | -ać → -any (też: posłać → posłany) |
| przygotować | przygotowany | przygotowana | przygotowane | -ować → -owany |
| wyparzyć | wyparzony | wyparzona | wyparzone | -ić, -yć → -ony |
| posolić | posolony | posolona | posolone | -ić → -ony |
| pokroić | pokrojony | pokrojona | pokrojone | -ić → -ony, i → j |
| ukisić | ukiszony | ukiszona | ukiszone | -ić → -ony, s → sz |
| upiec | upieczony | upieczona | upieczone | c → cz (jak: pieczesz) |
| umyć | umyty | umyta | umyte | krótkie: myć, bić, kryć (umyć, ubić, przykryć) → -ty: umyty, ubity, przykryty |
| zamknąć | zamknięty | zamknięta | zamknięte | -nąć → -nięty (ą → ę) |
Co zrobiła? czy Jaka?
czas przeszły (Co zrobił? Co zrobiła?)
- Zosia pokroiła kapustę.
- Kuba zamknął słoik.
- Babcia umyła ogórki.
imiesłów (Jaka? Jaki? Jakie?)
- pokrojona kapusta
- zamknięty słoik
- umyte ogórki
From the lesson Magia kiszonek (Polski B1.2)
Imiesłów zamiast zdania z który
Fraza z imiesłowem znaczy to samo co zdanie z który: ludzie czekający na tramwaj to ludzie, którzy czekają na tramwaj, a zupa ugotowana przez babcię to zupa, która została ugotowana przez babcię. Pojedynczy imiesłów stoi zwykle przed rzeczownikiem, a rozbudowana fraza za nim.
Imiesłów → zdanie z który
| fraza z imiesłowem | zdanie z który | jak? |
|---|---|---|
| rolnicy uprawiający stare odmiany | rolnicy, którzy uprawiają stare odmiany | -ący (ktoś coś robi) → który + czas teraźniejszy |
| nasiona kiełkujące w laboratorium | nasiona, które kiełkują w laboratorium | -ący → który + czas teraźniejszy |
| nasiona przechowywane w −18 °C | nasiona, które są przechowywane w −18 °C | -ny od niedokonanego (przechowywać) → są + imiesłów: proces |
| próbki sprawdzane co 5–10 lat | próbki, które są sprawdzane co 5–10 lat | niedokonany (sprawdzać) → są: to się powtarza |
| próbki zebrane w zeszłym roku | próbki, które zostały zebrane w zeszłym roku | -ny od dokonanego (zebrać) → zostały + imiesłów: jedno zdarzenie |
| słoik zamknięty wczoraj rano | słoik, który został zamknięty wczoraj rano | -ty od dokonanego (zamknąć) → został |
Uwaga!
Krótki imiesłów stoi zwykle przed rzeczownikiem (zebrane próbki), dłuższa fraza po nim (próbki zebrane podczas wyprawy). Imiesłów ma przypadek rzeczownika (w torebkach zamkniętych), a który w takim zdaniu stoi w mianowniku (w torebkach, które zostały zamknięte). Bez daty imiesłów dokonany może też znaczyć stan: zamknięty słoik = słoik, który jest zamknięty.
From the lesson Nasiona na rok 2100 (Polski B1.2)
-ący czy -ąc?
Forma na -ąc też powstaje od formy oni, ale się nie odmienia i odpowiada na pytanie co robiąc?: Idąc do pracy, słucham podcastów. Imiesłów na -ący opisuje rzeczownik i zmienia końcówki: idący człowiek, o idącej kobiecie.
Jak powstaje forma na -ąc?
| czasownik (co robić?) | oni (co robią?) | forma na -ąc (co robiąc?) |
|---|---|---|
| iść | idą | idąc |
| patrzeć | patrzą | patrząc |
| stać | stoją | stojąc |
| spacerować | spacerują | spacerując |
| myśleć | myślą | myśląc |
| pisać | piszą | pisząc |
| jechać | jadą | jadąc |
| zrobić (aspekt dokonany) | zrobią (to przyszłość!) | ✗ brak formy: Kiedy zrobił… |
-ący czy -ąc?
-ący, -ąca, -ące (Jaki? Który?)
- jak przymiotnik, zmienia się: idący tłum, stojąca figura, idące figury
- W parku widać figury idące w różne strony.
-ąc (Co robiąc?)
- nigdy się nie zmienia: idąc, stojąc, patrząc
- Idąc między figurami, Tom je liczył.
From the lesson Tłum z żelaza: Agora w Chicago (Polski B1.2)
Ta sama osoba w obu częściach zdania
Imiesłów przysłówkowy wymaga, żeby obie czynności wykonywał ten sam podmiot. Czytając gazetę, Ola piła kawę jest poprawne, a „Wracając z kina, zaczął padać deszcz” to błąd, bo deszcz nie wraca z kina. Nieregularną formę ma być: będąc.
Kto to robi? Zawsze ta sama osoba!
✓ jedna osoba robi obie rzeczy
- Czytając sztukę Čapka, Zosia zrozumiała, skąd jest słowo.
- Pisząc kod, Tom pyta asystenta AI o pomysły.
✗ dwie różne osoby albo rzeczy
- Czytając sztukę, zadzwonił telefon. (Telefon nie czyta!)
- Poprawnie: Kiedy Zosia czytała sztukę, zadzwonił telefon.
Jak tworzymy formę na -ąc? Forma „oni” + c
| bezokolicznik | oni (co robią?) | forma na -ąc (co robiąc?) |
|---|---|---|
| pracować | pracują | pracując |
| pisać | piszą | pisząc |
| uczyć się | uczą się | ucząc się |
| mieć | mają | mając |
| wiedzieć | wiedzą | wiedząc |
| zastępować | zastępują | zastępując |
| przygotowywać | przygotowują | przygotowując |
| jechać | jadą | jadąc |
| być | są (wyjątek!) | będąc |
| zrobić (aspekt dokonany) | zrobią (to przyszłość) | ✗ brak formy |
From the lesson Robota: skąd się wzięło słowo „robot” (Polski B2.1)
Imiesłów uprzedni: -wszy i -łszy
Forma na -wszy mówi, co ten sam podmiot zrobił wcześniej. Tworzymy ją od czasownika dokonanego w czasie przeszłym: po samogłosce -ł zmienia się w -wszy (zrobił → zrobiwszy), po spółgłosce dodajemy -szy (zjadł → zjadłszy). W mowie częściej słyszymy po zrobieniu.
Jak powstaje forma na -wszy / -łszy?
| bezokolicznik (aspekt dokonany) | on (czas przeszły) | co robimy? | forma (co zrobiwszy?) |
|---|---|---|---|
| ukończyć | ukończył | samogłoska + ł: ł → -wszy | ukończywszy |
| założyć | założył | ł → -wszy | założywszy |
| przyjechać | przyjechał | ł → -wszy | przyjechawszy |
| zrobić | zrobił | ł → -wszy | zrobiwszy |
| przynieść | przyniósł | spółgłoska + ł: dodajemy -szy | przyniósłszy |
| wejść | wszedł | dodajemy -szy | wszedłszy |
| zjeść | zjadł | dodajemy -szy | zjadłszy |
Trzy sposoby, to samo znaczenie
| styl | jak? | przykład |
|---|---|---|
| oficjalny (pisany) | forma na -wszy | Ukończywszy studia, wyjechał do Nowego Jorku. |
| oficjalny i potoczny | po + rzeczownik odczasownikowy (-niu, -ciu) | Po ukończeniu studiów wyjechał do Nowego Jorku. |
| potoczny | kiedy + czas przeszły | Kiedy skończył studia, wyjechał do Nowego Jorku. |
From the lesson Ukończywszy studia: z Kluczborka do OpenAI (Polski B2.1)
Questions about imiesłowy
Jakie są rodzaje imiesłowów?
Co to jest imiesłów przymiotnikowy?
Jak tworzy się imiesłów przysłówkowy?
Jak piszemy nie z imiesłowami?
Kiedy stawiamy przecinek przy imiesłowie?
Czym różni się -ący od -ąc?
Jakie błędy robią obcokrajowcy w imiesłowach?
Jak uczyć imiesłowów obcokrajowców?
Czy imiesłowy są potrzebne na co dzień?
More Polish grammar
Lessons for every point of Polish grammar, from the cases to verb aspect. All grammar points