Sign up for freeSign up

Mówmy sobie po imieniu! Z formy pan / pani na ty: czasownik i zaimki

Lekcja polskiego B1 dla obcokrajowców o formach grzecznościowych i przejściu na ty: kto proponuje mówienie po imieniu i jak wtedy zmienić czasownik oraz zaimki.

Grammar
Czasownik z 3. osoby w 2. (Czy pan wie? → Wiesz?, mogłaby pani → mogłabyś), zaimki cię, ci, z tobą, o tobie, twój, wołacz z imieniem i krok pośredni pani Zosiu.
Topic
Sofia zbiera z panem Januszem ostatnie rośliny z łąki na podwórku kamienicy. Sąsiad proponuje przejście na ty, a Sofia zaraz potem przez pomyłkę mówi do niego „panie”.
Activities
Artykuł o tym, kiedy przejść na ty, rozmowa przy łące i wiadomość głosowa, schemat z pięcioma zadaniami, czat z panem Januszem i pudełko z pytaniami.

What's inside

  1. Chapter 1Pan, pani czy ty?

    • PictureUnlock
    • Zakręć kołem i odpowiedz: pan, pani czy ty?Spin the wheelUnlock
    • Posłuchaj i zapamiętaj nowe słowaVocabularyTry it
    • Spójrz na zdjęcia i wybierz słowoChoose by pictureUnlock

  2. Chapter 2Czytamy: kiedy przejść na ty?

    • Przeczytaj artykuł: Kiedy przejść na ty?ArticleUnlock
    • Przeczytaj i wybierz: prawda czy fałszTrue or falseUnlock
    • Przeczytaj jeszcze raz i wybierz odpowiedźQuizUnlock

  3. Chapter 3Słuchamy: rozmowa przy łące

    • Posłuchaj: Sofia i pan Janusz po pracy na łąceListeningTry it
    • Transcript, for the teacherUnlock
    • Posłuchaj i wybierz odpowiedźQuizUnlock
    • Posłuchaj wiadomości głosowej: Sofia dzwoni do ZosiListeningUnlock
    • Transcript, for the teacherUnlock
    • Posłuchaj jeszcze raz i wybierz: prawda czy fałszTrue or falseUnlock

  4. Chapter 4Gramatyka: Czy pan wie? → Wiesz?

    • Spójrz na schemat: pan, pani czy ty?Grammar schemeTry it
    • Wybierz poprawną formę: pan, pani czy ty?Choose the optionUnlock
    • Uzupełnij zdania: zamień formę pan / pani na formę tyFill in the gapsUnlock
    • Wypełnij tabelę: pan, pani i tyFill in the tableTry it
    • Wybierz poprawną odpowiedź: co powiesz?QuizUnlock
    • Przeciągnij słowa: Sofia pisze do JanuszaDrag and dropUnlock

  5. Chapter 5Rozmawiamy: jestem Janusz!

    • Wybierz poprawne odpowiedzi: pan Janusz proponuje przejście na tyChatTry it
    • Otwórz pudełko i opowiedz: formalnie czy nieformalnie?Open the boxUnlock

  6. Chapter 6Praca domowa

    • Wybierz poprawną formę: czat „Mieszkanie na Pradze”Choose the optionUnlock
    • Dopasuj słowa i definicjeMatchUnlock
    • Napisz wiadomość: z „Pan” na „ty”Writing, checked by the teacherUnlock
    • Nagraj odpowiedź: jak ludzie zwracają się do siebie w twoim kraju?Speaking, checked by the teacherUnlock

25 exercises in 6 chapters. Start a 7-day free trial to open all of them, copy any part into your own lessons, and teach the lesson live.

Vocabulary

11 words and phrases from the lesson, each with a picture and audio in edio.

+8 more with pictures and audio in the lessonMore words

  • uścisk dłoni
  • przełożony
  • gafa
  • forma grzecznościowa
  • ukłon
  • wizytówka
  • nieformalny
  • pozdrawiać / pozdrowić

Grammar: z formy pan / pani na ty: czasownik, zaimki, wołacz

Forma grzecznościowa to pan, pani i czasownik w 3. osobie. Po przejściu na ty zmienia się czasownik, zaimek i zwrot do osoby: Dziękuję panu, panie Januszu staje się Dziękuję ci, Januszu. Schemat zestawia formy w tabelach, pokazuje krok pośredni z imieniem i gotowe zwroty do propozycji.

Pan, pani czy ty? Zmieniamy formę

Po przejściu na ty zmieniamy czasownik (3. osoba → 2. osoba) i zaimek: pana → cię, panu → ci, z panem → z tobą.

Czasownik: z 3. osoby na 2.

Czy pan wie? zmienia się w Wiesz?, ma pan w masz, był pan w byłeś, a mogłaby pani w mogłabyś. Zamiast Proszę usiąść mówimy w trybie rozkazującym Usiądź, a zamiast Proszę pana na początku zdania – Słuchaj.

formalnie (pan / pani)na tyco się zmienia?
Czy pan / pani wie?Wiesz?wie → wiesz
Ma pan / pani czas?Masz czas?ma → masz
Czy był pan w Toruniu?Czy byłeś w Toruniu?był → byłeś
Czy była pani w Toruniu?Czy byłaś w Toruniu?była → byłaś
Czy mógłby pan pomóc?Mógłbyś pomóc?mógłby → mógłbyś
Czy mogłaby pani pomóc?Mogłabyś pomóc?mogłaby → mogłabyś
Proszę usiąść.Usiądź.tryb rozkazujący
Proszę pana, mam pytanie.Słuchaj, mam pytanie.na początku zdania

Zaimki: cię, ci, z tobą, twój

Pana i panią zastępuje cię, panu – ci, z panem – z tobą, o panu – o tobie, a pana rower – twój rower. Krótkie cię i ci są najczęstsze, ale po przyimku zostają długie formy: dla ciebie, do ciebie.

Zaimek: kogo? komu? z kim?

pytanie (przypadek)pan / panityprzykład
kogo? czego? (dopełniacz)pana / panicię (ciebie)Nie widziałam cię wczoraj.
kogo? co? (biernik)pana / paniącię (ciebie)Zapraszam cię na herbatę.
komu? (celownik)panu / panici (tobie)Dziękuję ci za pomoc.
z kim? (narzędnik)z panem / z paniąz tobąRozmawiałam z tobą o łące.
o kim? (miejscownik)o panu / o panio tobieZosia dużo mówi o tobie.
czyj? czyja?pana / pani rowertwój rower, twoja łąkaTo twój rower?
wołaczPanie Januszu! Pani Sofio!Januszu! Sofio!Januszu, masz chwilę?

Uwaga!

Przejście na ty jest na zawsze: potem nie wypada wracać do „pan” i „pani”. Krótkie formy cię, ci są najczęstsze. Po przyimku zawsze mówimy długie formy: do ciebie, dla ciebie, o tobie, z tobą.

Krok pośredni i gotowe zwroty

Między pani a ty jest forma z imieniem: Zosiu → Pani Zosiu → Pani Zofio, od najmniej do najbardziej formalnej. Propozycja brzmi Może przejdziemy na ty? albo Mówmy sobie po imieniu!, a odpowiedź – Bardzo chętnie! Jestem Sofia.

  • Od najmniej do najbardziej formalnej formy: Zosiu → Pani Zosiu → Pani Zofio.
  • Do starszej osoby pełne imię: pani Jadwigo (nie: pani Jadziu).
  • Propozycja: Może przejdziemy na ty? Jestem Janusz. albo Mówmy sobie po imieniu!
  • Mówmy = forma „my”, jak chodźmy.
  • Odpowiedź: Bardzo chętnie! Jestem Sofia.

Błędy: mieszanie form i powrót do pan

Najczęstszy błąd to mieszanie form: Czy pan wiesz?. Niegrzecznie brzmi pan z samym nazwiskiem, a Dziękuję cię to zły przypadek. Po przejściu na ty nie wracamy już do pan i pani.

  • Czy pan wiesz, gdzie są grabie?

    Czy pan wie, gdzie są grabie? / Wiesz, gdzie są grabie?

    nie mieszamy form: pan + 3. osoba albo ty + 2. osoba

  • Panie Kowalski, ma pan chwilę?

    Proszę pana, ma pan chwilę?

    pan + nazwisko brzmi niegrzecznie

  • Dziękuję cię za pomoc.

    Dziękuję ci za pomoc.

    dziękować komu? → ci

  • (już na ty) Dzień dobry, panie Januszu! Ma pan czas?

    (już na ty) Cześć, Januszu! Masz czas?

    na ty jest na zawsze: nie wracamy do „pan”

To samo zdanie: formalnie i na ty

  • Czy pan wie, gdzie są grabie? → Wiesz, gdzie są grabie?wie → wiesz
  • Dziękuję panu za pomoc. → Dziękuję ci za pomoc.komu? panu → ci
  • Rozmawiałam z panem o łące. → Rozmawiałam z tobą o łące.z kim? z panem → z tobą
  • Proszę pana, mam prośbę. → Słuchaj, mam prośbę.
  • Czy mogłaby pani narysować plan? → Mogłabyś narysować plan?
  • Pani Zosiu, ma pani chwilę? → Zosiu, masz chwilę?

More lessons on this grammar: Formy grzecznościowe lessons and exercises · Zaimki lessons and exercises

Try the Formy grzecznościowe exercises

Try them yourself: these are the same exercises your students do in edio.

More exercises

What's in the lesson

  • 13 auto-checked exercises
  • 2 games
  • 2 teacher-checked tasks
  • 1 article
  • 1 grammar scheme
  • 1 set of word cards
  • 2 audio clips
  • 1 picture
  • 2 transcripts

The main objectives of this lesson are to:

  • zaproponować przejście na ty i przyjąć propozycję: Może przejdziemy na ty? Jestem Janusz. – Bardzo chętnie! Jestem Sofia.
  • zamienić czasownik z formy pan / pani na formę ty: Czy pan wie? → Wiesz?, Czy mogłaby pani…? → Mogłabyś…?
  • użyć zaimków po przejściu na ty: Dziękuję ci, Nie widziałam cię, Rozmawiałam z tobą, To twój rower?
  • zwrócić się do kogoś imieniem w wołaczu albo formą pośrednią: Januszu!, Pani Zosiu, pani Jadwigo
  • wyjaśnić, kto w Polsce proponuje przejście na ty w życiu prywatnym, a kto w pracy

To lekcja 19 kursu Polski B1.2 · Zmieniamy świat, trzecia w module Zwyczaje i dobre maniery. Wraca do wołacza i form Pan / Pani z lekcji 26 i 27 kursu Polski B1.1 · Historie w podróży, do form mówmy, chodźmy z kursu A2.2 i do zdrobnień imion z lekcji 18. Przejście na ty to polski zwyczaj, który od razu wymaga zmiany gramatyki, więc temat i forma idą tu w parze. Lekcja 20 to projekt zamykający moduł: obiad u babci Hani.

Na rozgrzewkę uczniowie kręcą kołem z pytaniami o to, jak mówią do sąsiadów czy nauczycieli, poznają jedenaście słów z obrazkami, od przejść na ty po pozdrawiać, i rozpoznają sześć z nich na zdjęciach. Czytają artykuł z rubryki językowej o tym, kto i kiedy proponuje mówienie po imieniu, z zadaniem prawda/fałsz i quizem. Słuchają rozmowy Sofii z sąsiadem przy łące i jej wiadomości głosowej do Zosi. Po schemacie jest pięć zadań, w tym wiadomość Sofii do Janusza z lukami. Na koniec uczeń sam odpisuje panu Januszowi na czacie, a w parze albo z nauczycielem otwiera pudełko z pytaniami o formy w swoim kraju.

Dwa zadania domowe są sprawdzane automatycznie: wybór form w czacie mieszkania i łączenie słów z definicjami. Przepisanie e-maila z formy „Pan” na ty i nagranie o tym, jak ludzie zwracają się do siebie w kraju ucznia, ocenia nauczyciel.

Grammar:
pan / pani → ty · cię, ci, tobą, tobie · wołacz z imieniem · przejście na ty
Topic:
przejście na ty · formy grzecznościowe · dobre maniery · sąsiedzi · Praga

Teaching tips

  • Zacznij od pytania, do kogo uczniowie mówią „ty”: niech wymienią osoby z własnego życia, a potem porównają je z regułą z artykułu. Różnice między krajami ożywiają rozmowę bardziej niż sama tabela.
  • Ćwicz pary zdań na głos: mówisz zdanie formalne, a uczeń od razu podaje wersję na ty. Zacznij od Czy pan wie?, potem dodaj zaimki: Dziękuję panu, z panem, pana rower.
  • Wyłapuj mieszanie form typu Czy pan wiesz?: to błąd, który łatwo przeoczyć w szybkiej rozmowie. Poproś, by uczeń najpierw zdecydował, czy mówi do pana, czy do kolegi, a dopiero potem wybrał końcówkę.
  • Odegraj z uczniami przejście na ty z pomyłką, jak Sofia w nagraniu: jedna osoba proponuje, druga przyjmuje i raz się myli. Śmiech pomaga zapamiętać, że na ty jest na zawsze.

Liked it?

Teach the whole lesson in edio

25 exercises in 6 chapters, ready to teach. edio is an online platform for language schools and teachers: ready-made interactive lessons, live classes, homework and student progress in one place.

  1. Start a free trial

    7 days, no credit card.

  2. Open the lesson

    Find it in the library of 621 ready lessons. Teach it as it is, or copy any chapter into your own lessons.

  3. Teach it live or as homework

    Students work in their own accounts, in sync with you during the lesson, and the practice exercises check themselves.

Teach it free for 7 days

The whole course: Polski B1.2 · Zmieniamy świat

32 lekcje polskiego B1, tylko po polsku, dalszy ciąg kursu Polski B1.1 · Historie w podróży z tymi samymi bohaterami. Współlokatorzy z kamienicy na Pradze poznają założycieli firm, artystów, wolontariuszy i podróżników. Po kursie uczniowie opowiadają historię firmy, proponują zmiany w swojej okolicy, opisują plakat albo rzeźbę, wiedzą, jak zachować się w gościach, i zgłaszają się na wolontariat. Każdy moduł zamyka projekt, słowa objaśniają zdjęcia i polskie definicje, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.See the course

  1. Unit 1 Historie start-upów

    ElevenLabs, Wedel i Brainly; strona bierna z zostać i być, przez + biernik; prezentacja start-upu w 60 sekund

    1. Lesson 1Lektor, który zainspirował start-upStrona bierna z „zostać” w czasie przeszłym
    2. Lesson 2Wedel: słodka historia od 1851 rokuStrona bierna: być czy zostać?
    3. Lesson 3Brainly: od Zadane.pl do całego świataStrona bierna z „przez” i w czasie przyszłym
    4. Lesson 4Projekt: start-up w 60 sekundPowtórka strony biernej: zostać, być, przez i przyszłość

  2. Unit 2 Miasta jutra

    EC1 w Łodzi, Zakrzówek, krakowskie Planty; formy na -no / -to, z się i można by; wniosek o zielony skwer

    1. Lesson 5Elektrownia pełna nauki: EC1 w ŁodziFormy bezosobowe na -no, -to
    2. Lesson 6Kąpiel w starym kamieniołomie: ZakrzówekFormy z „się” oraz można, wolno, trzeba
    3. Lesson 7Tam, gdzie stały mury: krakowskie PlantyTryb przypuszczający w propozycjach: można by, trzeba by
    4. Lesson 8Projekt: zielony skwer na roguPowtórka: formy na -no / -to, z się i można by

  3. Unit 3 Jedzenie przyszłości

    sady pod Grójcem, kiszonki, bank nasion w Radzikowie; imiesłowy kwitnący i ukiszony; menu bez marnowania w barze mlecznym

    1. Lesson 9Największy sad EuropyImiesłów przymiotnikowy czynny: -ący, -ąca, -ące
    2. Lesson 10Magia kiszonekImiesłów przymiotnikowy bierny: -ny, -ony, -ty
    3. Lesson 11Nasiona na rok 2100Fraza z imiesłowem czy zdanie z „który”
    4. Lesson 12Projekt: kuchnia bez marnowaniaPowtórka: imiesłowy i zdania z „który”

  4. Unit 4 Pamięć i nauka

    Centrum Nauki Kopernik, Dyktando, uniwersytety trzeciego wieku; czasowniki z narzędnikiem, dopełniaczem i przyimkiem; własny plan nauki

    1. Lesson 13Dotknij wszystkiego! Centrum Nauki KopernikCzasowniki z narzędnikiem: kim? czym?
    2. Lesson 14Ó czy u? Wielkie dyktandoCzasowniki z dopełniaczem: czego?
    3. Lesson 15Studenci po siedemdziesiątceCzasowniki z przyimkiem: na, do, o, z
    4. Lesson 16Projekt: mój plan naukiPowtórka: czym? czego? czy z przyimkiem?

  5. Unit 5 Zwyczaje i dobre maniery

    kwiaty w prezencie, mikołajki, przejście na ty; wypada i nie wypada, zdrobnienia; obiad u babci Hani

    1. Lesson 17Tylko nieparzyste: kwiaty w prezencieWypada, nie wypada, należy, nie należy + bezokolicznik
    2. Lesson 18Słodycze w bucikach: MikołajkiZdrobnienia: -ek, -ik, -ka, -uszko i imiona
    3. Lesson 19 · you're hereMówmy sobie po imieniu!Z formy pan / pani na ty: czasownik, zaimki, wołacz
    4. Lesson 20Projekt: gość w polskim domuPowtórka: wypada, zdrobnienia i przejście na ty

  6. Unit 6 Sztuka i design

    Polska Szkoła Plakatu, Agora Magdaleny Abakanowicz, fotel 366; opis obrazu, forma na -ąc, materiały; wystawa i audioprzewodnik

    1. Lesson 21Plakaty, które stały się sztukąOpis obrazka: przyimki, przypadki i „widać”
    2. Lesson 22Tłum z żelaza: Agora w ChicagoImiesłów przysłówkowy współczesny: forma na -ąc
    3. Lesson 23Fotel z mieszkania babci: model 366Z czego to jest? Z / ze, przymiotniki i imiesłowy
    4. Lesson 24Projekt: nasza wystawaPowtórka: opis obrazka, forma na -ąc i materiały

  7. Unit 7 Wolontariusze

    WOŚP, Sprzątanie świata, spacery z psami ze schroniska; około i procenty, niech każdy…, zależy mi; zgłoszenie na wolontariat

    1. Lesson 25Czerwone serduszko na każdej kurtce: WOŚPLiczby w raportach: około, ponad, ułamki i procenty
    2. Lesson 26Sprzątanie świata: dbamy o planetęApele: niech + forma „on” albo „oni” i bezokolicznik na tablicach
    3. Lesson 27Sobotnie spacery z psami ze schroniskaCelownik w zwrotach: zależy mi, brakuje mi, chce mi się
    4. Lesson 28Projekt: zgłoszenie na wolontariatPowtórka modułu: liczby w raportach, apele i celownik

  8. Unit 8 Przygoda i wyzwanie

    Wanda Rutkiewicz, Andrzej Bargiel, Marek Kamiński; zanim, mimo że, dzięki i z powodu; wyprawa przedstawiona sponsorowi

    1. Lesson 29Pierwsza Europejka na EvereścieZdania czasowe: zanim, gdy tylko, dopóki nie, aż
    2. Lesson 30Na nartach z K2Zdania przyzwalające: chociaż, mimo że, mimo + dopełniacz
    3. Lesson 31Oba bieguny w jeden rokPrzyczyna: dzięki, przez, z powodu, ponieważ, bo, dlatego
    4. Lesson 32Projekt: wyprawa marzeńPowtórka modułu: zdania czasowe, przyzwalające i przyczynowe

Questions about this lesson

Co to są formy grzecznościowe w języku polskim?
To pan, pani, państwo z czasownikiem w 3. osobie. Mówimy tak do dorosłych, których nie znamy albo z którymi nie jesteśmy na ty: Czy pan wie, która godzina?, Czy mogłaby pani pomóc?. Forma ty z czasownikiem w 2. osobie jest dla rodziny, przyjaciół i dzieci. W lekcji Mówmy sobie po imieniu! na edio.ai uczniowie ćwiczą przejście z jednej formy na drugą.
Co to znaczy „przejść na ty”?
Zacząć mówić sobie po imieniu zamiast pan i pani. Zwykle ktoś proponuje to krótko: Może przejdziemy na ty? Jestem Janusz, a druga osoba odpowiada Bardzo chętnie! Jestem Sofia. Po takiej zmianie nie wraca się do form grzecznościowych, nawet po awansie w pracy. Wystarczy uśmiech, nie potrzeba żadnej ceremonii.
Kto proponuje przejście na ty?
Osoba starsza, a między kobietą i mężczyzną – kobieta. W pracy decyduje przełożony, a pracownik nie proponuje tego pierwszy. Klient może zaproponować przejście na ty osobie, która go obsługuje, ale nie odwrotnie. Młodzi ludzie w podobnym wieku zwykle od razu mówią sobie ty.
Jak zmienić zdanie z formy „pan” na „ty”?
Zmieniamy czasownik na 2. osobę i zaimek na ty. Czy pan wie? → Wiesz?, Dziękuję panu → Dziękuję ci, Rozmawiałam z panem → Rozmawiałam z tobą, pana rower → twój rower. W czasie przeszłym dochodzi końcówka osobowa: był pan → byłeś, była pani → byłaś.
Mówi się „Czy pan wie?” czy „Czy pan wiesz?”
Poprawnie: Czy pan wie?, a na ty Wiesz? Pan i pani łączą się z czasownikiem w 3. osobie, tak jak on i ona. Forma Czy pan wiesz? miesza dwie formy i brzmi niechlujnie, a nawet lekceważąco. W lekcji Mówmy sobie po imieniu! ten błąd jest na liście typowych pomyłek i wśród złych odpowiedzi w czacie.
„Dziękuję ci” czy „dziękuję cię”?
Poprawnie: dziękuję ci, bo dziękować łączy się z celownikiem. Pytamy komu?, więc dziękuję panu, dziękuję pani, a na ty dziękuję ci albo, z naciskiem, tobie. Cię to biernik lub dopełniacz: zapraszam cię, nie widziałam cię. Długie formy ciebie i tobie stoją po przyimkach: dla ciebie, o tobie.
Czy „Panie Kowalski” to grzeczna forma?
Nie, pan z samym nazwiskiem brzmi niegrzecznie. Lepiej powiedzieć proszę pana albo użyć tytułu: panie profesorze, pani doktor. Z imieniem forma jest uprzejma i dość ciepła: panie Januszu, pani Zosiu. Do starszej osoby grzeczniej brzmi pełne imię niż zdrobnienie: pani Jadwigo, nie pani Jadziu.
Jak uczyć form grzecznościowych na poziomie B1?
Przez scenę, w której forma zmienia się na oczach ucznia. Rozmowa zaczęta na pan i pani, a skończona na ty, pokazuje wszystkie zmiany naraz: czasownik, zaimki i wołacz. Na B1 uczniowie znają już Czy mógłby pan…?, więc nowe są głównie cię, ci i z tobą. Potem warto porównać polskie zwyczaje z krajem ucznia.
Jak ćwiczyć przejście na ty na zajęciach indywidualnych online?
W scenkach, w których nauczyciel jest raz sąsiadem, raz szefem. Uczeń decyduje, czy mówić pan, czy ty, a w połowie scenki nauczyciel proponuje przejście na ty. W edio uczeń odpowiada też na czacie, wybierając zdania na ty, a pudełko z pytaniami o zwyczaje działa w parze z nauczycielem.
Czy są interaktywne ćwiczenia z form grzecznościowych?
Tak, a czat dobrze sprawdza, czy uczeń nie miesza form. Na tej stronie można wypróbować trzy części lekcji Mówmy sobie po imieniu!: rozmowę Sofii i pana Janusza po pracy na łące, tabelę form z pani i z ty do uzupełnienia oraz czat, w którym sąsiad proponuje uczniowi przejście na ty. Reszta lekcji, od artykułu po pracę domową, jest w pełnej wersji.
Unlock full lesson

Teach this lesson with your students

Book a demoStart free trial

No credit card required