Sign up for freeSign up

Elektrownia pełna nauki: EC1 w Łodzi – formy bezosobowe na -no, -to: zbudowano, otwarto

Lekcja polskiego B1 dla obcokrajowców o formach bezosobowych na -no, -to: co zrobiono z dawną elektrownią EC1 w Łodzi, gdy nie mówimy, kto to zrobił.

Grammar
Forma na -no / -to: zbudowano, uruchomiono, zamknięto, otwarto. Bez podmiotu i bez był; po niej biernik (uruchomiono turbinę), a po nie dopełniacz (nie zburzono hali maszyn).
Topic
Pierwsza komercyjna elektrownia w Łodzi pracowała 93 lata, a po rewitalizacji ma planetarium, centrum nauki i taras na chłodni kominowej. Sofia i Tom zwiedzają EC1.
Activities
Artykuł z magazynu o podróżach, rozmowa na tarasie i opowieść przewodnika do wysłuchania, schemat z pięcioma ćwiczeniami, czat z Izabelą i koło z pytaniami o miasto.

What's inside

  1. Chapter 1Ruszamy do Łodzi!

    • PictureUnlock
    • Otwórz pudełko i odpowiedzOpen the boxUnlock
    • Posłuchaj i zapamiętaj nowe słowaVocabularyTry it
    • Spójrz na zdjęcia i wybierz słowoChoose by pictureUnlock

  2. Chapter 2Czytamy: od prądu do planetarium

    • Przeczytaj artykuł: Od prądu do planetariumArticleUnlock
    • Przeczytaj i wybierz: prawda czy fałszTrue or falseUnlock
    • Przeczytaj jeszcze raz i wybierz odpowiedźQuizUnlock

  3. Chapter 3Słuchamy: sześć okrążeń

    • Posłuchaj: Sofia i Tom na tarasie chłodni kominowejListeningTry it
    • Transcript, for the teacherUnlock
    • Posłuchaj i wybierz odpowiedźQuizUnlock
    • Posłuchaj przewodnika: co zobaczymy w EC1?ListeningUnlock
    • Transcript, for the teacherUnlock
    • Posłuchaj jeszcze raz i wybierz: prawda czy fałszTrue or falseUnlock

  4. Chapter 4Gramatyka: zbudowano, otwarto, zamknięto

    • Spójrz na schemat: zbudowano, otwarto, zamkniętoGrammar schemeTry it
    • Wybierz poprawną formę: zbudowano czy zbudowana?Choose the optionUnlock
    • Uzupełnij zdania: wpisz formę na -no / -toFill in the gapsUnlock
    • Wypełnij tabelę: od czasownika do formy na -no / -toFill in the tableTry it
    • Przeciągnij słowa: oś czasu EC1Drag and dropUnlock
    • Wybierz poprawne zdanieQuizUnlock

  5. Chapter 5Rozmawiamy: co tu zrobiono?

    • Wybierz poprawne odpowiedzi: jak było w Łodzi?ChatTry it
    • Zakręć kołem: stare budynki, nowe życieSpin the wheelUnlock

  6. Chapter 6Praca domowa

    • Wybierz poprawną formę: blog SofiiChoose the optionUnlock
    • Dopasuj słowa i definicjeMatchUnlock
    • Napisz notatkę do przewodnika: Co tu zrobiono?Writing, checked by the teacherUnlock
    • Nagraj opowieść: przed i poSpeaking, checked by the teacherUnlock

25 exercises in 6 chapters. Start a 7-day free trial to open all of them, copy any part into your own lessons, and teach the lesson live.

Miasto i rewitalizacja po polsku: słownictwo

13 words and phrases from the lesson, each with a picture and audio in edio.

+10 more with pictures and audio in the lessonMore words

  • planetarium
  • kopuła
  • wahadło
  • eksponat
  • rewitalizacja
  • przestrzeń publiczna
  • przebudowa
  • zburzyć
  • uruchomić
  • postawić

Grammar: formy bezosobowe na -no, -to

Lekcja 1 pokazała stronę bierną z zostać, a ta wprowadza krótszy sposób mówienia o tym, co zrobiono: formę na -no / -to, która nie ma podmiotu. Nie zmienia się przez rodzaje ani liczby, opisuje tylko przeszłość i nie łączy się z przez. Schemat ma dwie tabele, porównanie ze stroną bierną, przykłady, wskazówkę i typowe błędy.

Zbudowano, otwarto, zamknięto: co zrobiono?

Forma na -no / -to mówi, co zrobiono w przeszłości, ale nie mówi, kto to zrobił. Nie ma podmiotu i nigdy się nie zmienia.

Od formy oni do formy na -no / -to

Pierwsza tabela prowadzi od bezokolicznika przez formę oni i imiesłów do nowej formy: zbudowali → zbudowano, uruchomili → uruchomiono, zamknęli → zamknięto. Ostatni wiersz każe zapamiętać odkryto i otwarto, a nie otworzono.

czasownik (co zrobić?)oni (czas przeszły)strona bierna (lekcja 1)forma na -no / -to
zbudować, przekazaćzbudowali, przekazalizbudowany, przekazanyzbudowano, przekazano (-ali → -ano)
uruchomić, zakończyćuruchomili, zakończyliuruchomiony, zakończonyuruchomiono, zakończono (-ili, -yli → -ono)
zamknąć, rozpocząć, wziąćzamknęli, rozpoczęli, wzięlizamknięty, rozpoczęty, wziętyzamknięto, rozpoczęto, wzięto (-ęli → -ęto; uwaga: zamknięto)
odkryć, otworzyćodkryli, otworzyliodkryty, otwartyodkryto, otwarto (zapamiętaj!)

Biernik, a po nie dopełniacz

Forma na -no / -to nie ma podmiotu, więc to, co zrobiono, stoi w bierniku: otwarto nową halę, przyjęto pierwszych gości. W zdaniu przeczącym biernik zmienia się w dopełniacz: nie zburzono hali maszyn, nie wyrzucono starej turbiny.

zdanieprzypadek (pytanie)przykład
tak (+)biernik (kogo? co?)Otwarto nową halę. Uruchomiono turbinę. Przyjęto pierwszych gości.
nie (−)dopełniacz (kogo? czego?)Nie zburzono hali maszyn. Nie wyrzucono starej turbiny.

Strona bierna czy forma na -no / -to?

Porównanie stawia obok siebie Planetarium zostało otwarte w 2016 roku i W 2016 roku otwarto planetarium. Znaczenie jest to samo, ale w drugim zdaniu nie ma podmiotu. Różnicę widać przy rzeczownikach żeńskich: turbina została uruchomiona, ale uruchomiono turbinę.

strona bierna (lekcja 1)

  • Planetarium zostało otwarte w 2016 roku.

forma na -no / -to

  • W 2016 roku otwarto planetarium.

Przykłady i wskazówka

Pięć przykładów układa się w oś czasu elektrowni, od W 1907 roku uruchomiono pierwszą turbinę po taras na chłodni. Wskazówka przypomina, że forma na -no / -to nie przyjmuje był ani przez; gdy wykonawca jest ważny, wracamy do strony biernej.

Przykłady

  • W 1907 roku uruchomiono pierwszą turbinę.co? → biernik
  • Elektrownię zamknięto w 2000 roku, po 93 latach pracy.
  • W 2006 roku budynki przekazano miastu.
  • Na szczęście nie zburzono hali maszyn.nie + dopełniacz (czego?)
  • Na górze chłodni urządzono taras widokowy.

Uwaga!

Forma na -no / -to: tylko o przeszłości, zawsze tak samo (-o), bez był / była / było. Nie mówi, kto to zrobił, więc nie dodajemy „przez…”. Chcesz powiedzieć, kto? Użyj strony biernej z „przez” (lekcja 3). Łatwy sposób: zbudowany → zbudowano, otwarty → otwarto, zamknięty → zamknięto.

Typowe błędy

Schemat poprawia mianownik zamiast biernika (otwarto nowa hala), biernik po nie (nie zamknięto elektrownię), dodane był (elektrownię był zbudowano) i formę otworzono zamiast otwarto.

  • Otwarto nowa hala.

    Otwarto nową halę.

    biernik (co?)

  • W 1999 roku jeszcze nie zamknięto elektrownię.

    W 1999 roku jeszcze nie zamknięto elektrowni.

    nie + dopełniacz (czego?)

  • Elektrownię był zbudowano ponad sto lat temu.

    Elektrownię zbudowano ponad sto lat temu.

    bez był / była / było

  • W 2016 roku otworzono planetarium.

    W 2016 roku otwarto planetarium.

    otwarty → otwarto

More lessons on this grammar: Strona bierna lessons and exercises

Try the Formy na -no, -to exercises

Try them yourself: these are the same exercises your students do in edio.

More exercises

What's in the lesson

  • 13 auto-checked exercises
  • 2 games
  • 2 teacher-checked tasks
  • 1 article
  • 1 grammar scheme
  • 1 set of word cards
  • 2 audio clips
  • 1 picture
  • 2 transcripts

The main objectives of this lesson are to:

  • opowiedzieć, co zrobiono z miejscem, bez mówienia, kto to zrobił: Elektrownię zamknięto w 2000 roku., W 2016 roku otwarto planetarium.
  • utworzyć formę na -no / -to od formy oni: zbudowali → zbudowano, uruchomili → uruchomiono, zamknęli → zamknięto, ale otworzyli → otwarto
  • postawić po formie na -no / -to biernik, a po nie dopełniacz: uruchomiono turbinę, nie wyrzucono starej turbiny
  • zamienić stronę bierną na formę na -no / -to: Planetarium zostało otwarte w 2016 roku. → W 2016 roku otwarto planetarium.
  • rozmawiać o zmianach w swoim mieście: Jaki stary budynek w twoim mieście przebudowano?, Lepiej zburzyć stary budynek czy dać mu nowe życie?

To lekcja 5 kursu Polski B1.2 · Zmieniamy świat, która otwiera moduł Miasta jutra. Po stronie biernej z lekcji 1–3 uczniowie poznają formę na -no / -to, krótszy sposób mówienia o tym, co zrobiono. Opiera się ona na formie oni czasu przeszłego, na imiesłowach z lekcji 1 i na dopełniaczu po przeczeniu. Rewitalizacja starej elektrowni to ciąg zdarzeń, w których wykonawca się nie liczy. Lekcja 6 dodaje formy z się oraz można, wolno i trzeba.

Na rozgrzewkę uczniowie otwierają pudełko z pytaniami o stare budynki i muzea, poznają trzynaście słów z obrazkami, od elektrowni po postawić, i rozpoznają sześć z nich na zdjęciach. Czytają artykuł Od prądu do planetarium z zadaniem prawda/fałsz i quizem. Słuchają rozmowy Sofii i Toma na tarasie chłodni kominowej i przewodnika Alberta przy starej turbinie. Po schemacie jest pięć ćwiczeń, w tym tabela form i oś czasu EC1. Na koniec uczeń sam odpisuje Izabeli na czacie, a w parze kręci kołem z pytaniami o zmiany w swoim mieście.

Praca domowa ma cztery zadania. Wybór formy na blogu Sofii i dopasowanie słów do definicji są sprawdzane automatycznie. Notatka do przewodnika i nagranie „przed i po” ocenia nauczyciel.

Grammar:
formy na -no / -to · zbudowano, otwarto, zamknięto · biernik i dopełniacz po formie na -no / -to
Topic:
EC1 Łódź · rewitalizacja · centrum nauki · miasta jutra · Łódź

Teaching tips

  • Zacznij od formy oni: zapisz zbudowali, zamknęli, otworzyli i pokaż, jak zmienia się końcówka. Wyjątek otwarto zaznacz od razu innym kolorem.
  • Narysuj oś czasu EC1: 1906, 1907, 1930, 2000, 2006, 2008, 2016, 2018, 2025. Przy każdej dacie uczniowie mówią jedno zdanie z formą na -no / -to, zanim zobaczą zadanie z przeciąganiem.
  • Przeczenie ćwicz w parach: jedna osoba mówi, co zrobiono (zburzono halę), druga zaprzecza (nie, nie zburzono hali). Zmiana biernika w dopełniacz szybko staje się nawykiem.
  • Pokaż ten sam fakt na trzy sposoby: Miasto otworzyło planetarium, Planetarium zostało otwarte, Otwarto planetarium. Zapytaj, które zdanie mówi, kto to zrobił, a które nie.
  • Do koła przynieś zdjęcia z miast uczniów: stary dworzec, fabrykę albo plac przed remontem i po nim. Pytania o to, co tam zrobiono, mają wtedy prawdziwe odpowiedzi.

Liked it?

Teach the whole lesson in edio

25 exercises in 6 chapters, ready to teach. edio is an online platform for language schools and teachers: ready-made interactive lessons, live classes, homework and student progress in one place.

  1. Start a free trial

    7 days, no credit card.

  2. Open the lesson

    Find it in the library of 621 ready lessons. Teach it as it is, or copy any chapter into your own lessons.

  3. Teach it live or as homework

    Students work in their own accounts, in sync with you during the lesson, and the practice exercises check themselves.

Teach it free for 7 days

The whole course: Polski B1.2 · Zmieniamy świat

32 lekcje polskiego B1, tylko po polsku, dalszy ciąg kursu Polski B1.1 · Historie w podróży z tymi samymi bohaterami. Współlokatorzy z kamienicy na Pradze poznają założycieli firm, artystów, wolontariuszy i podróżników. Po kursie uczniowie opowiadają historię firmy, proponują zmiany w swojej okolicy, opisują plakat albo rzeźbę, wiedzą, jak zachować się w gościach, i zgłaszają się na wolontariat. Każdy moduł zamyka projekt, słowa objaśniają zdjęcia i polskie definicje, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.See the course

  1. Unit 1 Historie start-upów

    ElevenLabs, Wedel i Brainly; strona bierna z zostać i być, przez + biernik; prezentacja start-upu w 60 sekund

    1. Lesson 1Lektor, który zainspirował start-upStrona bierna z „zostać” w czasie przeszłym
    2. Lesson 2Wedel: słodka historia od 1851 rokuStrona bierna: być czy zostać?
    3. Lesson 3Brainly: od Zadane.pl do całego świataStrona bierna z „przez” i w czasie przyszłym
    4. Lesson 4Projekt: start-up w 60 sekundPowtórka strony biernej: zostać, być, przez i przyszłość

  2. Unit 2 Miasta jutra

    EC1 w Łodzi, Zakrzówek, krakowskie Planty; formy na -no / -to, z się i można by; wniosek o zielony skwer

    1. Lesson 5 · you're hereElektrownia pełna nauki: EC1 w ŁodziFormy bezosobowe na -no, -to
    2. Lesson 6Kąpiel w starym kamieniołomie: ZakrzówekFormy z „się” oraz można, wolno, trzeba
    3. Lesson 7Tam, gdzie stały mury: krakowskie PlantyTryb przypuszczający w propozycjach: można by, trzeba by
    4. Lesson 8Projekt: zielony skwer na roguPowtórka: formy na -no / -to, z się i można by

  3. Unit 3 Jedzenie przyszłości

    sady pod Grójcem, kiszonki, bank nasion w Radzikowie; imiesłowy kwitnący i ukiszony; menu bez marnowania w barze mlecznym

    1. Lesson 9Największy sad EuropyImiesłów przymiotnikowy czynny: -ący, -ąca, -ące
    2. Lesson 10Magia kiszonekImiesłów przymiotnikowy bierny: -ny, -ony, -ty
    3. Lesson 11Nasiona na rok 2100Fraza z imiesłowem czy zdanie z „który”
    4. Lesson 12Projekt: kuchnia bez marnowaniaPowtórka: imiesłowy i zdania z „który”

  4. Unit 4 Pamięć i nauka

    Centrum Nauki Kopernik, Dyktando, uniwersytety trzeciego wieku; czasowniki z narzędnikiem, dopełniaczem i przyimkiem; własny plan nauki

    1. Lesson 13Dotknij wszystkiego! Centrum Nauki KopernikCzasowniki z narzędnikiem: kim? czym?
    2. Lesson 14Ó czy u? Wielkie dyktandoCzasowniki z dopełniaczem: czego?
    3. Lesson 15Studenci po siedemdziesiątceCzasowniki z przyimkiem: na, do, o, z
    4. Lesson 16Projekt: mój plan naukiPowtórka: czym? czego? czy z przyimkiem?

  5. Unit 5 Zwyczaje i dobre maniery

    kwiaty w prezencie, mikołajki, przejście na ty; wypada i nie wypada, zdrobnienia; obiad u babci Hani

    1. Lesson 17Tylko nieparzyste: kwiaty w prezencieWypada, nie wypada, należy, nie należy + bezokolicznik
    2. Lesson 18Słodycze w bucikach: MikołajkiZdrobnienia: -ek, -ik, -ka, -uszko i imiona
    3. Lesson 19Mówmy sobie po imieniu!Z formy pan / pani na ty: czasownik, zaimki, wołacz
    4. Lesson 20Projekt: gość w polskim domuPowtórka: wypada, zdrobnienia i przejście na ty

  6. Unit 6 Sztuka i design

    Polska Szkoła Plakatu, Agora Magdaleny Abakanowicz, fotel 366; opis obrazu, forma na -ąc, materiały; wystawa i audioprzewodnik

    1. Lesson 21Plakaty, które stały się sztukąOpis obrazka: przyimki, przypadki i „widać”
    2. Lesson 22Tłum z żelaza: Agora w ChicagoImiesłów przysłówkowy współczesny: forma na -ąc
    3. Lesson 23Fotel z mieszkania babci: model 366Z czego to jest? Z / ze, przymiotniki i imiesłowy
    4. Lesson 24Projekt: nasza wystawaPowtórka: opis obrazka, forma na -ąc i materiały

  7. Unit 7 Wolontariusze

    WOŚP, Sprzątanie świata, spacery z psami ze schroniska; około i procenty, niech każdy…, zależy mi; zgłoszenie na wolontariat

    1. Lesson 25Czerwone serduszko na każdej kurtce: WOŚPLiczby w raportach: około, ponad, ułamki i procenty
    2. Lesson 26Sprzątanie świata: dbamy o planetęApele: niech + forma „on” albo „oni” i bezokolicznik na tablicach
    3. Lesson 27Sobotnie spacery z psami ze schroniskaCelownik w zwrotach: zależy mi, brakuje mi, chce mi się
    4. Lesson 28Projekt: zgłoszenie na wolontariatPowtórka modułu: liczby w raportach, apele i celownik

  8. Unit 8 Przygoda i wyzwanie

    Wanda Rutkiewicz, Andrzej Bargiel, Marek Kamiński; zanim, mimo że, dzięki i z powodu; wyprawa przedstawiona sponsorowi

    1. Lesson 29Pierwsza Europejka na EvereścieZdania czasowe: zanim, gdy tylko, dopóki nie, aż
    2. Lesson 30Na nartach z K2Zdania przyzwalające: chociaż, mimo że, mimo + dopełniacz
    3. Lesson 31Oba bieguny w jeden rokPrzyczyna: dzięki, przez, z powodu, ponieważ, bo, dlatego
    4. Lesson 32Projekt: wyprawa marzeńPowtórka modułu: zdania czasowe, przyzwalające i przyczynowe

Questions about this lesson

Co to są formy na -no, -to?
To nieodmienne formy czasownika, które mówią, co zrobiono, bez podmiotu. Tworzymy je od imiesłowu albo od formy oni czasu przeszłego: zamknięty → zamknięto, zbudowali → zbudowano. Opisują tylko przeszłość i nie mają rodzaju ani liczby. W lekcji Elektrownia pełna nauki: EC1 w Łodzi na edio.ai uczniowie opowiadają nimi historię starej elektrowni.
Jak tworzy się formy bezosobowe na -no, -to?
Od imiesłowu biernego: -ny zmieniamy na -no, -ty na -to. Tak powstają zbudowany → zbudowano, uruchomiony → uruchomiono, zamknięty → zamknięto i otwarty → otwarto. Tabela w lekcji pokazuje też drogę od formy oni: przekazali → przekazano, zakończyli → zakończono, rozpoczęli → rozpoczęto. Dlatego poprawna forma to otwarto, a nie otworzono.
Czym różni się forma na -no, -to od strony biernej?
Forma na -no, -to nie ma podmiotu, strona bierna ma. Turbina została uruchomiona w 1930 roku ma podmiot turbina i imiesłów zgodny z nim. W 1930 roku uruchomiono turbinę nie ma podmiotu, a rzeczownik turbinę stoi w bierniku. Znaczenie jest prawie to samo, ale tylko strona bierna pozwala dodać wykonawcę z przez i mówić o przyszłości.
Jaki przypadek stoi po formie na -no, -to?
Biernik, a w zdaniu przeczącym dopełniacz. Mówimy otwarto nową halę, uruchomiono turbinę, przyjęto pierwszych gości. Po nie biernik zmienia się w dopełniacz, jak po każdym czasowniku przechodnim: nie zburzono hali maszyn, nie wyrzucono starej turbiny. Inne przypadki zostają bez zmian: budynki przekazano miastu.
Mówi się „otwarto” czy „otworzono”?
Poprawnie: otwarto. Forma na -to pochodzi od imiesłowu otwarty, a nie od bezokolicznika otworzyć. Tak samo mówimy zamknięto (od zamknięty), rozpoczęto i wzięto. Forma otworzono brzmi logicznie, ale jest błędna, dlatego schemat lekcji Elektrownia pełna nauki: EC1 w Łodzi wymienia ją wśród typowych błędów.
„Elektrownię zbudowano” czy „elektrownię była zbudowano”?
Bez był / była: elektrownię zbudowano. Forma na -no / -to sama wyraża przeszłość, więc nie potrzebuje czasownika być. Błąd bierze się z mieszania jej ze stroną bierną: elektrownia była budowana i została zbudowana mają podmiot oraz być albo zostać, a zbudowano nie ma żadnego z nich.
Co znaczy słowo „rewitalizacja”?
To odnowienie zniszczonego miejsca, które dostaje nowe życie. Rewitalizacja to więcej niż remont: stary budynek albo teren dostaje nowe zadanie, np. fabryka zamienia się w muzeum, a zaniedbany plac w przestrzeń publiczną. W rozmowie o mieście przydają się też słowa przebudowa, zachować, zburzyć i odnowić. Artykuł w tej lekcji opisuje rewitalizację łódzkiej elektrowni z lat 2008–2015.
Jak opisać po polsku zmiany w swoim mieście?
Formami na -no / -to, gdy wykonawca jest nieważny. Na przykład: Zamknięto parking, posadzono drzewa i postawiono ławki. Do porównania „przed i po” służą zdania Kiedyś był tu… i Teraz jest tu…, a do oceny Moim zdaniem to dobra zmiana, bo…. Taką opowieść uczniowie nagrywają w pracy domowej do lekcji o EC1.
Jak uczyć form na -no, -to na poziomie B1?
Na historii jednego miejsca, opowiedzianej datami. Uczniowie B1 znają formę oni czasu przeszłego i imiesłowy, więc nowa forma jest dla nich krótkim krokiem. Najtrudniejsze bywa przeczenie z dopełniaczem i wyjątek otwarto. W tej lekcji po schemacie jest pięć ćwiczeń: wybór formy, luki, tabela, oś czasu i wybór poprawnego zdania.
Jaka gra pomaga ćwiczyć formy na -no, -to?
Koło z pytaniami o zmiany w mieście ucznia. Pytania typu Jaki stary budynek w twoim mieście przebudowano? czy Gdzie w twoim mieście otwarto nowe muzeum? same podsuwają formę do odpowiedzi. W edio kołem kręci się w parze albo z nauczycielem, a czat z Izabelą uczeń przechodzi samodzielnie.
Jaką pracę domową zadać do form na -no, -to?
Notatkę do przewodnika o odnowionym miejscu. Uczeń pisze, czym to miejsce było kiedyś, co tu zrobiono (4–5 form na -no / -to) i dlaczego warto tu przyjść. Do tego dochodzi nagranie „przed i po” o zmianie w jego mieście. W lekcji o EC1 oba zadania ocenia nauczyciel, a blog z wyborem formy i dopasowanie definicji są sprawdzane automatycznie.
Czy są interaktywne ćwiczenia z form na -no, -to?
Tak, tabela form dobrze sprawdza się online. Na tej stronie działają trzy części lekcji Elektrownia pełna nauki: EC1 w Łodzi: nagranie, w którym Sofia i Tom stoją na tarasie chłodni kominowej, tabela od czasownika do formy na -no / -to oraz czat o wycieczce do Łodzi. Artykuł, opowieść przewodnika, pozostałe zadania i praca domowa są w pełnej lekcji.
Unlock full lesson

Teach this lesson with your students

Book a demoStart free trial

No credit card required