Pierwsza Europejka na Evereście: zdania złożone ze spójnikami zanim, dopóki nie, aż

About this lesson

Lekcja polskiego B1 dla obcokrajowców o spójnikach czasowych w zdaniach złożonych: zanim, gdy tylko, dopóki nie i aż, na przykładzie wejścia Wandy Rutkiewicz na Everest.

Grammar
Zanim weszła, gdy tylko wróciła, szła, dopóki nie zobaczyła szczytu, czekali, aż pogoda się poprawi: po tych spójnikach czasownik dokonany, a w historii z przeszłości zdanie główne też w czasie przeszłym.
Topic
Zosia przygotowuje do radia portret Wandy Rutkiewicz, pierwszej Europejki na Evereście (1978) i pierwszej kobiety na K2 (1986), a Tom sprawdza z nią liczby.
Activities
Tekst o ostatnich metrach pod szczytem, rozmowa w kuchni i początek audycji do wysłuchania, schemat z pięcioma ćwiczeniami, czat z kolegą z pracy i koło z pytaniami.

What's inside

  1. Chapter 1Coraz wyżej!

    • PictureUnlock
    • Otwórz pudełko i odpowiedzOpen the boxUnlock
    • Posłuchaj i zapamiętaj nowe słowaVocabularyTry it
    • Spójrz na zdjęcia i wybierz słowoChoose by pictureUnlock
  2. Chapter 2Czytamy: ostatnie pięćdziesiąt metrów

    • Przeczytaj artykuł: Ostatnie pięćdziesiąt metrówArticleUnlock
    • Przeczytaj i wybierz: prawda czy fałszTrue or falseUnlock
    • Przeczytaj jeszcze raz i wybierz odpowiedźQuizUnlock
  3. Chapter 3Słuchamy: portret do radia

    • Posłuchaj: Zosia i Tom sprawdzają liczbyListeningTry it
    • Transcript, for the teacherUnlock
    • Posłuchaj i wybierz odpowiedźQuizUnlock
    • Posłuchaj początku audycji ZosiListeningUnlock
    • Transcript, for the teacherUnlock
    • Posłuchaj jeszcze raz i wybierz: prawda czy fałszTrue or falseUnlock
  4. Chapter 4Gramatyka: zanim, dopóki nie, gdy tylko, aż

    • Spójrz na schemat: zanim, dopóki nie, gdy tylko, ażGrammar schemeTry it
    • Wybierz poprawną formę czasownikaChoose the optionUnlock
    • Uzupełnij zdania: wpisz czasownik z nawiasu w odpowiedniej formieFill in the gapsUnlock
    • Przeciągnij słowa: Zosia pisze na czacie „Mieszkanie na Pradze”Drag and dropTry it
    • Wypełnij tabelę: czasownik dokonany po zanim i gdy tylkoFill in the tableUnlock
    • Wybierz poprawną odpowiedźQuizUnlock
  5. Chapter 5Rozmawiamy: moje wyzwanie

    • Wybierz poprawne odpowiedzi: audycja o WandzieChatTry it
    • Zakręć kołem: moje wyzwanieSpin the wheelUnlock
  6. Chapter 6Praca domowa

    • Wybierz poprawną formę: blog GniewkaChoose the optionUnlock
    • Dopasuj słowa i definicjeMatchUnlock
    • Napisz post: moje wyzwanieWriting, checked by the teacherUnlock
    • Nagraj historię wyzwania w 90 sekundSpeaking, checked by the teacherUnlock

Góry i wspinaczka po polsku: słownictwo

13 words and phrases from the lesson, each with a picture and audio in edio.

+10 more with pictures and audio in the lessonMore words

  • butla z tlenem
  • himalaistka
  • aklimatyzacja
  • baza
  • proporczyk
  • wspinaczka
  • maska tlenowa
  • schodzić / zejść
  • stanąć na szczycie
  • zamarznąć

Grammar: zdania czasowe: zanim, gdy tylko, dopóki nie, aż

Zdanie czasowe mówi, kiedy coś się stało albo do kiedy coś trwało. Lekcja uczy czterech spójników, które ustawiają zdarzenia w kolejności: zanim (wcześniej), gdy tylko (od razu potem), dopóki nie i aż (do momentu, kiedy coś się stało). Po wszystkich czterech zwykle stoi czasownik dokonany. Na schemat składają się tabela spójników, tabela czasów, przykłady, wskazówka i cztery pomyłki.

Zdania czasowe: co było wcześniej, co potem?

Zdanie podrzędne z „zanim, gdy tylko, dopóki nie, aż, kiedy” mówi, kiedy coś się stało albo do kiedy coś trwało. Po „zanim, gdy tylko, dopóki nie, aż” zwykle stoi czasownik dokonany (co zrobić?).

Spójniki czasu i ich znaczenie

Pierwsza tabela zestawia pięć spójników. Kiedy i gdy łączą się z oboma aspektami: Kiedy Tom liczył, Zosia pisała. Zanim, gdy tylko, dopóki nie i aż wymagają zwykle czasownika dokonanego: Zanim wyjechała, dużo trenowała, Gdy tylko wróciła, zaczęła planować.

spójnikco znaczy?jaki czasownik?przykład
kiedy / gdyw tym samym czasie albo zaraz potem (Kiedy?)dokonany albo niedokonanyKiedy Tom liczył, Zosia pisała. Gdy skończyła, zadzwoniła.
zanimwcześniej: najpierw zdanie główne, potem to, co po „zanim”dokonany (co zrobić?)Zanim wyjechała, dużo trenowała.
gdy tylkood razu potemdokonanyGdy tylko wróciła, zaczęła planować.
dopóki niedo momentu, kiedy coś się stało (Do kiedy?)nie + dokonanySzła, dopóki nie zobaczyła szczytu.
ażdo momentu, kiedy coś się stało (Do kiedy?)dokonany, bez „nie”Szła z maską, aż maska zamarzła.

Przeszłość, plany i czekanie

W historii z przeszłości oba zdania mają czas przeszły. W planach po spójniku stoi forma przyszła, a w zdaniu głównym przyszłość albo tryb rozkazujący: Zanim wyjdziesz, sprawdź pogodę. Po czekać, aż pojawia się forma przyszła, nawet w opowieści: Czekali, aż pogoda się poprawi.

o czym mówimy?po: zanim, gdy tylko, dopóki nie, ażzdanie główneprzykład
historia z przeszłościforma przeszła, dokonany: wróciła, zeszła, zamarzłaforma przeszła: zaczęła, zostawiłaGdy tylko wróciła, zaczęła planować.
plany (przyszłość)forma przyszła, dokonany: wrócę, skończysz, nagramforma przyszła albo tryb rozkazującyGdy tylko wrócę, zadzwonię. Zanim wyjdziesz, sprawdź pogodę.
czekać, aż…aż + forma przyszła, dokonany (też w historii z przeszłości)czekać w każdym czasieCzekali, aż pogoda się poprawi. Czekam, aż przyjedzie tramwaj.

Dopóki nie i aż: to samo znaczenie, inna forma

Szliśmy, dopóki nie zrobiło się ciemno znaczy to samo co szliśmy, aż zrobiło się ciemno. W dopóki nie słowo „nie” nie zmienia sensu, a aż stoi zawsze bez nie. Przykłady pokazują oba spójniki obok zanim i gdy tylko, w przeszłości i w planach.

Przykłady

  • Zanim Wanda pojechała w Himalaje, zrobiła kurs w Tatrach.najpierw kurs, potem Himalaje
  • Gdy tylko Zosia skończy tekst, zacznie nagrywać.od razu potem
  • Szliśmy, dopóki nie zrobiło się ciemno.= szliśmy, aż zrobiło się ciemno
  • Szukał kluczy, aż w końcu je znalazł.
  • Nie pójdę spać, dopóki nie skończę tekstu.po „nie”: dopełniacz (czego?)
  • Zanim wyjdziesz z domu, sprawdź pogodę.plan: forma przyszła

Uwaga!

W „dopóki nie” słowo „nie” nie zmienia sensu: „Czekali, dopóki pogoda się nie poprawiła” = pogoda się poprawiła i wtedy przestali czekać. Aż zawsze bez „nie”. Dopóki w tym znaczeniu zawsze z „nie”. W historii z przeszłości oba zdania mają zwykle czas przeszły (ale: czekali, aż pogoda się poprawi).

Typowe błędy

Schemat poprawia cztery pomyłki: zanim wchodziła zamiast zanim weszła, dopóki maska zamarzła bez nie, aż pogoda się nie poprawi z niepotrzebnym nie oraz czas teraźniejszy w zdaniu głównym historii z przeszłości: zaczyna zamiast zaczęła.

  • Zanim wchodziła na Everest, trenowała w Alpach.

    Zanim weszła na Everest, trenowała w Alpach.

    zanim + dokonany (co zrobiła?)

  • Szła z maską, dopóki maska zamarzła.

    Szła z maską, dopóki maska nie zamarzła.

    dopóki + nie = do momentu, kiedy…

  • Czekali, aż pogoda się nie poprawi.

    Czekali, aż pogoda się poprawi.

    aż zawsze bez „nie”

  • Gdy tylko wróciła, zaczyna planować.

    Gdy tylko wróciła, zaczęła planować.

    historia z przeszłości: zdanie główne też w czasie przeszłym

More lessons on this grammar: Spójniki i zdania złożone lessons and exercises · Aspekt czasownika lessons and exercises

Try the Spójniki czasowe exercises

Try them yourself: these are the same exercises your students do in edio.

What's in the lesson

  • 13 auto-checked exercises
  • 2 games
  • 2 teacher-checked tasks
  • 1 article
  • 1 grammar scheme
  • 1 set of word cards
  • 2 audio clips
  • 1 picture
  • 2 transcripts

The main objectives of this lesson are to:

  • powiedzieć z zanim, co stało się wcześniej: Zanim zeszła na dół, zostawiła na szczycie kamyk z Polski.
  • powiedzieć, co stało się od razu potem: Gdy tylko wiatr ucichł, grupa wyszła z obozu.
  • opisać, do jakiego momentu coś trwało: Szła z maską, dopóki maska nie zamarzła., Czekali, aż pogoda się poprawi.
  • dobrać aspekt i czas w obu częściach zdania: Gdy tylko skończę nagranie, wyślę ci link.
  • opowiedzieć historię własnego wyzwania w kolejności zdarzeń: Kiedy w końcu zobaczyłam metę, prawie płakałam ze szczęścia.

To lekcja 29 kursu Polski B1.2 · Zmieniamy świat, pierwsza w module Przygoda i wyzwanie. Aspekt w czasie przeszłym i przyszłym uczniowie ćwiczyli w lekcjach 1 i 2 kursu Polski B1.1 · Historie w podróży, a kiedy z czasem przyszłym w lekcji 31 kursu Polski A2.1 · Wtedy i teraz. Wejście na Everest to historia, w której liczy się kolejność: co było przed, co od razu po i jak długo trzeba było czekać. Lekcja 30 dodaje zdania przyzwalające z chociaż i mimo że.

Na rozgrzewkę uczniowie otwierają pudełko z pytaniami o góry i wyzwania, poznają trzynaście słów z obrazkami i nagraniem, od ośmiotysięcznika po zamarznąć, i rozpoznają sześć z nich na zdjęciach. Czytają tekst Zosi Ostatnie pięćdziesiąt metrów z zadaniem prawda/fałsz i quizem. Słuchają, jak Zosia i Tom sprawdzają liczby, oraz początku audycji o młodości himalaistki. Po schemacie jest pięć ćwiczeń: wybór formy, wpisywanie czasowników, czat Zosi z lukami, tabela aspektu i quiz. Na koniec uczeń sam odpowiada koledze z pracy na czacie, a kołem z pytaniami o własne wyzwania kręci w parze albo z nauczycielem.

Praca domowa ma cztery zadania. Blog Gniewka z lukami i dopasowanie słów do definicji są sprawdzane automatycznie. Post o własnym wyzwaniu z pięcioma zdaniami czasowymi i nagranie tej historii w 90 sekund ocenia nauczyciel.

Grammar:
zdania czasowe · zanim, gdy tylko · dopóki nie, aż · aspekt w zdaniach czasowych
Topic:
Wanda Rutkiewicz · Mount Everest · K2 · himalaizm · wyzwania · radio

Teaching tips

  • Narysuj oś czasu na tablicy: zaznacz trzy zdarzenia z wejścia na Everest i pokaż strzałkami, co znaczą zanim, gdy tylko i dopóki nie. Kolejność staje się widoczna, zanim padnie pierwsza reguła.
  • Zamieniaj „dopóki nie” na „aż” przy każdym przykładzie. Jeśli sens zostaje ten sam, uczeń widzi, że nie nie jest tu przeczeniem, i przestaje go wstawiać po aż.
  • Zbierz pary aspektowe na samym początku: wchodzić – wejść, wracać – wrócić, schodzić – zejść. Tabela w lekcji ich wymaga, a bez nich zdania z zanim i gdy tylko szybko się sypią.
  • Poproś o krótką historię wyzwania przed pracą domową: każdy uczeń mówi w parze trzy zdania o czymś trudnym, co mu się udało, z zanim, gdy tylko i aż w końcu.

Liked it?

Teach the whole lesson in edio

25 exercises in 6 chapters, ready to teach. edio is an online platform for language schools and teachers: ready-made interactive lessons, live classes, homework and student progress in one place.

  1. Start a free trial

    7 days, no credit card.

  2. Open the lesson

    Find it in the library of 621 ready lessons. Teach it as it is, or copy any chapter into your own lessons.

  3. Teach it live or as homework

    Students work in their own accounts, in sync with you during the lesson, and the practice exercises check themselves.

The whole course: Polski B1.2 · Zmieniamy świat

32 lekcje polskiego B1, tylko po polsku, dalszy ciąg kursu Polski B1.1 · Historie w podróży z tymi samymi bohaterami. Współlokatorzy z kamienicy na Pradze poznają założycieli firm, artystów, wolontariuszy i podróżników. Po kursie uczniowie opowiadają historię firmy, proponują zmiany w swojej okolicy, opisują plakat albo rzeźbę, wiedzą, jak zachować się w gościach, i zgłaszają się na wolontariat. Każdy moduł zamyka projekt, słowa objaśniają zdjęcia i polskie definicje, a ćwiczenia są sprawdzane automatycznie.See the course

  1. Unit 1 Historie start-upów

    ElevenLabs, Wedel i Brainly; strona bierna z zostać i być, przez + biernik; prezentacja start-upu w 60 sekund

    1. Lesson 1Lektor, który zainspirował start-upStrona bierna z „zostać” w czasie przeszłym
    2. Lesson 2Wedel: słodka historia od 1851 rokuStrona bierna: być czy zostać?
    3. Lesson 3Brainly: od Zadane.pl do całego świataStrona bierna z „przez” i w czasie przyszłym
    4. Lesson 4Projekt: start-up w 60 sekundPowtórka strony biernej: zostać, być, przez i przyszłość
  2. Unit 2 Miasta jutra

    EC1 w Łodzi, Zakrzówek, krakowskie Planty; formy na -no / -to, z się i można by; wniosek o zielony skwer

    1. Lesson 5Elektrownia pełna nauki: EC1 w ŁodziFormy bezosobowe na -no, -to
    2. Lesson 6Kąpiel w starym kamieniołomie: ZakrzówekFormy z „się” oraz można, wolno, trzeba
    3. Lesson 7Tam, gdzie stały mury: krakowskie PlantyTryb przypuszczający w propozycjach: można by, trzeba by
    4. Lesson 8Projekt: zielony skwer na roguPowtórka: formy na -no / -to, z się i można by
  3. Unit 3 Jedzenie przyszłości

    sady pod Grójcem, kiszonki, bank nasion w Radzikowie; imiesłowy kwitnący i ukiszony; menu bez marnowania w barze mlecznym

    1. Lesson 9Największy sad EuropyImiesłów przymiotnikowy czynny: -ący, -ąca, -ące
    2. Lesson 10Magia kiszonekImiesłów przymiotnikowy bierny: -ny, -ony, -ty
    3. Lesson 11Nasiona na rok 2100Fraza z imiesłowem czy zdanie z „który”
    4. Lesson 12Projekt: kuchnia bez marnowaniaPowtórka: imiesłowy i zdania z „który”
  4. Unit 4 Pamięć i nauka

    Centrum Nauki Kopernik, Dyktando, uniwersytety trzeciego wieku; czasowniki z narzędnikiem, dopełniaczem i przyimkiem; własny plan nauki

    1. Lesson 13Dotknij wszystkiego! Centrum Nauki KopernikCzasowniki z narzędnikiem: kim? czym?
    2. Lesson 14Ó czy u? Wielkie dyktandoCzasowniki z dopełniaczem: czego?
    3. Lesson 15Studenci po siedemdziesiątceCzasowniki z przyimkiem: na, do, o, z
    4. Lesson 16Projekt: mój plan naukiPowtórka: czym? czego? czy z przyimkiem?
  5. Unit 5 Zwyczaje i dobre maniery

    kwiaty w prezencie, mikołajki, przejście na ty; wypada i nie wypada, zdrobnienia; obiad u babci Hani

    1. Lesson 17Tylko nieparzyste: kwiaty w prezencieWypada, nie wypada, należy, nie należy + bezokolicznik
    2. Lesson 18Słodycze w bucikach: MikołajkiZdrobnienia: -ek, -ik, -ka, -uszko i imiona
    3. Lesson 19Mówmy sobie po imieniu!Z formy pan / pani na ty: czasownik, zaimki, wołacz
    4. Lesson 20Projekt: gość w polskim domuPowtórka: wypada, zdrobnienia i przejście na ty
  6. Unit 6 Sztuka i design

    Polska Szkoła Plakatu, Agora Magdaleny Abakanowicz, fotel 366; opis obrazu, forma na -ąc, materiały; wystawa i audioprzewodnik

    1. Lesson 21Plakaty, które stały się sztukąOpis obrazka: przyimki, przypadki i „widać”
    2. Lesson 22Tłum z żelaza: Agora w ChicagoImiesłów przysłówkowy współczesny: forma na -ąc
    3. Lesson 23Fotel z mieszkania babci: model 366Z czego to jest? Z / ze, przymiotniki i imiesłowy
    4. Lesson 24Projekt: nasza wystawaPowtórka: opis obrazka, forma na -ąc i materiały
  7. Unit 7 Wolontariusze

    WOŚP, Sprzątanie świata, spacery z psami ze schroniska; około i procenty, niech każdy…, zależy mi; zgłoszenie na wolontariat

    1. Lesson 25Czerwone serduszko na każdej kurtce: WOŚPLiczby w raportach: około, ponad, ułamki i procenty
    2. Lesson 26Sprzątanie świata: dbamy o planetęApele: niech + forma „on” albo „oni” i bezokolicznik na tablicach
    3. Lesson 27Sobotnie spacery z psami ze schroniskaCelownik w zwrotach: zależy mi, brakuje mi, chce mi się
    4. Lesson 28Projekt: zgłoszenie na wolontariatPowtórka modułu: liczby w raportach, apele i celownik
  8. Unit 8 Przygoda i wyzwanie

    Wanda Rutkiewicz, Andrzej Bargiel, Marek Kamiński; zanim, mimo że, dzięki i z powodu; wyprawa przedstawiona sponsorowi

    1. Lesson 29 · you're herePierwsza Europejka na EvereścieZdania czasowe: zanim, gdy tylko, dopóki nie, aż
    2. Lesson 30Na nartach z K2Zdania przyzwalające: chociaż, mimo że, mimo + dopełniacz
    3. Lesson 31Oba bieguny w jeden rokPrzyczyna: dzięki, przez, z powodu, ponieważ, bo, dlatego
    4. Lesson 32Projekt: wyprawa marzeńPowtórka modułu: zdania czasowe, przyzwalające i przyczynowe

Questions about this lesson

Jakie są spójniki czasowe w języku polskim?
Najczęstsze to kiedy, gdy, zanim, dopóki i aż. Do tego dochodzą gdy tylko i jak tylko (od razu potem), odkąd (od jakiegoś momentu) i podczas gdy. Każdy z nich zaczyna zdanie podrzędne, które mówi, kiedy coś się stało: Zanim wyszła, zjadła śniadanie. Na edio.ai w lekcji Pierwsza Europejka na Evereście uczniowie ćwiczą cztery z nich w historii wyprawy.
Jak budować zdania złożone ze spójnikiem „zanim”?
Po zanim stoi zwykle czasownik dokonany. Zdanie z zanim mówi, co było później, a zdanie główne, co stało się najpierw: Zanim weszła na Everest, wspinała się w Alpach. W planach po zanim stoi forma przyszła: Zanim wyjdziesz, sprawdź pogodę. Częsty błąd uczniów to forma niedokonana, np. zanim wchodziła.
Czym różni się „dopóki nie” od „aż”?
Znaczą to samo: do momentu, kiedy coś się stało. Różnią się formą: dopóki w tym znaczeniu łączy się zawsze z nie, a aż nigdy. Szła, dopóki nie zobaczyła szczytu = Szła, aż zobaczyła szczyt. Po nie rzeczownik przechodzi w dopełniacz, więc mówimy dopóki nie skończę tekstu, ale aż skończę tekst.
„Aż pogoda się poprawi” czy „aż pogoda się nie poprawi”?
Poprawnie: aż pogoda się poprawi, bez nie. Przeczenie należy do spójnika dopóki nie, a po aż go nie stawiamy. Można więc powiedzieć Czekali, aż pogoda się poprawi albo Czekali, dopóki pogoda się nie poprawiła. Po czekać, aż często stoi forma przyszła, nawet w opowieści o przeszłości.
„Gdy tylko wróciła, zaczyna” czy „zaczęła”?
W opowieści o przeszłości: gdy tylko wróciła, zaczęła. Gdy zdanie z gdy tylko mówi o przeszłości, zdanie główne też stoi w czasie przeszłym. O planach mówimy formą przyszłą w obu częściach: Gdy tylko wrócę, zacznę planować. W lekcji Pierwsza Europejka na Evereście ten błąd stoi wśród typowych pomyłek.
Jak nazywa się po polsku sprzęt do wspinaczki wysokogórskiej?
Podstawowy sprzęt to czekan, raki, lina i kask. Wysoko w Himalajach dochodzą butla z tlenem i maska tlenowa. Wyprawa zaczyna się w bazie u stóp góry, a ludzie potrzebują aklimatyzacji, czyli czasu, żeby organizm przyzwyczaił się do wysokości. Większość tych słów uczniowie poznają na kartach ze zdjęciami w lekcji Pierwsza Europejka na Evereście.
Co to jest ośmiotysięcznik?
To szczyt wyższy niż osiem tysięcy metrów. Na Ziemi jest ich czternaście, wszystkie w Himalajach i Karakorum; najwyższy jest Mount Everest (8848 m), a drugi K2 (8611 m). Słowo pochodzi od liczebnika osiem tysięcy, podobnie jak siedmiotysięcznik. Osoba, która wspina się na takie góry, to himalaista albo himalaistka.
Jak uczyć zdań złożonych ze spójnikami czasu na B1?
Na jednej historii, w której ważna jest kolejność zdarzeń. Wyprawa, egzamin albo pierwszy maraton dobrze się do tego nadają. Pomaga oś czasu na tablicy i pytanie, co było najpierw, a co potem. Potem uczniowie łączą dwa proste zdania w jedno złożone: Najpierw zrobił kurs. Potem pojechał w Tatry → Zanim pojechał w Tatry, zrobił kurs.
Jaka gra pomaga ćwiczyć zdania czasowe?
Koło z pytaniami o własne wyzwania uczniów. Pytania typu Co musisz zrobić, zanim pojedziesz w góry? albo Czego nie robisz, dopóki nie skończysz pracy? same podsuwają spójnik do odpowiedzi. Na edio.ai uczeń kręci kołem razem z kolegą z grupy albo z lektorem, również w czasie lekcji jeden na jeden przez internet.
Czy są interaktywne ćwiczenia ze spójników czasowych?
Tak, spójniki czasu najłatwiej ćwiczyć w opowieści. Na tej stronie działają trzy części lekcji Pierwsza Europejka na Evereście: nagranie, w którym Zosia i Tom sprawdzają liczby, wiadomość Zosi na czacie współlokatorów do uzupełnienia przez przeciąganie słów oraz czat, w którym kolega z pracy pyta o audycję o Wandzie.

Teach this lesson with your students

No credit card required