Celownik: trzeci przypadek, pytania komu? czemu?
Levels A2 to B1 9 lesson plans Exercises that check themselves
Celownik to trzeci z siedmiu przypadków w języku polskim. Odpowiada na pytania komu? czemu? i najczęściej nazywa osobę, która coś dostaje albo czegoś doświadcza: Daję mamie kwiaty, Pomagam bratu, Podoba mi się. Tu znajdziesz końcówki celownika i zwroty z nim, wyjaśnione z myślą o uczniach, dla których polski jest językiem obcym, oraz lekcje z biblioteki edio, które go uczą albo powtarzają (liczba lekcji: 9, poziomy A2 to B1). Każdą regułę pokazuje schemat z lekcji, a dalej możesz wypróbować zadania i wybrać lekcję dla swojej grupy.
Celownik lesson plans and drills
9 lesson plans, A2 to B1. Each is a whole lesson with reading, listening and speaking, and its page plays exercises from it.
A2Lesson planPolski A2.1Podoba mi się! Konkurs Chopinowski
A2Lesson planPolski A2.1Dobre wiadomości: muzyka wszędzie
A2Lesson planPolski A2.1Pomagam jej, pomagasz mu
A2Lesson planPolski A2.1Dobre wiadomości: dobrzy sąsiedzi
A2Lesson planPolski A2.2Kolorowe nosy w szpitalu
A2Lesson planPolski A2.2Projekt: bohaterowie z sąsiedztwa
B1Lesson planPolski B1 · EgzaminU lekarza: celownik i zaimki
B1Lesson planPolski B1.2Sobotnie spacery z psami ze schroniska
B1Lesson planPolski B1.2Projekt: zgłoszenie na wolontariat
Try the Celownik exercises
One exercise from each of 6 lessons. These are the same exercises your students do in edio.
Celownik explained
Celownik oznacza zwykle odbiorcę: tego, komu coś dajemy, mówimy albo pokazujemy, i tego, komu pomagamy. Pojawia się też w zwrotach o uczuciach i stanach, w których osoba nie jest podmiotem: zimno mi, brakuje mi domu. W liczbie mnogiej wszystkie rodzaje mają -om, a w pojedynczej końcówka zależy od rodzaju.
Zaimki: mi, ci, mu, jej, nam, wam, im
Uczniowie zwykle poznają celownik od zaimków w zwrocie podoba mi się. Osoba, która ocenia, stoi w celowniku, a czasownik zgadza się z tym, co się podoba: Podoba mi się ten utwór, ale Podobają im się mazurki.
| kto? | komu? | przykład |
|---|---|---|
| ja | mi | Podoba mi się ten utwór. |
| ty | ci | Podoba ci się? |
| on | mu | Podoba mu się konkurs. |
| ona | jej | Podoba jej się orkiestra. |
| my | nam | Podoba nam się filharmonia. |
| wy | wam | Podoba wam się Warszawa? |
| oni / one | im | Podobają im się mazurki. |
From the lesson Podoba mi się! Konkurs Chopinowski (Polski A2.1)
Komu? i co? Dwa dopełnienia w jednym zdaniu
Po dawać czy pożyczać zdanie ma często dwa dopełnienia: osoba, która coś dostaje, stoi w celowniku, a rzecz w bierniku. Olena daje Tamarze przepis, Kuba pożycza Olenie fartuch. Pomagać łączy się tylko z celownikiem: Kuba pomaga pani Ludmile.
Kto?pomaga / daje / dziękuje / pożyczakomu? → celownikco? → biernik
Olena daje Tamarze przepis.
Kuba pożycza Olenie fartuch.
Kuba pomaga pani Ludmile.
From the lesson Pomagam jej, pomagasz mu (Polski A2.1)
Rzeczowniki: sąsiadowi, bratu, mamie, dziecku
Męskie mają zwykle -owi (sąsiadowi), a kilka krótkich słów -u (panu, bratu, kotu). Żeński celownik wygląda jak miejscownik: mamie, siostrze, babci. Nijakie mają -u (dziecku), a męskie na -a odmieniają się jak żeńskie: Kubie, tacie.
Rzeczowniki: kto? → komu?
| Rodzaj | Kto? | Komu? |
|---|---|---|
| on | sąsiad, Tom, chór, dziadek | sąsiadowi, Tomowi, chórowi, dziadkowi |
| on: kilka słów na -u | pan, brat, kot | panu, bratu, kotu |
| on, ale na -a | Kuba, tata | Kubie, tacie |
| ona na -a | mama, Olena, Ludmiła, Tamara, siostra | mamie, Olenie, Ludmile, Tamarze, siostrze |
| ona na -ka | sąsiadka, córka | sąsiadce, córce |
| ona na -ia, -i | babcia, Zosia, pani | babci, Zosi, pani |
| ono | dziecko, koło | dziecku, kołu |
Uwaga!
Te zaimki już znasz: Podoba mi się! Ona: forma jak w miejscowniku (Gdzie?): w szkole → pani Ludmile, w aptece → sąsiadce, w Warszawie → mamie. Z akcentem albo bez czasownika: mnie, tobie, jemu (– Komu? – Tobie!).
From the lesson Pomagam jej, pomagasz mu (Polski A2.1)
Liczba mnoga: pacjentom, dzieciom, przyjaciołom
Końcówka -om jest wspólna dla trzech rodzajów: pacjentom, pielęgniarkom, zwierzętom. Uwagi wymagają tematy zmienione w liczbie mnogiej (ludziom, przyjaciołom) i powrót spółgłoski z liczby pojedynczej: ratownicy, ale ratownikom.
Celownik, liczba mnoga: zawsze -om
| rodzaj | liczba pojedyncza: Kto? | liczba mnoga: Kto? | celownik, l. mnoga: Komu? |
|---|---|---|---|
| on | wolontariusz | wolontariusze | wolontariuszom |
| on | pacjent | pacjenci | pacjentom |
| on | klaun | klauni | klaunom |
| on | lekarz | lekarze | lekarzom |
| on | rodzic | rodzice | rodzicom |
| on | sprzedawca | sprzedawcy | sprzedawcom |
| ona | pielęgniarka | pielęgniarki | pielęgniarkom |
| ona | dziewczynka | dziewczynki | dziewczynkom |
| ono | zwierzę | zwierzęta | zwierzętom |
Uwaga na te formy
- dziecko → dzieci → dzieciom
- człowiek → ludzie → ludziom
- przyjaciel → przyjaciele → przyjaciołom
- pies → psy → psom
- ratownik → ratownicy → ratownikom (k, nie c!)
- sąsiad → sąsiedzi → sąsiadom (d, nie dz!)
From the lesson Kolorowe nosy w szpitalu (Polski A2.2)
Temu nowemu lekarzowi i dzięki niemu
Przymiotniki i zaimki takie jak ten, mój, nasz mają -emu w rodzaju męskim i nijakim, -ej w żeńskim i -ym lub -im w liczbie mnogiej. Zaimki osobowe mają formę krótką (mu), długą (jemu) i z n- po przyimku: dzięki niemu.
Przymiotniki i zaimki: ten, mój, nasz…
| Rodzaj | Końcówka | Przykłady |
|---|---|---|
| męski i nijaki | -emu | temu nowemu lekarzowi, mojemu bratu, małemu dziecku |
| żeński | -ej | tej starszej pani, mojej córce |
| liczba mnoga | -ym, po k, g: -im | tym chorym dzieciom, polskim lekarzom |
Zaimki osobowe
| Kto? | Krótka forma | Długa forma | Po przyimku |
|---|---|---|---|
| ja | mi | mnie | dzięki mnie |
| ty | ci | tobie | dzięki tobie |
| on, ono | mu | jemu | dzięki niemu |
| ona | jej | jej | dzięki niej |
| my | nam | nam | dzięki nam |
| wy | wam | wam | dzięki wam |
| oni, one | im | im | dzięki nim |
| Pan / Pani / Państwo | Panu / Pani / Państwu | Panu / Pani / Państwu | dzięki Panu / Pani / Państwu |
From the lesson U lekarza: celownik i zaimki (Polski B1 · Egzamin)
Zależy mi, brakuje mi, chce mi się
W wielu zwrotach o potrzebach i odczuciach czasownik stoi w trzeciej osobie, a osoba w celowniku: Olenie zależy na tym psie, Psu brakuje ruchu, Nie chce mi się wstawać. W przeszłości mają one formę na -ło: zależało, brakowało, było mi zimno.
| konstrukcja | co dalej? (pytanie) | przykład | w przeszłości |
|---|---|---|---|
| zależy mi na… | miejscownik (na kim? na czym?) | Olenie zależy na tym psie. | zależało mi |
| brakuje mi… | dopełniacz (kogo? czego?) | Psu brakuje ruchu. | brakowało mi |
| (nie) chce mi się… | bezokolicznik (co robić?) | Nie chce mi się wstawać. | (nie) chciało mi się |
| żal mi… | dopełniacz (kogo? czego?) | Żal mi tego psa. Żal mi go. | żal mi było |
| jest mi… | przysłówek (jak?) | Jest mi zimno. Jest mi smutno. | było mi zimno |
| podoba mi się / podobają mi się | mianownik (kto? co?) | Podoba mi się ten pies. Podobają mi się psy. | podobał / podobała / podobało / podobały mi się |
From the lesson Sobotnie spacery z psami ze schroniska (Polski B1.2)
Questions about celownik
Na jakie pytania odpowiada celownik?
Jakie końcówki ma celownik?
Kiedy używamy celownika?
Celownik czy biernik?
Mi czy mnie, ci czy tobie?
Daję prezent mamie czy dla mamy?
Dlaczego w zwrocie podoba mi się jest celownik?
Jak uczyć celownika obcokrajowców?
Jakie gry pomagają ćwiczyć celownik?
Czy są lekcje o celowniku przed egzaminem certyfikatowym B1?
More Polish grammar
Lessons for every point of Polish grammar, from the cases to verb aspect. All grammar points