Celownik: trzeci przypadek, pytania komu? czemu?

Levels A2 to B1 9 lesson plans Exercises that check themselves

Celownik to trzeci z siedmiu przypadków w języku polskim. Odpowiada na pytania komu? czemu? i najczęściej nazywa osobę, która coś dostaje albo czegoś doświadcza: Daję mamie kwiaty, Pomagam bratu, Podoba mi się. Tu znajdziesz końcówki celownika i zwroty z nim, wyjaśnione z myślą o uczniach, dla których polski jest językiem obcym, oraz lekcje z biblioteki edio, które go uczą albo powtarzają (liczba lekcji: 9, poziomy A2 to B1). Każdą regułę pokazuje schemat z lekcji, a dalej możesz wypróbować zadania i wybrać lekcję dla swojej grupy.

Try the Celownik exercises

One exercise from each of 6 lessons. These are the same exercises your students do in edio.

Celownik explained

Celownik oznacza zwykle odbiorcę: tego, komu coś dajemy, mówimy albo pokazujemy, i tego, komu pomagamy. Pojawia się też w zwrotach o uczuciach i stanach, w których osoba nie jest podmiotem: zimno mi, brakuje mi domu. W liczbie mnogiej wszystkie rodzaje mają -om, a w pojedynczej końcówka zależy od rodzaju.

Zaimki: mi, ci, mu, jej, nam, wam, im

Uczniowie zwykle poznają celownik od zaimków w zwrocie podoba mi się. Osoba, która ocenia, stoi w celowniku, a czasownik zgadza się z tym, co się podoba: Podoba mi się ten utwór, ale Podobają im się mazurki.

kto?komu?przykład
jamiPodoba mi się ten utwór.
tyciPodoba ci się?
onmuPodoba mu się konkurs.
onajejPodoba jej się orkiestra.
mynamPodoba nam się filharmonia.
wywamPodoba wam się Warszawa?
oni / oneimPodobają im się mazurki.

From the lesson Podoba mi się! Konkurs Chopinowski (Polski A2.1)

Komu? i co? Dwa dopełnienia w jednym zdaniu

Po dawać czy pożyczać zdanie ma często dwa dopełnienia: osoba, która coś dostaje, stoi w celowniku, a rzecz w bierniku. Olena daje Tamarze przepis, Kuba pożycza Olenie fartuch. Pomagać łączy się tylko z celownikiem: Kuba pomaga pani Ludmile.

Kto?pomaga / daje / dziękuje / pożyczakomu? → celownikco? → biernik

Olena daje Tamarze przepis.

Kuba pożycza Olenie fartuch.

Kuba pomaga pani Ludmile.

From the lesson Pomagam jej, pomagasz mu (Polski A2.1)

Rzeczowniki: sąsiadowi, bratu, mamie, dziecku

Męskie mają zwykle -owi (sąsiadowi), a kilka krótkich słów -u (panu, bratu, kotu). Żeński celownik wygląda jak miejscownik: mamie, siostrze, babci. Nijakie mają -u (dziecku), a męskie na -a odmieniają się jak żeńskie: Kubie, tacie.

Rzeczowniki: kto? → komu?

RodzajKto?Komu?
onsąsiad, Tom, chór, dziadeksąsiadowi, Tomowi, chórowi, dziadkowi
on: kilka słów na -upan, brat, kotpanu, bratu, kotu
on, ale na -aKuba, tataKubie, tacie
ona na -amama, Olena, Ludmiła, Tamara, siostramamie, Olenie, Ludmile, Tamarze, siostrze
ona na -kasąsiadka, córkasąsiadce, córce
ona na -ia, -ibabcia, Zosia, panibabci, Zosi, pani
onodziecko, kołodziecku, kołu

Uwaga!

Te zaimki już znasz: Podoba mi się! Ona: forma jak w miejscowniku (Gdzie?): w szkole → pani Ludmile, w aptece → sąsiadce, w Warszawie → mamie. Z akcentem albo bez czasownika: mnie, tobie, jemu (– Komu? – Tobie!).

From the lesson Pomagam jej, pomagasz mu (Polski A2.1)

Liczba mnoga: pacjentom, dzieciom, przyjaciołom

Końcówka -om jest wspólna dla trzech rodzajów: pacjentom, pielęgniarkom, zwierzętom. Uwagi wymagają tematy zmienione w liczbie mnogiej (ludziom, przyjaciołom) i powrót spółgłoski z liczby pojedynczej: ratownicy, ale ratownikom.

Celownik, liczba mnoga: zawsze -om

rodzajliczba pojedyncza: Kto?liczba mnoga: Kto?celownik, l. mnoga: Komu?
onwolontariuszwolontariuszewolontariuszom
onpacjentpacjencipacjentom
onklaunklauniklaunom
onlekarzlekarzelekarzom
onrodzicrodzicerodzicom
onsprzedawcasprzedawcysprzedawcom
onapielęgniarkapielęgniarkipielęgniarkom
onadziewczynkadziewczynkidziewczynkom
onozwierzęzwierzętazwierzętom

Uwaga na te formy

  • dziecko → dzieci → dzieciom
  • człowiek → ludzie → ludziom
  • przyjaciel → przyjaciele → przyjaciołom
  • pies → psy → psom
  • ratownik → ratownicy → ratownikom (k, nie c!)
  • sąsiad → sąsiedzi → sąsiadom (d, nie dz!)

From the lesson Kolorowe nosy w szpitalu (Polski A2.2)

Temu nowemu lekarzowi i dzięki niemu

Przymiotniki i zaimki takie jak ten, mój, nasz mają -emu w rodzaju męskim i nijakim, -ej w żeńskim i -ym lub -im w liczbie mnogiej. Zaimki osobowe mają formę krótką (mu), długą (jemu) i z n- po przyimku: dzięki niemu.

Przymiotniki i zaimki: ten, mój, nasz…

RodzajKońcówkaPrzykłady
męski i nijaki-emutemu nowemu lekarzowi, mojemu bratu, małemu dziecku
żeński-ejtej starszej pani, mojej córce
liczba mnoga-ym, po k, g: -imtym chorym dzieciom, polskim lekarzom

Zaimki osobowe

Kto?Krótka formaDługa formaPo przyimku
jamimniedzięki mnie
tycitobiedzięki tobie
on, onomujemudzięki niemu
onajejjejdzięki niej
mynamnamdzięki nam
wywamwamdzięki wam
oni, oneimimdzięki nim
Pan / Pani / PaństwoPanu / Pani / PaństwuPanu / Pani / Państwudzięki Panu / Pani / Państwu

From the lesson U lekarza: celownik i zaimki (Polski B1 · Egzamin)

Zależy mi, brakuje mi, chce mi się

W wielu zwrotach o potrzebach i odczuciach czasownik stoi w trzeciej osobie, a osoba w celowniku: Olenie zależy na tym psie, Psu brakuje ruchu, Nie chce mi się wstawać. W przeszłości mają one formę na -ło: zależało, brakowało, było mi zimno.

konstrukcjaco dalej? (pytanie)przykładw przeszłości
zależy mi na…miejscownik (na kim? na czym?)Olenie zależy na tym psie.zależało mi
brakuje mi…dopełniacz (kogo? czego?)Psu brakuje ruchu.brakowało mi
(nie) chce mi się…bezokolicznik (co robić?)Nie chce mi się wstawać.(nie) chciało mi się
żal mi…dopełniacz (kogo? czego?)Żal mi tego psa. Żal mi go.żal mi było
jest mi…przysłówek (jak?)Jest mi zimno. Jest mi smutno.było mi zimno
podoba mi się / podobają mi sięmianownik (kto? co?)Podoba mi się ten pies. Podobają mi się psy.podobał / podobała / podobało / podobały mi się

From the lesson Sobotnie spacery z psami ze schroniska (Polski B1.2)

Questions about celownik

Na jakie pytania odpowiada celownik?
Celownik odpowiada na pytania komu? i czemu? Komu? pytamy o osoby i zwierzęta (Komu dajesz prezent? – Siostrze.), a czemu? o rzeczy i zjawiska (Czemu się przyglądasz? – Obrazowi.). W szkole dodaje się słowa pomocnicze: celownik (przyglądam się) komu? czemu? Potoczne czemu? w znaczeniu dlaczego? to zupełnie inne pytanie.
Jakie końcówki ma celownik?
Liczba pojedyncza: -owi, -u, -e, -i lub -y; mnoga: -om. Męskie mają -owi (lekarzowi), a kilka słów -u (ojcu, psu, chłopcu). Żeńskie mają -e ze zmianą spółgłoski (córce, siostrze) albo -i lub -y (babci, ulicy). Nijakie mają -u (oknu). Przymiotniki mają -emu i -ej, a w liczbie mnogiej -ym albo -im: chorym dzieciom.
Kiedy używamy celownika?
Gdy nazywamy osobę, której coś dajemy, mówimy albo pomagamy. Celownika wymagają czasowniki takie jak dawać, pożyczać, pokazywać, dziękować, pomagać, ufać, wierzyć, podobać się i smakować. Stoi też w zwrotach o stanach (wydaje mi się, brakuje mi czasu) i po przyimkach dzięki, przeciwko, wbrew, ku: dzięki tobie, wbrew prognozom.
Celownik czy biernik?
Celownik nazywa odbiorcę, a biernik to, na co działa czynność. W zdaniu Daję mamie kwiaty mama dostaje (celownik), a kwiaty są dawane (biernik). Trudne są czasowniki, które po polsku mają celownik, choć w wielu językach łączą się ze zwykłym dopełnieniem: pomagam mu, dziękuję ci, ufam jej. W drugą stronę działa boleć: boli mnie głowa, z biernikiem.
Mi czy mnie, ci czy tobie?
Krótkiej formy używamy bez akcentu, długiej przy podkreśleniu. Daj mi spokój, Podoba ci się?, ale Mnie się podoba, a tobie? W starannej polszczyźnie zdanie nie zaczyna się od krótkiej formy, więc mówimy Mnie się wydaje, a nie „Mi się wydaje”. Po przyimku zaimki on, ona i oni mają formę z n-: dzięki niemu, przeciwko niej, ku nim.
Daję prezent mamie czy dla mamy?
Po dawać, mówić i pomagać używamy celownika bez przyimka. Daję mamie prezent, Mówię mu prawdę. Przyimek dla z dopełniaczem jest poprawny przy rzeczowniku i przy czasownikach typu kupić czy zrobić: prezent dla mamy, kupiłam to dla niej. Uczniowie przenoszą go jednak na dawać i tak powstaje błąd „daję przepis dla niej”.
Dlaczego w zwrocie podoba mi się jest celownik?
Przy podobać się podmiotem jest to, co się podoba. Osoba stoi w celowniku, więc podoba mi się ten film, ale podobają mi się te filmy, a w przeszłości podobała mi się wystawa. Tak samo działa smakować: smakują mi pierogi. Zwroty brakuje mi, zależy mi i chce mi się mają czasownik zawsze w trzeciej osobie liczby pojedynczej.
Jak uczyć celownika obcokrajowców?
Najpierw zaimki w podoba mi się, potem rzeczowniki. Krótkie mi, ci, mu, jej uczniowie słyszą w codziennych zwrotach, więc szybko je zapamiętują. W kursie Polski A2.1 · Wtedy i teraz po podoba mi się przychodzą pomagać, dawać i dziękować z rzeczownikami. Pomaga przypomnienie, że żeńskie formy znają już z miejscownika. Polski A2.2 · Ciekawi świata dodaje liczbę mnogą, a zwroty zależy mi i brakuje mi czekają na poziomie B1.
Jakie gry pomagają ćwiczyć celownik?
Takie, w których uczniowie coś komuś dają albo dziękują. W grze w prezenty każda osoba losuje kartę z rzeczą i mówi, komu ją da i dlaczego: Daję babci szalik, bo zawsze jest jej zimno. Ankieta Co ci się podoba w tym mieście? ćwiczy zaimki, a kartki z podziękowaniami dla sąsiadów utrwalają dziękuję z celownikiem. Rozdział na mówienie w lekcjach z tej strony to czat, a często także pudełko z zadaniami lub koło z pytaniami.
Czy są lekcje o celowniku przed egzaminem certyfikatowym B1?
Tak, w kursie przygotowującym do egzaminu na poziomie B1. Lekcja U lekarza: celownik i zaimki z kursu Polski B1 · Egzamin certyfikatowy łączy celownik z wizytą w przychodni i w aptece. Jej schemat zestawia celownik z biernikiem (boli mnie, ale jest mi niedobrze) i kończy się wskazówką do sytuacji komunikacyjnej na egzaminie: Czy może mi Pani pomóc? Ćwiczenia są sprawdzane automatycznie, a wypowiedź pisemną i nagranie ocenia nauczyciel.

Teach Polish with ready-made lessons

No credit card required