Rekcja czasowników: czasownik, przyimek i przypadek
Levels A1 to B2 20 lesson plans Exercises that check themselves
Rekcja mówi, jakiej formy czasownik wymaga od słowa, które od niego zależy. W szkolnej składni takie połączenie nazywamy związkiem rządu: szukam klucza, pomagam mamie, interesuję się sportem. Czasownik wybiera przypadek, a często także przyimek: myślę o tobie, czekam na autobus. Tych połączeń uczymy się razem z czasownikiem, bo rzadko da się je przewidzieć z samego znaczenia. Ta strona zbiera lekcje polskiego jako obcego z biblioteki edio, w których czasowniki pojawiają się ze swoimi przypadkami (liczba lekcji: 20, poziomy A1 to B2). Sprawdź się w zadaniach z lekcji, zobacz tabele czasowników na schematach i wybierz lekcję dla swojej grupy.
Rekcja czasowników lesson plans and drills
20 lesson plans, A1 to B2. Each is a whole lesson with reading, listening and speaking, and its page plays exercises from it.
A1Lesson planPolski A1.1Umiem skakać!
A1Lesson planPolski A1.1Dobre wiadomości: hobby łączy ludzi
A1Lesson planPolski A1.2Boli mnie gardło! W aptece
A1Lesson planPolski A1.2Dobre wiadomości: ruch to radość
A2Lesson planPolski A2.1Kibice, mecz, drużyna
A2Lesson planPolski A2.1Dobre wiadomości: sport dla wszystkich
A2Lesson planPolski A2.1Dożynki: wieniec i zabawa
A2Lesson planPolski A2.1Dobre wiadomości: dobrzy sąsiedzi
A2Lesson planPolski A2.1Rok z pingwinami
B1Lesson planPolski B1.2Dotknij wszystkiego! Centrum Nauki Kopernik
B1Lesson planPolski B1.2Ó czy u? Wielkie dyktando
B1Lesson planPolski B1.2Studenci po siedemdziesiątce
B1Lesson planPolski B1.2Projekt: mój plan nauki
B1Lesson planPolski B1.2Sobotnie spacery z psami ze schroniska
B2Lesson planPolski B2.1Wadliwe słuchawki? Reklamacja!
B2Lesson planPolski B2.1Zima w Hornsundzie
B2Lesson planPolski B2.2Orlik w każdej gminie
B2Lesson planPolski B2.2Złoto na aukcji
B2Lesson planPolski B2.215 metrów w 6 sekund
B2Lesson planPolski B2.2Projekt: rozprawka na konkurs
Try the Rekcja czasowników exercises
One exercise from each of 6 lessons. These are the same exercises your students do in edio.
Rekcja czasowników explained
W związku rządu wyraz nadrzędny narzuca przypadek wyrazowi podrzędnemu. Gdy odmieniamy czasownik, forma rzeczownika zostaje ta sama: czytam książkę, czytali książkę, będziemy czytać książkę. Rekcja czasownika to właśnie to wymaganie: konkretny przypadek albo przyimek z przypadkiem. Jedne czasowniki chcą biernika, inne dopełniacza, celownika albo narzędnika, a wiele ma swój stały przyimek.
Grać w czy grać na? Umiem pływać
Ten sam czasownik może wymagać różnych przyimków. Przy grach i sporcie mówimy grać w z biernikiem: gram w piłkę, w szachy. Przy instrumentach grać na z miejscownikiem: gram na gitarze, na skrzypcach. Po umiem stoi bezokolicznik: Umiem pływać.
grać w… czy grać na…?
gry i sport: grać w
- w piłkę ⚽
- w tenisa 🎾
- w szachy ♟️
- w karty 🃏
instrumenty: grać na
- na gitarze 🎸
- na pianinie, na fortepianie 🎹
- na skrzypcach 🎻
Umiem + czasownik
umiem / umiesz / umieczasownik na -ć
Umiem pływać.
Kuba umie gotować.
Umiesz jeździć na nartach?
From the lesson Umiem skakać! (Polski A1.1)
Prosić o, dziękować za, zapraszać na
Te trzy czasowniki łączą się z przyimkiem i biernikiem: prosić o pomoc, dziękować za kwiaty, zapraszać na obiad (ale do domu). Osoba stoi bez przyimka: prosić kogo? i zapraszać kogo? to biernik (proszę cię), a dziękować komu? to celownik (dziękuję ci).
Trzy czasowniki, trzy przyimki
| Czasownik | Pytanie | Przykład |
|---|---|---|
| prosić: proszę, prosimy | o co? | Prosimy o ciszę. Proszę o pomoc. |
| dziękować: dziękuję, dziękujemy | za co? | Dziękujemy za chleb. Dziękuję za zaproszenie. |
| zapraszać: zapraszam, zapraszamy | na co? | Zapraszamy na zabawę. Zapraszam na obiad. |
A osoba? Kogo? Komu?
| Czasownik | Osoba | Przykład |
|---|---|---|
| prosić kogo? o co? | biernik: cię, pana, panią, Lucasa | Proszę cię o pomoc. Lucas prosi kapelę o gitarę. |
| dziękować komu? za co? | celownik: ci, panu, pani, babci | Dziękuję ci za kwiaty. Dziękujemy pani Urszuli za stoły. |
| zapraszać kogo? na co? | biernik: cię, was, pana, panią | Zapraszam was na piknik. Babcia zaprasza Lucasa na obiad. |
From the lesson Dożynki: wieniec i zabawa (Polski A2.1)
Szukać, słuchać, używać: dopełniacz bez przeczenia
Część czasowników łączy się z dopełniaczem także w zdaniu twierdzącym: szukam reguły, potrzebuję słownika, boję się dyktanda, unikam błędów. Czasowniki o podobnym znaczeniu bywają inne: słuchać radia, ale słyszeć radio; szukać słownika, ale znaleźć słownik.
Czasownik + dopełniacz (czego?)
| czasownik | ja / on, ona | przykład (czego?) |
|---|---|---|
| uczyć się | uczę się, uczy się | Uczę się ortografii. |
| bać się | boję się, boi się | Boję się dyktanda. |
| unikać | unikam, unika | Unikam błędów. |
| potrzebować | potrzebuję, potrzebuje | Potrzebuję słownika. |
| szukać | szukam, szuka | Szukam reguły. |
| używać | używam, używa | Nie wolno używać telefonu. |
| słuchać | słucham, słucha | Słucham radia. |
Czego? Co? Czym?
czego? (dopełniacz)
- słuchać radia
- szukać słownika
- używać długopisu
- uczyć się ortografii
co? (biernik)
- słyszeć radio
- znaleźć słownik
- mieć długopis
- lubić, znać ortografię
czym? (narzędnik)
- interesować się ortografią
- zajmować się słownikiem
From the lesson Ó czy u? Wielkie dyktando (Polski B1.2)
Interesować się czym? Narzędnik bez przyimka
Po interesować się, zajmować się, opiekować się i zachwycać się stoi narzędnik bez przyimka: interesuję się robotami. Podobne znaczenie nie oznacza tej samej rekcji: opiekuję się kotem, ale dbam o kota; dzieci bawią się piłką, ale grają w piłkę.
Czasownik + narzędnik (kim? czym?)
| czasownik | pytanie | przykład |
|---|---|---|
| interesować się | czym? | Interesuję się robotami. |
| zajmować się | kim? czym? | Sofia zajmuje się grupą. |
| opiekować się | kim? czym? | Ogrodnik opiekuje się roślinami. |
| bawić się | czym? | Dzieci bawią się magnesami. |
| zachwycać się | kim? czym? | Zachwycamy się niebem. |
| eksperymentować z | z czym? | Eksperymentowali z wodą. |
Podobne znaczenie, inny przypadek
| z narzędnikiem (kim? czym?) | z biernikiem (kogo? co?) |
|---|---|
| opiekować się: opiekuję się mamą, kotem | dbać o: dbam o mamę, o kota (o kogo? o co?) |
| bawić się: dzieci bawią się piłką (to zabawka) | grać w: dzieci grają w piłkę (w co? to gra, sport) |
| interesować się: Aniela interesuje się robotami. | ciekawić: Roboty ciekawią Anielę. (co? ciekawi kogo?) |
From the lesson Dotknij wszystkiego! Centrum Nauki Kopernik (Polski B1.2)
Na kurs, do kursu, o kursie
Przyimek przy czasowniku wybiera przypadek: zapisać się na kurs (biernik), przygotowywać się do kursu (dopełniacz), myśleć o kursie (miejscownik), rozmawiać z wnukiem (narzędnik). To samo słowo zmienia więc formę zależnie od tego, jaki czasownik przed nim stoi.
Czasownik + przyimek + przypadek
| czasownik | przyimek i przypadek (pytanie) | przykład |
|---|---|---|
| zapisać się, zapisywać się | na + biernik (na co?) | Zapisałem się na kurs komputerowy. |
| chodzić | na + biernik (na co?) | Chodzę na zajęcia dwa razy w tygodniu. |
| czekać | na + biernik (na co? na kogo?) | Czekam na wykład. Czekam na wnuka. |
| przygotowywać się, przygotować się | do + dopełniacz (do czego?) | Przygotowuję się do wykładu. |
| myśleć | o + miejscownik (o czym? o kim?) | Myślę o lektoracie angielskiego. |
| pamiętać | o + miejscownik (o czym? o kim?) | Pamiętam o zajęciach. |
| rozmawiać | z + narzędnik (z kim?) | Rozmawiam z wnukiem przez internet. |
Jedno słowo, trzy przypadki
| słowo | na co? (biernik) | do czego? (dopełniacz) | o czym? (miejscownik) |
|---|---|---|---|
| kurs (on) | na kurs | do kursu | o kursie |
| wykład (on) | na wykład | do wykładu | o wykładzie (d → dz) |
| lektorat (on) | na lektorat | do lektoratu | o lektoracie (t → c) |
| wycieczka (ona) | na wycieczkę | do wycieczki | o wycieczce (k → c) |
| spotkanie (ono) | na spotkanie | do spotkania | o spotkaniu |
| zajęcia (one) | na zajęcia | do zajęć | o zajęciach |
From the lesson Studenci po siedemdziesiątce (Polski B1.2)
Zarzucać komuś coś, zaprzeczać plotkom
Na B2 dochodzą czasowniki relacji ze złożoną rekcją: zarzucać komuś brak czegoś (celownik i biernik), zaprzeczać plotkom (celownik), odnieść się do pytań. Nawet się zmienia rekcję: przyznać się do błędu, ale przyznać, że…
Czasownik, przypadek, przykład
| czasownik | z czym się łączy? | przykład |
|---|---|---|
| zarzucać / zarzucić | komu? (celownik) + co? (biernik); komu?, że… | Słuchacz zarzuca nam brak finału w audycji. |
| zaprzeczać / zaprzeczyć | komu? czemu? (celownik) | Prezes zaprzeczył plotkom. |
| przyznać się (przyznawać się) | do czego? (do + dopełniacz) | Trenerka przyznała się do błędu. |
| przyznać (przyznawać), bez się | że… | Jakub przyznał, że wyciął fragment o finale. |
| zapewniać / zapewnić | kogo? (biernik) + o czym? (o + miejscownik); kogo?, że… | Trenerka zapewniła rodziców o swojej pomocy. |
| podkreślać / podkreślić | co? (biernik); że… | Organizatorka podkreśliła znaczenie pomocy. |
| wspominać / wspomnieć | o kim? o czym? (o + miejscownik); że… | Trener wspomina o swoich uczniach. |
| odnosić się / odnieść się | do czego? (do + dopełniacz) | Prezes odniósł się do pytań o koszty. |
| zaznaczać / zaznaczyć | że… | Słuchaczka zaznacza, że lubi głos Jakuba. |
| potwierdzać / potwierdzić | co? (biernik); że… | Szpital potwierdzi kwotę w przyszłym tygodniu. |
przyznać się do… czy przyznać, że…?
przyznać się + do + rzeczownik
- Jakub przyznał się do winy.
- do błędu, do pomyłki, do kłamstwa
przyznać (bez się) + że + zdanie
- Jakub przyznał, że wyciął fragment o finale.
- zamiast ciężkiego „przyznał się do tego, że…” mów krótko: przyznał, że…
From the lesson Złoto na aukcji (Polski B2.2)
Questions about rekcję czasowników
Co to jest związek rządu?
Czym różni się związek rządu od związku zgody?
Co to jest rekcja czasownika?
Jakie czasowniki łączą się z dopełniaczem?
Jakie czasowniki łączą się z celownikiem i narzędnikiem?
Jak sprawdzić, jakiego przypadku wymaga czasownik?
Jakie błędy w rekcji robią obcokrajowcy?
Jak uczyć obcokrajowców rekcji czasowników?
Jakie gry pomagają ćwiczyć rekcję?
More Polish grammar
Lessons for every point of Polish grammar, from the cases to verb aspect. All grammar points